Phụ thuộc AI, doanh nghiệp gặp rủi ro khi bất ngờ bị khóa tài khoản Claude

Đầu tháng 5, Meta loại bỏ mã hóa đầu cuối (E2EE) cho tin nhắn riêng tư trên ứng dụng Instagram, với lý do "tỷ lệ người kích hoạt quá thấp". Mã hóa đầu cuối được Instagram bắt đầu áp dụng năm 2021 dưới dạng tùy chọn và người dùng phải vào sâu trong mục cài đặt mới có thể bật. Trước đó vào tháng 3, theo BBC, người phát ngôn của TikTok tại Mỹ xác nhận không có kế hoạch áp dụng E2EE cho công cụ nhắn tin trực tiếp.

Trong khi đó, một nền tảng khác của Meta là WhatsApp cũng vướng kiện tụng liên quan đến bảo mật riêng tư tại Mỹ từ nhóm nguyên đơn từ nhiều nơi như Australia, Brazil, Ấn Độ. Theo RT, công ty bị cáo buộc cho phép nhân viên và bên thứ ba truy cập nội dung tin nhắn riêng tư của người dùng, trái với cam kết bảo mật ban đầu.

Trước lùm xùm của WhatsApp, ông chủ mạng xã hội X Elon Musk và nhà sáng lập Telegram Pavel Durov đều cho rằng cam kết bảo mật của WhatsApp là "lời nói dối thế kỷ". "Chỉ người mất não mới tin WhatsApp vẫn an toàn vào năm 2026. Khi phân tích cách WhatsApp triển khai mã hóa, chúng tôi phát hiện nhiều lỗ hổng có thể bị tấn công", Pavel Durov viết trên X đầu năm nay.

Mã hóa đầu cuối tin nhắn là gì?

Mã hóa đầu cuối (E2EE) được coi là lớp giáp bảo mật cao nhất với các ứng dụng nhắn tin vì dữ liệu được khóa tại thiết bị gửi và chỉ mở trên thiết bị nhận. Nếu hacker xâm nhập được vào hệ thống máy chủ của các ứng dụng nhắn tin có hỗ trợ E2EE, thứ chúng thu được là các ký tự vô nghĩa vì khóa giải mã chỉ được lưu tại thiết bị cuối của người dùng. Ngay cả nhà phát triển cũng không thể xem được nội dung tin nhắn của người dùng.

Khi loại bỏ E2EE, các ứng dụng như Instagram sẽ quay lại dùng mã hóa đường truyền tiêu chuẩn (Transport Encryption, giống TLS/HTTPS). Có nghĩa, tin nhắn đi qua máy chủ của Meta sẽ tồn tại ở dạng "văn bản rõ" (plaintext) mà hệ thống của họ có thể đọc được.

Nếu xem tin nhắn là một bức thư, việc không có E2EE đồng nghĩa người dùng gửi thư mà không được cất trong phong bì có dán kín. Nhân viên bưu điện (hệ thống máy chủ nhắn tin) hay bất kỳ người nào cũng có thể đọc được nội dung trên thư. Điều nguy hiểm hơn là những người chuyển thư (công ty cung cấp dịch vụ nhắn tin) có thể ghi chép lại mọi sở thích, thói quen, mối quan tâm của người dùng, từ đó bán cho các công ty quảng cáo hoặc dùng để huấn luyện cho AI.

Cú "quay xe" của các công ty lớn

Tại hội nghị nhà phát triển F8 thường niên của Facebook ở Mỹ tháng 4/2019, CEO Mark Zuckerberg tuyên bố: "Tương lai nằm ở sự riêng tư". Theo Guardian, khi đó ông cam kết tái cấu trúc toàn bộ hạ tầng cơ sở, hợp nhất hệ thống tin nhắn của WhatsApp, Messenger và Instagram thành một nền tảng tập trung vào quyền riêng tư, trong đó mã hóa đầu cuối là cốt lõi.

Tuy nhiên, việc Instagram âm thầm khai tử E2EE sau 7 năm cho thấy Meta đã thay đổi quan điểm. Công ty sẵn sàng hy sinh quyền riêng tư của người dùng khi nó có thể xung đột với các quy định, lợi ích khác.

