Một trong những “lỗ hổng tư duy” lớn nhất trên thị trường nhà ở Việt Nam là: mua nhà nhưng không tính chi phí bảo trì. Ngôi nhà được coi như tài sản sẽ tự tăng giá theo thời gian, trong khi thực tế phần xây dựng của nó lại đang âm thầm hao mòn từng năm. Khi không được bảo trì đúng mức, giá trị không những không tăng mà còn giảm nhanh hơn nhiều người tưởng. Đã đến lúc cần nhìn nhận lại: nhà ở là tài sản phải trích lập chi phí bảo trì hàng năm, giống như bất kỳ loại tài sản sản xuất nào khác.
Với nhà ở riêng lẻ, mức trích lập hợp lý nên là khoảng 1-2% giá trị xây dựng mỗi năm. Đây không phải khoản chi bắt buộc phải sử dụng ngay, mà là quỹ để xử lý các chu kỳ xuống cấp: sơn sửa, chống thấm, hệ thống điện nước, mái, thiết bị. Nếu không trích lập đều đặn, chi phí sẽ dồn lại thành những khoản lớn sau 5-10 năm. Khi đó, nhiều gia đình buộc phải trì hoãn sửa chữa hoặc làm chắp vá. Hệ quả là ngôi nhà xuống cấp nhanh, chi phí sửa chữa tăng cao và giá trị tài sản giảm mạnh.
Một nghịch lý đang tồn tại: rất nhiều người để căn nhà mình đang ở dần cũ nát, nhưng lại tích cực đi tìm mua nhà đất mới với kỳ vọng “đầu tư”. Điều này phản ánh một sai lệch trong cách nhìn nhận tài sản: chú trọng tăng giá trên giấy, bỏ qua giá trị thực tế.
Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, nhà không sử dụng xuống cấp rất nhanh: ẩm mốc, nứt tường, thấm nước, hư hỏng hệ thống kỹ thuật. Phần xây dựng – vốn chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị tài sản – bị hao mòn theo thời gian, thường ở mức khoảng 2% mỗi năm nếu không được bảo trì đúng cách. Vì vậy, việc “ôm nhà chờ tăng giá” thực chất là một phép tính thiếu đầy đủ. Giá trị hợp lý của một ngôi nhà cần được xác định dựa trên: Giá trị xây dựng ban đầu – hao mòn hàng năm + chi phí bảo trì thực chi
Nếu không bảo trì, phần hao mòn sẽ tích lũy, và khi giao dịch, người mua có kinh nghiệm sẽ đánh giá kỹ tình trạng công trình để ép giá. Những kỳ vọng tăng giá dựa trên tin đồn hoặc tâm lý đám đông vì thế dễ bị triệt tiêu.
>> Dĩnh bẫy ‘cò’ đất bán cắt lỗ chung cư 80 triệu một m2
Để thị trường vận hành lành mạnh, tôi cho rằng cần bổ sung các công cụ chính sách phù hợp:
Thứ nhất, cần có hướng dẫn rõ ràng về trích lập chi phí bảo trì nhà ở như một chuẩn mực tài chính. Khi người dân ý thức được đây là nghĩa vụ định kỳ, việc duy trì chất lượng nhà ở sẽ trở thành thông lệ.
Thứ hai, cần cho phép khấu trừ chi phí bảo trì hợp lý khi tính thuế đối với hoạt động kinh doanh bất động sản hoặc cho thuê. Khi đó, người sở hữu nhiều nhà sẽ có động lực đưa tài sản vào khai thác để tạo dòng tiền và hợp thức hóa chi phí, thay vì để trống.
Thứ ba, cần xem xét đánh thuế đối với nhà bỏ hoang hoặc sử dụng kém hiệu quả. Mục tiêu không phải là tăng gánh nặng thuế, mà là tạo áp lực để tài sản phải được đưa vào sử dụng. Khi chi phí nắm giữ tăng lên, việc để nhà trống sẽ trở nên không còn hấp dẫn.
