Nguyễn Thái, 22 tuổi, đăng ký thi tốt nghiệp THPT tại trường cấp ba cũ chỉ một ngày trước hạn chót.
Năm 2024, khi chỉ còn cách tấm bằng kỹ sư công trình thủy lợi hơn một năm đại học, Thái bỏ ngang, dù gia đình hết lời can ngăn. Thái thấy mình không hợp ngành này, chỉ học theo định hướng của bố mẹ.
Trong hai năm sau đó, Thái làm phục vụ ở quán ăn, cà phê gần nhà gần 10 tiếng mỗi ngày, nhận lương khoảng 8 triệu đồng/tháng. Chán nản trong chuỗi ngày bất định kéo dài, sống không mục tiêu, Thái quyết định “làm lại cuộc đời” bằng cách đăng ký thi lại tốt nghiệp ba môn Văn, Sử, Địa (tổ hợp C00), để đăng ký vào đại học, các ngành Báo chí, Luật vốn yêu thích.
Quỳnh Anh, sinh viên năm thứ nhất ngành Quản trị kinh doanh ở một trường tư thục tại Hà Nội, cũng đăng ký thi tốt nghiệp năm nay. Năm ngoái, nữ sinh đạt điểm thấp hơn kỳ vọng nên đành “học tạm” dù không thích.
Vào học, cô nhanh chóng thấy lạc lõng giữa nhiều bạn bè “sang chảnh” và cũng mông lung về ngành, thấy chung chung.
“Bỏ dở thì rủi ro nên mình tranh thủ ôn thi lại với mục tiêu vào các ngành dễ nhìn ra cơ hội nghề nghiệp hơn như Tài chính – Ngân hàng”, nữ sinh cho hay.
Thái và Quỳnh Anh nằm trong hơn 63.800 thí sinh tự do của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Con số này cao nhất kể từ năm 2020 đến nay (41.000-58.000 người).
“Phần lớn thí sinh tự do đăng ký thi tốt nghiệp THPT để lấy điểm xét tuyển lại đại học nhằm có thêm cơ hội trúng tuyển vào ngành, trường mong muốn”, ông Đỗ Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, trường Đại học Mở Hà Nội, nhận định.
Năm ngoái, số thí sinh trượt tốt nghiệp THPT chưa tới 9.000 em (0,8% tổng thí sinh). Do đó, nhóm thi lại để lấy bằng không nhiều.
Lý giải, ông Ngọc Anh cho hay kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện giữ vai trò quan trọng trong xét tuyển đại học. Năm ngoái, lần đầu tiên kỳ thi theo chương trình phổ thông mới, đề thi được đánh giá khó, nhiều em chưa có kinh nghiệm thi cử hay chiến lược đặt nguyện vọng xét tuyển nên chưa đạt mong muốn.
Đồng tình, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng nghịch lý “điểm chuẩn đại học cao vượt xa điểm thi” năm ngoái cũng có thể là nguyên nhân.
Chẳng hạn, điểm thi năm 2025 theo tổ hợp phổ biến trong khoảng 21-23, nhưng với mức điểm cộng, quy đổi IELTS khác nhau giữa các trường, nhiều em có thể đạt 25-26 điểm và trúng tuyển. Trong khi đó, những thí sinh không có điểm cộng khả năng trượt hoặc đỗ không đúng nguyện vọng nên thi lại.
Ông Đỗ Ngọc Anh chỉ ra một lý do khác là thay đổi về quy chế tuyển sinh đại học năm nay. Cụ thể, thí sinh dù xét tuyển theo phương thức nào cũng phải đạt tổng điểm ba môn trong tổ hợp (hoặc Toán, Văn và một môn khác) từ 15 điểm trở lên.
“Có những thí sinh tự do dù định dùng đăng ký bằng học bạ nhưng vẫn phải thi tốt nghiệp để đáp ứng điều kiện”, ông nói.
Ngoài ra, có nhóm đã trúng tuyển đại học như mong muốn, nhưng nay không muốn theo đuổi nữa. Điều này bắt nguồn từ việc hướng nghiệp chưa tốt, dẫn tới chọn sai ngành. Theo ông Vinh, đây là vấn đề tồn tại nhiều năm.
Ông khuyên thí sinh thi lại xem xét năng lực, sở thích để chọn ngành, trường, thay vì chỉ cố gắng để đỗ một trường danh tiếng hơn.
“Các bạn có thể xem xét các con đường khác như cao đẳng, học nghề, nếu thấy không phù hợp với đại học”, ông nói.
Số thí sinh cao kỷ lục, cũng đồng nghĩa Quỳnh Anh và Thái đối mặt cuộc cạnh tranh gay gắt hơn cho giấc mơ đại học. Dù vậy, cả hai quyết tâm thử sức để có cơ hội làm lại.
