Cuối năm 2017, con trai chị Bảo Yến sốt cao. Lúc đó, người mẹ là nhân viên kế toán, đang bận quyết toán sổ sách, còn chồng đi công tác xa. Trong tình huống khẩn cấp, mẹ chồng chị cầm lái xe máy, mẹ đẻ bế cháu đưa thẳng vào bệnh viện. Trở về nhà, nhìn hai người mẹ phờ phạc, chị nhận ra mình đang để họ bước vào hành trình “nuôi con mọn” lần nữa. Ý định sinh thêm con khép lại.
Chị Yến kết hôn năm 2013 và sinh con đầu lòng một năm sau. Khi bé ba tháng tuổi, chị quay lại công việc. Dù hai bên nội ngoại sống cùng chung cư ở phường An Lạc, việc chăm con không dễ san sẻ. Bé ốm đau liên tục, bên nội phải lo cho hai cháu nhỏ khác, mẹ đẻ không thể gánh vác hết. Chị trở nên ít nói, dễ kích động, cảm giác tách khỏi mọi người. Ban ngày làm việc trong trạng thái kiệt sức, về nhà lại căng thẳng, nhiều lần không kiểm soát được cảm xúc với chồng con.
Khi con vào lớp 1, tình hình dần cải thiện, vợ chồng chị Yến tính chuyện sinh thêm nhưng nhận ra gánh nặng tài chính trở thành rào cản. Hiện tại, vợ chồng thu nhập khoảng 45 triệu mỗi tháng, nhưng chi phí nuôi một con chiếm khoảng 15 triệu đồng, tương đương 35% thu nhập gia đình.
Chị Yến cho biết mỗi tháng tiền học phí và bán trú của con là 5 triệu đồng, cùng 500.000 đồng các khoản trường lớp. Tiền ăn sáng tốn 30.000-40.000 đồng và bữa chiều tối khoảng 100.000 đồng mỗi ngày. Gia đình dành 2 triệu đồng cho việc đi chơi, ăn uống và 2 triệu đồng cho quần áo, tập vở, bảo hiểm (chia đều cho các tháng).
“Nếu sinh bé thứ hai, chi phí này tăng gần gấp đôi, quá khả năng của vợ chồng tôi”, chị nói. “Thà một con nhưng đảm bảo chất lượng sống, vì người lớn có thể nhịn chứ trẻ nhỏ không thể thiếu thốn”.
Tại TP HCM, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là 1,51, tăng nhẹ so với mức 1,43 của năm trước nhưng vẫn ở mức thấp kéo dài. Theo Chi cục Dân số TP HCM, mức sinh này dưới xa ngưỡng thay thế 2,1 con, gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh tương lai.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, nhận định xu hướng phụ nữ đô thị 25-40 tuổi chọn sinh một con đang gia tăng. Quyết định này là kết quả từ những thay đổi cấu trúc xã hội, trong đó áp lực kinh tế là rào cản lớn nhất, chi phí nuôi dạy trẻ ngày càng đắt đỏ.
Nghiên cứu công bố hồi giữa 2025 của Numbeo – nền tảng chuyên về giá cả và chi phí sinh hoạt toàn cầu, cho thấy một gia đình bốn người tại TP HCM cần khoảng 44 triệu đồng mỗi tháng.
Chi phí nuôi dạy trẻ đang tạo áp lực lớn trong bối cảnh mức sống tại TP HCM thuộc nhóm cao nhất cả nước. Các nghiên cứu của Đại học Kinh tế TP HCM (UEH) dựa trên Khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) của Tổng cục Thống kê cho thấy ở bậc tiểu học, dù học sinh trường công lập được miễn học phí theo chính sách phổ cập giáo dục, phụ huynh vẫn phải chi thêm nhiều khoản dịch vụ theo quy định như tiền bán trú, học phẩm và hoạt động ngoại khóa. Tổng chi phí học tập tại nhiều trường công lập vì vậy dao động khoảng 3 đến 7 triệu đồng mỗi tháng, tùy mô hình trường. Khi cộng thêm chi phí dinh dưỡng, y tế và học kỹ năng, tổng chi phí nuôi một đứa trẻ tại TP HCM thường ở mức 8 đến 15 triệu đồng mỗi tháng. Mức chi này tăng mạnh nếu gia đình chọn trường tư, trường quốc tế hoặc đầu tư thêm chương trình ngoài chính khóa.
Trên bình diện quốc tế, gánh nặng này cũng đang là “nút thắt” kéo giảm mức sinh của nhiều nền kinh tế. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa chỉ ra Hàn Quốc là quốc gia tốn kém nhất thế giới để nuôi một đứa trẻ, với chi phí cao gấp 7,79 lần GDP bình quân đầu người. Tại Mỹ, viện Brookings ước tính chi phí này đã vượt 300.000 USD cho một trẻ dưới 17 tuổi do lạm phát.
