Trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự 2026, đang được lấy ý kiến đến hết 7/5, Bộ Công an đề xuất tách riêng hai nhóm hành vi. Việc này được kỳ vọng giúp phân hóa trách nhiệm hình sự, tránh tình trạng áp dụng chung một khung xử lý cho các vi phạm có bản chất khác nhau.
Trong năm 2025, số liệu Bộ Công an cho thấy tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả có xu hướng tăng 47,17%. Cụ thể, hơn 123.000 vụ việc vi phạm đã bị phát hiện, xử lý, thu nộp ngân sách hơn 15.000 tỷ đồng, theo Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Nhiều vụ lớn liên quan thuốc chữa bệnh, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sữa giả.
Bất cập trong việc áp dụng cùng một điều luật
Pháp luật hiện hành quy định 4 tội danh liên quan sản xuất, buôn bán hàng giả, gồm: hàng hóa không đặc thù (Điều 192); lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193); thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); và thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi (Điều 195).
Tuy nhiên, chưa có sự tách biệt rõ giữa hàng giả và hàng kém chất lượng. Các cơ quan chức năng đang phải áp dụng cùng một điều luật để xử lý cả hai hành vi.
Trong khi đó, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hai loại vi phạm này khác nhau: hàng giả thường có yếu tố gian dối ngay từ đầu, còn hàng kém chất lượng có thể xuất phát từ lỗi quy trình.
Việc xử lý chung khiến pháp luật chưa phân hóa được trách nhiệm, chưa bảo đảm tính công bằng, theo Bộ Công an.
Một khoảng trống khác là chưa có quy định xử lý hình sự với hành vi sử dụng hàng giả là bao gói, chứa đựng thực phẩm.
Thực tế, các loại bao bì nhựa, hộp xốp, màng bọc thực phẩm có thể được sản xuất từ nhựa tái chế độc hại hoặc nguyên liệu không đạt chuẩn, nhưng lại làm giả nhãn hiệu, tiêu chuẩn chất lượng của các thương hiệu để đánh lừa người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Do đó, trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự 2026, Bộ Công an đề xuất tách riêng hai nhóm hành vi. Thứ nhất là hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng (như một nhóm hành vi độc lập để phân hóa với hàng giả). Thứ hai là hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là chất hỗ trợ chế biến thực phẩm và dụng cụ bao gói, chứa đựng thực phẩm.
Khác nhau giữa hàng giả với hàng kém chất lượng
Theo khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, hàng giả là hàng hóa không đúng bản chất, công dụng; không có giá trị sử dụng hoặc sai lệch so với công bố; hoặc có các chỉ tiêu chất lượng chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu theo quy chuẩn, tiêu chuẩn đã đăng ký, công bố.
Ngoài ra, hàng giả còn bao gồm thuốc giả theo Luật Dược 2016; thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoặc không đủ hoạt chất; hàng hóa giả mạo nhãn, bao bì, nguồn gốc, xuất xứ; tem, nhãn, bao bì giả.
Trong khi đó, theo Thông tư liên tịch 10/2000, hàng kém chất lượng là hàng hóa vẫn có giá trị sử dụng nhưng các chỉ tiêu chất lượng thấp hơn công bố hoặc tiêu chuẩn tối thiểu, không gây hại đến sức khỏe, sản xuất, môi trường; hoặc hàng hóa bị thay đổi thành phần, định lượng nhưng không gây hại.
Trong vụ án sai phạm về quan trắc môi trường do Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Công an TP Hà Nội và Công an tỉnh Bắc Ninh phối hợp làm rõ, cơ quan điều tra đã khởi tố 74 bị can.
Trong đó, sai phạm tại Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc được xác định là nghiêm trọng nhất, bởi đây là đơn vị được giao quản lý các trạm quan trắc môi trường nước.
Tại Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố vụ án về các tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng; Đưa hối lộ; Nhận hối lộ; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ; Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức, cùng với đó khởi tố 13 bị can.
Theo cơ quan điều tra, các hành vi vi phạm được thực hiện đan xen, có sự cấu kết chặt chẽ giữa một số cán bộ nhà nước và doanh nghiệp nhằm thao túng hoạt động đấu thầu, trục lợi hàng chục tỷ đồng.
