Meta sắp sa thải 8.000 nhân viên vì ưu tiên AI

Chỉ trong vài năm ngắn ngủi, làn sóng trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã làm thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động toàn cầu. Nếu trước đây AI chủ yếu gắn với các kỹ sư lập trình hoặc nhà khoa học dữ liệu, thì hiện nay hàng loạt công việc mới đã xuất hiện chỉ vì sự phát triển của công nghệ này.

Điều đáng chú ý là nhiều nghề gần như không tồn tại trước năm 2022 nhưng nay lại được săn đón với mức thu nhập rất cao.

Không chỉ các tập đoàn công nghệ lớn, nhiều doanh nghiệp ở lĩnh vực tài chính, giáo dục, truyền thông hay thương mại điện tử cũng đang ráo riết tuyển dụng nhân sự liên quan đến AI. Từ người "giao tiếp" với AI cho tới những chuyên gia chuyên tìm lỗi và kiểm tra độ an toàn của mô hình, thị trường lao động đang bước vào một giai đoạn chưa từng có.

Một trong những công việc nổi bật nhất thời gian qua là Prompt Engineer, hay còn được gọi là kỹ sư câu lệnh AI. Công việc của họ không đơn giản chỉ là đặt câu hỏi cho chatbot mà là xây dựng các hệ thống câu lệnh giúp AI đưa ra kết quả chính xác, tối ưu và phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp.

Các Prompt Engineer hiện tham gia vào nhiều lĩnh vực như chăm sóc khách hàng, marketing, lập trình hay phân tích dữ liệu. Tại Mỹ, nhiều vị trí có mức lương dao động từ 130.000 đến hơn 300.000 USD mỗi năm, đặc biệt tại các công ty công nghệ lớn hoặc phòng nghiên cứu AI.

Điều thú vị là không ít người làm nghề này xuất thân từ lĩnh vực ngôn ngữ, giáo dục hoặc truyền thông thay vì khoa học máy tính. Điều đó cho thấy khả năng tư duy logic và hiểu cách con người giao tiếp đang trở thành lợi thế lớn trong thời đại AI.

Bên cạnh đó, AI Trainer và AI Data Annotator cũng là nhóm nghề phát triển nhanh chóng. Đây là những người trực tiếp "dạy" AI thông qua việc chấm điểm phản hồi, gắn nhãn dữ liệu, đánh giá độ chính xác hoặc phát hiện nội dung độc hại.

Ở cấp độ cơ bản, công việc này thường có mức thu nhập từ 10 - 25 USD mỗi giờ. Tuy nhiên với những người có chuyên môn cao về luật, tài chính, lập trình hay y khoa, mức thù lao có thể tăng lên hàng chục hoặc hàng trăm USD mỗi giờ. Nhiều công ty AI hiện tuyển cả giáo viên, luật sư và chuyên gia ngôn ngữ để giúp mô hình AI hiểu sâu hơn về từng lĩnh vực cụ thể.

Sự phát triển quá nhanh của AI cũng kéo theo hàng loạt lo ngại liên quan đến thông tin sai lệch, bảo mật và đạo đức công nghệ. Đây là lý do những nghề như AI Red Teamer hay AI Ethics Specialist xuất hiện và nhanh chóng trở thành nhóm nhân sự có giá trị cao.

AI Red Teamer được xem như những "hacker hợp pháp" chuyên tìm cách đánh lừa AI, khai thác lỗ hổng hoặc kiểm tra khả năng bị thao túng của mô hình. Công việc này giúp doanh nghiệp phát hiện nguy cơ trước khi hệ thống AI được đưa ra thị trường. Một số chuyên gia trong lĩnh vực này có thể nhận mức thù lao từ 60 - 150 USD mỗi giờ cho các dự án kiểm thử bảo mật AI.

Trong khi đó, AI Ethics Specialist lại đóng vai trò kiểm tra tính công bằng và an toàn của mô hình AI. Sau nhiều vụ tranh cãi liên quan đến thiên vị dữ liệu, deepfake hay nội dung sai lệch, các công ty công nghệ buộc phải xây dựng đội ngũ chuyên trách về đạo đức AI.

