Phía sau mỗi ca ghép thận thành công là một cuộc đời được tái sinh từ ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.
Điển hình là trường hợp anh D.V.B (30 tuổi, Cần Thơ), người từng suy kiệt hoàn toàn vì suy thận mạn giai đoạn cuối vào năm 2021. Ở tuổi trai tráng, anh Bảo nặng chừng 37 kg, phải đối mặt với hàng loạt biến chứng nguy hiểm như suy tim độ 3, phù phổi cấp.
Nhưng rồi, trong lúc tuyệt vọng nhất, người cha 58 tuổi của anh Bảo đã quyết định hiến tặng một phần cơ thể để cứu con trai khi biết kỹ thuật ghép thận đã được triển khai tại Bệnh viện ĐKTƯ Cần Thơ. Ca phẫu thuật kéo dài hơn 6 giờ vào tháng 8.2024 như nối lại mầm sống cho anh Bảo từ chính tình thương của cha.
Giờ đây, sau 20 tháng kể từ khi được ghép thận, anh Bảo đã hồi phục sức khỏe kỳ diệu, có thể lao động mưu sinh và vỡ òa hạnh phúc khi đón con gái nhỏ vừa chào đời. Một niềm hạnh phúc mà trước đây anh Bảo chưa từng dám mơ tới.
Khác với anh Bảo, câu chuyện của ông T.V.U.E (59 tuổi, Vĩnh Long) lại là minh chứng đầy xúc động cho nghĩa cữ nhân văn và sự tiếp nối sự sống từ người hiến chết não.
Sau nhiều năm kiệt quệ vì bệnh tật, ông E. may mắn khi nhận được quả thận phù hợp từ một người hiến chết não vào tháng 11.2025. Đây cũng là ca ghép tạng từ người chết não đầu tiên được thực hiện tại Bệnh viện ĐKTƯ Cần Thơ.
Ca ghép thành công giúp ông E. trở lại với nghề thợ may để mưu sinh, sống những ngày tháng ý nghĩa với lòng biết ơn sâu sắc dành cho người ân nhân quá cố đã trao cho mình cơ hội sống thứ hai.
BS.CK2 Phạm Thanh Phong, Phó giám đốc Bệnh viện ĐKTƯ Cần Thơ cho biết, đến nay, 20 bệnh nhân được ghép thận tại bệnh viện – bao gồm 15 ca cùng huyết thống, 3 ca vợ chồng và 2 ca từ người chết não – đều có sức khỏe ổn định, chức năng thận tốt và chất lượng cuộc sống đều được nâng lên rõ rệt. Hiện có 11 cặp ghép khác đang hoàn tất thủ tục và sẽ được ghép trong thời gian tới.
Thành quả của 20 ca ghép thận là minh chứng rõ nét cho năng lực làm chủ kỹ thuật khó và sự phối hợp nhịp nhàng của ê-kíp y bác sĩ Bệnh viện ĐKTƯ Cần Thơ. Tuy nhiên, để có được thành tựu này, bệnh viện đã chuẩn bị một lộ trình dài hơi, đào tạo bài bản cũng như chuyển giao từ Bệnh viện Chợ Rẫy. Chính việc đầu tư có hệ thống này đã tạo nền tảng vững chắc để bệnh viện thực hiện thành công ca ghép đầu tiên vào ngày 25.4.2024. Đây cũng là ca ghép tạng thành công đầu tiên tại ĐBSCL, đưa Bệnh viện ĐKTƯ Cần Thơ trở thành trung tâm ghép tạng thứ 26 của cả nước.
PGS-TS-BS Thái Minh Sâm (nguyên Trưởng khoa Ngoại Tiết niệu – Bệnh viện Chợ Rẫy), nhận định, đội ngũ bác sĩ tại Bệnh viện ĐKTƯ Cần Thơ đã cho thấy sự tiến bộ vượt bậc về chuyên môn. Các ca phẫu thuật đều đạt kết quả tốt, minh chứng cho khả năng tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật hiệu quả. Tuy vậy, ghép thận là kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi đội ngũ y tế phải không ngừng học hỏi, cập nhật kiến thức và nâng cao kỹ năng để duy trì chất lượng điều trị lâu dài.
Dấu mốc 20 ca thành công đã góp phần quan trọng khẳng định vị thế của Bệnh viện ĐKTƯ Cần Thơ là trung tâm ghép tạng uy tín. Quan trọng hơn, tiến bộ này đã và đang giúp người dân miền Tây tiếp cận với các kỹ thuật y tế chuyên sâu nhất ngay tại địa phương, giảm bớt gánh nặng đường xa và thắp lên hy vọng cho nhiều cuộc đời cần được hồi sinh.
