Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 tuyên bố lệnh phong tỏa cảng biển kéo dài của Mỹ đã khiến Iran không thể xuất khẩu lượng lớn dầu thô được khai thác mỗi ngày. “Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ”, ông Trump nói.
Iran chưa bình luận về tuyên bố này, nhưng ảnh vệ tinh và dữ liệu được công ty phân tích năng lượng Kpler công bố ngày 27/4 cho thấy ngành dầu mỏ Iran đang đối mặt với thách thức chưa từng có, khi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ từ ngày 13/4 tiếp tục bóp nghẹt hoạt động xuất khẩu, khiến dầu thô tích trữ trong kho chứa ngày một đầy hơn.
Hệ thống lưu trữ dầu của Iran được chia thành các bể chứa trên đất liền và kho nổi trên biển. Trên đất liền, tổng công suất ước tính khoảng 90-95 triệu thùng. Tính đến cuối tháng 4, lượng dầu tồn kho của Iran là khoảng 49 triệu thùng, có nghĩa nước này chỉ còn không gian để chứa thêm khoảng 41 triệu thùng.
Kpler cho rằng con số này nhiều khả năng cũng đã phóng đại đáng kể năng lực thực sự mà Iran có thể lưu trữ dầu, bởi một số cơ sở chỉ được dùng cho các loại dầu khí nhất định hoặc không thể tiếp cận.
Các kho chứa ở Sirri và Lavan không thể dùng để chứa dầu thô trên đất liền, còn cơ sở ở Assaluyeh chuyên dùng để lưu trữ dầu ngưng từ mỏ South Pars. Các khu vực thuộc khu phức hợp Bandar Abbas cũng bị hạn chế tương tự.
Khi tính đến những hạn chế này, năng lực lưu trữ tương đương 14,9 triệu thùng trên thực tế không thể sử dụng được. Điều này làm giảm khả năng lưu trữ trên đất liền của Iran xuống còn khoảng 26 triệu thùng, tương đương 14 ngày sản xuất và xuất khẩu ở mức độ hiện tại.
Theo Firstpost, Iran còn có khả năng lưu trữ ngắn hạn dầu mỏ trên các tàu chở dầu hiện có ở vịnh Ba Tư, gồm tàu chở dầu cỡ lớn VLCC hoặc Aframax, với ước tính khoảng 15,4 triệu thùng.
Kết hợp với công suất trên đất liền, nó có thể giúp Iran kéo dài thời gian lưu trữ lên khoảng 22 ngày, theo các nhà phân tích của Kpler. Tuy nhiên, dữ liệu vệ tinh chỉ ra rằng lượng dầu lưu trữ trên các tàu của Iran đã đạt mức kỷ lục, với tổng ước tính 185-195 triệu thùng.
Trong số này, khoảng 60 triệu thùng đang bị kẹt trên các tàu trong vùng phong tỏa ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, trong khi hơn 120 triệu thùng đang ở trên các phương tiện gần những thị trường châu Á trọng điểm như Singapore và Trung Quốc.
Trước khi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ có hiệu lực ngày 13/4, xuất khẩu dầu của Iran phần lớn không bị ảnh hưởng bởi xung đột. Nhờ kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng, tàu chở dầu thô của nước này vẫn có thể đi lại tự do. Kết quả là xuất khẩu dầu của Iran đạt trung bình khoảng 1,85 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3, vượt mức 1,7 triệu thùng của những tháng trước đó.
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thực thi lệnh phong tỏa, lượng dầu xuất khẩu của Iran giảm xuống còn khoảng 567.000 thùng mỗi ngày. Trong giai đoạn ngày 14-23/4, chỉ có 5 chuyến hàng được vận chuyển, gồm 3 chuyến tại đảo Kharg và 2 chuyến tại Assaluyeh.
Kpler ước tính sản lượng dầu thô của Iran có thể giảm hơn một nửa so với mức hiện tại, xuống còn 1,2-1,3 triệu thùng mỗi ngày vào giữa tháng 5 nếu lệnh phong tỏa tiếp tục. Nhưng ngay cả khi đó, xuất khẩu cũng khó có thể đáp ứng khi chỉ đạt mức dưới mức 600.000 thùng mỗi ngày.
Khi không thể xuất khẩu, dầu được bơm lên từ các mỏ đều cần phải có chỗ chứa, gồm trong bồn chứa, trên tàu, trong một điểm lưu trữ dã chiến. Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại tổ chức Chatham House, cho hay Tehran đang hy vọng có thể tránh được rủi ro phải “khóa vòi dầu” và làm sụt giảm doanh thu nghiêm trọng.
