ThS.BS Phạm Thị Mộng Đào, Trưởng khoa Thận Nhân tạo, Bệnh viện Gia An 115, TP HCM, cho biết cơ thể vẫn liên tục mất nước qua hô hấp, da và nước tiểu, ngay cả khi không có cảm giác khát rõ rệt. Khi lượng nước đưa vào không đủ bù lại lượng mất đi, thể tích tuần hoàn giảm, máu trở nên cô đặc, kéo theo lượng máu đến thận giảm.
Trong khi đó, thận vẫn phải đảm nhiệm vai trò lọc chất thải và điều hòa điện giải, buộc cơ quan này tăng tái hấp thu nước để duy trì huyết áp và cân bằng nội môi. Hệ quả là nước tiểu ít hơn, đậm đặc hơn, còn thận phải hoạt động với áp lực cao trong thời gian dài.
Tình trạng thiếu nước kéo dài là yếu tố thuận lợi thúc đẩy hình thành sỏi thận. Khi nước tiểu luôn ở trạng thái cô đặc, nồng độ các khoáng chất như canxi, oxalat, acid uric hay phosphate tăng lên, dễ kết tinh tạo sỏi, đồng thời làm tăng nguy cơ tái phát ở người đã từng mắc bệnh.
Không chỉ vậy, giảm thể tích tuần hoàn kéo dài còn làm giảm tưới máu thận, khiến mức lọc cầu thận suy giảm dần. Người bệnh có thể được ghi nhận creatinin máu tăng, eGFR giảm – những dấu hiệu cho thấy chức năng thận đang bị ảnh hưởng. Nước tiểu ít cũng làm giảm khả năng “rửa trôi” vi khuẩn trong đường tiết niệu, tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu tái diễn và có thể gây tổn thương nhu mô thận nếu kéo dài.
Những biểu hiện ban đầu cho thấy thận đang “làm việc quá tải” do uống ít nước thường khá mờ nhạt nên dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể nhận thấy nước tiểu sẫm màu, mùi đậm, lượng ít hơn bình thường, kèm theo khô miệng, môi khô, da kém đàn hồi, mệt nhẹ hoặc đau âm ỉ vùng thắt lưng. Một số trường hợp có cảm giác lâm râm vùng hông lưng hoặc tiểu buốt nhẹ do tinh thể khoáng bắt đầu hình thành trong đường tiết niệu.
Ở người cao tuổi hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp hay bệnh thận mạn, thiếu nước còn có thể gây chóng mặt nhẹ khi thay đổi tư thế, táo bón hoặc làm khởi phát suy thận cấp trên nền mạn, khiến chức năng thận suy giảm nhanh hơn.
Bác sĩ Đào khuyến cáo người trưởng thành nên uống trung bình khoảng 30-35 ml nước/kg cân nặng mỗi ngày, tương đương 1,8-2,5 lít, kể cả khi không thấy khát. Người có tiền sử sỏi thận cần uống nhiều hơn để duy trì lượng nước tiểu đạt khoảng 2-2,5 lít mỗi ngày.
Để bảo vệ thận, nên uống nước đều trong ngày, chia nhỏ từng ngụm, không đợi khát mới uống và tránh dồn nhiều nước vào buổi tối. Ưu tiên nước lọc, hạn chế đồ uống nhiều đường, trà đặc hoặc cà phê vì có thể làm tăng bài niệu nhưng không bù đủ nước cho cơ thể.
Ngoài ra, có thể theo dõi màu nước tiểu như một dấu hiệu đơn giản, với màu vàng nhạt là đủ nước, trong khi vàng sậm cho thấy cần bổ sung thêm. Người mắc bệnh thận mạn, lượng nước cần được điều chỉnh theo tình trạng cụ thể và nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý uống quá nhiều hoặc quá ít.