Thái đã nghỉ làm thêm từ cuối năm ngoái để tập trung ôn luyện, mua khóa học trực tuyến khoảng một triệu đồng cho cả ba môn. Trong những lần luyện đề gần đây, chàng trai Ninh Bình thấy khả quan khi có thể đạt 8-9 điểm một môn.
“Mình sẽ dồn lực cho tháng ôn luyện cuối cùng, hy vọng có thể đạt được mong muốn”, Thái nói.
Còn Quỳnh Anh vừa thi chứng chỉ IELTS 6.0 để quy đổi sang điểm môn Tiếng Anh, bởi thấy lợi thế hơn so với việc chỉ dùng thuần điểm thi. Nữ sinh mong ngoài tăng thêm cơ hội nghề nghiệp còn được học ở những trường có tiếng như Học viện Ngân hàng hay Đại học Thương mại.
Ông Ngọc Anh dự đoán cục diện xét tuyển đại học có thể căng thẳng hơn mọi năm, song thí sinh không nên bi quan, hiểu một cách cơ học rằng “tất cả các ngành, tất cả các trường đều tăng điểm chuẩn”.
“Cạnh tranh sẽ tăng rõ nhất ở các ngành, trường có sức hút lớn, nhu cầu xã hội cao hoặc có nhiều thí sinh cùng lựa chọn tổ hợp xét tuyển phổ biến”, ông nói.
Phùng Quang Thắng hiện là học sinh lớp 12 chuyên Tin, trường THPT chuyên Lê Hồng Phong TP HCM. Nam sinh nhận tin trúng tuyển ngành Khoa học Máy tính, Đại học Stanford, hôm 28/3. Theo bảng xếp hạng đại học QS 2026, ngôi trường này đứng thứ 3 thế giới, riêng ngành Khoa học Máy tính ở top 2.
Khi nhìn hiệu ứng pháo hoa chúc mừng trên màn hình, Thắng không tin vào mắt mình, dụi mắt nhiều lần rồi mới báo tin vui cho mọi người.
"Em rất bất ngờ nhưng cũng tự hào vì thành quả thật xứng đáng với nỗ lực mình bỏ ra", Thắng nói.
Trước đó, Quang Thắng đỗ nhiều đại học hàng đầu ở Mỹ và Australia như UT Austin, Florida, Rochester, Melbourne và Sydney. Mức học bổng cao nhất mà em nhận được đến từ Đại học Rochester, với hơn 200.000 USD (khoảng 5,2 tỷ đồng) cho bốn năm học.
Cơ duyên đến với ngành Khoa học Máy tính của Thắng xuất phát từ tính hiếu kỳ và niềm say mê bàn phím từ bé. Em có sở thích tháo rời bàn phím máy tính để tìm hiểu cơ chế hoạt động bên trong, rồi sắp xếp và trang trí lại theo ý mình, đến mức được bạn bè gọi vui là "avid Keyboard Modifier" - người thích chỉnh sửa bàn phím.
"Mình rất yêu bàn phím. Thỉnh thoảng, cậu có thể nhìn thấy mình vào 2h vẫn đang loay hoay cùng nó", Thắng viết trong bài luận phụ gửi Stanford, với yêu cầu viết thư giới thiệu bản thân với bạn cùng phòng tương lai.
Dần dần từ sự tò mò, Quang Thắng mày mò học thêm code và phát triển phần mềm, định hướng theo đuổi lĩnh vực này.
Quê ở tỉnh Khánh Hòa, khu vực thường chịu ảnh hưởng của bão lũ, Thắng sớm chứng kiến nhiều thiệt hại về người và tài sản. Điều này khiến em đặt mục tiêu ứng dụng công nghệ nhằm giải quyết các vấn đề môi trường và thiên tai. Từ cảm hứng đó, em chọn du học tại Mỹ - nơi có hệ sinh thái nghiên cứu và giáo dục liên ngành mạnh, giúp sinh viên đưa ý tưởng ra thực tiễn.
Vì vậy, ngay khi vào cấp 3, Thắng bắt tay chuẩn bị các điều kiện cần để nộp hồ sơ du học, bao gồm bảng điểm, tài liệu chứng minh thành tích, bài luận, hoạt động ngoại khóa và thư giới thiệu.
Thắng có điểm trung bình học tập (GPA) ba năm là 9,5/10; SAT 1550/1600, IELTS 8.0 và điểm tuyệt đối 5/5 một môn AP (môn học nâng cao ở Mỹ) là Computer Science A. Em cũng từng đoạt huy chương vàng kỳ thi Olympic Tin học HKICO, giải nhất Tin học trẻ TP HCM và huy chương bạc Olympic truyền thống 30/4, ...