Tương tự Meta, Tiktok cũng khẳng định không áp dụng mã hóa đầu cuối tin nhắn để "cân bằng giữa quyền riêng tư của người dùng với khả năng phản ứng trước các hành vi lừa đảo, quấy rối và các mối lo ngại về an toàn khác".

Các chuyên gia nhận định, có hai lý do khiến một số dịch vụ tin nhắn phổ biến loại bỏ E2EE. Đầu tiên, dữ liệu của người dùng có thể được sử dụng để đào tạo các mô hình AI hoặc tối ưu thuật toán hiển thị quảng cáo nhắm mục tiêu. Lợi ích này càng lớn và là vấn đề sống còn với nhiều công ty khi việc phát triển AI đang trong giai đoạn cạnh tranh gắt gao cũng như nhu cầu tăng doanh thu quảng cáo.

Theo Forbes, năm 2024, Meta cập nhật chính sách bảo mật tại châu Âu, cho phép họ dùng bài viết, hình ảnh và cả các tương tác, tin nhắn không mã hóa đầu cuối để huấn luyện mô hình Llama AI. Công ty được cho là đã sử dụng thuật ngữ mập mờ trong điều khoản để tự cấp quyền thu thập dữ liệu mà không cần sự đồng ý của người dùng. Sự việc vấp phải phản ứng dữ dội của tổ chức bảo vệ quyền riêng tư NOYB ở châu Âu.

Lý do thứ hai có thể là mạng xã hội chịu sự quản lý ngày càng gắt gao từ các đạo luật. Tại Mỹ, đạo luật Take It Down Act yêu cầu các nền tảng loại bỏ nội dung độc hại trong vòng 48 tiếng, khiến các công ty có lý do để không áp dụng E2EE nhằm quét nội dung xấu từ tin nhắn của người dùng dễ hơn. Tuyên bố không mã hóa đầu cuối của TikTok cũng nhận được sự ủng hộ của Tổ chức giám sát và loại bỏ tài liệu lạm dụng tình dục trẻ em trên Internet (IWF) dù giới chuyên gia lo ngại hơn một tỷ người dùng dễ bị tổn hại dữ liệu cá nhân khi không có biện pháp bảo vệ.

Người dùng học cách tự bảo vệ dữ liệu cá nhân

Giải thích với The Verge, đại diện Meta cho rằng mô hình tương tác trên Instagram khác với WhatsApp. Trong khi 90% hội thoại trên WhatsApp là giữa những người quen biết nhau, đa số trên Instagram phát sinh từ việc phản hồi story của người lạ, nhắn tin hỏi mua hàng từ các shop hoặc người hâm mộ nhắn tin cho người nổi tiếng.

Việc loại bỏ E2EE trên những nền tảng mở như Instagram được Meta lý giải sẽ làm giảm sự bất tiện cho người dùng khi hai bên phải xác thực mã bảo mật, đồng nghĩa công ty cho rằng bảo vệ quyền riêng tư không còn là mục tiêu quan trọng nhất. Theo Wired, điều này có thể tạo hiệu ứng domino khi các mạng xã hội khác lấy lý do tương tự Instagram để bỏ "giáp bảo vệ" cho dịch vụ nhắn tin.

Theo chuyên gia bảo mật Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), việc ứng dụng nổi tiếng như Instagram không còn E2EE là tín hiệu đáng lo, nhưng người dùng cần đón nhận một cách bình tĩnh. "Chúng ta nên mặc định những dịch vụ như Instagram, Tiktok không còn phù hợp để trao đổi mật khẩu, mã OTP, thông tin tài chính, giấy tờ cá nhân hay nội dung nhạy cảm", ông nói.

Với những trao đổi quan trọng, ông cho rằng người dùng nên ưu tiên ứng dụng có E2EE mặc định, minh bạch kỹ thuật và được kiểm toán độc lập, đồng thời đừng coi mọi ứng dụng chat từ các công ty nổi tiếng là an toàn tuyệt đối.

Theo ông, người dùng cần nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân bởi E2EE cũng không phải lớp bảo vệ tuyệt đối. Thực tế, ngoài nội dung tin nhắn, các ứng dụng vẫn có thể thu thập metadata như ai nhắn với ai, thời gian, thiết bị, IP, danh bạ, hành vi sử dụng, chưa kể những rủi ro từ sao lưu đám mây, thiết bị chiếm quyền, tính năng AI, hoặc yêu cầu pháp lý từ cơ quan chức năng.

