Nguyễn Thái, 22 tuổi, đăng ký thi tốt nghiệp THPT tại trường cấp ba cũ chỉ một ngày trước hạn chót.
Năm 2024, khi chỉ còn cách tấm bằng kỹ sư công trình thủy lợi hơn một năm đại học, Thái bỏ ngang, dù gia đình hết lời can ngăn. Thái thấy mình không hợp ngành này, chỉ học theo định hướng của bố mẹ.
Trong hai năm sau đó, Thái làm phục vụ ở quán ăn, cà phê gần nhà gần 10 tiếng mỗi ngày, nhận lương khoảng 8 triệu đồng/tháng. Chán nản trong chuỗi ngày bất định kéo dài, sống không mục tiêu, Thái quyết định “làm lại cuộc đời” bằng cách đăng ký thi lại tốt nghiệp ba môn Văn, Sử, Địa (tổ hợp C00), để đăng ký vào đại học, các ngành Báo chí, Luật vốn yêu thích.
Quỳnh Anh, sinh viên năm thứ nhất ngành Quản trị kinh doanh ở một trường tư thục tại Hà Nội, cũng đăng ký thi tốt nghiệp năm nay. Năm ngoái, nữ sinh đạt điểm thấp hơn kỳ vọng nên đành “học tạm” dù không thích.
Vào học, cô nhanh chóng thấy lạc lõng giữa nhiều bạn bè “sang chảnh” và cũng mông lung về ngành, thấy chung chung.
“Bỏ dở thì rủi ro nên mình tranh thủ ôn thi lại với mục tiêu vào các ngành dễ nhìn ra cơ hội nghề nghiệp hơn như Tài chính – Ngân hàng”, nữ sinh cho hay.
Thái và Quỳnh Anh nằm trong hơn 63.800 thí sinh tự do của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Con số này cao nhất kể từ năm 2020 đến nay (41.000-58.000 người).
“Phần lớn thí sinh tự do đăng ký thi tốt nghiệp THPT để lấy điểm xét tuyển lại đại học nhằm có thêm cơ hội trúng tuyển vào ngành, trường mong muốn”, ông Đỗ Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, trường Đại học Mở Hà Nội, nhận định.
Năm ngoái, số thí sinh trượt tốt nghiệp THPT chưa tới 9.000 em (0,8% tổng thí sinh). Do đó, nhóm thi lại để lấy bằng không nhiều.
Lý giải, ông Ngọc Anh cho hay kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện giữ vai trò quan trọng trong xét tuyển đại học. Năm ngoái, lần đầu tiên kỳ thi theo chương trình phổ thông mới, đề thi được đánh giá khó, nhiều em chưa có kinh nghiệm thi cử hay chiến lược đặt nguyện vọng xét tuyển nên chưa đạt mong muốn.
Đồng tình, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng nghịch lý “điểm chuẩn đại học cao vượt xa điểm thi” năm ngoái cũng có thể là nguyên nhân.
Chẳng hạn, điểm thi năm 2025 theo tổ hợp phổ biến trong khoảng 21-23, nhưng với mức điểm cộng, quy đổi IELTS khác nhau giữa các trường, nhiều em có thể đạt 25-26 điểm và trúng tuyển. Trong khi đó, những thí sinh không có điểm cộng khả năng trượt hoặc đỗ không đúng nguyện vọng nên thi lại.
Ông Đỗ Ngọc Anh chỉ ra một lý do khác là thay đổi về quy chế tuyển sinh đại học năm nay. Cụ thể, thí sinh dù xét tuyển theo phương thức nào cũng phải đạt tổng điểm ba môn trong tổ hợp (hoặc Toán, Văn và một môn khác) từ 15 điểm trở lên.
“Có những thí sinh tự do dù định dùng đăng ký bằng học bạ nhưng vẫn phải thi tốt nghiệp để đáp ứng điều kiện”, ông nói.
Ngoài ra, có nhóm đã trúng tuyển đại học như mong muốn, nhưng nay không muốn theo đuổi nữa. Điều này bắt nguồn từ việc hướng nghiệp chưa tốt, dẫn tới chọn sai ngành. Theo ông Vinh, đây là vấn đề tồn tại nhiều năm.
