Cuối năm 2017, con trai chị Bảo Yến sốt cao. Lúc đó, người mẹ là nhân viên kế toán, đang bận quyết toán sổ sách, còn chồng đi công tác xa. Trong tình huống khẩn cấp, mẹ chồng chị cầm lái xe máy, mẹ đẻ bế cháu đưa thẳng vào bệnh viện. Trở về nhà, nhìn hai người mẹ phờ phạc, chị nhận ra mình đang để họ bước vào hành trình “nuôi con mọn” lần nữa. Ý định sinh thêm con khép lại.
Chị Yến kết hôn năm 2013 và sinh con đầu lòng một năm sau. Khi bé ba tháng tuổi, chị quay lại công việc. Dù hai bên nội ngoại sống cùng chung cư ở phường An Lạc, việc chăm con không dễ san sẻ. Bé ốm đau liên tục, bên nội phải lo cho hai cháu nhỏ khác, mẹ đẻ không thể gánh vác hết. Chị trở nên ít nói, dễ kích động, cảm giác tách khỏi mọi người. Ban ngày làm việc trong trạng thái kiệt sức, về nhà lại căng thẳng, nhiều lần không kiểm soát được cảm xúc với chồng con.
Khi con vào lớp 1, tình hình dần cải thiện, vợ chồng chị Yến tính chuyện sinh thêm nhưng nhận ra gánh nặng tài chính trở thành rào cản. Hiện tại, vợ chồng thu nhập khoảng 45 triệu mỗi tháng, nhưng chi phí nuôi một con chiếm khoảng 15 triệu đồng, tương đương 35% thu nhập gia đình.
Chị Yến cho biết mỗi tháng tiền học phí và bán trú của con là 5 triệu đồng, cùng 500.000 đồng các khoản trường lớp. Tiền ăn sáng tốn 30.000-40.000 đồng và bữa chiều tối khoảng 100.000 đồng mỗi ngày. Gia đình dành 2 triệu đồng cho việc đi chơi, ăn uống và 2 triệu đồng cho quần áo, tập vở, bảo hiểm (chia đều cho các tháng).
“Nếu sinh bé thứ hai, chi phí này tăng gần gấp đôi, quá khả năng của vợ chồng tôi”, chị nói. “Thà một con nhưng đảm bảo chất lượng sống, vì người lớn có thể nhịn chứ trẻ nhỏ không thể thiếu thốn”.
Tại TP HCM, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là 1,51, tăng nhẹ so với mức 1,43 của năm trước nhưng vẫn ở mức thấp kéo dài. Theo Chi cục Dân số TP HCM, mức sinh này dưới xa ngưỡng thay thế 2,1 con, gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh tương lai.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, nhận định xu hướng phụ nữ đô thị 25-40 tuổi chọn sinh một con đang gia tăng. Quyết định này là kết quả từ những thay đổi cấu trúc xã hội, trong đó áp lực kinh tế là rào cản lớn nhất, chi phí nuôi dạy trẻ ngày càng đắt đỏ.
Nghiên cứu công bố hồi giữa 2025 của Numbeo – nền tảng chuyên về giá cả và chi phí sinh hoạt toàn cầu, cho thấy một gia đình bốn người tại TP HCM cần khoảng 44 triệu đồng mỗi tháng.
Chi phí nuôi dạy trẻ đang tạo áp lực lớn trong bối cảnh mức sống tại TP HCM thuộc nhóm cao nhất cả nước. Các nghiên cứu của Đại học Kinh tế TP HCM (UEH) dựa trên Khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) của Tổng cục Thống kê cho thấy ở bậc tiểu học, dù học sinh trường công lập được miễn học phí theo chính sách phổ cập giáo dục, phụ huynh vẫn phải chi thêm nhiều khoản dịch vụ theo quy định như tiền bán trú, học phẩm và hoạt động ngoại khóa. Tổng chi phí học tập tại nhiều trường công lập vì vậy dao động khoảng 3 đến 7 triệu đồng mỗi tháng, tùy mô hình trường. Khi cộng thêm chi phí dinh dưỡng, y tế và học kỹ năng, tổng chi phí nuôi một đứa trẻ tại TP HCM thường ở mức 8 đến 15 triệu đồng mỗi tháng. Mức chi này tăng mạnh nếu gia đình chọn trường tư, trường quốc tế hoặc đầu tư thêm chương trình ngoài chính khóa.