“Việc đóng cửa sản xuất sẽ làm gia tăng áp lực, có thể buộc Iran phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán”, Vakil nhận định.
Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran đã kết thúc vào đầu tháng này với rất ít tiến triển, triển vọng về vòng đàm phán thứ hai cũng tan vỡ vào tuần trước khi Iran từ chối gặp trực tiếp phái đoàn Mỹ. Tehran được cho là đã đưa ra đề nghị mới với các bên trung gian về việc ngừng tấn công tại eo biển Hormuz để đổi lấy việc chấm dứt hoàn toàn chiến tranh và dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.
Tổng thống Trump ngày 27/4 đã thảo luận về đề xuất của Iran với đội ngũ an ninh quốc gia. Thư ký báo chí Nhà Trắng Leavitt cho biết các “lằn ranh đỏ” của ông Trump đối với Iran vẫn rất rõ ràng.
Iran đang tìm đến các giải pháp tình thế để đối phó với tình trạng dòng dầu xuất khẩu bị tắc nghẽn. Họ bắt đầu sử dụng các container và bể chứa bỏ hoang tại những trung tâm dầu mỏ phía nam như Ahvaz và Asaluyeh. Iran cũng được cho là đang sử dụng các tàu vốn đã ngừng hoạt động để lưu trữ dầu thừa. Tàu chở dầu Nasha đã được kích hoạt lại vào giữa tháng 4 và neo đậu gần đảo Kharg để chứa dầu thô.
Hamid Hosseini, phát ngôn viên liên minh các nhà xuất khẩu dầu mỏ Iran, cho biết nước này cũng đang chuyển dầu bằng tàu hỏa sang Trung Quốc, nhờ các tuyến đường sắt nối Tehran với các thành phố Nghĩa Ô và Tây An.
Hành trình bằng đường sắt nhìn chung ngắn hơn so với đi bằng đường biển, nhưng vẫn có thể mất đến vài tuần. Ngoài ra, vận tải bằng đường sắt không mang lại hiệu quả chi phí tốt như tàu chở dầu trên biển, đặc biệt là đối với các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ ở khu vực đông bắc Trung Quốc, những khách hàng chính tiêu thụ dầu thô của Iran.
Điều đó khiến nỗ lực chuyển hướng sang đường sắt không hẳn là một giải pháp, mà giống như một tín hiệu cho thấy hệ thống xuất khẩu của Iran đang gặp bế tắc. “Thời điểm tuyệt vọng đòi hỏi những biện pháp quyết liệt”, Erica Downs, chuyên gia chính sách năng lượng Trung Quốc tại Đại học Columbia, nhận định.
Nhiều mỏ dầu của Iran, đặc biệt là các mỏ đã khai thác lâu năm ở những khu vực như Khuzestan, cần phải duy trì áp suất liên tục thì mới giữ được sản lượng.
Nếu Iran buộc phải đóng cửa các giếng dầu do thiếu kho chứa, sự thay đổi áp suất có thể dẫn đến hư hỏng bể chứa và giảm vĩnh viễn năng suất của các mỏ dầu, theo Anmol Singla, nhà phân tích của Firstpost.
“Trong những trường hợp cực đoan, điều này có thể dẫn đến việc mất đi hàng trăm nghìn thùng sản lượng mỗi ngày trong tương lai”, Singla viết.
Tác động của việc giảm doanh thu dầu mỏ có khả năng lan rộng ra ngoài ngành năng lượng. Iran phải nhập khẩu nhiều hàng hóa thiết yếu, trong đó các nông sản như ngũ cốc, ngô và gạo. Chi phí nhập khẩu hàng ngày cho các sản phẩm này ước tính khoảng 200-250 triệu USD.
Khi doanh thu dầu mỏ sụt giảm, khả năng chi trả cho các mặt hàng nhập khẩu cũng thu hẹp, góp phần gây áp lực lạm phát và căng thẳng kinh tế trên diện rộng.
Việc không thể vận chuyển dầu tự do đã trở thành đòn bẩy quan trọng đối với cả hai bên xung đột. “Tuy nhiên, những rào cản lớn vẫn còn đó. Cả hai bên dường như đều không muốn nhượng bộ và triển vọng đàm phán vẫn còn bỏ ngỏ”, Singla cho hay.