Đây là công việc kết hợp giữa công nghệ, luật pháp và khoa học xã hội. Tại nhiều quốc gia phát triển, mức thu nhập của vị trí này dao động từ 100.000 - 250.000 USD mỗi năm, đặc biệt cao trong lĩnh vực tài chính và y tế.

Không dừng ở các công việc kỹ thuật, AI còn tạo ra nhiều nghề liên quan đến sáng tạo nội dung và vận hành doanh nghiệp. Các vị trí như AI Content Reviewer, AI Workflow Designer hay AI Avatar Creator đang xuất hiện ngày càng nhiều.

AI Content Reviewer là những người kiểm tra nội dung do AI tạo ra như bài viết, hình ảnh, video hoặc email nhằm đảm bảo độ chính xác và phù hợp với thương hiệu. Trong khi đó, AI Workflow Designer lại đóng vai trò xây dựng hệ thống tự động hóa bằng cách kết hợp chatbot AI với dữ liệu doanh nghiệp và các nền tảng quản lý khách hàng.

Đáng chú ý, lĩnh vực nội dung số cũng chứng kiến sự xuất hiện của các nhà sáng tạo avatar AI và influencer ảo. Nhiều thương hiệu bắt đầu thử nghiệm người mẫu AI, MC AI hay nhân vật ảo hoạt động liên tục trên mạng xã hội và nền tảng livestream. Một số studio chuyên sản xuất nội dung AI hiện có thể tạo ra doanh thu hàng chục nghìn USD mỗi tháng từ các nhân vật ảo này.

Giới chuyên gia nhận định điều đáng chú ý nhất hiện nay không phải việc AI thay thế hoàn toàn con người, mà là việc công nghệ này đang tạo ra các nghề nghiệp lai giữa công nghệ, sáng tạo, kinh doanh và tâm lý học. Khi AI ngày càng thông minh hơn, nhu cầu về những người kiểm tra, điều chỉnh và hướng dẫn AI cũng tăng mạnh.

Chỉ trong vài năm, thị trường lao động đã xuất hiện những công việc mà trước đây gần như chưa từng tồn tại. Và với tốc độ phát triển hiện nay của trí tuệ nhân tạo, danh sách những nghề mới có thể sẽ còn tiếp tục dài thêm trong thời gian tới.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Mối đe dọa an ninh mạng lớn nhất hiện nay không chỉ bắt đầu từ các cuộc tấn công kỹ thuật từ bên ngoài, mà xuất phát ngay từ tiến trình ứng dụng AI chưa kiểm soát trong nội bộ tổ chức. Dữ liệu được các chuyên gia, doanh nghiệp chia sẻ tại sự kiện Vietnam Security Summit 2026 mới đây ở Hà Nội cho thấy làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ khi có tới 45% nhân viên dùng AI thường xuyên trên các thiết bị thuộc sở hữu của cơ quan và 67% tự ý truy cập các công cụ này bằng tài khoản cá nhân. Trong khi đó, có đến 63% doanh nghiệp hoàn toàn chưa ban hành chính sách quản trị AI.

Sự mâu thuẫn giữa nhu cầu sử dụng thực tế và hành lang quản lý lỏng lẻo đã tạo nên lỗ hổng lớn, thường được gọi là "Shadow AI". Ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Khối Dịch vụ Công nghệ mới (FPT IS) cho biết AI đang biến dữ liệu thành "trung tâm quyền lực" của mọi hệ thống số. Khi dữ liệu được AI khai thác liên tục, việc nhân viên vô tình đưa các thông tin nhạy cảm của tổ chức hoặc khách hàng lên nền tảng AI công cộng sẽ xóa nhòa ranh giới giữa giá trị và rủi ro.

