PGS. TS Nguyễn Hữu Cương, Hiệu trưởng trường Đại học Phương Đông, đưa ra nhận định trên tại ngày hội khám phá các ngành học, nghề nghiệp – Future Fest, ngày 24/4.
Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường không được tăng chỉ tiêu tuyển sinh nếu có hơn 15% sinh viên thôi học ngay trong năm đầu. Ông Cương đánh giá con số này là có cơ sở.
Số liệu tổng hợp của Tập đoàn Giáo dục Văn Lang, dựa trên các nghiên cứu trong nước và quốc tế, cho thấy khoảng 50% sinh viên cảm thấy lựa chọn ngành học ban đầu chưa phù hợp. Trong đó, 15% muốn đổi ngành ngay từ năm nhất đại học.
“Đây là sự lãng phí rất lớn về cả thời gian và tiền bạc”, ông Cương nói.
Nguyên nhân dẫn đến chọn sai ngành, theo ông Cương là do học sinh chưa được định hướng nghề nghiệp tốt, chưa hiểu rõ bản chất ngành nghề và đưa ra quyết định dựa trên thông tin một chiều. Đặc biệt, rất nhiều học sinh chọn ngành theo ý bố mẹ.
Ông lấy ví dụ trường hợp cả nhà theo ngành Kế toán nên rất muốn con theo ngành đó. Thế nhưng sau khi vào học, sinh viên thấy không thích mà muốn theo đuổi các ngành ngôn ngữ. Nếu cố học, em này có thể đạt điểm thấp, thậm chí không thể ra được trường.
40 năm làm việc trong ngành Y, trong đó nhiều năm giảng dạy tại Đại học Y Hà Nội, TS Đặng Thị Ngọc Dung, Viện Karolinska, Thụy Điển, cũng thấy vấn đề tương tự.
Không có khảo sát chính thức nào từ các trường Y về lựa chọn ngành, nghề của sinh viên. Tuy nhiên, theo bà Dung, rất nhiều gia đình muốn con học Y vì “đây là nghề có nhiều hào quang mà cả dòng họ chưa ai học”.
Bà Dung nhớ mãi một sinh viên do mình phụ trách bị trượt một môn ba lần. Đến năm thứ 5, em này nợ tới 5 môn chuyên ngành. Khi được hỏi, nam sinh bật khóc, thừa nhận không thích học Y mà muốn làm nhà văn, nhưng bị gia đình ép theo ngành. Áp lực từ bố mẹ quá lớn khiến em không dám tự ý chuyển trường, suy kiệt cả về thể chất và tinh thần.
“Những năm tháng tuổi trẻ lẽ ra phải được hạnh phúc thì em ấy lại sống trong khổ sở và vật vã với một ngành học không thuộc về mình”, bà Dung nhìn nhận.
Bà khuyên phụ huynh trở thành những “nhà đầu tư thiên thần”, đầu tư niềm tin và thông tin cho con, cùng con đặt câu hỏi để tìm hiểu ngành nghề yêu thích, thay vì áp đặt ước mơ của mình lên vai con.
Với học sinh, ông Cương khuyên tìm hiểu ngành nghề một cách thực chất, thay vì chỉ tham khảo thông tin qua website các trường đại học.
Ở ngày hội Future Fest, học sinh được nghe các chuyên gia đầu ngành chia sẻ thông tin, được “chạm tay” trực tiếp vào robot, mô hình công trình hay thử học một ngôn ngữ. Các trường khác cũng tổ chức nhiều hoạt động tương tự. Nếu tham gia, học sinh hình dung tốt hơn về ngành, nghề.
Nói thêm, bà Nguyễn Thị Liên, Giám đốc Chiến lược và Chuyển đổi, Công ty Cổ phần Công nghệ Viindoo, lưu ý học sinh tìm kiếm thông tin trên các nền tảng, diễn đàn về nghề nghiệp để xem mô tả công việc, yêu cầu tuyển dụng, mức lương… , thay vì lựa chọn cảm tính hoặc nghe theo lời khuyên của bố mẹ.
Còn nếu chọn sai, ông Cương cho rằng các sinh viên nên mạnh dạn thay đổi sớm, đồng thời trao đổi với giảng viên, gia đình để được hỗ trợ tìm hướng phù hợp.
Bà Liên đồng tình. Theo bà, điều quan trọng là dám thử và khi thử phải làm đến cùng, phát huy khả năng học hỏi, thích nghi. Khi không thấy hợp thì sinh viên có thể chuyển.
Con gái đầu của chị Võ Anh Thư, ở phường Thủ Đức, TPHCM, đang học lớp 9, bé sau học lớp 4. Từ lâu, vợ chồng chị đã xác định khi lên THPT, con sẽ theo học tư thục, không tham gia kỳ thi vào lớp 10 công lập hằng năm.