Ông khuyên thí sinh thi lại xem xét năng lực, sở thích để chọn ngành, trường, thay vì chỉ cố gắng để đỗ một trường danh tiếng hơn.
“Các bạn có thể xem xét các con đường khác như cao đẳng, học nghề, nếu thấy không phù hợp với đại học”, ông nói.
Số thí sinh cao kỷ lục, cũng đồng nghĩa Quỳnh Anh và Thái đối mặt cuộc cạnh tranh gay gắt hơn cho giấc mơ đại học. Dù vậy, cả hai quyết tâm thử sức để có cơ hội làm lại.
Thái đã nghỉ làm thêm từ cuối năm ngoái để tập trung ôn luyện, mua khóa học trực tuyến khoảng một triệu đồng cho cả ba môn. Trong những lần luyện đề gần đây, chàng trai Ninh Bình thấy khả quan khi có thể đạt 8-9 điểm một môn.
“Mình sẽ dồn lực cho tháng ôn luyện cuối cùng, hy vọng có thể đạt được mong muốn”, Thái nói.
Còn Quỳnh Anh vừa thi chứng chỉ IELTS 6.0 để quy đổi sang điểm môn Tiếng Anh, bởi thấy lợi thế hơn so với việc chỉ dùng thuần điểm thi. Nữ sinh mong ngoài tăng thêm cơ hội nghề nghiệp còn được học ở những trường có tiếng như Học viện Ngân hàng hay Đại học Thương mại.
Ông Ngọc Anh dự đoán cục diện xét tuyển đại học có thể căng thẳng hơn mọi năm, song thí sinh không nên bi quan, hiểu một cách cơ học rằng “tất cả các ngành, tất cả các trường đều tăng điểm chuẩn”.
“Cạnh tranh sẽ tăng rõ nhất ở các ngành, trường có sức hút lớn, nhu cầu xã hội cao hoặc có nhiều thí sinh cùng lựa chọn tổ hợp xét tuyển phổ biến”, ông nói.
Ngày 7-5, Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam công bố thông tin tuyển sinh đại học chính quy năm 2026 với 1.350 chỉ tiêu, tăng 300 chỉ tiêu so với năm ngoái. Trong đó, ngành y khoa tuyển 350 sinh viên, y học cổ truyền 600 sinh viên, dược học là 400.
Học viện chỉ sử dụng 2 phương thức tuyển sinh, gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT (90% chỉ tiêu) và xét tuyển thẳng theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo (10% chỉ tiêu).
Với phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT, năm nay học viện bổ sung thêm tổ hợp D35 (toán, sinh, tiếng Trung) cho ngành y học cổ truyền.
9 tổ hợp còn lại giống với năm ngoái, gồm B00 (toán, sinh, hóa), A02 (toán, sinh, lý), B03 (toán, sinh, văn), D07 (toán, hóa, tiếng Anh), C02 (toán, hóa, văn), D08 (toán, sinh, tiếng Anh), X14 (toán, sinh, tin), A00 (toán, hóa, lý), X10 (toán, hóa, tin).
Như vậy, bên cạnh tổ hợp truyền thống B00 (toán, sinh, hóa), thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT môn ngữ văn và tin học cũng sẽ có cơ hội xét tuyển vào tất cả các ngành của trường.
Chỉ tiêu và tổ hợp xét tuyển từng ngành như sau:
Học viện không quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ sang điểm 10, mà chỉ cộng điểm cho thí sinh có chứng chỉ IELTS (hoặc tương đương) từ 5.5 trở lên, mức cộng điểm từ 0,75 đến 1,5 điểm.
Các mức điểm cộng như sau:
Với thí sinh đạt giải trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia môn toán, hóa học, sinh học, vật lý, tin học, ngữ văn, ngoại ngữ (tiếng Anh, tiếng Trung), nếu không dùng quyền xét tuyển thẳng sẽ được cộng điểm thưởng 0,5 - 3 điểm (giải nhất cộng 3 điểm, giải nhì 2 điểm, giải ba 1 điểm, khuyến khích cộng 0,5 điểm).