Sữa là nguồn cung cấp protein, canxi, vitamin B12 và nhiều dưỡng chất cần thiết. Các dưỡng chất này giúp duy trì khối cơ, chức năng miễn dịch và phòng ngừa suy dinh dưỡng. Đây là những vấn đề khá thường gặp ở người mắc bệnh thận mạn tính, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Điều cần lưu ý là sữa, chẳng hạn sữa bò hay sữa dê, cũng chứa khá nhiều phốt pho và kali. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể sẽ không đào thải hiệu quả các khoáng chất này, khiến chúng tích tụ trong máu, bà Susan Meyer, chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ, cho biết.
Quỹ Thận Quốc gia Mỹ khuyến cáo lượng phốt pho dư thừa kéo dài sẽ khiến cơ thể rút canxi từ xương để cân bằng. Hệ quả là làm xương yếu đi và làm tăng nguy cơ vôi hóa mạch máu. Vì vậy, người bị thận yếu không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn sữa. Điều quan trọng là lựa chọn đúng loại và uống với mức phù hợp.
Ở giai đoạn sớm của bệnh thận mạn, khi khả năng lọc của thận vẫn còn tương đối tốt và các chỉ số kali, phốt pho trong máu chưa tăng, nhiều người vẫn có thể uống sữa với lượng vừa phải.
Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển đến các giai đoạn muộn hơn, khả năng đào thải các chất khoáng bắt đầu suy giảm đáng kể. Lúc này, bác sĩ có thể yêu cầu điều chỉnh lượng kali, phốt pho và protein trong chế độ ăn. Những người có nồng độ kali máu tăng cao có thể cần hạn chế các món giàu kali, trong đó có sữa và một số sản phẩm từ sữa.
Ngược lại, người đang chạy thận nhân tạo lại có nhu cầu protein cao hơn do mất protein trong quá trình lọc máu. Vì vậy, chế độ dinh dưỡng của nhóm này sẽ khác. Họ vẫn có thể uống sữa nhưng phải được theo dõi chặt chẽ từ bác sĩ.
Đối với người mắc bệnh thận ở giai đoạn nhẹ và chưa có rối loạn kali hoặc phốt pho máu, sữa bò vẫn được uống với khẩu phần phù hợp. Tuy nhiên, những người đã bị tăng kali hoặc tăng phốt pho máu cần tham khảo ý kiến bác sĩ để điều chỉnh lượng uống hoặc chuyển sang loại khác.
Hiện nay có nhiều loại sữa công thức được thiết kế riêng cho người suy thận. Những loại này thường được điều chỉnh hàm lượng protein, giảm phốt pho, giảm kali và natri để phù hợp với từng giai đoạn bệnh.
Một số loại dành cho người chưa chạy thận và có lượng protein thấp hơn. Mục tiêu là nhằm giảm gánh nặng chuyển hóa cho thận. Trong khi đó, các loại dành cho người đang lọc máu lại được tăng cường protein để bù đắp lượng thất thoát trong quá trình điều trị. Người bệnh không nên tự ý lựa chọn mà cần tuân theo tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, theo Healthline (Mỹ).
Nhiều gia đình hiện nay vẫn duy trì thói quen để cơm trắng hoặc thức ăn thừa trực tiếp trong nồi cơm điện và bật chế độ giữ ấm (Warm) liên tục để dành cho bữa sau, thậm chí là sang tận ngày hôm sau. Tuy nhiên, theo các chuyên gia sức khỏe, thói quen tưởng chừng tiện lợi này lại tiềm ẩn những mối nguy hại không nhỏ cho hệ tiêu hóa.
Về nguyên lý, nhiệt độ giữ ấm của nồi cơm điện thường duy trì trong khoảng từ 60-70 độ C. Tuy nhiên, nhiệt lượng trong nồi thường không tỏa đều. Phần thức ăn ở lớp trên cùng khi tiếp xúc với không khí rất dễ rơi vào "khoảng nhiệt độ nguy hiểm" (từ nhiệt độ phòng đến dưới 60 độ C) - đây chính là môi trường lý tưởng để vi khuẩn sinh sôi với tốc độ chóng mặt.
Đặc biệt, nếu cơm hoặc thức ăn đã được sử dụng, các dụng cụ ăn uống dính nước bọt chạm vào sẽ càng thúc đẩy vi khuẩn phát triển mạnh mẽ, dễ dẫn đến tình trạng khó tiêu, tiêu chảy hoặc ngộ độc thực phẩm.
Cần lưu ý rằng nồi cơm điện không phải là một thiết bị kín hoàn toàn. Phần nắp nồi luôn có lỗ thoát hơi, tạo điều kiện cho các loại vi khuẩn chịu nhiệt xâm nhập và tồn tại trong môi trường ấm. Việc để cơm trong nồi quá lâu không chỉ làm giảm giá trị dinh dưỡng mà còn sinh ra các chất có hại. Do đó, tuyệt đối không được coi nồi cơm điện như một vật dụng bảo quản thực phẩm chuyên dụng.
Dựa trên các quy tắc an toàn thực phẩm, các chuyên gia khuyến cáo:
Thời gian giữ ấm: Sau khi cơm chín, không nên để chế độ bảo quản ấm quá 4 giờ.
Bảo quản lạnh: Với lượng cơm dư thừa, nên để nguội và cho vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu.