Chị Thư cho hay, nhiều năm trước chị từng chứng kiến nhiều đồng nghiệp rơi vào căng thẳng khi con chuẩn bị thi vào lớp 10. Họ quay cuồng trong việc đưa đón con đi học thêm và tâm trạng thường bất an khi nghĩ đến việc con thi rớt.
Chị cũng chứng kiến cảnh nhiều trẻ phải học ngày đêm cho cuộc đua vào lớp 10, nhiều em không còn thời gian để nghỉ ngơi, giải trí.
Chị không muốn mình và con phải rơi vào guồng quay này và thống nhất với chồng, con sẽ không thi lớp 10 mà chủ động chọn học tư thục.
Với quan điểm này, lâu nay hai con chị gần như không học thêm, chỉ nhờ gia sư hỗ trợ những môn khó trong giai đoạn ngắn và học tiếng Anh ở trung tâm.
Nhờ vậy, các con có thời gian để học võ thuật, bơi lội; bé đầu còn học thêm vẽ, bé sau học nhạc. Đặc biệt, tinh thần học tập của các con rất thoải mái, không phải nơm nớp lo sợ việc phải đối mặt với kỳ thi.
“Nhiều năm nay, các con tôi đều đạt học sinh giỏi, ở trong top đầu của lớp. Cũng có khi nghĩ hay cho con thi thử sức nhưng cả nhà xác định điều đó là không cần thiết”, chị Thư nói.
Tuy nhiên, chị Thư thừa nhận lựa chọn nào cũng có cái giá của nó. Nhiều năm qua, vợ chồng chị đã chuẩn bị cho kế hoạch con học tư bằng cách “cày cuốc” kiếm tiền, chi tiêu hết sức tiết kiệm.
Anh chị phải cân nhắc kỹ lưỡng về vấn đề tài chính cho lộ trình hai con học trường tư và cả những năm học đại học sắp tới.
Không muốn tuổi 15 của con bị quyết định bởi một kỳ thi
Cách đây hai năm, con trai đầu của chị Bùi Ngọc Thân (phường An Đông, TPHCM) đã không tham gia kỳ thi lớp 10, đăng ký vào trường tư thục.
Bé sau đang học lớp 6, chị đã chọn cho con học trường song ngữ liên cấp để lên thẳng dựa trên kết quả học tập mà không phải trải qua kỳ thi nào.
Chị Thân thừa nhận mình là người mẹ “đưa con chạy trốn” khỏi kỳ thi lớp 10. Điều này phần nào xuất phát từ việc chị hiểu được sự khốc liệt và áp lực của kỳ thi đối với con trẻ.
Theo chị, việc thi cử để chọn đầu vào trong bối cảnh trường lớp còn thiếu, cùng với chính sách phân luồng sau THCS là điều khó tránh. Tuy nhiên, với chị điều đó không công bằng với những đứa trẻ đang ở tuổi ăn, tuổi học khi các em buộc phải “giành chỗ học”.
Hơn nữa, không đơn thuần chỉ là học tốt, ôn thi kỹ sẽ đảm bảo trúng tuyển, kỳ thi này còn khốc liệt ở chỗ là dù con học tốt nhưng nếu thiếu tỉnh táo và cả may mắn trong chuyện nguyện vọng vẫn có thể rớt.
“Tôi thấy thi lớp 10 như "đánh bạc", các con chọn trường vừa sức các năm điểm chuẩn thấp để an toàn chọn nhưng năm nay điểm chuẩn có thể tăng vọt. Chỉ tiêu chỉ từng đó, số còn lại là buộc… phải rớt. Tôi không muốn quá trình học tập 9 năm của con tôi bị một kỳ thi chỉ khoảng 3 tiếng đồng hồ quyết định”, chị chia sẻ.
Chị Thư, chị Thân là hai trong nhiều phụ huynh chủ động “rút” con khỏi kỳ thi lớp 10 đã xuất hiện trong những năm gần đây tại TPHCM.
Năm 2025, TPHCM ghi nhận có hơn 12.000 học sinh không tham gia kỳ thi lớp 10. Năm 2024, con số này là khoảng 16.000 học sinh.
Theo khảo sát của Sở GD&ĐT TPHCM, học sinh không thi lớp 10 xuất phát từ nhiều lý do như thuộc diện tuyển thẳng, đi du học, thay đổi nơi ở; đặc biệt là lựa chọn học nghề tại các trường cao đẳng hoặc trung cấp, học tại trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp hoặc tiếp tục học tại các trường tư thục, chiếm tỷ lệ cao nhất.