Khi chi phí bảo trì và hao mòn được tính toán đầy đủ, cả người mua lẫn cơ quan quản lý sẽ có căn cứ rõ ràng hơn để định giá bất động sản. Giá trị nhà không còn bị dẫn dắt bởi tin đồn, mà phản ánh sát hơn tình trạng thực tế của công trình. Điều này cũng giúp phân biệt rõ giữa hai thành phần: giá trị đất và giá trị xây dựng. Trong khi đất có thể tăng giá do vị trí và quy hoạch, phần xây dựng lại có xu hướng giảm giá theo thời gian nếu không được duy tu.
Việc tính đúng và đủ chi phí bảo trì không chỉ là câu chuyện của từng hộ gia đình, mà còn ảnh hưởng tới cấu trúc nền kinh tế. Khi tổng chi phí bảo trì nhà ở được đưa vào tính toán, có thể ước lượng được lượng thu nhập thực tế mà người dân còn lại để mua nhà mới. Nếu phần lớn nguồn lực tài chính bị “chôn” vào việc tích trữ nhà đất mà không sử dụng, nền kinh tế sẽ kém năng động.
Ngược lại, khi tài sản được đưa vào khai thác và bảo trì đều đặn, nhu cầu sửa chữa, nâng cấp, cải tạo sẽ tạo ra một thị trường xây dựng lành mạnh và bền vững. Ngành xây dựng khi đó phát triển dựa trên nhu cầu thực, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào các chu kỳ tăng nóng của bất động sản.
Tóm lại, nhà ở không phải tài sản “để đó sẽ tăng giá”, mà là tài sản cần được bảo trì và sử dụng hiệu quả. Trích lập chi phí bảo trì hàng năm, đánh thuế nhà bỏ hoang và minh bạch hóa giá trị xây dựng là những bước cần thiết để điều chỉnh hành vi trên thị trường. Khi mỗi ngôi nhà được chăm sóc đúng mức và được đưa vào sử dụng, không chỉ giá trị tài sản của từng cá nhân được bảo vệ, mà nguồn lực của cả nền kinh tế cũng được phân bổ hiệu quả hơn.
Tôi có đứa em họ học hành làng nhàng, thi lớp 10 trường công trượt nên cha mẹ chạy vạy học phí để vào một trường tư. Rồi cũng cố "lết" qua cấp III. Đóng tiền học một trường cao đẳng nhưng rồi cũng bỏ dở. Đã mấy năm không có việc làm ổn định. Hay tụ tập với đám bạn ở quán cà phê suốt ngày.
Gần đây, nhờ người quen giới thiệu, buổi tối em đi làm thời vụ cho một công ty đóng gói thực phẩm trong khu công nghiệp gần nhà, lương 500 nghìn một ca đêm.
Như vậy là em hài lòng vì không bằng cấp, không nghề ngỗng, làm công việc ai nhìn qua là cũng làm được, với thu nhập như vậy đủ để mua thuốc lá, cà phê, không tốn tiền cơm, tiền nhà, không phải chu cấp cho ai cả? Vậy động lực ở đâu để cố gắng?
Quý 1/2026, cả nước ghi nhận gần 1,6 triệu người 15-24 tuổi không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo. Con số này phản ánh một thực tế đáng lo khi thanh niên đang đứng ngoài guồng quay phát triển, không kỹ năng, không định hướng và cũng không chịu thay đổi.
Trong khi đó, một vấn đề liên quan đó là thị trường xây dựng lại thiếu lao động nghiêm trọng. Nhiều đội thầu "khát người".
Không nói đến những kỹ sư xây dựng, nhân công được đào tạo bài bản qua trường lớp. Tôi chỉ muốn bàn một chút về vấn đề của những lao động xây dựng tự do.
Trước đây, từng có người chia sẻ rằng trả ngày công 400 nghìn vẫn không tuyển được thanh niên làm phụ hồ. Nhiều nhà thầu xây dựng 'khát' lao động. Lý do không phải không có.
Công việc phụ hồ, nhìn từ bên ngoài, là việc tay chân, ai cũng làm được. Tương tự cái việc đóng gói thực phẩm thời vụ mà tôi nói ở trên. Nhưng thực tế lại khắc nghiệt hơn nhiều.