Đáng chú ý, Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam dự kiến sẽ tăng học phí năm học 2026 - 2027 như sau:
Theo danh sách các chương trình đào tạo được đánh giá, công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng, do Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cập nhật đến ngày 28-2-2026, tất cả các ngành đào tạo của Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam đều nằm trong danh sách này.
Theo nghị định của Chính phủ về học phí, mức trần (mức cao nhất được thu) năm học 2026 - 2027 từ 1,71 - 3,5 triệu đồng/tháng, áp dụng với các trường công lập chưa tự chủ. Nhóm trường tự chủ, tùy mức độ có thể thu học phí cao hơn trần 2 - 2,5 lần.
Với chương trình đạt kiểm định, các trường được tự xác định mức học phí.
Những ngày cuối tháng 6, tin Nguyễn Thiện Nhân, học sinh lớp 9A3, trường THCS&THPT Hưng Điền B (xã Hưng Điền), đỗ thủ khoa thi lớp 10 của tỉnh khiến nhiều người nức lòng.
Trong kỳ thi vào lớp 10 chuyên, Nhân giành điểm tuyệt đối 10 ở ba môn: Toán chuyên, Toán thường, tiếng Anh, cùng 9,25 điểm Ngữ văn. Với kết quả này, em đạt 49,25/50 điểm xét tuyển.
Trước đó, Nhân cũng ghi tên mình vào top 10 thí sinh dẫn đầu kỳ thi đầu vào của trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP HCM. Trong đó, em đạt 9,5 điểm Toán chuyên, 10 điểm Toán thường.
Nam sinh cũng là "ngôi sao" của trường với 9 năm liền là học sinh giỏi, xuất sắc, đạt giải nhất cấp tỉnh thi học sinh giỏi máy tính cầm tay năm học vừa qua.
Nhân là anh cả trong nhà có 3 anh em, bố là giáo viên dạy nhạc, mẹ là dược sĩ. Nam sinh kể trước đây chưa thấy có năng khiếu với môn học nào. Năm lớp 6, một lần thấy em làm bài tập khá nhanh nên giáo viên cho giải thử đề khó hơn. Thấy hứng thú vì được thử thách, Nhân bắt đầu ngồi nhiều giờ để tư duy và tìm đáp án theo những cách khác nhau. Từ đó, thầy cô tăng dần độ khó, giao thêm nhiều đề Toán của các trường năng khiếu để em làm. Nhân cũng đăng ký học online với các giáo viên toán tại TP HCM.
Trước kỳ thi vào lớp 10, mỗi ngày em đều dành từ 2 đến 4 giờ để giải đề các năm trước của trường Phổ thông Năng khiếu. Dù duy trì thói quen học hàng ngày, nhưng em không quá ép bản thân, khi nào thấy căng thẳng sẽ dừng lại để nghỉ. Gặp một đề toán khó, em tự mày mò lâu nhất có thể, đến khi nào cảm thấy thật bế tắc mới nhờ các thầy giúp.
"Có đề toán khó em phải mất cả tuần để tìm đáp án", Nhân chia sẻ.
Thầy Phạm Hoàng Thái, giáo viên dạy Toán, trường THCS&THPT Hưng Điền B, vẫn nhớ hai năm trước, một cậu học trò dong dỏng cao bất ngờ đứng lên xin học riêng với thầy. Lúc này, anh Thái đã nhận ra khả năng toán học của Nhân nhưng vẫn hỏi: "Em học để làm gì". Nam sinh cho biết học để sau này có một công việc tốt, nuôi sống bản thân và gia đình. Anh Thái sau đó từ chối, yêu cầu em ngồi xuống rồi tiếp tục giảng bài.
Giờ ra chơi, Nhân tiếp tục chạy theo thầy và hỏi vì sao không chịu dạy em.
"Lúc đó tôi đã nói với em nếu học chỉ để lo cho bản thân thì kết quả sẽ rất hạn hẹp so với việc phục vụ xã hội", anh Thái nhớ lại.