Kết quả điều tra xác định, ông Hoàng Văn Thức, thời điểm đó là Phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, sau khi sắp xếp tổ chức là Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng Trần Thị Minh Hương, Giám đốc Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc, hiện là Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường miền Bắc, đã chỉ đạo cấp dưới cung cấp thông tin nội bộ, tạo điều kiện cho liên danh Công ty Seiki và Công ty Toàn Cầu tiếp cận, chuẩn bị hồ sơ và tham gia đấu thầu từ rất sớm.
Theo hồ sơ điều tra, ông Thức không chỉ dừng ở việc tạo điều kiện mà còn trực tiếp tham gia điều phối, dàn xếp để các doanh nghiệp liên danh với nhau nhằm hợp thức hóa năng lực, bảo đảm khả năng trúng thầu.
Cơ quan điều tra cho rằng, lợi dụng quá trình triển khai các dự án lớn như Đầu tư xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường không khí giai đoạn 1 và Nâng cấp hệ thống quan trắc môi trường giai đoạn 1, các đối tượng đã hình thành mối quan hệ “cộng sinh” giữa cán bộ quản lý và doanh nghiệp.
Với vai trò là người đứng đầu Ban Quản lý dự án, ông Thức nắm quyền quyết định và trực tiếp chỉ đạo, định hướng toàn bộ quá trình đấu thầu.
Trong khi đó, Trần Thị Minh Hương được xác định là người tổ chức thực hiện, chỉ đạo cấp dưới cung cấp cho doanh nghiệp các thông tin nội bộ như danh mục thiết bị, cấu hình kỹ thuật, giá dự toán để tiếp cận từ sớm. Một trong những thủ đoạn then chốt của nhóm bị can là can thiệp sâu vào quá trình lập hồ sơ mời thầu.
Thông qua Công ty Deahan, doanh nghiệp nằm trong hệ sinh thái của Công ty Seiki, các đối tượng đã móc nối với đơn vị tư vấn để chỉnh sửa hồ sơ mời thầu theo hướng có lợi cho liên danh Công ty Seiki - Công ty Toàn Cầu.
Cơ quan điều tra làm rõ, khi tổ chức mời thầu, ông Thức đã chỉ đạo “cài cắm” tiêu chí để chỉ liên danh Công ty Seiki - Công ty Toàn Cầu có thể đáp ứng, như yêu cầu phải có giấy phép bán hàng từ hãng, đưa ra các thông số kỹ thuật đặc thù, đồng thời điều chỉnh tiêu chí đánh giá theo hướng phù hợp với năng lực của Công ty Seiki.
Những điều kiện này trở thành “hàng rào kỹ thuật”, khiến các doanh nghiệp khác không thể tham gia hoặc không đủ điều kiện trúng thầu.
Từ việc dàn xếp này, cả 3 gói thầu lớn đều chỉ có liên danh Công ty Seiki - Công ty Toàn Cầu tham gia và trúng thầu, với tổng giá trị hơn 473 tỷ đồng.
Theo kết quả điều tra, ngay từ khi tiếp cận dự án, các doanh nghiệp đã chủ động “đặt vấn đề” với lãnh đạo.
Cụ thể, Đậu Tuấn Anh, Chủ tịch Công ty Seiki, và Lê Đức Chiến, Chủ tịch Công ty Toàn Cầu, đã gặp nguyên Cục trưởng Thức và thống nhất chi 8% giá trị trước thuế của gói thầu để được tạo điều kiện trúng thầu. Do Công ty Toàn Cầu không đủ năng lực thực hiện độc lập, Hoàng Văn Thức đã chỉ đạo để doanh nghiệp này liên danh với Công ty Seiki nhằm hợp thức hóa hồ sơ.
Sau đó, ông Thức tiếp tục chỉ đạo Trần Thị Minh Hương tạo điều kiện để liên danh này tham gia và trúng cả 3 gói thầu. Khi các gói thầu được thanh toán, các doanh nghiệp đã chi tiền “lại quả”.
Theo cơ quan điều tra, Hoàng Văn Thức nhận tổng cộng khoảng 34,9 tỷ đồng, còn Trần Thị Minh Hương nhận khoảng 6,41 tỷ đồng. Ngoài ra, một số cá nhân khác cũng được chi tiền để tạo điều kiện trong quá trình thực hiện dự án. Các khoản tiền này được chuyển nhiều lần, bám theo tiến độ thanh toán hợp đồng nhằm tránh bị phát hiện.
Chiều 3/4, tại họp báo quý 1 Bộ Công an, đại tá Trần Hồng Phú, Phó cục trưởng C06, cho biết Nghị định 58/2026 có hiệu lực từ 15/3 đã cho phép ngoài Bộ Quốc phòng, tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Công an được nghiên cứu, sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, cung cấp pháo hoa nổ.