Tin Gốc: Vnexpress

Kể từ khi viên pin Lithium-ion thương mại đầu tiên xuất xưởng vào năm 1991, thế giới công nghệ đã chứng kiến một bước chuyển mình vĩ đại. Từ những chiếc smartphone mỏng nhẹ cầm trên tay cho đến những chiếc xe điện (EV) thông minh gánh vác cả hệ thống giao thông tương lai, tất cả đều vận hành dựa trên sự di chuyển của các ion Lithium giữa hai đầu cực. Công trình nghiên cứu vĩ đại này đã mang về giải thưởng Nobel danh giá vào năm 2019 cho các nhà khoa học.

Tuy nhiên, việc pin Lithium-ion sở hữu mật độ năng lượng cao không đồng nghĩa với việc chúng là những linh kiện 'bất tử'. Giới chuyên gia phần cứng cảnh báo chính sự chủ quan và những thói quen sạc pin 'ngược đãi' của người dùng đang là nguyên nhân hàng đầu khiến các cell pin bị thoái hóa cấu trúc, chai lì linh kiện và thậm chí là đối mặt với nguy cơ cháy nổ.

Sai lầm phổ biến nhất của người dùng di động là thói quen tắt bỏ các tính năng tối ưu, sạc thông minh chỉ vì muốn thiết bị luôn đạt mức sạc 100% trong thời gian ngắn nhất. Về mặt kỹ thuật, việc ngâm viên pin ở mức điện áp đỉnh 100% liên tục, đặc biệt là thói quen cắm sạc qua đêm không có kiểm soát, sẽ tạo ra áp lực vật lý lớn lên các cell pin, đẩy nhanh quá trình thoái hóa. Các chuyên gia khẳng định 80% chính là điểm lý tưởng nhất để duy trì trạng thái cân bằng và kéo dài tuổi thọ pin.

Bên cạnh đó, việc sử dụng các củ sạc, cáp sạc giá rẻ trôi nổi của bên thứ ba không có chứng nhận an toàn cũng là một hành động gây hại viên pin. Những phụ kiện kém chất lượng này thường có dòng điện không ổn định, thiếu các chip kiểm soát nhiệt lượng, dễ gây ra hiện tượng quá nhiệt.

Pin Lithium-ion cực kỳ nhạy cảm với nhiệt độ. Việc sạc điện thoại khi đặt trên các bề mặt giữ nhiệt như nệm, gối hoặc sạc dưới ánh nắng mặt trời gay gắt trong xe ô tô sẽ làm bẻ gãy cấu trúc hóa học bên trong, hình thành các lớp mạ Lithium vĩnh viễn gây sụt giảm dung lượng không thể phục hồi. Ngược lại, việc cắm sạc trong môi trường quá lạnh (dưới mức đóng băng) mà không làm ấm máy cũng tạo ra hiện tượng mạ Lithium kim loại tương tự lên cực dương, bóp nghẹt chu trình điện phân của pin.

Nếu như trên smartphone, các thuật toán quản lý năng lượng đã tương đối hoàn thiện để gánh vác các củ sạc công suất lớn, thì trên xe điện (EV) - ngành công nghệ đang bùng nổ - câu chuyện sạc nhanh lại là một bài toán cơ khí áp lực hơn nhiều. Do nhu cầu tiện lợi, nhiều chủ xe có thói quen liên tục tìm đến các trạm sạc nhanh dòng điện một chiều (DC) có công suất trên 100 kW để làm đầy pin trong vòng chưa đầy một tiếng.

Các số liệu nghiên cứu thực tế chỉ ra một kết quả gây bất ngờ: Trong khi các xe điện sử dụng phương thức sạc thông thường chỉ có tỷ lệ thoái hóa pin tự nhiên khoảng 1,5% mỗi năm, thì những chiếc xe thường xuyên bị nạp bởi dòng sạc nhanh DC công suất cao có tỷ lệ thoái hóa tăng lên gấp đôi, khi chạm mức 3% mỗi năm.