Trên bình diện quốc tế, gánh nặng này cũng đang là “nút thắt” kéo giảm mức sinh của nhiều nền kinh tế. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa chỉ ra Hàn Quốc là quốc gia tốn kém nhất thế giới để nuôi một đứa trẻ, với chi phí cao gấp 7,79 lần GDP bình quân đầu người. Tại Mỹ, viện Brookings ước tính chi phí này đã vượt 300.000 USD cho một trẻ dưới 17 tuổi do lạm phát.
Theo bà Thúy, bên cạnh yếu tố chi phí nuôi con, nhiều phụ nữ không dám sinh thêm bởi thị trường lao động chưa tạo cơ hội cho phụ nữ vừa sinh con vừa phát triển sự nghiệp. Với nhóm người có học vấn cao, việc có thêm con thường đồng nghĩa với lộ trình thăng tiến bị bỏ dở. Nhiều bà mẹ hiện đại còn lo ngại về chất lượng dịch vụ xã hội. Các nhu cầu về trường lớp, an toàn thực phẩm và y tế hiện chưa đáp ứng được kỳ vọng.
Việc chuyển sang mô hình gia đình hạt nhân khiến các cặp vợ chồng mất đi mạng lưới hỗ trợ từ ông bà. Khi sự giúp đỡ từ người thân trở thành điều xa xỉ, mọi áp lực chăm sóc dồn hết lên vai người mẹ. “Lựa chọn sinh một con trở thành giải pháp an toàn để họ bảo toàn chất lượng sống”, bà Thúy nói.
Chị Bảo Yến kể từng chứng kiến những gia đình “rơi từ tầng lớp trung lưu xuống nhóm khó khăn” do sinh con thứ hai. Một người bạn của chị từng phải vay mượn để xoay xở khi sinh thêm con ngoài kế hoạch. Một người khác ở Phan Rí Cửa (Bình Thuận), từng là kỹ sư IT, nghỉ việc 10 năm chăm hai con và không thể quay lại thị trường lao động. “Tôi chọn không đi vào con đường đó”, Yến nói.
Đó cũng là lý do Minh Hạnh, 29 tuổi, quê Bình Dương, thường cười khi bạn bè khuyên sinh thêm để nhận hỗ trợ từ thành phố. “Không ai sinh con chỉ để nhận 5 triệu đồng”, chị nói.
Vợ chồng chị đón con đầu lòng năm 2022. Chồng làm thiết kế đồ họa, chị từng làm marketing nhưng chấp nhận ở nhà làm hậu phương. Nội ngoại ở cách 40 km nên vợ chồng tự xoay xở. Chị thường thức trắng đêm khi con ốm, đến việc mua cháo cũng phải nhờ người trông con giúp. Trở ngại lớn nhất của Hạnh là sự tự ti về công việc sau 5 năm nghỉ chăm con và dịch bệnh, kỹ năng dần tụt hậu giữa thị trường cạnh tranh khắc nghiệt.
Chuyên gia Phạm Thị Thúy cho rằng mức sinh dưới ngưỡng thay thế kéo dài đang để lại nhiều hệ quả. Đầu tiên là già hóa dân số, lực lượng lao động thu hẹp, tạo gánh nặng cho thế hệ trẻ. Những gia đình một con dễ khiến người cao tuổi sống một mình khi con cái đi làm xa, gia tăng nguy cơ cô đơn. Trẻ em thiếu tương tác với anh chị em dễ chịu kỳ vọng lớn, tạo thêm căng thẳng cho cả phụ huynh và trẻ.
Về chính sách, chuyên gia đánh giá các quy định hiện nay chưa đủ. Cần cải cách chế độ thai sản cho nam giới, tăng cường các lớp kỹ năng tiền hôn nhân và cải thiện chất lượng dịch vụ công thay vì chỉ dừng ở việc miễn phí y tế, giáo dục.
Cuối năm ngoái, chị Yến mở một sổ tiết kiệm cho tuổi già của mình. Là con một trong gia đình có cha mẹ ly hôn, chị hiểu cảm giác một mình gánh vác trách nhiệm. “Khoản tiết kiệm là cách tôi tự lo cho bản thân, không tạo gánh nặng cho con sau này”, chị nói.
Ngày 4/5, Sở Y tế Đắk Lắk cho biết, trên địa bàn vừa ghi nhận bé trai Y.J.P.H.Đ. (5 tuổi, trú xã Krông Năng) bị tử vong nghi do bệnh dại. Đây là trường hợp thứ 2 tử vong nghi do dại tại địa phương từ đầu năm đến nay.
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Đắk Lắk, ngày 30/4, cháu Đ. có các biểu hiện mệt mỏi, sợ ánh sáng, sợ gió, ăn uống kém, nôn ói, đau bụng. Ngày 2/5, trẻ được đưa vào Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên thăm khám.