Theo ông Phú, hiện nay pháo hoa nổ cao tối đa 25 mét, tiếng nổ 120 decibel. Sau khi được giao sản xuất, C06 đã báo cáo và được lãnh đạo Bộ đồng ý nghiên cứu, sửa đổi cho đáp ứng nhu cầu thực tế. Tuy nhiên việc có tăng chiều cao, tiếng nổ hay không phải nghiên cứu kinh nghiệm các nước trên thế giới và cả quy định của Việt Nam về đảm bảo an ninh an toàn.
"Mục đích sẽ là làm sao pháo hoa đa dạng chủng loại màu sắc nhưng phải đảm bảo an toàn. Qua đó, người dân có nhiều sự lựa chọn, phù hợp với thuần phong mỹ tục", đại tá Phú nói.
Nghị định 58 đã sửa đổi, bổ sung việc "tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Công an được phép nghiên cứu, sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, cung cấp pháo hoa nổ".
Trước đó, lý giải về đề xuất thay đổi, Bộ Công an cho hay pháo hoa thuộc danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự. Việc chỉ cho phép tổ chức, doanh nghiệp được Bộ trưởng Quốc phòng giao nhiệm vụ mới được phép nghiên cứu, sản xuất kinh doanh, pháo hoa, thuốc pháo hoa "là chưa phù hợp, thống nhất với Luật Đầu tư".
Bộ Quốc phòng chỉ giao đơn vị duy nhất là Nhà máy Z121 sản xuất pháo hoa nên số lượng sản phẩm cung ứng ra thị trường chưa đáp ứng được nhu cầu của tổ chức và người dân. Từ đó dẫn tới các trường hợp lợi dụng tăng giá thành sản phẩm do lượng hàng khan hiếm. Việc quy định chỉ tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được Thủ tướng giao nhiệm vụ mới được phép nghiên cứu, sản xuất, xuất nhập khẩu pháo hoa nổ cũng chưa phù hợp với thực tiễn.
Thông tin được nêu tại hội nghị tổng kết công tác thi hành án dân sự 6 tháng đầu năm 2026 của Cục Quản lý thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp, ngày 9/4. Giai đoạn thống kê tính từ tháng 10 năm trước.
Trong 6 tháng, ngành thi hành án dân sự đã xử lý xong hơn 246.000 việc, đạt 47,3%; thu hồi, thi hành hơn 83.200 tỷ đồng, tăng 4,24% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này được đánh giá cho thấy nỗ lực lớn của toàn hệ thống trong bối cảnh khối lượng công việc và giá trị phải thi hành tiếp tục ở mức cao.
Đối với việc thu hồi tài sản thất thoát, bị chiếm đoạt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, Cục Quản lý thi hành án dân sự cho biết đã tham mưu, tháo gỡ nhiều vụ việc phức tạp, qua đó thi hành xong hơn 2.000 việc với số tiền hơn 6.500 tỷ đồng.
Riêng lĩnh vực tín dụng, ngân hàng, ngành đã thi hành xong 2.700 việc, tương ứng 19.600 tỷ đồng, góp phần xử lý nợ và bảo đảm an toàn hoạt động tín dụng.
Ngoài ra, đơn vị cho biết đã tạo bước tiến trong chuyển đổi số khi đưa vào vận hành nền tảng số với nhiều phân hệ quan trọng như tài chính - kế toán; biên lai điện tử; hỗ trợ ra quyết định, tổ chức thi hành án; tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo thông qua Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC).
Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Tư pháp Mai Lương Khôi yêu cầu toàn ngành thi hành án dân sự tiếp tục vận hành hiệu quả mô hình tổ chức bộ máy mới, đồng thời tăng cường kiểm tra, kiểm soát ở các khâu dễ phát sinh sai phạm như xác minh, phân loại án, thẩm định giá và bán đấu giá tài sản thi hành án.
Về chuyển đổi số, ông yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, tiến tới số hóa toàn diện quy trình tổ chức thi hành án và bảo đảm nền tảng số vận hành trên cơ sở dữ liệu "đúng - đủ - sạch - sống".
"Mỗi lãnh đạo, công chức cần tăng cường sử dụng các trợ lý ảo của nền tảng số thi hành án dân sự để hỗ trợ công việc. Mục tiêu là hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ năm 2026", Thứ trưởng nói.
