Nhiều năm qua, điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ THPT là hai phương thức xét tuyển chủ yếu của các trường đại học, chiếm phần lớn số lượng thí sinh nhập học.
Trong khi đó, các kỳ thi riêng ngày càng được mở rộng từ đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, đánh giá năng lực chuyên biệt, thi đầu vào đại học trên máy tính (V-SAT) với số lượng thí sinh ngày càng tăng.
Ngoài ra, phương thức xét tuyển kết hợp nhiều thành phần điểm khác nhau cũng được nhiều trường áp dụng trong vài năm gần đây. Điều này khiến thí sinh trúng tuyển và nhập học bằng điểm học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT giảm.
Tỉ lệ thí sinh nhập học 3 phương thức như sau:
Thống kê 4 năm qua của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy năm 2022, tỉ lệ thí sinh nhập học bằng phương thức điểm thi tốt nghiệp THPT và học bạ đều rất cao, còn tỉ lệ nhập học bằng các kỳ thi riêng chiếm một tỉ lệ rất nhỏ.
Bên cạnh đó, tỉ lệ thí sinh nhập học bằng điểm thi tốt nghiệp THPT tăng giảm theo từng năm, loanh quanh mức 50%. Tỉ lệ phương thức học bạ có xu hướng giảm dần, so với năm 2022, tỉ lệ năm 2025 giảm đến 7%.
Trước đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định điểm học bạ trung bình 3 môn trong tổ hợp xét tuyển tối thiểu 18 nhưng nhiều năm qua đã bỏ quy định này.
Việc xét học bạ nhiều năm trước đây chỉ có các trường đại học ngoài công lập thực hiện nhưng gần đây nhiều trường công lập sử dụng phương thức xét tuyển này. Một số trường sử dụng điểm học bạ cho phương thức xét tuyển tổng hợp.
Năm 2025 đánh dấu lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố bảng so sánh tương quan giữa kết quả thi tốt nghiệp THPT 12 môn thi và điểm học bạ của học sinh ở 3 năm học THPT trên cả nước.
Theo thống kê, điểm trung bình học bạ cao hơn 0,12 – 2,26 điểm so với điểm thi tốt nghiệp THPT.
Công nghệ công nghiệp là môn có độ lệch điểm lớn nhất với điểm học bạ trung bình 8,05 so với trung bình 5,79 điểm thi tốt nghiệp THPT, lệch 2,26 điểm.
Kế tiếp là môn toán với điểm trung bình học bạ 3 năm THPT là 7,03, trong khi điểm trung bình thi tốt nghiệp môn toán là 4,78 (thấp hơn điểm trung bình học bạ 2,25 điểm). Môn tiếng Anh lệch 1,57 điểm.
Trái ngược với sự tăng giảm của hai phương thức trên, tỉ lệ của phương thức xét tuyển điểm kỳ thi riêng tăng dần đều trong 4 năm qua.
So với năm 2022, tỉ lệ năm 2025 tăng gần 4 lần. Điều này có thể lý giải bởi số lượng kỳ thi, quy mô tổ chức và chỉ tiêu xét tuyển cho phương thức này ngày càng tăng.
Nếu như trước đây chỉ có một số đại học tổ chức thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy thì vài năm gần đây, có thêm các trường sư phạm tổ chức kỳ thi đầu vào. Chỉ tiêu cho các kỳ thi riêng cũng tăng lên, nhiều trường sử dụng kết quả để xét tuyển hơn.
Chỉ xét riêng kỳ thi đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức, số lượng thí sinh đã vượt quá 100.000. Kỳ thi đánh giá năng lực đợt 1 năm 2026 của đại học này ghi nhận số lượng thí sinh dự thi cao kỷ lục với hơn 135.000 thí sinh.
Kỳ thi đầu vào đại học trên máy tính (V-SAT) chỉ có khoảng 6 trường tổ chức thi và sử dụng kết quả xét tuyển với chỉ tiêu hạn chế. Đến năm 2025 kỳ thi này có khoảng 20 trường tổ chức với số chỉ tiêu tăng lên rất nhiều.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 4/5 cho biết đây là những học sinh được triệu tập vào vòng chọn đội tuyển thi Olympic quốc tế và khu vực ở 5 môn. Trong đó, môn Toán đông nhất với 37 học sinh, kế đến là Tin học - 30. Các môn Sinh học, Hóa học, Vật lý mỗi môn có 27-29 em.
Theo quy định, nhóm này còn cần đạt kết quả rèn luyện cả năm lớp 12 đạt mức tốt và học tập loại khá trở lên để được miễn thi tất cả môn tốt nghiệp THPT và ưu tiên xét tuyển thẳng vào đại học.
Giai đoạn 2021-2025, mỗi năm có 133-146 học sinh diện này.
Danh sách học sinh được triệu tập ở môn Toán thuộc diện miễn thi tốt nghiệp THPT năm 2026 như sau:
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 diễn ra ngày 11-12/6 với hơn 1,2 triệu thí sinh, đông nhất từ trước đến nay. Thí sinh làm 4 bài, bắt buộc có Toán và Ngữ văn. Ngoài ra, các em chọn hai môn đã học ở trường (Hóa học, Vật lý, Sinh học, Địa lý, Lịch sử, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ và Ngoại ngữ).
Trong công thức tính điểm xét tốt nghiệp, điểm các môn thi chiếm 50%; còn lại là điểm học bạ lớp 10, 11, 12 (50%) và điểm ưu tiên nếu có.
Ngoài nhóm trên, những thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ tương đương IELTS 4.0 trở lên có thể đăng ký miễn thi môn Ngoại ngữ. Đến ngày 3/5, đã có hơn 8.000 em.