Tại bệnh viện, trẻ được chẩn đoán sốt chưa rõ nguyên nhân, theo dõi co giật do sốt. Đến ngày 3/5, tình trạng diễn tiến nặng, tiên lượng xấu. Gia đình xin đưa trẻ về nhà. Cùng ngày, trẻ đã tử vong.
Theo người nhà, khoảng 4 tháng trước khi nhập viện, trẻ từng bị một con mèo cào vào cẳng tay phải. Con mèo sau đó đã được bán nên không thể theo dõi. Ngoài ra, khoảng 3 tháng trước, trẻ cũng bị chó cắn trượt da vùng bụng, hiện con chó vẫn còn sống.
Ngay sau khi ghi nhận ca tử vong nghi do dại, CDC Đắk Lắk đã phối hợp với các đơn vị y tế tiến hành điều tra dịch tễ, xác minh tiền sử phơi nhiễm và các yếu tố nguy cơ.
Cơ quan chức năng cũng triển khai các biện pháp xử lý tại khu vực cháu Đ. sinh sống, gồm tuyên truyền phòng chống bệnh dại, rà soát các trường hợp bị chó mèo cắn, cào và hướng dẫn theo dõi sức khỏe những người có tiếp xúc gần.
CDC Đắk Lắk khuyến cáo khi bị chó hoặc mèo cắn, cào, người dân cần rửa ngay vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy liên tục ít nhất 15 phút, sau đó đến cơ sở y tế để được tư vấn và tiêm phòng dại kịp thời, tuyệt đối không chủ quan hoặc tự điều trị tại nhà.
Anh Dũng kể khoảng 17h ngày 16/4 đang đi ngang phố Mạc Đăng Dung (phường Đông Mai) thì nghe người dân trên cầu tri hô có trẻ đuối nước tại đoạn Km11, quốc lộ 18. Phát hiện nạn nhân cách đó khoảng 500 m, anh để xe máy sát lề đường và nhảy xuống nước.
Dòng chảy không quá xiết nên anh Dũng bơi tới tiếp cận cháu bé khá nhanh. Với sự hỗ trợ của người dân trên bờ, bé trai được đưa lên bờ sau khoảng hai phút. Khi nạn nhân được sơ cứu tỉnh lại, anh Dũng cõng em lên đường lớn, nhờ một ôtô đưa đến Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh (phường Tuần Châu). Trên đường đi, anh gọi điện nhờ vợ ra hiện trường dắt chiếc xe máy về.
Sau khi cho nạn nhân nhập viện và đợi bố mẹ cháu đến, anh Dũng mới ra về để kịp giờ bán hàng buổi tối.
Nạn nhân là học sinh lớp 4, nhà cách hiện trường khoảng một km. Chiều cùng ngày, em cùng bạn ra mương chơi và trượt chân. "Lúc tôi thấy, cháu bé đang chìm dần, nếu chậm trễ sẽ nguy hiểm đến tính mạng", anh Dũng nói.
Nhận tin con gặp nạn khi chuẩn bị đi làm ca tối, anh Phạm Minh Hải chạy vào viện chăm sóc bé. Tối 17/4, gia đình đã đến nhà anh Dũng cảm ơn. "Anh Dũng đã cứu mạng con tôi. Khi cháu xuất viện, tôi sẽ đưa con đến gặp ân nhân để cảm tạ", anh Hải nói.
Do sinh sống tại khu vực này, anh Dũng quen thuộc địa hình. Hơn 10 năm trước, anh cho biết từng cứu một bé gái đuối nước tại đây.
Thiếu tá Lê Văn Thu là 1 trong 10 Gương mặt tiêu biểu toàn quân năm 2025, được Quân ủy Trung ương - Bộ Quốc phòng tuyên dương.
Sau khi tốt nghiệp Học viện Kỹ thuật Quân sự năm 2017, thiếu tá Lê Văn Thu được điều động về công tác tại Trung tâm Huấn luyện tàu ngầm, Lữ đoàn 189, Quân chủng Hải quân.
Anh xác định đây không chỉ là niềm vinh dự, tự hào đối với bản thân và gia đình, mà còn là thử thách mới khi công tác tại một đơn vị đặc biệt tinh nhuệ của Hải quân nhân dân Việt Nam.
Sau một thời gian công tác, anh được giao nhiệm vụ tham gia đào tạo chức danh sĩ quan điện toán chuyên ngành tàu ngầm khóa 1 - khóa đào tạo thủy thủ tàu ngầm đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam.
Sau đó anh được điều động về công tác tại Kíp tàu ngầm số 7, Lữ đoàn Tàu ngầm 189.