Điện áp cao từ sạc nhanh liên tục đẩy nhiệt độ của khối pin lên mức cực hạn, làm căng các cell pin và kích phát sự hình thành của các tinh thể Lithium dạng nhánh cây trên cực dương, vốn là nguyên nhân gây ra hiện tượng đoản mạch và hỏng hóc toàn bộ hệ thống pin trị giá hàng trăm triệu đồng.

Để bảo vệ tài sản năng lượng, người dùng cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc vận hành khoa học dưới đây:

Tin Gốc: Thanh Niên

Đây là mức xếp hạng cao nhất của Việt Nam từ trước đến nay, trong bối cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp trong nước tiếp tục mở rộng cả về quy mô lẫn tốc độ phát triển.

Global Startup Ecosystem Index là bảng xếp hạng thường niên do StartupBlink công bố từ năm 2017. Đơn vị này đánh giá hệ sinh thái khởi nghiệp của các quốc gia và thành phố trên thế giới, dựa trên nhiều tiêu chí như quy mô hoạt động, chất lượng hệ sinh thái và môi trường kinh doanh.

Báo cáo nhận định, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng nổi bật trong nhóm các nước xếp hạng từ 21-50 toàn cầu. Theo StartupBlink, nhóm quốc gia xếp hạng từ vị trí thứ 21 đến 50 là khu vực năng động nhất trên bảng xếp hạng, có tốc độ phát triển cao hơn đáng kể so với nhóm dẫn đầu. Trong đó, Việt Nam và Thái Lan là hai quốc gia tăng trưởng nổi bật của khu vực.

Không chỉ cải thiện ở cấp quốc gia, hệ sinh thái khởi nghiệp của các thành phố lớn tại Việt Nam cũng ghi nhận bước tiến đáng chú ý. TP HCM lần đầu lọt top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, tăng 12 bậc, lên vị trí 98 thế giới.

StartupBlink đánh giá TP HCM hiện dẫn đầu Đông Nam Á về mức độ trưởng thành của hệ sinh thái khởi nghiệp. Thành phố nổi bật ở các lĩnh vực fintech và blockchain, với thứ hạng lần lượt là 60 và 70 toàn cầu.

Cùng với Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng, năm nay Hải Phòng lần đầu xuất hiện trong nhóm 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu. Sự xuất hiện của Hải Phòng cho thấy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam đang dần mở rộng ra ngoài các trung tâm truyền thống, thay vì chỉ tập trung ở hai đầu Hà Nội và TP HCM như trước.

Kết quả tăng hạng của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam diễn ra trong bối cảnh các chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được thúc đẩy mạnh, theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, thời gian qua Bộ đã tham mưu hoàn thiện nhiều chính sách lớn nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ và công nghệ chiến lược.

Một trong những dấu mốc là việc Quốc hội thông qua Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025, đánh dấu lần đầu tiên các khái niệm "công nghệ chiến lược" và "sản phẩm công nghệ chiến lược" được luật hóa.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng đã ban hành Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia, xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược cùng nhiều nhóm sản phẩm ưu tiên phát triển như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ lượng tử, robot, vệ tinh quỹ đạo thấp, hydrogen xanh và hạ tầng số. Các chính sách này được kỳ vọng tạo nền tảng cho tăng trưởng, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam.

Theo kế hoạch triển khai Nghị quyết 57, Việt Nam đặt mục tiêu tăng 30% số lượng startup, hình thành 30-50 doanh nghiệp spin-off từ viện nghiên cứu và trường đại học, đồng thời xây dựng ít nhất ba trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM.

Kế hoạch cũng hướng tới thương mại hóa ít nhất 5 sản phẩm công nghệ chiến lược như chip bán dẫn, thiết bị mạng 5G, robot công nghiệp, AI và thiết bị bay không người lái (UAV). Bên cạnh đó, mô hình sandbox công nghệ dự kiến được triển khai tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM nhằm hỗ trợ thử nghiệm, hoàn thiện và đưa nhanh các công nghệ mới vào thực tế.

Hiện hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam có khoảng 4.000 startup, 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm và hơn 20 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp ở cấp quốc gia và địa phương.

Tin Gốc: Vnexpress