Nhận thấy thành tích học thuật chỉ đang nằm ở mức an toàn so với các ứng viên khác, Quang Thắng quyết định dồn lực cho bài luận và dự án nghiên cứu khoa học với mong muốn thể hiện "mối quan tâm lâu dài" của bản thân.
Trong bài luận chính, em kể về quê hương mình và hành trình phát triển tấm chắn chặn lũ và phần mềm cảnh báo thiên tai.
Tấm chắn có thể tự động kích hoạt bằng cảm biến. Khi bơm nước, thiết bị phồng lên, tạo trọng lượng đủ để ngăn dòng nước lũ. Ở lần thử nghiệm đầu tiên, sản phẩm gặp lỗi do em chưa lường trước các vật cản như bùn đất hay lá cây, khiến cảm biến không hoạt động. Rút kinh nghiệm, Thắng thử nghiệm lại với nhiều loại cảm biến trong các điều kiện khác nhau, rồi triển khai tại nhà dân và đạt hiệu quả như mong muốn.
Thắng hiện vẫn tiếp tục tìm cách cải thiện sản phẩm này. Còn phần mềm được em lập trình nhằm đưa tin tức thời tiết cho người dân, cảnh báo bão lũ và đề xuất hướng di dời khi cần thiết.
"Đây là bài luận mà em rất tâm đắc, bởi đã dành nhiều tâm huyết và công sức cho nó", Thắng nói. Em thường luyện viết các bản nháp, rồi nhờ các cố vấn và thầy cô trong trường góp ý.
Ngoài ra, Quang Thắng từng tham gia nghiên cứu "Dự đoán tình trạng mất rừng tại Việt Nam bằng học sâu trên ảnh viễn thám" và giành giải nhất kỳ thi khoa học kỹ thuật cấp thành phố năm học này.
Dù vậy, nam sinh vẫn tiếc nuối khi thi SAT và IELTS khá gấp, sát hạn chót nộp hồ sơ ứng tuyển.
"Giai đoạn đó khiến em khá căng thẳng, nếu quay lại, em sẽ chuẩn bị sớm hơn", Thắng nói.
Cô Vũ Thị Hồng Hạnh, giáo viên chủ nhiệm của Thắng, đánh giá cao sự năng động, nhiệt tình và khả năng tư duy của học trò.
"Thắng có đam mê với khoa học, biết cân bằng giữa nghiên cứu và việc học trên lớp để làm tốt cả hai. Với năng lực này, tôi tin em sẽ tiến xa hơn trong hành trình nghiên cứu", cô nói.
Dự kiến vào tháng 9 này, Thắng sẽ tới Mỹ nhập học. Em mong tiếp tục phát triển hệ thống sản phẩm sẵn có và mở rộng các nghiên cứu kết hợp Khoa học máy tính vào Khoa học môi trường, tạo ra giải pháp giúp ngăn ngừa thiên tai.
Chiều 12.5, tại hội nghị thông tin báo chí, lãnh đạo Sở GD-ĐT tỉnh Quảng Ninh cho biết, kỳ thi vào lớp 10 năm học 2026 - 2027, Quảng Ninh sẽ tăng chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10.
Theo đó, năm học 2025 - 2026, Quảng Ninh có 24.611 học sinh lớp 9, tăng 2.713 em so với năm học trước, kéo theo áp lực tuyển sinh vào lớp 10 gia tăng đáng kể.
Để đáp ứng nhu cầu học tập, tỉnh dự kiến tăng thêm 30 lớp và 1.351 chỉ tiêu tuyển sinh THPT cho năm học 2026 - 2027. Trong đó, khối trường công lập tăng mạnh với 24 lớp, tương ứng 1.069 học sinh, khối tư thục tăng 6 lớp với 282 chỉ tiêu mới.
Theo kế hoạch của Sở GD-ĐT Quảng Ninh, năm nay khoảng 50,3% học sinh tốt nghiệp THCS sẽ có cơ hội vào học tại các trường THPT công lập. Trong khi đó, khối trường tư thục tiếp tục tuyển sinh bằng hình thức xét học bạ, góp phần giảm áp lực cạnh tranh và mở thêm lựa chọn học tập cho học sinh.
Kỳ thi lần này, học sinh đăng ký dự thi vào các trường THPT không chuyên sẽ diễn ra trong 2 ngày 23 - 24.6 với 3 môn gồm ngữ văn, ngoại ngữ và toán. Trong đó, sáng 23.6, thí sinh thi ngữ văn, chiều thi ngoại ngữ; sáng 24.6 thi toán.