Với sự hướng dẫn của anh Thái, ngoài học Toán, Nhân còn đọc nhiều đầu sách về khoa học, văn học như Hạt giống tâm hồn, Hành trình về phương Đông, cuộc đời các nhà khoa học nổi tiếng.
Nam sinh cho biết sẽ nhâp học trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP HCM.
"Học ở trường Năng khiếu sẽ có cơ hội tiếp xúc với nhiều học sinh, thầy cô giỏi, từ đó em sẽ có điều kiện tốt hơn để phát triển bản thân", Nhân nói, cho biết về lâu dài dự kiến theo đuổi ngành Công nghệ thông tin hoặc Sư phạm toán.
"Làm thầy dạy toán cho các em nhỏ cũng vui", Nhân nói.
Hôm nay (3.4), tại TP.HCM, diễn ra hội thảo Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục mầm non do Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phối hợp với Vụ Giáo dục mầm non, Bộ GD-ĐT và Ngân hàng Thế giới tổ chức. Tại đây, bà Helle Buchhave, Trưởng nhóm toàn cầu về giới, Ngân hàng Thế giới (World Bank) có phần trình bày "Chăm sóc để phát triển" - Nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ Chương trình đối tác chiến lược Ngân hàng Thế giới - Australia.
Nghiên cứu được thực hiện trên 4 tỉnh thành của Việt Nam là Thái Nguyên, Đà Nẵng, TP.HCM, An Giang; thực hiện khảo sát từ 1.809 người mẹ có con từ 3 tháng tới 72 tháng tuổi; khảo sát 200 cơ sở giáo dục mầm non. Đồng thời đã thực hiện 32 cuộc thảo luận nhóm với 241 phụ huynh có con dưới 72 tháng tuổi; sử dụng dữ liệu GIS lập bản đồ cung và cầu...
Nghiên cứu chỉ ra lao động nữ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của Việt Nam. Song sau khi sinh con, người phụ nữ làm mẹ đối mặt với nhiều bất lợi. Như giảm 27% thu nhập bình quân đầu người của các hộ gia đình sau khi sinh con; giảm 8,3% thu nhập tiền lương của phụ nữ sinh con...
Đại diện Ngân hàng Thế giới cho hay khi lao động nữ làm việc tại các khu công nghiệp tiếp cận được dịch vụ chăm sóc trẻ em có chất lượng, với chi phí hợp lý sẽ yên tâm làm việc, tăng cơ hội có việc làm, giảm bất lợi cho phụ nữ làm mẹ; cải thiện chất lượng việc làm; có thời gian nâng cao kỹ năng bản thân, nâng cao tay nghề. Chính những điều này sẽ tác động tới doanh nghiệp khi giảm tỷ lệ nghỉ việc, tăng năng suất; với gia đình sẽ tăng thu nhập cho hộ gia đình, tất cả những điều này giúp kinh tế xã hội phát triển...
Thế nhưng trong thực tế nhu cầu chăm sóc trẻ dưới 3 tuổi còn tồn tại dai dẳng. 75% bà mẹ có con dưới 2 tuổi hiện chưa sử dụng dịch vụ chăm sóc trẻ em, nhưng cho biết sẽ sử dụng dịch vụ có đăng ký với chi phí hợp lý nếu có sẵn. Nhu cầu là có, nhưng nguồn cung chưa đáp ứng. Chỉ 23% cơ sở mầm non công lập nhận trẻ dưới 2 tuổi, so với 66% ở khu vực tư thục. 11% trường mầm non công lập có số trẻ vượt quá khả năng tiếp nhận chính thức.
Nguyên nhân các gia đình không thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ em, đến từ những lý do như giá dịch vụ cao; quan ngại về chất lượng an toàn; thiếu chỗ nhận trẻ dưới 36 tháng tuổi; giờ giấc nhận trông trẻ không phù hợp với giờ đi làm của cha mẹ...