Việc tiêu thụ quá nhiều muối trong thời gian dài là nguyên nhân hàng đầu gây áp lực và làm suy giảm chức năng thận. Để giải quyết tình trạng này, bên cạnh cắt giảm gia vị, việc chủ động bổ sung các nhóm thực phẩm lành mạnh cũng đóng vai trò quan trọng giúp nuôi dưỡng hệ bài tiết. Chia sẻ về vấn đề này, ông Hung Tai-hsiung, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Quốc lập Đài Loan, cho hay thận vốn là cơ quan thầm lặng thực hiện chức năng giải độc, điều hòa huyết áp và cân bằng điện giải. Do đó, ông tổng hợp 10 loại thực phẩm bổ dưỡng cho thận gồm dưa chuột, hành tây, tỏi, dầu ô liu, táo, giá đỗ, mộc nhĩ đen, cải xoăn, việt quất và dầu cá, đồng thời khẳng định việc ăn uống khoa học các thực phẩm này có thể giúp kéo dài tuổi thọ của thận thêm nhiều năm.
Trong nhóm rau củ và gia vị quen thuộc, dưa chuột với hàm lượng nước dồi dào mang lại khả năng cấp nước tuyệt vời, hỗ trợ thận chuyển hóa chất thải và đào thải hiệu quả các ion natri. Bên cạnh đó, hành tây đóng vai trò như một chất chống oxy hóa và kháng viêm tự nhiên, giúp ngay cả những bệnh nhân viêm cầu thận mạn tính cũng có thể yên tâm sử dụng, trong khi tỏi khi băm nhỏ và ăn sống sẽ giải phóng allicin, hoạt chất mạnh mẽ giúp kháng khuẩn, tiêu viêm và bảo vệ chức năng thận.
Đối với các loại trái cây, táo được mệnh danh là "vua" của nhóm quả chứa ít kali, sở hữu tiềm năng lớn trong việc chống oxy hóa, hạ cholesterol và phòng ngừa ung thư, còn quả việt quất lại gây ấn tượng với khả năng chống oxy hóa cao gấp 10 lần trà xanh, giúp đẩy lùi hiệu quả tình trạng căng thẳng oxy hóa cùng các phản ứng viêm.
Xét về nguồn chất béo và đạm lành mạnh, dầu ô liu chính là lựa chọn lý tưởng để bảo vệ mạch máu và giữ trọn vẹn giá trị dinh dưỡng nếu được ưu tiên chế biến ở nhiệt độ thấp hoặc làm các món trộn; kết hợp với đó là giá đỗ giàu protein thực vật, nguồn đạm được đánh giá là thân thiện và giảm gánh nặng cho thận hơn nhiều so với đạm động vật.
Danh sách thực phẩm bổ trợ này còn có mộc nhĩ đen, một lựa chọn tuyệt vời nhờ hàm lượng phốt pho và kali thấp nhưng lại giàu sắt, giúp người bệnh bổ sung máu và chất xơ một cách an toàn. Riêng với cải xoăn, dù chứa nhiều chất chống oxy hóa rất tốt nhưng loại rau này lại có hàm lượng kali cao.
Do đó, người bệnh thận bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn liều lượng phù hợp với thể trạng. Cuối cùng, việc bổ sung thêm dầu cá sẽ giúp thúc đẩy tuần hoàn máu, giảm mỡ máu và kháng viêm, trở thành giải pháp hỗ trợ "ba trong một" tối ưu cho sức khỏe của thận.
Chuyên gia Hung lưu ý không phải ai cũng phù hợp với việc tiêu thụ thực phẩm giàu kali. Nếu chức năng thận đã bị suy giảm, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để kiểm soát lượng kali và phốt pho nạp vào cơ thể. Các phương pháp bảo vệ thận cơ bản hàng ngày còn gồm việc uống nhiều nước, kiểm soát lượng protein tiêu thụ, tránh các loại thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều natri, đồng thời xét nghiệm máu và kiểm tra protein niệu định kỳ.
Đồng quan điểm này, bác sĩ chuyên khoa thận với hơn 20 kinh nghiệm Hung Yung-hsiang từng chỉ ra rằng việc ăn đúng loại thực phẩm có thể bảo vệ được thận. Một nghiên cứu tại Australia khi khám phá mối liên hệ giữa thói quen ăn uống và bệnh thận đã phát hiện ra rằng những người thường xuyên duy trì chế độ ăn uống lành mạnh có thể giảm 30% nguy cơ mắc bệnh thận mạn tính và giảm 23% nguy cơ xuất hiện protein trong nước tiểu.