Chính phủ Anh ngày 11/4 thông báo hoãn kế hoạch trao trả quần đảo Chagos cho Mauritius, theo thỏa thuận được ký giữa hai nước hồi tháng 5/2025. Dự luật để thực thi thỏa thuận trả đảo không được đưa vào chương trình làm việc của quốc hội Anh vì nhiều khả năng không kịp thông qua trước khi kỳ họp kết thúc.
Dự luật cũng thiếu thư ủng hộ chính thức từ Washington, điều kiện pháp lý cần thiết để triển khai hiệp định với Mauritius. "Chúng tôi luôn nói rằng thỏa thuận chỉ có thể tiếp tục nếu được Mỹ ủng hộ", người phát ngôn chính phủ Anh nói với BBC.
Theo kế hoạch ban đầu, sau khi trao trả chủ quyền quần đảo Chagos cho Mauritius, Anh sẽ thuê lại đảo Diego Garcia với thời hạn 99 năm kèm tùy chọn gia hạn. Diego Garcia là nơi đặt căn cứ quân sự chung Anh - Mỹ, đồng thời là tiền đồn quan trọng của cả hai nước tại Ấn Độ Dương.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích kế hoạch trả đảo của Anh. Trong các phát biểu hồi đầu năm, ông gọi đây là hành động "ngu ngốc" và "yếu kém", cho rằng việc trao trả Chagos cho Mauritius có thể bị các đối thủ chiến lược của Mỹ khai thác.
Chính phủ Anh nói vẫn chưa từ bỏ hoàn toàn kế hoạch trả đảo cho Mauritius, cho rằng đây là phương án phù hợp nhất cho các bên.
"Diego Garcia là tài sản quân sự chiến lược then chốt của cả Anh và Mỹ. Việc đảm bảo an ninh hoạt động dài hạn cho căn cứ đang và sẽ là ưu tiên của chúng tôi. Đây cũng là lý do chúng tôi ký kết thỏa thuận. Chúng tôi sẽ tiếp tục tiếp xúc với Mỹ và Mauritius", người phát ngôn chính phủ Anh cho biết.
Quần đảo Chagos, nằm trong Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh, gồm khoảng 60 hòn đảo và đã nằm dưới sự kiểm soát của London từ thế kỷ 19. Diego Garcia là đảo lớn nhất trong quần đảo với diện tích 30 km2.
Anh duy trì kiểm soát quần đảo này sau khi Mauritius giành độc lập vào thập niên 1960. Trong quá khứ, hàng nghìn cư dân Chagos đã bị buộc rời khỏi nơi sinh sống, dẫn tới nhiều vụ kiện đòi bồi thường tại tòa án Anh.
Năm 2019, Tòa án Công lý Quốc tế khuyến nghị Anh trao trả quần đảo cho Mauritius. Chính phủ Anh sau đó cho rằng chỉ có một thỏa thuận với Mauritius mới đảm bảo tương lai lâu dài của căn cứ Diego Garcia.
Vào khoảng 5h45 sáng 2-4 (theo giờ Việt Nam), Hãng tin AFP tường thuật: Sáng sớm nay, quân đội Israel cho biết các hệ thống phòng không của nước này đang hoạt động để bắn hạ các tên lửa được phóng từ Iran.
"Cách đây không lâu, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã phát hiện các tên lửa được phóng từ Iran về hướng lãnh thổ Nhà nước Israel. Các hệ thống phòng thủ đang hoạt động để đánh chặn mối đe dọa" - quân đội Israel thông báo trên tài khoản Telegram chính thức.
Trước đó, vào tối 1-4 theo giờ địa phương, quân đội Iran thông báo tiến hành đợt tấn công mới bằng tên lửa và máy bay không người lái (drone) nhằm vào Israel và các căn cứ của Mỹ tại vùng Vịnh.
Bộ Tư lệnh trung tâm Khatam Al-Anbiya của Iran cho biết các mục tiêu bao gồm các thành phố của Israel như Tel Aviv bên bờ Địa Trung Hải và Eilat bên bờ Biển Đỏ, cũng như các cơ sở quân sự của Mỹ tại Bahrain và Kuwait.
Thông báo này được đưa ra vài giờ trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến có bài phát biểu được mong đợi về tình hình xung đột ở Trung Đông.