Năm học 2026-2027, chỉ tiêu của khoảng 170 trường THPT công lập tại TPHCM chưa đến 104.000 học sinh, trong khi số học sinh tốt nghiệp lớp 9 năm học 2025-2026 là 169.080 học sinh.
Nếu dựa theo số học sinh và chỉ tiêu tiếp nhận của các trường, có gần 40% học sinh (khoảng 65.000 em) không có chỗ học ở lớp 10 công lập.
TPHCM đang tìm mọi cách để tăng khả năng tiếp nhận học sinh vào lớp 10 lên 70%. Nếu đạt được mục tiêu này thì vẫn có trên 51.000 học sinh phải tìm lối đi khác thay cho theo học tại trường THPT công lập.
Trường tiểu học Yersin Biên Hòa trực thuộc Hệ thống giáo dục của CTCP Giáo dục Quốc tế TTC (TTC Education, thành viên Tập đoàn TTC), được xây dựng với định hướng trở thành ngôi trường chất lượng cao, nơi học sinh được bồi dưỡng đồng đều cả về tri thức, sức khỏe và nhân cách.
Chương trình học tại Yersin School được thiết kế theo cấu trúc 3 tầng mang tính hệ thống, nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện cho người học trong bối cảnh hội nhập. Ở tầng 1 - tầng nền tảng, nhà trường triển khai đầy đủ chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, bảo đảm chuẩn đầu ra, tính liên thông và giá trị học thuật quốc gia. Trên nền tảng học thuật chuẩn mực, tầng 2 - Phát triển hội nhập trang bị cho học sinh bộ kỹ năng sắc bén của công dân thế kỷ 21. Tầng 3 - Phát triển cá nhân hóa toàn diện (Cảm xúc - Thẩm mỹ - Thể chất).
Trường Tiểu học Yersin Biên Hòa được đầu tư xây dựng trên khuôn viên có tổng diện tích 5.452m², với quy mô gồm 1 trệt, 3 lầu được thiết kế hiện đại, khoa học và tối ưu hóa công năng sử dụng, đáp ứng nhu cầu học tập và phát triển của mỗi học sinh.
Khuôn viên trường được quy hoạch trong không gian xanh mát, an toàn, tách biệt với khói bụi giao thông, tạo nên môi trường học tập thân thiện. Bên cạnh chương trình học chính khóa, nhà trường còn triển khai hệ thống câu lạc bộ học thuật, nghệ thuật, khoa học - công nghệ, thể thao và kỹ năng, giúp học sinh khám phá đam mê và phát triển năng lực cá nhân.
Ở góc độ Tập đoàn TTC, bà Huỳnh Bích Ngọc - Phó chủ tịch thường trực, Tổng giám đốc Tập đoàn TTC cho biết: TTC là Tập đoàn đa ngành, hoạt động trong các ngành nghề trọng điểm, trong đó Giáo dục được TTC xác định là trụ cột, đóng vai trò then chốt trong việc phát triển con người, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và góp phần kiến tạo giá trị bền vững cho tương lai.
"Việc khánh thành Trường Tiểu học Yersin Biên Hòa không chỉ tạo một môi trường giúp các em học sinh vững vàng về tri thức, phát triển toàn diện kỹ năng sống và đạo đức, mà còn thể hiện cam kết đồng hành lâu dài cùng sự phát triển của tỉnh Đồng Nai. Ngôi trường đi vào hoạt động được kỳ vọng sẽ đáp ứng tốt nhu cầu về môi trường giáo dục hiện đại, chuẩn mực, góp phần phát triển nguồn nhân lực bền vững và chất lượng cao cho địa phương trong kỷ nguyên mới", bà khẳng định.
Trong khuôn khổ sự kiện, trường đã tổ chức hoạt động School Tour để phụ huynh và khách mời trực tiếp tham quan khuôn viên, trải nghiệm không gian học tập và tìm hiểu toàn diện về chương trình giáo dục của nhà trường.
Thông qua hoạt động này, phụ huynh và học sinh được tham gia lớp học tiếng Anh, trải nghiệm các ứng dụng học tập tích hợp trong chương trình chính khóa, đồng thời tương tác với giáo viên bản ngữ và tìm hiểu mô hình đồng giảng trong giảng dạy tiếng Anh tại Yersin School.
Bên cạnh đó, còn được trực tiếp trải nghiệm tại các phòng chức năng như Mỹ thuật, Âm nhạc, Tin học và STEM. Đây là môi trường giúp học sinh phát triển năng lực sáng tạo thông qua các hoạt động thực hành nghệ thuật, nâng cao khả năng cảm thụ âm nhạc qua việc tiếp cận các loại nhạc cụ, đồng thời rèn luyện tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng làm việc nhóm thông qua các tình huống, dự án học tập được thiết kế trong chương trình, giúp khơi gợi niềm hứng thú học tập và thúc đẩy sự phát triển toàn diện cho học sinh.