Hậu quả của sự mất kiểm soát này không còn là cảnh báo trên lý thuyết. Theo ông Việt, tội phạm mạng hiện nay đã bắt đầu lợi dụng chính AI để tự động hóa các cuộc tấn công, khai thác sâu các thông tin rò rỉ nhằm tổ chức các chiến dịch lừa đảo (phishing), phát tán mã độc với tốc độ vượt xa khả năng phản ứng của con người. Con số hơn 552.000 cuộc tấn công mạng tại Việt Nam với 52,3% tổ chức chịu thiệt hại trong năm qua là minh chứng cho thấy hệ thống phòng thủ truyền thống đang bị xuyên thủng từ chính các điểm mù nội bộ.

Khi lỗ hổng từ thói quen của người dùng kết hợp với các dòng ransomware có sự trợ giúp của AI, mục tiêu của tin tặc không dừng lại ở việc đánh cắp dữ liệu, chuyển thành khóa chặt toàn bộ hạ tầng thông tin để đòi tiền chuộc. Khảo sát từ Synology chỉ ra một thực tế diện rộng: hơn 55% doanh nghiệp tại khu vực Đông Nam Á từng trải qua sự cố liên quan đến mã độc tống tiền hoặc đối mặt với nỗ lực tấn công tương tự trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, mối nguy lớn nhất không nằm ở việc bị tấn công, mà ở việc doanh nghiệp "bất lực" trong việc tự cứu mình. Ông Henry Nguyễn, Quản lý Kinh doanh Synology Việt Nam nhận định phần lớn doanh nghiệp cho rằng chỉ cần sao lưu dữ liệu định kỳ là đã hoàn thành nghĩa vụ an toàn. Trên thực tế, việc sao lưu đơn thuần không thể đảm bảo được tính liên tục cho hoạt động vận hành nếu tổ chức vướng phải các điểm mù về năng lực khôi phục.

Theo đại diện Synology, nhiều doanh nghiệp sở hữu các kho dữ liệu dự phòng nhưng chưa từng được kiểm tra thử nghiệm, lưu trữ tập trung thiếu cơ chế cách ly an toàn khỏi môi trường mạng (air-gapped), hoặc không có chính sách lưu trữ nhiều phiên bản. Khi ransomware tấn công và mã hóa toàn bộ hệ thống gốc, các bản sao lưu này cũng dễ dàng bị lây nhiễm hoặc không thể sử dụng. Việc mất quá nhiều thời gian tìm cách khôi phục hệ thống sẽ khiến hoạt động kinh doanh bị tê liệt, kéo theo tổn thất tài chính và làm xói mòn niềm tin của đối tác.

Một trong những giải pháp được khuyến nghị là ActiveProtect, nền tảng bảo vệ dữ liệu được thiết kế để doanh nghiệp xây dựng năng lực phục hồi an ninh mạng theo hướng tập trung, đơn giản và dễ triển khai hơn, củng cố khả năng sao lưu và khôi phục dữ liệu, tăng độ an toàn cho bản sao lưu với các cơ chế như sao lưu bất biến và cách ly mạng...

Synology cũng nhấn mạnh cách tiếp cận bảo vệ dữ liệu nhiều lớp. Theo đó, ngoài bản sao dữ liệu, doanh nghiệp bảo đảm các bản sao đó có thể phục hồi, được cách ly phù hợp và duy trì tính toàn vẹn khi sự cố xảy ra. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp giảm thiểu gián đoạn, bảo vệ hoạt động kinh doanh và duy trì niềm tin của khách hàng trong môi trường rủi ro ngày càng khó lường.

Tin Gốc: Thanh Niên

"Mọi người nghĩ AI cướp việc làm là điều không thể tránh khỏi, nhưng tôi không thực sự tin điều này đang diễn ra", Zuckerberg nói trong podcast Idea Generation của Complex đầu tuần này.

CEO Meta không lý giải sâu về nhận xét của mình, nhưng cho rằng tình hình việc làm sẽ được cải thiện nếu các công ty tập trung nhiều hơn vào "siêu trí tuệ cá nhân" (personal super intelligence) thay vì "tự động hóa tất cả công việc bằng trí tuệ nhân tạo" (automating all knowledge work). Ông đánh giá một vài doanh nghiệp cố gắng tạo công cụ tự động hóa công việc bằng trí tuệ nhân tạo là "không tốt đẹp".