Nắng gắt, mưa dầm, môi trường bụi bặm, nguy cơ tai nạn luôn rình rập. Nhiều công trình thiếu đồ bảo hộ, không hợp đồng lao động rõ ràng, không bảo hiểm, không có cơ chế đền bù thỏa đáng nếu xảy ra sự cố.
Công việc không đều, phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ công trình và chủ thầu. Có những ngày nghỉ việc vì trời mưa, thiếu vật liệu, hoặc chờ công đoạn tiếp theo. Những ngày đó, đồng nghĩa với không có thu nhập. Chưa kể việc ăn ở tạm bợ, phải di chuyển liên tục theo công trình, đời sống thiếu ổn định.
Nếu nhìn toàn cảnh, việc một số người trẻ không mặn mà với nghề phụ hồ là điều có thể hiểu. Nhưng điều đáng bàn không nằm ở việc họ từ chối một công việc cụ thể, mà là thái độ sống phía sau lựa chọn đó.
Từ chối làm phụ hồ vì công việc nặng nhọc, độc hại là một lý do hợp lý. Nhưng từ chối tất cả cơ hội lao động, chấp nhận sống lay lắt qua ngày bằng những công việc tạm bợ, không tích lũy kỹ năng, không hướng đến tương lai đó lại là một vấn đề khác.
>> Tôi làm thợ thu nhập gấp ba lần người bạn chạy xe ôm công nghệ
Lao động phổ thông có thể vất vả, nhưng ít nhất đó là một con đường rõ ràng để kiếm sống. Từ đó, người ta có thể tích lũy kinh nghiệm, chuyển sang công việc tốt hơn, hoặc học thêm một nghề khác. Không ai bắt buộc phải làm phụ hồ cả đời, nhưng từ chối mọi khởi đầu thì sẽ không có điểm đến nào.
Không thể viện lý do công việc vất vả để biện minh cho việc sống không mục tiêu. Cũng không thể đòi hỏi một công việc nhẹ nhàng, lương cao khi bản thân không có kỹ năng hay kỷ luật.
Nhưng theo tôi điều quan trọng nhất, vấn đề khi một ngành nghề nào đó khó tuyển nhân sự thì ngành nghề đó nên xem lại chính mình. Nếu những bất cập không được cải thiện, việc thu hút lao động trẻ sẽ ngày càng khó.
Tôi nghĩ chi phí chơi thể thao "đắt hay rẻ" phụ thuộc khá nhiều vào cách mình lựa chọn và mục tiêu tập luyện.
Với cá nhân tôi, do thường xuyên đi công tác, tôi chọn chạy bộ vì tính linh hoạt, ít phụ thuộc và tính chủ động cao, ở đâu cũng có thể chạy được mà không phụ thuộc sân bãi, đối tác.
Thực tế, để chạy vì sức khỏe, không nhất thiết phải đầu tư quá tốn kém như nhiều người nghĩ. Giày chạy có thể chọn các dòng phù hợp túi tiền rất bền và êm chân (không nhất thiết phải các thương hiệu lớn), hiện nay nhiều sản phẩm từ các hãng khác vẫn đáp ứng tốt về độ bền và hiệu năng.
Quần áo thể thao trong nước cũng ngày càng cải thiện về chất liệu, thoải mái và giá hợp lý. Ngoài ra, nếu tham gia vài giải chạy mỗi năm thì áo cũng đã có sẵn để sử dụng lâu dài.
Đồng hồ thì chỉ cần loại cơ bản (bản đẹp chạy thoải mái giờ tầm dưới 4 triệu đồng) đủ theo dõi quãng đường và nhịp tim là dùng tốt trong nhiều năm, không nhất thiết phải đầu tư quá cao nếu như chỉ phục vụ mục đích chạy.
Tôi dùng ứng dụng thể dục trên iPhone trong nhiều năm để chạy, mãi sau này mới đầu tư cái đồng hồ thế mà vẫn chạy 5 km, 10 km, 21km.
Theo tôi, thể thao quan trọng là duy trì được thói quen và phù hợp với điều kiện cá nhân.