Tái sử dụng: Khi ăn lại, cơm phải được hâm nóng triệt để nhằm tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn.
Bên cạnh việc sử dụng đúng cách, khâu vệ sinh nồi cơm điện cũng không được lơ là. Có 3 vị trí cực kỳ dễ tích tụ vi khuẩn và chất bẩn mà người dùng thường bỏ qua:
"Người Việt không chỉ đang 'chưa giàu đã già' mà còn 'chưa già đã yếu'", thạc sĩ Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Nghiên cứu phát triển TP HCM, nói tại họp báo công bố dự án Vì một Việt Nam khỏe mạnh do Báo Tuổi trẻ phối hợp tổ chức, chiều 24/4.
Ở Việt Nam, già hóa dân số diễn ra nhanh với khoảng 16,1 triệu người cao tuổi vào năm 2025, chiếm 16% dân số, thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, đặt ra nghịch lý "chưa kịp giàu đã già". Tại TP HCM, dù bước vào già hóa muộn hơn cả nước khoảng 6 năm (từ 2017), thành phố được dự báo sẽ chạm ngưỡng "dân số già" vào năm 2038 và bước vào giai đoạn "siêu già" sau năm 2048.
Dù tuổi thọ trung bình tăng lên, nhưng mỗi người Việt có khoảng 10 năm cuối đời phải sống chung với ốm đau. TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, dẫn số liệu tầm soát miễn phí gần 500.000 người trên 60 tuổi trong hai năm qua cho thấy đa số mắc nhiều bệnh cùng lúc, trung bình trên hai bệnh mạn tính. Cụ thể, hơn 63% bị tăng huyết áp, hơn 26% nghi ngờ hoặc mắc đái tháo đường.
Đáng chú ý, 15% trường hợp tăng huyết áp chỉ được phát hiện khi tầm soát, đồng nghĩa nhiều người đang mang "sát thủ thầm lặng" mà không hay biết. Bệnh mạn tính không được phát hiện sớm khiến nhiều người sống lâu nhưng sức khỏe suy giảm, dễ tàn tật.
Tuổi thọ tăng nhưng áp lực tài chính lớn khi khoảng 70% người cao tuổi không có lương hưu. Trong khi đó, gia đình đô thị thay đổi, con cái đi làm cả ngày khiến việc chăm sóc hạn chế. Nhu cầu chăm sóc dài hạn tăng nhanh trong khi nguồn lực gia đình suy giảm, hệ thống dịch vụ và viện dưỡng lão còn thiếu.
Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng cần sớm thay đổi cách tiếp cận trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Lãnh đạo Sở Y tế TP HCM đề xuất áp dụng mô hình chăm sóc sức khỏe 5 tầng theo chuẩn quốc tế, với trọng tâm là "già hóa tại chỗ", giúp người cao tuổi sống trong môi trường quen thuộc.
Theo đó, người cao tuổi được khuyến khích tự chăm sóc tại nhà và duy trì lối sống chủ động; khi cần có thể tham gia mô hình cộng đồng như "nhà già". Trường hợp nặng hơn sẽ có bác sĩ gia đình, điều dưỡng đến tận nhà; khi không còn khả năng tự chăm sóc sẽ chuyển đến cơ sở dưỡng lão và chỉ nhập viện tuyến cuối khi cần điều trị cấp tính. Sau ổn định, bệnh nhân được đưa về tuyến dưới để tiếp tục chăm sóc, giảm quá tải.
ThS Phạm Bình An cho rằng cần thay đổi cách nhìn, không coi người già là gánh nặng mà là trung tâm của "kinh tế bạc" - vừa tiêu dùng, vừa đóng góp kinh nghiệm cho xã hội. Để phát triển, cần xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, mở rộng bảo hiểm chăm sóc dài hạn, thiết kế đô thị thân thiện với người cao tuổi và đẩy mạnh hợp tác công tư để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào viện dưỡng lão, công nghệ y tế.
PGS.TS.BS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Y tế dự phòng, nhấn mạnh vai trò của y tế cơ sở trong việc sàng lọc, phát hiện bệnh từ sớm, từ xa, trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm đến 70% nguyên nhân gây tử vong tại Việt Nam. Một trạm y tế giỏi không phải là nơi chữa được bệnh khó, mà là nơi nắm rõ địa bàn có bao nhiêu người cao huyết áp, tiểu đường để quản lý sức khỏe liên tục.
Đồng quan điểm, PGS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Vệ sinh dịch tễ trung ương, khẳng định y tế dự phòng phải lấy người dân làm trung tâm, kéo dài xuyên suốt vòng đời từ khi là trẻ sơ sinh đến lúc cao tuổi, chứ không thể chờ đến khi mắc bệnh mới can thiệp. Hiệu quả lớn nhất không chỉ nằm ở chỗ xử lý tốt khi bệnh xảy ra, mà quan trọng hơn là loại bỏ, ngăn ngừa được nguy cơ trước khi bệnh xuất hiện.