Theo bà Thúy, bên cạnh yếu tố chi phí nuôi con, nhiều phụ nữ không dám sinh thêm bởi thị trường lao động chưa tạo cơ hội cho phụ nữ vừa sinh con vừa phát triển sự nghiệp. Với nhóm người có học vấn cao, việc có thêm con thường đồng nghĩa với lộ trình thăng tiến bị bỏ dở. Nhiều bà mẹ hiện đại còn lo ngại về chất lượng dịch vụ xã hội. Các nhu cầu về trường lớp, an toàn thực phẩm và y tế hiện chưa đáp ứng được kỳ vọng.
Việc chuyển sang mô hình gia đình hạt nhân khiến các cặp vợ chồng mất đi mạng lưới hỗ trợ từ ông bà. Khi sự giúp đỡ từ người thân trở thành điều xa xỉ, mọi áp lực chăm sóc dồn hết lên vai người mẹ. “Lựa chọn sinh một con trở thành giải pháp an toàn để họ bảo toàn chất lượng sống”, bà Thúy nói.
Chị Bảo Yến kể từng chứng kiến những gia đình “rơi từ tầng lớp trung lưu xuống nhóm khó khăn” do sinh con thứ hai. Một người bạn của chị từng phải vay mượn để xoay xở khi sinh thêm con ngoài kế hoạch. Một người khác ở Phan Rí Cửa (Bình Thuận), từng là kỹ sư IT, nghỉ việc 10 năm chăm hai con và không thể quay lại thị trường lao động. “Tôi chọn không đi vào con đường đó”, Yến nói.
Đó cũng là lý do Minh Hạnh, 29 tuổi, quê Bình Dương, thường cười khi bạn bè khuyên sinh thêm để nhận hỗ trợ từ thành phố. “Không ai sinh con chỉ để nhận 5 triệu đồng”, chị nói.
Vợ chồng chị đón con đầu lòng năm 2022. Chồng làm thiết kế đồ họa, chị từng làm marketing nhưng chấp nhận ở nhà làm hậu phương. Nội ngoại ở cách 40 km nên vợ chồng tự xoay xở. Chị thường thức trắng đêm khi con ốm, đến việc mua cháo cũng phải nhờ người trông con giúp. Trở ngại lớn nhất của Hạnh là sự tự ti về công việc sau 5 năm nghỉ chăm con và dịch bệnh, kỹ năng dần tụt hậu giữa thị trường cạnh tranh khắc nghiệt.
Chuyên gia Phạm Thị Thúy cho rằng mức sinh dưới ngưỡng thay thế kéo dài đang để lại nhiều hệ quả. Đầu tiên là già hóa dân số, lực lượng lao động thu hẹp, tạo gánh nặng cho thế hệ trẻ. Những gia đình một con dễ khiến người cao tuổi sống một mình khi con cái đi làm xa, gia tăng nguy cơ cô đơn. Trẻ em thiếu tương tác với anh chị em dễ chịu kỳ vọng lớn, tạo thêm căng thẳng cho cả phụ huynh và trẻ.
Về chính sách, chuyên gia đánh giá các quy định hiện nay chưa đủ. Cần cải cách chế độ thai sản cho nam giới, tăng cường các lớp kỹ năng tiền hôn nhân và cải thiện chất lượng dịch vụ công thay vì chỉ dừng ở việc miễn phí y tế, giáo dục.
Cuối năm ngoái, chị Yến mở một sổ tiết kiệm cho tuổi già của mình. Là con một trong gia đình có cha mẹ ly hôn, chị hiểu cảm giác một mình gánh vác trách nhiệm. “Khoản tiết kiệm là cách tôi tự lo cho bản thân, không tạo gánh nặng cho con sau này”, chị nói.
Theo thông tin từ Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, bệnh viện này đã thực hiện thành công ca lấy và ghép đa tạng từ người hiến chết não 22 tuổi. Bốn người bệnh được hồi sinh nhờ món quà sự sống ấy, gồm một ca ghép gan, một ca ghép tim và hai ca ghép thận.
Người hiến không may bị xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình động mạch cảnh trong trái. Sau khi được sơ cứu, hồi sức và đặt nội khí quản tại Bệnh viện Nhân dân 115, người bệnh được chuyển đến Bệnh viện Nam Sài Gòn.
Dù tiên lượng rất xấu, gia đình vẫn nuôi hy vọng, xin chuyển người bệnh đến Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM để tiếp tục điều trị.
Giữa những ngày tháng đầy lo lắng và đau đớn ấy, gia đình đã đưa ra một quyết định vô cùng nhân văn: nếu không còn phép màu nào giữ được người thân ở lại, họ mong muốn hiến tặng mô, tạng để cứu sống những người bệnh khác.