Một trong những điểm nhấn của chương trình School Tour là hoạt động tham quan khu vực nhà ăn. Nhà trường đã tạo điều kiện để phụ huynh trực tiếp tìm hiểu về quy trình xây dựng thực đơn, khẩu phần ăn và chất lượng bữa ăn thông qua các suất ăn mẫu được chuẩn bị tại khu bếp ăn của trường.
Hệ thống cơ sở vật chất hiện đại như phòng học, khu thể thao, hồ bơi và các không gian chức năng khác cũng được giới thiệu một cách trực quan, góp phần mang đến cho phụ huynh cái nhìn toàn diện và đa chiều về môi trường giáo dục theo định hướng phát triển Thân - Tâm - Trí mà Yersin School đang hướng tới.
Chương trình do báo Tuổi Trẻ và Trung tâm Phát triển giáo dục và đào tạo phía Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) phối hợp tổ chức.
Theo đó, học viên được hướng dẫn cách xây dựng đề tài và kỹ năng viết bài sao cho hấp dẫn, góp phần lan tỏa thông tin, hình ảnh tích cực của ngành, đồng thời củng cố và nâng cao hình ảnh thương hiệu nhà trường.
Khóa tập huấn cũng trang bị cho học viên cách xử lý các tình huống khủng hoảng truyền thông thường gặp trong môi trường học đường, đặc biệt trong bối cảnh truyền thông dễ chú ý đến những thông tin tiêu cực.
Ngoài ra, học viên còn được rèn luyện kỹ năng phát ngôn và trả lời báo chí một cách chuyên nghiệp, đảm bảo tính nhất quán và đồng bộ trong thông tin nội bộ nhà trường.
Ông Lê Thắng Lợi - Trưởng đại diện Văn phòng Bộ, Giám đốc Trung tâm Phát triển giáo dục và đào tạo phía Nam - cho biết đây là khóa thứ hai mà trung tâm và báo phối hợp tổ chức trong năm 2026.
Theo ông Lợi, trong bối cảnh truyền thông phát triển mạnh mẽ như hiện nay, ai cũng có thể trở thành người cung cấp thông tin. Mỗi thông tin đều có thể được lan tỏa nhanh chóng và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến dư luận xã hội cũng như tác động đến chính thương hiệu, uy tín của các tổ chức, đơn vị.
“Kỹ năng xử lý khủng hoảng truyền thông sẽ giúp cán bộ, viên chức làm giáo dục chủ động nắm bắt tình hình, bình tĩnh ứng phó, lựa chọn giải pháp phù hợp để bảo vệ hình ảnh của đơn vị mình”, ông Lợi nói.
Tham gia buổi học, bà Tăng Kim Huyền - Phó giám đốc hệ thống Trường hội nhập quốc tế iSchool và Hệ thống Trường quốc tế Song ngữ UK Academy - chia sẻ truyền thông trong lĩnh vực giáo dục là công việc, theo bà khá nhiều thách thức, đặc biệt ở khâu xử lý khủng hoảng.
Trong khi đó, đội ngũ phụ trách truyền thông tại các đơn vị giáo dục hiện nay vẫn chưa được đào tạo bài bản khiến việc ứng phó với các tình huống phát sinh còn gặp khó khăn.
“Khóa học giúp tôi hệ thống lại kiến thức, nâng cao sự chủ động và tự tin khi xử lý khủng hoảng truyền thông. Đồng thời nhận rõ vai trò của người phát ngôn cũng như sự cần thiết phải xây dựng quy trình và bộ phận xử lý từ sớm.
Sau chương trình tôi sẽ rà soát, hoàn thiện quy trình nội bộ và áp dụng những kiến thức đã học để nâng cao hiệu quả công tác truyền thông tại đơn vị”, bà Huyền cho biết.
Tương tự, bà Hoàng Phúc Hậu - Phó hiệu trưởng Trường tiểu học Bình Thắng A (Đa Kia, Đồng Nai) - cho biết khóa học mang lại cho mình nhiều giá trị thiết thực, đặc biệt trong việc hiểu rõ hơn cách viết và truyền tải các thông tin giáo dục đến phụ huynh, học sinh và cộng đồng.
“Đối với tôi, đây là một chương trình hữu ích không chỉ dành cho cán bộ quản lý mà còn phù hợp với giáo viên ở tất cả các cấp học trong ngành giáo dục”, bà Hậu nói.
Học viên tham quan studio tại lầu 9 tòa soạn báo Tuổi Trẻ - Ảnh: THANH HIỆP
Ông Lê Thắng Lợi (bên trái) và ông Nguyễn Văn Dũng trao giấy chứng nhận cho học viên - Ảnh: HỒ NHƯỠNG
