Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 26/4 tuyên bố lệnh phong tỏa cảng biển kéo dài của Mỹ đã khiến Iran không thể xuất khẩu lượng lớn dầu thô được khai thác mỗi ngày. “Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ”, ông Trump nói.
Iran chưa bình luận về tuyên bố này, nhưng ảnh vệ tinh và dữ liệu được công ty phân tích năng lượng Kpler công bố ngày 27/4 cho thấy ngành dầu mỏ Iran đang đối mặt với thách thức chưa từng có, khi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ từ ngày 13/4 tiếp tục bóp nghẹt hoạt động xuất khẩu, khiến dầu thô tích trữ trong kho chứa ngày một đầy hơn.
Hệ thống lưu trữ dầu của Iran được chia thành các bể chứa trên đất liền và kho nổi trên biển. Trên đất liền, tổng công suất ước tính khoảng 90-95 triệu thùng. Tính đến cuối tháng 4, lượng dầu tồn kho của Iran là khoảng 49 triệu thùng, có nghĩa nước này chỉ còn không gian để chứa thêm khoảng 41 triệu thùng.
Kpler cho rằng con số này nhiều khả năng cũng đã phóng đại đáng kể năng lực thực sự mà Iran có thể lưu trữ dầu, bởi một số cơ sở chỉ được dùng cho các loại dầu khí nhất định hoặc không thể tiếp cận.
Các kho chứa ở Sirri và Lavan không thể dùng để chứa dầu thô trên đất liền, còn cơ sở ở Assaluyeh chuyên dùng để lưu trữ dầu ngưng từ mỏ South Pars. Các khu vực thuộc khu phức hợp Bandar Abbas cũng bị hạn chế tương tự.
Khi tính đến những hạn chế này, năng lực lưu trữ tương đương 14,9 triệu thùng trên thực tế không thể sử dụng được. Điều này làm giảm khả năng lưu trữ trên đất liền của Iran xuống còn khoảng 26 triệu thùng, tương đương 14 ngày sản xuất và xuất khẩu ở mức độ hiện tại.
Theo Firstpost, Iran còn có khả năng lưu trữ ngắn hạn dầu mỏ trên các tàu chở dầu hiện có ở vịnh Ba Tư, gồm tàu chở dầu cỡ lớn VLCC hoặc Aframax, với ước tính khoảng 15,4 triệu thùng.
Kết hợp với công suất trên đất liền, nó có thể giúp Iran kéo dài thời gian lưu trữ lên khoảng 22 ngày, theo các nhà phân tích của Kpler. Tuy nhiên, dữ liệu vệ tinh chỉ ra rằng lượng dầu lưu trữ trên các tàu của Iran đã đạt mức kỷ lục, với tổng ước tính 185-195 triệu thùng.
Trong số này, khoảng 60 triệu thùng đang bị kẹt trên các tàu trong vùng phong tỏa ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, trong khi hơn 120 triệu thùng đang ở trên các phương tiện gần những thị trường châu Á trọng điểm như Singapore và Trung Quốc.
Trước khi lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ có hiệu lực ngày 13/4, xuất khẩu dầu của Iran phần lớn không bị ảnh hưởng bởi xung đột. Nhờ kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng, tàu chở dầu thô của nước này vẫn có thể đi lại tự do. Kết quả là xuất khẩu dầu của Iran đạt trung bình khoảng 1,85 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 3, vượt mức 1,7 triệu thùng của những tháng trước đó.
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thực thi lệnh phong tỏa, lượng dầu xuất khẩu của Iran giảm xuống còn khoảng 567.000 thùng mỗi ngày. Trong giai đoạn ngày 14-23/4, chỉ có 5 chuyến hàng được vận chuyển, gồm 3 chuyến tại đảo Kharg và 2 chuyến tại Assaluyeh.
Kpler ước tính sản lượng dầu thô của Iran có thể giảm hơn một nửa so với mức hiện tại, xuống còn 1,2-1,3 triệu thùng mỗi ngày vào giữa tháng 5 nếu lệnh phong tỏa tiếp tục. Nhưng ngay cả khi đó, xuất khẩu cũng khó có thể đáp ứng khi chỉ đạt mức dưới mức 600.000 thùng mỗi ngày.
Khi không thể xuất khẩu, dầu được bơm lên từ các mỏ đều cần phải có chỗ chứa, gồm trong bồn chứa, trên tàu, trong một điểm lưu trữ dã chiến. Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại tổ chức Chatham House, cho hay Tehran đang hy vọng có thể tránh được rủi ro phải “khóa vòi dầu” và làm sụt giảm doanh thu nghiêm trọng.
“Việc đóng cửa sản xuất sẽ làm gia tăng áp lực, có thể buộc Iran phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán”, Vakil nhận định.
Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran đã kết thúc vào đầu tháng này với rất ít tiến triển, triển vọng về vòng đàm phán thứ hai cũng tan vỡ vào tuần trước khi Iran từ chối gặp trực tiếp phái đoàn Mỹ. Tehran được cho là đã đưa ra đề nghị mới với các bên trung gian về việc ngừng tấn công tại eo biển Hormuz để đổi lấy việc chấm dứt hoàn toàn chiến tranh và dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.
Tổng thống Trump ngày 27/4 đã thảo luận về đề xuất của Iran với đội ngũ an ninh quốc gia. Thư ký báo chí Nhà Trắng Leavitt cho biết các “lằn ranh đỏ” của ông Trump đối với Iran vẫn rất rõ ràng.
Iran đang tìm đến các giải pháp tình thế để đối phó với tình trạng dòng dầu xuất khẩu bị tắc nghẽn. Họ bắt đầu sử dụng các container và bể chứa bỏ hoang tại những trung tâm dầu mỏ phía nam như Ahvaz và Asaluyeh. Iran cũng được cho là đang sử dụng các tàu vốn đã ngừng hoạt động để lưu trữ dầu thừa. Tàu chở dầu Nasha đã được kích hoạt lại vào giữa tháng 4 và neo đậu gần đảo Kharg để chứa dầu thô.
Hamid Hosseini, phát ngôn viên liên minh các nhà xuất khẩu dầu mỏ Iran, cho biết nước này cũng đang chuyển dầu bằng tàu hỏa sang Trung Quốc, nhờ các tuyến đường sắt nối Tehran với các thành phố Nghĩa Ô và Tây An.
Hành trình bằng đường sắt nhìn chung ngắn hơn so với đi bằng đường biển, nhưng vẫn có thể mất đến vài tuần. Ngoài ra, vận tải bằng đường sắt không mang lại hiệu quả chi phí tốt như tàu chở dầu trên biển, đặc biệt là đối với các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ ở khu vực đông bắc Trung Quốc, những khách hàng chính tiêu thụ dầu thô của Iran.
Điều đó khiến nỗ lực chuyển hướng sang đường sắt không hẳn là một giải pháp, mà giống như một tín hiệu cho thấy hệ thống xuất khẩu của Iran đang gặp bế tắc. “Thời điểm tuyệt vọng đòi hỏi những biện pháp quyết liệt”, Erica Downs, chuyên gia chính sách năng lượng Trung Quốc tại Đại học Columbia, nhận định.
Nhiều mỏ dầu của Iran, đặc biệt là các mỏ đã khai thác lâu năm ở những khu vực như Khuzestan, cần phải duy trì áp suất liên tục thì mới giữ được sản lượng.
Nếu Iran buộc phải đóng cửa các giếng dầu do thiếu kho chứa, sự thay đổi áp suất có thể dẫn đến hư hỏng bể chứa và giảm vĩnh viễn năng suất của các mỏ dầu, theo Anmol Singla, nhà phân tích của Firstpost.
“Trong những trường hợp cực đoan, điều này có thể dẫn đến việc mất đi hàng trăm nghìn thùng sản lượng mỗi ngày trong tương lai”, Singla viết.
Tác động của việc giảm doanh thu dầu mỏ có khả năng lan rộng ra ngoài ngành năng lượng. Iran phải nhập khẩu nhiều hàng hóa thiết yếu, trong đó các nông sản như ngũ cốc, ngô và gạo. Chi phí nhập khẩu hàng ngày cho các sản phẩm này ước tính khoảng 200-250 triệu USD.
Khi doanh thu dầu mỏ sụt giảm, khả năng chi trả cho các mặt hàng nhập khẩu cũng thu hẹp, góp phần gây áp lực lạm phát và căng thẳng kinh tế trên diện rộng.
Việc không thể vận chuyển dầu tự do đã trở thành đòn bẩy quan trọng đối với cả hai bên xung đột. “Tuy nhiên, những rào cản lớn vẫn còn đó. Cả hai bên dường như đều không muốn nhượng bộ và triển vọng đàm phán vẫn còn bỏ ngỏ”, Singla cho hay.
"Mỹ lên án Trung Quốc về những hành động nguy hiểm và gây hấn đối với thành viên hải quân Philippines tại bãi Cỏ Mây ở Biển Đông hôm 20.7.2026, và kêu gọi Trung Quốc lập tức chấm dứt những hành động gây mất ổn định này", AFP hôm 21.7 dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott.
"Chuỗi hành động gây hấn đáng quan ngại của Trung Quốc nhằm vào các hoạt động trên biển hợp pháp của Philippines đang làm suy yếu hòa bình và sự ổn định của khu vực, và trực tiếp đi ngược lại những cam kết được lặp lại lâu nay của Trung Quốc về việc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình", người phát ngôn bổ sung.