Nếu đặt mục tiêu đơn giản là rèn luyện sức khỏe, thì hoàn toàn có thể tiếp cận một cách tiết kiệm và hiệu quả, chứ không nhất thiết phải là một khoản chi lớn.
"Với các nghành Khoa học, Kỹ thuật, Y dược, Sinh, Hóa và các ngành có sử dụng máy móc, dụng cụ phức tạp để học tập thì học phí cao có thể hiểu được. Còn các ngành mà sinh viên chỉ cần một cái laptop là học được như Kinh tế, Tài chính, Kế toán, Luật... thì tôi không hiểu lý do gì khiến học phí cao đến vậy?".
Đó là thắc mắc của độc giả Nvtbinh sau khi "Gần 120 đại học công bố học phí năm 2026". Theo đề án tuyển sinh của các trường, phần lớn công bố học phí theo năm, phổ biến 20-35 triệu đồng, cao nhất là gần 200 triệu đồng. Một số trường công bố học phí theo tín chỉ, mức phổ biến khoảng 0,5-1,5 triệu đồng/tín chỉ. Một khóa học thường kéo dài 4-5 năm, khoảng 120-140 tín chỉ.
Học phí đại học ba năm qua đều tăng, một phần do trần học phí tăng theo Nghị định số 97 (năm 2023) của Chính phủ. Mức cao nhất được thu ở các đại học công lập chưa tự đảm bảo chi thường xuyên năm học 2026-2027 là 1,71 - 3,5 triệu đồng mỗi tháng, cao hơn khoảng 11% so với năm học trước.
So sánh mức học phí đại học hiện nay với thu nhập của phụ huynh, bạn đọc Damynghephanvinh bày tỏ lo lắng: "Trung bình học phí đại học khoảng 3 triệu đồng một tháng, cộng thêm chi phí thuê nhà trọ và ăn uống, sinh hoạt tầm 5-6 triệu nữa nếu sinh viên ở tỉnh ra thành phố học. Tính ra, tổng cộng chi phí học đại học vào khoảng 8-10 triệu đồng. Với mức lương công nhân trong khu công nghiệp thì bố hoặc mẹ đi làm cả tháng mới nuôi đủ một con học đại học".
>> '7 năm thất nghiệp vì nghĩ đại học là nơi sản xuất việc làm'
Đồng quan điểm, độc giả Windyplace phân tích: "Nếu bố mẹ là lao động phổ thông, công nhân, phải nuôi một con học đại học là xem như hết khả năng. Gia đình nào có hai con cùng học đại học thì sẽ là gánh nặng rất lớn. Cứ cho hai người một năm đi làm được khoảng 200 triệu, chi tiêu tiết kiệm, dư được 100 triệu. Trong khi đó, một con học đại học ít nhất cũng khoảng 30 triệu học phí, chi phí sinh hoạt ở trọ (1,5 triệu tiền nhà, 3 triệu tiền ăn uống) mỗi năm cũng hết 40-55 triệu, coi như là hết tiền tiết kiệm của bố mẹ. Nên mong các bậc phụ huynh định hướng tốt cho con. Nếu con có khả năng học tập tốt thì hãy nên vào đại học. Còn nếu không thì nên cho con đi học nghề".
"Gia đình tôi, các thế hệ em tôi (sau năm 1995) đều định hướng đi học cao đẳng nghề và ngoại ngữ. Ba người học cao đẳng nghề Bách Khoa Hà Nội, một em học cao đẳng Điều dưỡng du học Đức, một em học cao đẳng Điều dưỡng du học Nhật. Các em học rất nhanh, chỉ mất hai năm lý thuyết và một năm thực hành nghề là đều có việc làm với mức lương rất tốt tại các công ty, doanh nghiệp FDI so với các bạn học đại học.
Học đại học giờ trở thành một gánh nặng chi phí không nhỏ với các con em gia đình ở nông thôn, vì thế hệ bố mẹ hiện tại đều đang làm công nhân với mức lương cơ bản 5-7 triệu đồng một tháng. Thế nên, đại học giờ không phải là tất cả, hãy sáng suốt theo nhu cầu xã hội và giá trị bản thân", bạn đọc Songque nói thêm.