Ngoài ra, chuyên gia thận nhấn mạnh việc hạn chế protein, phốt pho và kali trong chế độ ăn không đồng nghĩa với việc kiêng tuyệt đối mà là không tiêu thụ vượt quá khả năng đào thải của cơ thể. Ông gợi ý người bệnh căn cứ vào kết quả xét nghiệm máu để điều chỉnh chế độ ăn uống, đồng thời tái khám 3 tháng một lần để kiểm tra nồng độ phốt pho và kali trong máu.
Ngày 31-5, Sở Y tế TP.HCM thông tin thêm một số nội dung người dân cần biết về chương trình khám sức khỏe định kỳ miễn phí đang được triển khai.
Chính sách khám sức khỏe định kỳ miễn phí được áp dụng cho công dân Việt Nam đang sinh sống thực tế trên địa bàn TP.HCM, bao gồm cả người có đăng ký thường trú và tạm trú, được xác thực thông tin cư trú thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia và ứng dụng VNeID.
Mỗi người dân đều được hưởng quyền lợi khám sức khỏe định kỳ miễn phí. Tuy nhiên, nguồn kinh phí thanh toán cho cơ sở y tế thực hiện khám sức khỏe sẽ được bố trí khác nhau tùy theo từng nhóm người theo quy định của pháp luật và chính sách của TP.
Việc này được thực hiện dựa trên cơ sở thông tin cư trú thực tế, mã đối tượng tham gia BHYT và dữ liệu định danh điện tử, nhằm bảo đảm đúng người, công khai, minh bạch, đồng thời bảo đảm đầy đủ quyền lợi cho người dân khi tham gia chương trình.
Để bảo đảm chất lượng và tính thống nhất của chương trình khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân, TP.HCM chỉ lựa chọn các bệnh viện, trung tâm y tế và phòng khám đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của Bộ Y tế về khám sức khỏe.
Người dân sẽ được địa phương thông báo, hướng dẫn hoặc mời đến khám tại các điểm khám sức khỏe lưu động trên địa bàn cấp xã do UBND cấp xã, phường, đặc khu bố trí.
Ngoài ra người dân cũng có thể đến 68 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đủ điều kiện để được khám sức khỏe định kỳ miễn phí.
Khi tham gia khám sức khỏe định kỳ miễn phí, người dân cần chuẩn bị điện thoại đã đăng nhập ứng dụng VNeID hoặc căn cước công dân gắn chip để cơ sở khám sức khỏe thuận tiện đối chiếu, xác thực thông tin, hoàn thiện hồ sơ và cập nhật dữ liệu sức khỏe điện tử.
Các nhà khoa học tại Trường Y Harvard T.H. Chan (Mỹ) đã phân tích dữ liệu của 117.025 người tham gia, chủ yếu là phụ nữ. Người tham gia báo cáo mức độ vận động và tập luyện mỗi 4 năm một lần. Trong 14,5 năm, các nhà nghiên cứu theo dõi các biến cố tim mạch lớn, bao gồm đau tim, đột quỵ, phẫu thuật bắc cầu động mạch vành và các can thiệp động mạch vành khác và đã xảy ra 5.459 biến cố tim mạch nghiêm trọng.
Kết quả cho thấy tập luyện sức mạnh (như nâng tạ, ngồi xổm, hít đất) ít nhất 2 giờ mỗi tuần giúp:
Nếu chỉ tập được 1 giờ mỗi tuần, mức giảm sẽ là 5% đối với nguy cơ biến cố tim mạch nghiêm trọng và 14% đối với nguy cơ nhồi máu cơ tim.
Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra "công thức vàng" vận động giúp giảm đến 40% nguy cơ gặp các biến cố tim mạch nghiêm trọng, như sau:
Đặc biệt, tập luyện sức mạnh đều đặn và tập cả tay và chân sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.
Các tác giả nghiên cứu cho biết tập luyện sức mạnh đều đặn, kết hợp đi bộ nhanh và giảm thời gian ngồi, giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các biến cố tim mạch nghiêm trọng, đặc biệt là nhồi máu cơ tim.