Tuyên bố trên được đưa ra vào lúc máy bay chở Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hạ cánh xuống Manila chuẩn bị họp cấp ngoại trưởng với ASEAN.
Trước khi khởi hành, ông Rubio cho hay để ngỏ khả năng gặp bên lề với người đồng cấp Vương Nghị của Trung Quốc, cũng sẽ có mặt tại Manila dự họp. Tuy nhiên, tính đến thời điểm này, phái đoàn Mỹ chưa xác nhận sẽ có hội đàm giữa ông Rubio và ông Vương Nghị.
Hôm 20.7, quân đội Philippines cáo buộc phía Hải cảnh Trung Quốc làm bị thương một thủy thủ Philippines bằng dùi cui đánh một thủy thủ Philippines trong vụ đụng độ tại bãi Cỏ Mây (thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam) ở Biển Đông.
Lúc đó, một xuồng của Hải cảnh Trung Quốc chở 8 người đã áp sát, chụp ảnh và quay video đối với BRP Sierra Madre, con tàu từ lâu được Manila sử dụng làm tiền đồn quân sự tại vùng biển tranh chấp. Và vụ đụng độ diễn ra khi phía Philippines điều 2 xuồng cao su đến yêu cầu phía Trung Quốc rời khỏi khu vực.
"Tổ công tác Trung Quốc đã có hành vi bạo lực và hung hăng khi dùng dùi cui gỗ đánh vào đầu một quân nhân Hải quân Philippines, khiến người này bị thương và làm hư hại xuồng cao su của hải quân", Philippines tố cáo.
Đáp lại, Hải cảnh Trung Quốc cho biết đã thực hiện "các biện pháp đáp trả tương xứng" và phát "cảnh báo" đối với 2 xuồng cao su xuất phát từ tàu BRP Sierra Madre.
"Bất chấp nhiều lần nhận được cảnh báo rõ ràng từ phía chúng tôi, các xuồng này đã nhanh chóng áp sát tàu tuần tra của Trung Quốc theo cách nguy hiểm, tìm cách bao vây và đâm va", phía Trung Quốc tuyên bố.
Bắc Kinh cho rằng "phía Philippines đã xuyên tạc sự thật và vu cáo Trung Quốc một cách sai trái, hoàn toàn đảo ngược sự thật".
Theo Công ty điện lực Tokyo (TEPCO), đơn vị vận hành nhà máy, tổ máy số 6 của Kashiwazaki-Kariwa đã trở lại hoạt động thương mại từ ngày 16.4, có thể cung cấp điện cho khoảng 450.000 hộ gia đình. Đây là bước đi mới nhất trong nỗ lực của Nhật Bản nhằm khôi phục ngành năng lượng hạt nhân và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, theo Channel NewsAsia ngày 21.5.
Khu phức hợp Kashiwazaki-Kariwa nằm trải dài qua thành phố Kashiwazaki và làng Kariwa thuộc tỉnh Niigata (Nhật Bản). Với 7 lò phản ứng và tổng công suất thiết kế 8.212 MW, đây là nhà máy điện hạt nhân lớn nhất thế giới về công suất tiềm năng.
Kashiwazaki-Kariwa bắt đầu vận hành từ năm 1985. Tuy nhiên, sau trận động đất và sóng thần năm 2011 gây ra thảm họa tại nhà máy Fukushima, toàn bộ các lò phản ứng hạt nhân tại Nhật Bản đã bị đình chỉ. Đây là tai nạn hạt nhân nghiêm trọng nhất thế giới kể từ thảm họa Chernobyl.
"Chúng tôi đã trải qua thảm họa hạt nhân Fukushima 15 năm trước. Đó là trải nghiệm vô cùng khó khăn. Tôi đã học được rất nhiều điều và cũng có rất nhiều điều hối tiếc", ông Takeyuki Inagaki, Giám đốc nhà máy Kashiwazaki-Kariwa, nói.
Tổ máy số 6 của Kashiwazaki-Kariwa từng được khởi động lại lần đầu vào tháng 1, sau thời gian dài ngừng vận hành từ năm 2012. Tuy nhiên, quá trình này bị gián đoạn sau khi chuông báo động vang lên vì sự cố liên quan thanh điều khiển. Đến tháng 3, một cảnh báo khác xuất hiện do hư hỏng trong mạch điện khi bật nguồn, buộc TEPCO tạm dừng lò phản ứng để sửa chữa.
Hoạt động thương mại của tổ máy số 6 cuối cùng được nối lại trong tháng 4. Theo ông Inagaki, kể từ đó chưa phát hiện sự cố lớn nào.