"Nếu có sự cân bằng giữa một nhóm công ty AI tập trung giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn và nhóm khác theo đuổi tầm nhìn về siêu trí tuệ cá nhân, tức trao cho mỗi người nhiều năng lực và từng bước giúp họ làm việc tốt lên, tôi cho rằng đó sẽ là kịch bản khá tích cực", Zuckerberg nói.

Theo ông chủ Facebook, doanh nghiệp luôn cố gắng để hoạt động hiệu quả hơn. Do đó, trong bối cảnh AI phát triển, người lao động cũng cần theo kịp tốc độ tự động hóa và điều này chỉ diễn ra nếu họ được trao quyền và công cụ.

"Nếu bạn tập trung hơn vào việc trao quyền cho mọi người, giúp họ làm việc tốt lên với tốc độ nhanh hơn, về lý thuyết, tương lai sẽ có nhiều việc làm hơn thay vì ít đi", Zuckerberg lý giải.

Theo Business Insider, Zuckerberg dường như đang cố gắng quảng bá tầm nhìn của Meta về việc phát triển siêu trợ lý cá nhân. Công ty đã chi hàng chục tỷ USD để thu hút nhân tài AI và thay đổi chiến lược về trí tuệ nhân tạo thời gian qua, thậm chí gọi đây là "sự khởi động lại mọi thứ".

Trước đó, một số lãnh đạo công nghệ cũng cho rằng AI không "cướp" việc làm, nhưng người lao động phải trang bị các kỹ năng liên quan đến công nghệ này. Giữa tháng 6, CEO Nvidia Jensen Huang cho biết xã hội cần thay đổi để đồng hành với sự phát triển của AI, kêu gọi mọi người cùng sử dụng công nghệ này. CEO OpenAI Sam Altman cũng xem AI chỉ là cớ để doanh nghiệp sa thải nhân viên.

AI của Meta tụt hậu dù chi trăm tỷ USD

Đầu tháng 4, Meta Superintelligence Labs (MSL) do tỷ phú Alexandr Wang lãnh đạo đã ra mắt mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) Muse Spark gồm "chế độ suy ngẫm" giúp điều phối nhiều tác nhân cùng lúc cho nhiều mục đích khác nhau, đánh dấu lần đầu bộ phận này ra AI mới sau hơn một năm thành lập. Zuckerberg khi đó cho biết, Muse Spark là "cột mốc đầu tiên" hướng tới cung cấp siêu trí tuệ cá nhân cho mọi người.

"Chúng tôi đang xây dựng những sản phẩm không chỉ trả lời câu hỏi của bạn, mà còn hoạt động như trợ lý thực hiện mọi việc thay bạn", Zuckerberg viết trên Threads khi đó. "Tôi lạc quan rằng điều này sẽ hỗ trợ một làn sóng sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp, tăng trưởng và sức khỏe".

Bất chấp những gì quảng bá, tham vọng AI của Meta và Zuckerberg được đánh giá còn kém xa đối thủ. Chamath Palihapitiya, một cựu giám đốc Facebook, nhận định Meta "khó có khả năng" bắt kịp các đối thủ trong cuộc đua AI tạo sinh.

"Tôi không hiểu và cũng không nắm rõ động lực phía sau để lý giải cho câu hỏi: Tại sao họ lại thất bại thảm hại đến vậy", Palihapitiya nói với Axios. "Nhưng hiện tại, tham vọng vẫn chưa thành".

Theo FT, việc không thể triển khai toàn bộ năng lực AI của Meta liên quan đến Google, khi đối tác này được cho không đáp ứng nhu cầu tài nguyên tính toán khổng lồ, gồm hạn chế quyền truy cập Gemini. CNBC dẫn các nguồn tin cho biết ngay từ tháng 3, Meta đã không nhận được toàn bộ sức mạnh Gemini đã mua. Khoảng cách giữa nhu cầu quá lớn nhưng khả năng cung cấp hạn chế đã làm chậm nỗ lực phát triển AI nội bộ của công ty Zuckerberg.