Các bác sĩ đã nỗ lực bằng tất cả khả năng chuyên môn, nhưng sau thời gian điều trị tích cực, người bệnh được xác định chết não theo đúng quy trình chuyên môn và quy định pháp luật.
Thực hiện theo đúng nguyện vọng của gia đình, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM lập tức báo cáo Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia để thực hiện điều phối và phân bổ tạng hiến. Ngay khi tiếp nhận phương án điều phối, ban giám đốc bệnh viện đã tổ chức cuộc họp khẩn, huy động nhân lực, trang thiết bị và kích hoạt quy trình ghép đa tạng.
Sáng 18-7, nhiều phòng mổ đồng loạt sáng đèn.
Trong từng phòng mổ, các ê kíp chạy đua từng phút, từng giây để bảo đảm chất lượng tạng hiến và mang đến cơ hội sống cho những người đang cận kề ranh giới sinh tử.
Lá gan được ghép cho người phụ nữ 61 tuổi mắc ung thư biểu mô tế bào gan. Hai quả thận mang lại hy vọng mới cho hai nữ bệnh nhân 53 và 48 tuổi bị suy thận giai đoạn cuối. Trái tim được ghép cho nam bệnh nhân 25 tuổi mắc bệnh cơ tim giãn, suy tim giai đoạn cuối, người đã nhiều lần nhập viện và chờ ghép tim khẩn cấp suốt hai tháng trong tình trạng nguy kịch.
Bên cạnh đó, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM còn phối hợp với ê kíp Bệnh viện Phổi Trung ương và Bệnh viện E để lấy, bảo quản phổi hiến, vận chuyển bằng đường hàng không ra Hà Nội, tiếp tục mang hy vọng sống đến những người bệnh khác.
Đây là lần thứ tư Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM thực hiện quy trình lấy và ghép đa tạng. Thành công này là kết quả của nhiều năm xây dựng quy trình chuyên môn, tích lũy kinh nghiệm và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các chuyên khoa.
Từ khâu đánh giá người hiến, điều phối, lấy tạng đến ghép tạng đều được thực hiện khẩn trương, chính xác, bảo đảm chất lượng tạng hiến và an toàn tối đa cho người bệnh.
Bệnh viện Đại học Y Dược kỳ vọng các bệnh nhân sau ghép sẽ hồi phục thuận lợi, sớm trở về với cuộc sống bình thường cùng gia đình.
Khép lại hành trình đặc biệt ấy là sự biết ơn sâu sắc dành cho người hiến và gia đình.
Dự án "Dệt ước mơ xanh" do Báo Tiền Phong phối hợp cùng các đơn vị tổ chức. Toàn bộ nguồn quỹ thu được sẽ được chuyển đến Quỹ Hội Chữ thập đỏ TP Hà Nội để thực hiện các hoạt động an sinh xã hội.
Dự án dành cho trẻ từ 5 đến 18 tuổi, sinh sống tại Hà Nội và các khu vực lân cận. Các em sẽ được làm tranh vải, bán hàng hoặc làm tình nguyện viên hướng dẫn các bạn nhỏ khác.
Chia sẻ tại chương trình, nghệ sĩ nhân dân Lan Hương chia sẻ hoạt động là sân chơi bổ ích cho trẻ em. Bà nói hiện nay rất nhiều trẻ em thường xuyên sử dụng điện thoại, thiết bị điện tử trong suốt mùa hè mà không có những hoạt động cộng đồng.
"Tại chương trình, các bé có thể làm những bức tranh bằng vải vụn giống như chơi đồ hàng, giúp trẻ rời xa thiết bị điện tử, vừa thỏa sức sáng tạo. Và hơn hết được tham gia hoạt động thiện nghiện, hiểu hơn về tinh thần "lá lành đùm lá rách" của dân tộc Việt Nam", nghệ sĩ nhân dân Lan Hương nói.
Ông Trịnh Xuân Quang, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Truyền thông, Công ty Cổ phần Tiền Phong - Báo Tiền Phong chia sẻ, dự án "Dệt ước mơ xanh" không chỉ là một hoạt động trải nghiệm mùa hè dành cho trẻ em mà còn là chương trình mang ý nghĩa kết nối sâu sắc giữa các em nhỏ, gia đình, cộng đồng và các doanh nghiệp để cùng chung tay lan tỏa những giá trị nhân văn.
"Điều khiến tôi thực sự bất ngờ là sự sáng tạo, khéo léo và chất lượng trong từng sản phẩm mà các em thực hiện.
Chương trình được kỳ vọng sẽ tạo ra một sân chơi giúp các em được trải nghiệm, phát huy khả năng sáng tạo và học cách lan tỏa yêu thương bằng chính đôi tay của mình", ông Quang nói.