"75% bà mẹ hiện chưa sử dụng dịch vụ trông giữ trẻ có đăng ký cho biết sẽ chuyển sang nếu có chỗ. Đối với trẻ 3 tháng -12 tháng tuổi, 83,6% nhu cầu chưa được đáp ứng. Tại tỉnh An Giang, các xã có khu công nghiệp không có cơ sở nào dành cho trẻ dưới 3 tuổi", báo cáo cho biết.
Vậy giải pháp nào để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non, đặc biệt ở độ tuổi trẻ từ 6 tháng tuổi tới 36 tháng tuổi - nơi đang thiếu chỗ học nhất cho trẻ? Bà Helle Buchhave nêu ra 3 trụ cột giải pháp. Thứ nhất, cần tăng nguồn cung với chi phí hợp lý và bảo đảm công bằng, trong đó có tăng số lượng chỗ cho trẻ dưới 3 tuổi trong hệ thống mầm non công lập. Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ nhân lực, tăng chất lượng giáo viên ở các cơ sở công lập, ngoài công lập, nhóm trẻ độc lập tư thục. Và thứ 3, quản trị điều chỉnh thị trường lao động phù hợp với chính sách gia đình.
Đáng chú ý, trong nhóm giải pháp thứ 3, đại diện Ngân hàng Thế giới đề xuất cần tăng thời gian nghỉ thai sản lên 12 tháng. Có khoảng trống lớn, khi mà sau 6 tháng nghỉ thai sản, người mẹ gặp nhiều khó khăn khi các cơ sở mầm non công lập chưa nhận trẻ dưới 12 tháng tuổi; các nhóm trẻ gia đình không an toàn, tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Do đó phía Ngân hàng Thế giới đề xuất tổng thời gian nghỉ thai sản là 12 tháng cho cả cha và mẹ, tức là mỗi phụ huynh được nghỉ 6 tháng. Khi tăng thời gian nghỉ tại sản, người lao động quay trở lại thị trường lao động cũng được tăng năng suất hơn, như vậy điều này chỉ có lợi, không có hại. Đồng thời, phía nghiên cứu cũng cho rằng hiện nay chỉ khoảng 30% phụ nữ sinh con đủ điều kiện hưởng chế độ, cần mở rộng sang lao động khu vực phi chính thức cũng được tiếp cận chính sách.
GS-TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, nhấn mạnh bậc học mầm non đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành nhận thức và tư duy cho trẻ. Trẻ em có môi trường giáo dục mầm non tốt, từ đó có điều kiện phát huy năng lực tốt hơn ở các bậc học kế tiếp, góp phần vào mục tiêu phát triển toàn diện và học tập suốt đời.
Tại hội thảo, bà Hoàng Thị Dinh, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục mầm non; bà Nguyễn Minh Huyền, chuyên viên cao cấp Vụ Giáo dục mầm non, Bộ GD-ĐT, giới thiệu Chương trình Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non ở địa bàn đô thị, khu công nghiệp giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045.
Bà Lê Thụy Mỵ Châu, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết, hiện thành phố có hơn 1.800 trường mầm non, trên 520.000 trẻ và hơn 40.000 giáo viên. Là đô thị đặc biệt, đông công nhân, người lao động nhập cư, trong giai đoạn 2026-2030, thành phố tập trung 3 định hướng chính. Đầu tiên, mở rộng cơ hội đến trường, phấn đấu 100% trẻ em được chăm sóc, giáo dục an toàn, ưu tiên đối tượng con công nhân. Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ và chuyển đổi số, xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu trẻ, phát triển kho học liệu số dùng chung. Thứ ba, phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non linh hoạt, đa dạng loại hình, phù hợp với đô thị và khu công nghiệp.
Đáng chú ý, TP.HCM đã và đang triển khai một số mô hình đổi mới đạt hiệu quả như trường công lập giữ trẻ ngoài giờ; trường mầm non do doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ hoặc bao cấp học phí; cơ sở mầm non đặt tại các khu lưu trú công nhân; mở rộng chăm sóc trẻ từ 6 tháng -18 tháng tuổi (hiện đã có 240 cơ sở triển khai)...