Cũng theo nguồn tin, các khách hàng khác của Google cũng bị ảnh hưởng, nhưng Meta thiệt hại nặng nề nhất do nhu cầu quá lớn. Trước tình trạng này, công ty mẹ của Facebook buộc nhân viên sử dụng token "một cách thận trọng". Token là đơn vị cơ bản của AI, gồm văn bản, mã hoặc dữ liệu mà một mô hình trí tuệ nhân tạo xử lý hoặc tạo ra.

Gemini hiện là công cụ quan trọng đối với Meta trong việc kiểm duyệt nội dung trên các nền tảng như Facebook, Instagram, Threads... gồm xử lý, gắn cờ bài đăng độc hại, loại bỏ chiêu trò lừa đảo. Theo Bloomberg, AI của Google hoạt động chính xác hơn Llama, còn Muse Spark mới triển khai thời gian ngắn.

Meta và Google chưa đưa ra bình luận.

Nỗi thất vọng của nhân viên Meta

Dù là một trong những gã khổng lồ công nghệ sa thải nhân sự mạnh mẽ nhất gần đây với lý do AI, số lượng nhân viên Meta không suy giảm. Tính đến tháng 4, công ty cho biết tổng số nhân viên đã tăng 1% so với cùng kỳ năm ngoái, lên 77.986 người, đồng thời nâng dự báo chi phí đầu tư (CapEx) cho cả năm 125-145 tỷ USD do đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng AI. Đến tháng 5, Meta sa thải khoảng 10% nhân sự (tương đương khoảng 8.000 vị trí) và tái cơ cấu thêm 7.000 vị trí khác.

Tuy nhiên, việc liên tục cắt giảm nhân sự và chi hàng tỷ USD cho trí tuệ nhân tạo đang khiến những người ở lại bất an. Kể từ tháng 4, các nhân viên Meta phải cài đặt công cụ MCI (Sáng kiến năng lực mô hình - Model Capability Initiative) trên máy tính nhằm ghi lại thao tác chuột và bàn phím, một phần trong chiến dịch lớn hơn của công ty nhằm xây dựng tác nhân AI làm việc tự động. MCI hoạt động trên ứng dụng và website liên quan đến công việc, cũng như chụp ảnh màn hình định kỳ nội dung trên màn hình.

Nhưng một tháng sau, nhân viên Meta phát tờ rơi tại nhiều văn phòng để thể hiện sự bức xúc, khuyến khích mọi người ký đơn kiến nghị trực tuyến phản đối việc công ty cài đặt phần mềm theo dõi. Hơn 1.600 nhân viên được cho là đã ký và Meta sau đó phải nới lỏng chương trình, cho phép nhân viên tạm dừng thu thập dữ liệu tối đa 30 phút hoặc xin miễn trừ trong một số trường hợp nhất định.

Hôm 22/6, Meta tạm dừng MCI. Theo Reuters, quyết định đưa ra sau khi một nhân viên gửi báo cáo sự cố bảo mật mức độ ưu tiên cao (SEV) về việc lộ dữ liệu. Dữ liệu bị lộ gồm câu lệnh (prompt), bản ghi, cuộc trò chuyện riêng tư, dữ liệu về con người và hiệu suất. Sự việc được xếp loại SEV 2 trên thang điểm từ 0 đến 5, với 0 là mức nghiêm trọng nhất.

"Dù chưa có dấu hiệu nào cho thấy nhân viên của Meta truy cập trái phép dữ liệu, nhưng chúng tôi sẽ tạm dừng hoạt động này để tiến hành điều tra", người phát ngôn Meta nói với AFP ngày 30/6.

Theo AFP, nhân viên Meta hiện vẫn trong tình trạng "lo lắng kèm tức giận trong lòng". Một người thậm chí đã tóm tắt tâm trạng bằng meme từ The Office - bộ phim về đề tài châm biếm chốn công sở - đăng trên diễn đàn nội bộ với nội dung: "0 ngày kể từ lần làm trò ngớ ngẩn cuối cùng của chúng ta".

Tin Gốc: Vnexpress