Trong khi đó, Trường THPT Chu Văn An A, tỉnh Đồng Nai, giải thích việc sắp xếp thời khóa biểu dạy cả ngày 2.5 không phải dạy bù mà nhằm đảm bảo đến ngày 31.5 sẽ hoàn thành chương trình khung thời gian năm học.
Theo phản ánh từ giáo viên (xin ẩn danh), dịp nghỉ lễ Giỗ tổ Hùng Vương, ngày 30.4 và Quốc tế lao động 1.5, nhà trường thông báo cho học sinh nghỉ lễ 3 ngày 27.4, 30.4 và 1.5. Tuy nhiên, nhà trường lại sắp lịch dạy học vào buổi chiều các ngày khác.
Cụ thể, giáo viên này cho biết, lịch công tác của nhà trường sắp xếp chiều thứ tư (ngày 29.4) học thời khóa biểu sáng thứ hai; sáng thứ bảy (ngày 2.5) học thời khóa biểu sáng thứ năm và buổi chiều học thời khóa biểu sáng thứ bảy.
Theo giáo viên này, các em học sinh THPT thường học buổi sáng và buổi chiều chỉ học các môn phụ đạo. Tuy nhiên lịch học của những ngày nghỉ lễ lại được nhà trường đưa vào các buổi chiều ngày khác trong tuần, khiến giáo viên dù được nghỉ vẫn phải đi dạy, nhất là ngày thứ bảy (2.5), ngày cả nước đang được nghỉ lễ.
"Giáo viên có ý kiến thì hiệu trưởng trả lời dạy như vậy mới đủ chương trình, không thể cắt xén được. Nhưng mình thấy bất công vì ngày nghỉ mà phải đi dạy bù, trong khi cả nước được nghỉ. Mình cũng có hỏi một số học sinh thì các em cũng thắc mắc sao ngày nghỉ lễ mà vẫn đi học", giáo viên trường Chu Văn An A, chia sẻ.
Trước phản ánh của giáo viên, trao đổi với PV Thanh Niên, thầy Nguyễn Văn Nghiêm, Hiệu trưởng Trường THPT Chu Văn An A, cho rằng đây chỉ là việc điều chỉnh thời khóa biểu để đảm bảo đến 31.5 hoàn thành chương trình, chứ không phải dạy bù.
Thầy Nghiêm cho rằng, đối với trường THPT, lịch học từ thứ hai đến thứ bảy, tức thứ bảy không phải ngày nghỉ. "Từ đầu năm đến nay có những kỳ nghỉ dài, nhà trường phải bố trí, sắp xếp lịch cho phù hợp với khung thời gian năm học. Thay vì thứ bảy bình thường học buổi sáng thôi, bây giờ thêm buổi chiều để xử lý đảm bảo khung thời gian năm học", thầy Nghiêm giải thích.
Cũng theo thầy Nghiêm, việc này cũng đã được nhà trường thông báo đến các thầy, cô giáo trong trường và lưu ý đây không phải dạy bù, mà là bố trí lịch thời khóa biểu để đảm bảo hết khung thời gian năm học.
Theo tìm hiểu của PV Thanh Niên, trong kỳ nghỉ lễ 30.4 và 1.5 năm nay, nhiều trường THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai đã quyết định cho trường nghỉ trọn vẹn 4 ngày (từ 30.4 đến hết ngày 3.5) theo lịch. Điều này cũng tạo điều kiện giúp giáo viên, phụ huynh và học sinh có kỳ nghỉ lễ dài ngày hơn.
Chính phủ Phần Lan tuần trước công bố các đề xuất mới để xử lý tình trạng khó khăn về tài chính của sinh viên quốc tế ngoài EU và EEA (Khu vực Kinh tế châu Âu).
Theo đó, nhóm này sẽ bị hủy giấy phép cư trú nếu nhận trợ cấp xã hội, dù chỉ một lần, thay vì rơi vào diện được xem xét hoàn cảnh như hiện nay. Thay đổi này sẽ có hiệu lực từ mùa thu tới, nếu được thông qua.
Ông Matias Marttinen, Bộ trưởng Việc làm Phần Lan, cho rằng quy định mới nhằm đảm bảo du học sinh tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện cư trú, vì lợi ích chung. Họ cần chứng minh khả năng tự trang trải chi phí sinh hoạt để được giữ giấy phép, nên việc nhận trợ cấp bị coi là không đáp ứng điều kiện.
Từ tháng 9/2023 đến cuối năm ngoái, hệ thống giám sát của cơ quan di trú Phần Lan ghi nhận hơn 300 sinh viên xin trợ cấp xã hội, trên tổng số 37.000 giấy phép cư trú được rà soát. Giới chức muốn giảm thiểu tối đa con số này.
Một số đề xuất khác cũng nhằm ngăn ngừa rủi ro tài chính với du học sinh ngay từ sớm. Cụ thể, người thân của họ chỉ được phép nộp đơn xin cư trú sau khi con em đã sống tại Phần Lan ít nhất một năm, có cái nhìn thực tế về mức chi phí sinh hoạt đắt đỏ ở đây.
Ngoài ra, Phần Lan sẽ ra quy định cụ thể về mức tài chính của du học sinh (bằng euro) thay vì hướng dẫn chung như hiện nay, kèm yêu cầu về trình độ ngoại ngữ để chặn các trường hợp "mượn danh" du học.
Phần Lan có khoảng 22.000 sinh viên quốc tế, trong đó người Việt khoảng 2.000, theo số liệu năm 2023 của chính phủ nước này. Nhóm ngoài EU/EEA hiện phải chi trả mức học phí dao động 8.000-20.000 euro/năm (246 - 615 triệu đồng), tùy ngành học và cơ sở đào tạo.