Tham gia với tư cách là tình nguyện viên, bé Thảo Nguyên (Hà Nội) chia sẻ rất vui khi được tham gia chương trình.
"Mùa hè thông thường con sẽ dành rất nhiều thời gian để giải trí bằng điện thoại, xem các chương trình, video,….
Nhưng khi biết đến chương trình, con đã đến tham gia. Ở đây con có thể làm tranh bằng vải, hướng dẫn các em nhỏ hay bán hàng. Đây cũng là lần đầu tiên con được tham gia một chương trình như vậy nên con rất vui.
Đặc biệt là chương trình sẽ góp phần mang đến thêm phần quà cho các em nhỏ nữa", Thảo Nguyên chia sẻ.
Theo khảo sát của công bố đầu tháng 6 của IPSOS, 78% người Pháp đánh giá điều hòa không thân thiện với môi trường. Năm 2021, gần 60% người được hỏi cho biết họ sẵn sàng chịu nóng chứ không lắp thiết bị này.
Quan điểm trên xuất phát từ lo ngại điều hòa tiêu tốn năng lượng, sử dụng môi chất gây hiệu ứng nhà kính và xả khí nóng ra ngoài, làm gia tăng hiện tượng đảo nhiệt đô thị. Trong Kế hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu, Pháp xem điều hòa là giải pháp cuối cùng, chỉ dành cho nhóm người dễ bị tổn thương.
Không phải mọi điều hòa đều giống nhau
Tuy nhiên, ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng cách nhìn nhận đó đang trở nên lỗi thời.
Các dòng máy giá rẻ thường có hiệu suất thấp và tiêu thụ nhiều điện. Tuy nhiên, hệ thống điều hòa cố định hai chiều và máy bơm nhiệt hiện đại hoạt động hiệu quả hơn. Nếu thay thế hệ thống sưởi dùng dầu hoặc khí đốt, máy bơm nhiệt giúp giảm phát thải carbon cho các hộ gia đình.
Riêng tại Pháp, hơn 95% điện năng được sản xuất từ các nguồn phát thải carbon thấp. Theo số liệu mới nhất, lượng phát thải từ điều hòa dân dụng chiếm khoảng 3 triệu tấn CO2, tương đương 0,8% tổng lượng phát thải quốc gia. Mức này thấp hơn lượng phát thải từ hệ thống sưởi ấm dân dụng.
Tác động tới nhiệt độ đô thị
Một trong những chỉ trích phổ biến đối với điều hòa là khả năng làm tăng nhiệt độ đô thị.
Nghiên cứu của Viện Công nghệ Paris (IPD) năm 2020 cho thấy nếu tất cả tòa nhà được làm mát ở mức 23 độ C, nhiệt độ ngoài trời tăng từ 0 đến 0,75 độ C. Trong các đợt nắng nóng, mức tăng có thể lên tới 2,4 độ C.
Việc này gây bất lợi cho người làm việc ngoài trời hoặc người vô gia cư. Dù vậy, các nghiên cứu xác nhận điều hòa giúp giảm số ca tử vong do nắng nóng. Tại Nhật Bản, điều hòa làm nhiệt độ đô thị tăng 0,046 độ C vào mùa hè, gây ra 3% số ca tử vong, nhưng lại giúp giảm tới 36% tổng số ca tử vong trong các đợt nắng nóng.
Nhiều chuyên gia cho biết ưu tiên hàng đầu vẫn là các biện pháp thụ động như tăng cường cách nhiệt, lắp mái che, sử dụng quạt và mở rộng không gian xanh. Tuy nhiên, nghiên cứu của Cơ quan Quản lý Môi trường và Năng lượng Pháp (ADEME) chỉ ra các biện pháp này chỉ làm chậm nhu cầu sử dụng điều hòa, và sẽ không đủ để duy trì mức độ tiện nghi vào năm 2050.
Nhà khí hậu học Valérie Masson-Delmotte nhận định cơ sở hạ tầng hiện tại được thiết kế cho một hệ thống khí hậu không còn tồn tại.
Giới chuyên gia cho rằng điều hòa cần được xem là một trong nhiều công cụ thích ứng với khí hậu nóng lên, bên cạnh quy hoạch đô thị và giảm phát thải. Việc thừa nhận vai trò của điều hòa giúp xây dựng các tiêu chuẩn sử dụng hiệu quả hơn, hạn chế tác động tiêu cực trong các đợt nắng nóng.
"Chúng ta cần tìm cách dung hòa giữa nghĩa vụ cắt giảm khí nhà kính và nhu cầu làm mát trong mùa hè", bà Valérie Masson-Delmotte nói.