Tối 1-4 theo giờ địa phương, Đài Press TV của Iran đăng tin: Lực lượng tình báo Iran đã thu giữ một lượng lớn thiết bị do thám và liên lạc tiên tiến, đồng thời bắt giữ một gián điệp và vài phần tử ly khai trong các chiến dịch riêng rẽ tại tỉnh Tây Azerbaijan, tây bắc Iran.
Theo tuyên bố của Bộ Tình báo Iran, lực lượng này đã phát hiện một lô hàng lớn gồm các thiết bị do thám và liên lạc tinh vi, bao gồm 45 thiết bị do Mỹ và Israel sản xuất, khi chúng đang được tuồn vào nước này qua khu vực biên giới tây bắc. Các thiết bị này dự kiến được phân phát cho các điệp viên trên khắp cả nước.
Ngoài ra, lực lượng tình báo Iran đã xác định và bắt giữ 8 phần tử ly khai, trong đó bốn người đã lập một nhóm khủng bố tại thành phố Piranshahr và chia sẻ thông tin về tọa độ các cơ sở quân sự của Iran cho cơ quan tình báo Mossad (Israel). Những phần tử còn lại bị phát hiện và bắt giữ tại các thành phố Urmia và Oshnaviyeh.
Trong diễn biến liên quan, một cá nhân tham gia hoạt động gián điệp theo chỉ đạo của Mỹ và Israel cũng đã bị bắt tại Piranshahr.
Ngày 1-4, quân đội Israel tuyên bố đã thực hiện hơn 400 cuộc không kích trong hai ngày qua nhằm vào cơ sở hạ tầng thuộc về chính quyền Iran ở thủ đô Tehran, sử dụng 650 đạn dược.
Trong số đó, máy bay chiến đấu Israel đã thực hiện một loạt các cuộc tấn công quy mô lớn, nhắm vào khoảng 15 địa điểm sản xuất vũ khí, trong đó có một khu phức hợp trung tâm trực thuộc Bộ Quốc phòng Iran.
Họ nói rằng khu phức hợp này bao gồm các cơ sở sản xuất và phát triển tên lửa tiên tiến được thiết kế để nhắm mục tiêu vào máy bay chiến đấu.
Ngoại trưởng 15 nước châu Âu, trong đó có Bỉ, Ireland, Tây Ban Nha, Ý, Thụy Điển... đã ra tuyên bố chung cho biết họ "bàng hoàng" trước cuộc xung đột leo thang tại Lebanon và những hậu quả nhân đạo của nó.
Họ lưu ý rằng "hiện đã có khoảng 1,2 triệu người phải di dời trong nước, tương đương khoảng 25% tổng dân số".
"Cho đến nay đã có hơn 1.000 người thiệt mạng, phần lớn là dân thường, bao gồm trẻ em, nhân viên cứu trợ và nhà báo" - các ngoại trưởng dẫn thông tin từ Bộ Y tế Lebanon.
Theo quân đội Israel, đã có 10 binh sĩ Israel thiệt mạng và 309 người khác bị thương kể từ khi xung đột bùng phát với nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon và với Iran.
Quân đội Israel cho biết 48 sĩ quan và binh lính nước này đã bị thương trong cuộc giao tranh ở miền nam Lebanon trong vòng 24 giờ qua.
Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) sẽ thành lập một nhóm điều phối để tối đa hóa phản ứng đối với các tác động về năng lượng và kinh tế của cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran, theo tuyên bố chung.
Các tổ chức này cho biết nhóm điều phối sẽ đánh giá mức độ nghiêm trọng của các tác động tại các quốc gia, điều phối phản ứng và huy động các bên liên quan nhằm cung cấp hỗ trợ cho những nước cần thiết.
Tài khoản chính thức của chương trình "Rewards for Justice" (Treo thưởng vì Công lý) thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ đã đăng lên nền tảng X lời kêu gọi hỗ trợ thu thập thông tin về các vụ tấn công gần đây nhằm vào Đại sứ quán Mỹ tại Baghdad, Trung tâm Hỗ trợ Ngoại giao Baghdad và Tổng lãnh sự quán Mỹ tại Erbil, thuộc khu vực người Kurd bán tự trị của Iraq.
Trong bài đăng, họ cho biết sẽ trao thưởng 3 triệu USD cho ai cung cấp thông tin đáng tin cậy về các nhóm vũ trang có liên hệ với Iran và những đối tượng khác bị cho là đứng sau các vụ tấn công này.