Anh cho biết sĩ quan điện toán là người trực tiếp khai thác, vận hành hệ thống tự động thông tin điều khiển chiến đấu, được ví như "bộ não số" của tàu ngầm.
"Nhiệm vụ của tôi là xác định chính xác các tham số chuyển động của mục tiêu, báo cáo và hiển thị kết quả để kịp thời tham mưu với thuyền trưởng các phương án cơ động tránh va, cũng như sử dụng vũ khí phù hợp với tình hình thực tế", thiếu tá Thu cho hay.
Với gần 1.000 giờ lặn, thiếu tá Lê Văn Thu đã trực tiếp tham gia khắc phục một số sự cố kỹ thuật phát sinh trên biển, góp phần bảo đảm các hệ thống trang bị luôn hoạt động đồng bộ, tin cậy, chính xác; giữ vững hệ số kỹ thuật, bảo đảm an toàn tuyệt đối trong thực hiện nhiệm vụ của kíp tàu.
Với người lính tàu ngầm, dấu ấn sâu đậm nhất không chỉ nằm ở những giờ làm việc lặng lẽ dưới lòng biển sâu, mà còn ở những tình huống thử thách bản lĩnh.
Đó là kỷ niệm mà anh "không bao giờ quên" - chuyến đi biển đầu tiên trên cương vị sĩ quan điện toán.
Khi đó, tàu ngầm đang hành trình ở chế độ kính tiềm vọng, ra đa phát hiện một mục tiêu đi ngược chiều với vận tốc 12 hải lý/giờ. Sau 25 phút, mục tiêu đi vào vùng an toàn bên mạn trái tàu. Anh đã đề xuất cho tàu chuyển hướng sang phải để tránh va.
Tình huống tưởng như đã được xử lý thì bất ngờ xuất hiện mục tiêu thứ hai.
"Đột nhiên, trên màn hình ra đa phát hiện mục tiêu thứ hai đi ngược chiều với tốc độ cao, là mục tiêu nguy hiểm, sau 10 phút cắt mũi tàu ta ở khoảng cách 2,5 hải lý, sau 15 phút khoảng cách ngắn nhất bên mạn phải 2 hải lý.
Trước tình huống phức tạp, khoảng cách thu hẹp nhanh, các tham số chuyển động liên tục được cập nhật, áp lực lên tôi ngày càng tăng", anh nhớ lại.
Trong thời gian rất ngắn, anh đã tập trung cao độ, liên tục theo dõi, cập nhật phương vị, khoảng cách đến mục tiêu; đồng thời đánh giá các phương án cơ động để đảm bảo mục tiêu không đi vào khoảng cách an toàn của tàu ta.
Sau khi cân nhắc toàn diện, anh đã đề xuất phương án cho tàu ta chuyển hướng, chạy song song ngược chiều với mục tiêu thứ hai, sau 5 phút thì chuyển dần theo hướng tách xa mục tiêu thứ nhất.
Phương án được chỉ huy lựa chọn và thực hiện thành công, bảo đảm an toàn cho cả tàu ta và tàu mục tiêu.
"Tình huống đó không chỉ giúp tôi tích lũy thêm kinh nghiệm thực tiễn, mà còn rèn luyện bản lĩnh, khả năng giải quyết tình huống và sự quyết đoán trong những thời điểm then chốt - những yếu tố hết sức quan trọng đối với người thủy thủ tàu ngầm", anh khẳng định.
Ngoài việc khai thác, vận hành, bảo quản bảo dưỡng các trang bị kỹ thuật hiện đại trên tàu ngầm Kilo 636, thiếu tá Thu còn cùng đồng đội tham gia xây dựng sáng kiến "Thiết bị lặn khảo sát thân vỏ tàu ngầm", được công nhận cấp Bộ Quốc phòng, đạt giải A giải thưởng Nguyễn Phan Vinh trong Quân chủng Hải quân; cùng nhiều sáng kiến góp phần chuyển đổi số trong đơn vị và toàn quân.
Với anh, đây không chỉ là kết quả của sự cố gắng cá nhân, mà còn là kết quả của sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của cấp ủy chỉ huy các cấp; sự dìu dắt giúp đỡ tận tình của các cán bộ thế hệ đi trước; sự đoàn kết phối hợp chặt chẽ của đồng chí, đồng đội trong đơn vị.
"Đó là niềm vinh dự, đồng thời cũng là trách nhiệm, là động lực để tôi tiếp tục phấn đấu, rèn luyện và cống hiến nhiều hơn nữa", thiếu tá Lê Văn Thu chia sẻ.