TEPCO cho biết nhà máy thường xuyên tổ chức diễn tập các "tình huống nghiêm trọng" nhằm tăng khả năng phối hợp và phản ứng khẩn cấp. Từ năm 2011, TEPCO đã đầu tư gần 1.200 tỉ yen, tương đương khoảng 7,4 tỉ USD, để nâng cấp an toàn tại Kashiwazaki-Kariwa. Các biện pháp bao gồm hồ chứa nước ngọt phục vụ làm mát lò phản ứng trong tình huống khẩn cấp và hệ thống điện dự phòng.
Một lò phản ứng khác tại nhà máy Kashiwazaki-Kariwa - tổ máy số 7 - cũng đã được phê duyệt để khởi động lại. Sau khi công tác cải tạo hoàn tất vào tháng 8.2029, Kashiwazaki-Kariwa dự kiến có thể cung cấp điện cho gấp đôi số hộ gia đình hiện nay.
Hiện tại, việc đào tạo nhân viên giàu kinh nghiệm tại nhà máy vẫn là một thách thức. "Một nửa số người làm việc tại tổ máy số 6 chưa từng làm việc tại một nhà máy đang vận hành. Chúng tôi đã cử họ đến để trải nghiệm việc vận hành các nhà máy điện hạt nhân", ông Inagaki cho biết.
"Theo đề nghị từ Trung Quốc, một số tàu nước này đã được đi qua eo biển Hormuz sau khi đạt được thỏa thuận về các quy định quản lý eo biển của Iran. Hoạt động bắt đầu từ đêm 13/5", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết hôm 14/5.
Một chỉ huy IRGC nhấn mạnh những tàu có liên hệ với "quốc gia thù địch" vẫn sẽ tiếp tục bị chặn tại khu vực.
Đài truyền hình nhà nước Iran thông báo "hơn 30 tàu" đã được phép đi qua, song chưa rõ liệu có phải tất cả đều là tàu Trung Quốc hay không. Kênh truyền hình Al Jazeera đưa tin "hàng chục tàu treo cờ Trung Quốc hoặc liên quan Trung Quốc" đã di chuyển qua eo biển.
Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy một siêu tàu dầu Trung Quốc chở 2 triệu thùng dầu thô Iraq đã đi qua eo biển Hormuz ngày 13/5, sau khi bị mắc kẹt ở vùng Vịnh hơn hai tháng do chiến sự.
Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Đại sứ Trung Quốc tại Iran được cho là đã liên hệ với Tehran nhằm đề nghị tạo điều kiện cho các tàu đi qua eo biển.
Đại sứ Iran tại Trung Quốc Abdolreza Rahmani Fazli mô tả thỏa thuận cho phép tàu Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz là một cách để nhấn mạnh Tehran là "đối tác quan trọng" của Bắc Kinh.
Trước khi chiến sự bùng phát, mỗi ngày có hơn 1 triệu thùng dầu từ Iran được xuất sang Trung Quốc thông qua vịnh Ba Tư. Xung đột khiến eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa, nhưng tàu Iran và những phương tiên có liên hệ với Trung Quốc vẫn đi qua tuyến đường này với lưu lượng thấp hơn nhiều, chỉ vài tàu mỗi ngày.
Hiện chưa rõ liệu các tàu Trung Quốc được phép lưu thông có phải trả phí theo cơ chế mới mà Iran đang tìm cách áp đặt hay không, cũng như liệu các tàu này có được phép vượt qua vòng phong tỏa do Mỹ áp đặt tại khu vực hay không.
Động thái diễn ra khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc và gặp Chủ tịch Tập Cận Bình. Hai lãnh đạo đã đề cập vấn đề Iran và eo biển Hormuz trong cuộc hội đàm tại Bắc Kinh.
Trả lời phỏng vấn ngày 14/5, ông Trump cho biết ông Tập đã "nói một cách rất dứt khoát rằng sẽ không cung cấp thiết bị quân sự cho Iran". "Ông ấy muốn thấy eo biển Hormuz được mở trở lại và nói rằng 'nếu có thể giúp theo cách nào đó, tôi sẵn sàng giúp'. Chủ tịch Tập muốn thấy một thỏa thuận được ký kết", Tổng thống Mỹ nói.
Bắc Kinh chưa lên tiếng về phát biểu của ông Trump.
Trung Quốc có quan hệ mật thiết với Iran và cũng là khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất của quốc gia Tây Á. Trước khi Tổng thống Mỹ lên đường thăm Trung Quốc, nhiều người dự đoán ông sẽ hối thúc Bắc Kinh gây áp lực lên Tehran để nước này chấp nhận thỏa thuận hòa bình và mở lại eo biển Hormuz.
Trong thông cáo sau cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước ở Bắc Kinh, Nhà Trắng cho biết Trung Quốc nhất trí rằng eo biển "phải được duy trì tình trạng mở cửa". Bắc Kinh cũng phản đối quân sự hóa cũng như thu phí qua eo biển.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 14/5 cho biết Washington không đề nghị Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề với Tehran.