Đối với Trường THPT chuyên Hạ Long, thí sinh dự thi từ ngày 23 - 25.6. Sau các môn chung, học sinh sẽ tiếp tục thi môn chuyên vào chiều 24.6 và sáng 25.6, thời gian làm bài 150 phút mỗi môn.
Theo Sở GD-ĐT Quảng Ninh, chậm nhất ngày 10.7 sẽ công bố điểm thi và điểm chuẩn dự kiến; kết quả phúc khảo cùng điểm chuẩn chính thức được công bố trước ngày 17.7.
Để phục vụ kỳ thi, ngành giáo dục Quảng Ninh dự kiến thành lập 32 hội đồng coi thi với khoảng 735 phòng thi, huy động khoảng 2.500 cán bộ, giáo viên, nhân viên cùng các lực lượng phối hợp tham gia tổ chức kỳ thi.
Một điểm đáng chú ý của mùa tuyển sinh năm nay là địa bàn tuyển sinh sẽ được triển khai theo mô hình đơn vị hành chính mới sau sắp xếp xã, phường và đặc khu. Đồng thời, ngành giáo dục tiếp tục mở rộng phạm vi tuyển sinh giữa các khu vực nhằm tạo thêm cơ hội lựa chọn trường học phù hợp cho học sinh.
Đối với khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Sở GD-ĐT Quảng Ninh cho biết, việc phân bổ chỉ tiêu tuyển sinh vẫn được ưu tiên đảm bảo công bằng, không thấp hơn các địa bàn khác nhằm tạo điều kiện tiếp cận giáo dục cho học sinh vùng khó khăn.
UBND TP.HCM vừa có văn bản về tăng cường đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, trong đó nhấn mạnh đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động, đẩy mạnh ứng dụng AI và dữ liệu lớn.
Theo đó, Sở Nội vụ được giao chủ trì, phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển TP thu thập, phân tích, dự báo thông tin thị trường lao động. Nội dung dự báo chú trọng các ngành, nghề có nhu cầu tuyển dụng lớn, thiếu hụt nhân lực qua đào tạo, các ngành nghề mới nổi hoặc có xu hướng phát triển.
Trên cơ sở dự báo thông tin thị trường lao động, Sở Nội vụ và Viện Nghiên cứu phát triển TP phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức triển khai đào tạo theo nhu cầu của xã hội.
Đáng chú ý, UBND TP.HCM giao Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia TP.HCM, Sở Tài chính, các trường đại học và doanh nghiệp xây dựng kế hoạch, tham mưu UBND TP.HCM đặt hàng đào tạo, đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển đổi sang nền kinh tế công nghệ cao.
Sở Giáo dục và Đào tạo cũng được giao nghiên cứu cơ chế đặc thù trong thu hút, trọng dụng và đãi ngộ đội ngũ nhà giáo, người có tay nghề cao.
Thành phố đồng thời tính đến chính sách đặt hàng đào tạo, hỗ trợ chi phí đào tạo, chi phí ăn ở và sinh hoạt nhằm thu hút người học tham gia đào tạo phục vụ các chương trình, dự án trọng điểm, các ngành, nghề đang thiếu hụt nhân lực trầm trọng, các ngành, nghề nặng nhọc, đặc thù.
Với các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, thành phố định hướng triển khai mô hình học tập linh hoạt theo mô đun. Theo đó, các khóa học được thiết kế ngắn gọn để người lao động nhanh chóng cập nhật kỹ năng cần thiết mà không phải tham gia chương trình dài hạn, qua đó tiết kiệm thời gian và chi phí.
Các cơ sở đào tạo cũng phải triển khai đề án ứng dụng công nghệ AI và dữ liệu lớn trong đào tạo: Phát triển các nền tảng học tập trực tuyến dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn để cá nhân hóa lộ trình học tập cho người lao động, giúp họ nhanh chóng đạt được kỹ năng phù hợp với yêu cầu cụ thể của từng ngành.
UBND TP.HCM yêu cầu các cơ sở đào tạo tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đảm bảo đạt tiêu chuẩn trường chất lượng cao, từng bước đạt chuẩn khu vực và quốc tế, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường lao động.
Đồng thời đẩy mạnh mô hình hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp thông qua tham gia đào tạo, thực hành nghề, "học việc hưởng lương" và cơ chế đặt hàng kỹ năng, đặc biệt tại các khu công nghiệp, khu công nghệ cao.
Đối với giáo dục đại học, thành phố định hướng đổi mới chương trình theo chuẩn quốc tế, tích hợp phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tinh thần doanh nhân và khởi nghiệp; mở rộng chương trình tài năng và đào tạo sau đại học gắn với nghiên cứu khoa học, nhất là trong các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ.