Phát biểu mở đầu phiên thảo luận với chủ đề "Những ưu tiên trong bối cảnh chiến lược thay đổi ở châu Á" thuộc khuôn khổ Đối thoại Shangri-La 2026 ngày 30-5, Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn xác nhận ASEAN và Trung Quốc cùng đặt mục tiêu hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) ngay trong năm nay.
Khi được hỏi về những khó khăn đang cản trở việc hoàn tất COC, ông Kao cho biết lần đầu tiên trong tiến trình đàm phán, ASEAN và Trung Quốc đã cùng ấn định mốc thời gian cho việc hoàn tất bộ quy tắc.
"Đây là lần đầu tiên chúng tôi đặt ra mốc thời gian. Cả hai bên đều họp hằng tháng và phải tạo ra tiến triển”, ông Kao cho biết.
Ông nhắc lại rằng từ năm 2023, hai bên đã nhất trí phải hoàn tất COC trong vòng ba năm đầu tiên và "năm nay là năm thứ ba".
Ông bày tỏ tin tưởng đàm phán COC sẽ khép lại trước cuối năm nay, song cũng chỉ ra hai vấn đề then chốt vẫn còn bỏ ngỏ: liệu COC có mang tính ràng buộc hay không, và cơ chế giám sát, thực thi sẽ được thiết lập ra sao.
"Từ nay đến cuối năm vẫn còn thời gian. Tôi có thể nói rõ rằng có cam kết rõ ràng từ cả hai phía để tiến về phía trước", Tổng thư ký ASEAN nói.
Trả lời câu hỏi về vị thế của ASEAN giữa cuộc cạnh tranh khoáng sản chiến lược Mỹ - Trung, ông Kao khẳng định: "Chúng tôi không muốn chọn bên. Chúng tôi phải tiếp xúc với tất cả: Mỹ, Trung Quốc, Pháp, Hàn Quốc, Ấn Độ và cả Liên minh châu Âu (EU)".
Đây là lập trường ông nhấn mạnh xuyên suốt phần trả lời sáng 30-5.
Ông cho biết ASEAN đã lập Hội nghị Bộ trưởng về khoáng sản, tổ chức thường niên nhằm tạo kênh tham vấn với các đối tác.
Ông đồng thời nhấn mạnh cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều là "đối tác toàn diện" và là những nguồn đầu tư nước ngoài quan trọng nhất của khối. Theo ông, đó là lý do ASEAN có lợi ích thiết thực trong việc không ngả về bên nào.
Trước đó trong bài phát biểu mở màn phiên thảo luận, ông Kao phác thảo năm ưu tiên chiến lược của ASEAN: thúc đẩy hợp tác thực chất và bao trùm thông qua Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AOIP); bảo vệ vai trò trung tâm và đoàn kết nội khối; giữ vững trật tự khu vực dựa trên luật lệ; củng cố vai trò ASEAN như một lực lượng kết nối và ổn định và xây dựng khả năng chống chịu trên mọi lĩnh vực, từ chuỗi cung ứng đến hạ tầng số.
Tổng thư ký Kao cảnh báo bên cạnh các lĩnh vực truyền thống, an ninh khu vực nay còn trải rộng sang các không gian số, công nghệ, tài chính, hàng hải, mạng và thông tin.
Ông dẫn xung đột Trung Đông làm minh chứng: những sự kiện xảy ra ngoài khu vực vẫn có thể nhanh chóng lan tới Đông Nam Á, làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng lên cao và ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.
Từ đó ông kêu gọi xây dựng khả năng chống chịu không chỉ dừng ở mức phản ứng khi khủng hoảng xảy ra, mà phải được duy trì liên tục như một trụ cột cốt lõi trong chiến lược quốc gia và khu vực.
Ông nhấn mạnh điều mà các quốc gia trong khu vực tìm kiếm là "một môi trường mà tất cả đều có thể theo đuổi an ninh và thịnh vượng mà không phải lo sợ bị ép buộc, và không bị buộc phải chọn bên".
Nhân kỷ niệm 50 năm Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) trong năm 2026, ông Kao nhắc các nước trong khu vực đừng xem hòa bình là điều hiển nhiên.
"Câu trả lời của ASEAN trước một thế giới ngày càng nhiều cạnh tranh không phải là co cụm lại, mà là đoàn kết sâu sắc hơn, mở rộng quan hệ đối tác và dấn thân có chủ đích hơn vào những thách thức của thời đại," ông nhấn mạnh.
