Học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay dùng văn mẫu cho các bài làm văn là chuyện thường tình trong trường học hiện nay. Thực trạng dạy học văn hiện nay vẫn là một bức tranh nhiều gam màu đan xen, vừa có sự đổi mới tích cực nhưng vẫn còn không ít những điều đáng suy ngẫm.
Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã mở ra hướng tiếp cận mới: lấy học sinh làm trung tâm, đề cao năng lực đọc hiểu, cảm thụ và sáng tạo. Nhiều giờ học văn không còn bó hẹp trong khuôn khổ “thầy giảng – trò chép” mà trở thành không gian đối thoại, nơi học sinh được nói lên suy nghĩ của mình, được tranh luận, phản biện và kết nối văn học với đời sống. Không khó để bắt gặp những lớp học mà ở đó, một tác phẩm văn chương trở thành chiếc cầu nối để học sinh hiểu hơn về con người, về xã hội và chính bản thân mình.
Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu đáng mừng ấy, thực tế dạy học văn vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Hầu hết giáo viên dạy văn luôn hiểu rằng điểm số trong các kỳ kiểm tra, kỳ thi là quan trọng nhất để đánh giá chất lượng môn học. Cái quỹ đạo ấy đã làm cho những tiết dạy học văn trong nhà trường mất đi cái ý nghĩa cảm thụ văn học để học sinh yêu những tác phẩm và xa hơn nữa là rung cảm và thưởng thức cái hay, cái đẹp của ngôn từ, hình ảnh và thông điệp của những trang văn.
Không ít nơi, dạy văn vẫn bị “công thức hóa” thành những dàn ý cứng nhắc, những bài văn mẫu. Học sinh học văn nhưng lại sợ văn, viết văn nhưng không dám viết khác. Những bài làm tròn trịa về bố cục nhưng thiếu vắng cảm xúc chân thật không phải là hiếm. Có thể nói, khi văn chương bị biến thành một môn học để “lấy điểm”, thì cái hồn của nó cũng dần bị bào mòn. Thay vì rung động trước một câu thơ hay hay day dứt trước một số phận nhân vật, nhiều học sinh chỉ quan tâm “ý này có được điểm không”, “viết thế này có đúng đáp án không”.
Nguyên nhân của thực trạng ấy trước hết là sức nặng của thi cử – khi cách ra đề và chấm điểm vẫn còn thiên về chuẩn hóa sẽ tạo ra “lối mòn” trong dạy và học. Bên cạnh đó là quán tính của phương pháp giảng dạy cũ, khiến một bộ phận giáo viên chưa mạnh dạn đổi mới. Ngoài ra, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, thói quen đọc sâu, đọc chậm của học sinh cũng dần mai một, ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng cảm thụ văn học.
Tạo không gian cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ
Để môn văn thực sự trở về đúng giá trị của nó, cần có những thay đổi đồng bộ và bền vững.
Những giờ học văn nên được kết nối rộng mở hơn với thế giới bên ngoài thay vì gói gọn trong chương trình mà việc giới thiệu những tác phẩm hay của một tác giả, một giai đoạn để học sinh tìm đọc và có được cảm nhận của riêng mình đó chính là những sự liên hệ thực tế sinh động và hiệu quả.
Việc truyền cảm hứng đọc sách qua những tiết học văn có thể là một trong những phương thức để học sinh dần dần tiếp cận với cái hay cái đẹp của tác phẩm, hình thành được thói quen đọc sách ngay từ những năm tháng trên ghế nhà trường.
Việc kiểm tra, đánh giá cần cởi mở hơn, chấp nhận những cách hiểu đa dạng miễn là có lý lẽ thuyết phục. Giáo viên cần trở thành người khơi gợi, dẫn dắt hơn là áp đặt, giúp học sinh tìm thấy tiếng nói riêng của mình trong mỗi bài viết.
Quan trọng hơn cả, học sinh cần học cách đọc bằng trái tim, viết bằng suy nghĩ chân thật, thay vì phụ thuộc vào những khuôn mẫu có sẵn.
Khi việc dạy và học văn thoát khỏi những ràng buộc máy móc, trả lại cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ và được sáng tạo, thì khi ấy, môn văn mới thực sự sống động và có ý nghĩa. Đó không chỉ là câu chuyện của một môn học, mà còn là câu chuyện của việc nuôi dưỡng những con người biết yêu cái đẹp, biết rung động và biết sống sâu sắc hơn giữa cuộc đời.
Ngày 21.4, một lãnh đạo UBND xã Dray Bhăng cho biết, đơn vị đã ban hành quyết định thi hành kỷ luật bằng hình thức cách chức đối với bà Võ Thị Hường, Hiệu trưởng Trường tiểu học Kim Châu.
Trước đó, trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, bà Võ Thị Hường đã để xảy ra nhiều sai phạm và đã bị xử lý kỷ luật về mặt Đảng với hình thức cách hết các chức vụ trong Đảng.
Theo quyết định, bà Hường đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tác động, chi phối việc chi trả, phân bổ chế độ khen thưởng theo quy định; bố trí, thanh toán chế độ giảng dạy sai quy định, thiếu khách quan; thông đồng, hợp thức hóa hồ sơ, chứng từ nhằm trục lợi cá nhân trong việc thanh toán chế độ giảng dạy của cá nhân mình.
Đáng chú ý, bà Hường chỉ đạo chỉnh sửa, giả mạo chữ viết, chữ ký trong biên bản họp phụ huynh nhằm hợp thức hóa hồ sơ, chứng từ; quản lý, sử dụng quỹ hội phụ huynh không đúng quy định.
Ngoài ra, nữ hiệu trưởng không công khai minh bạch, sai phạm trong việc vận động và sử dụng kinh phí tài trợ của phụ huynh để mua sắm trang thiết bị cho nhà trường; sử dụng con dấu vi phạm pháp luật; vi phạm về hồ sơ chứng từ kế toán, có hành vi gian dối, đối phó, gây khó khăn cho hoạt động kiểm tra, giám sát; gây mất đoàn kết nội bộ nghiêm trọng.
Tại phần 2 chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến về tuyển sinh ĐH 2026 do Báo Thanh Niên tổ chức với chủ đề "Chiến thuật tăng cơ hội trúng tuyển vào nguyện vọng yêu thích" diễn ra vào lúc 15 giờ 15 hôm nay (21.4), các chuyên gia sẽ lý giải về các tình huống thí sinh bị "trượt oan", đồng thời đưa ra những lưu ý quan trọng trong xét tuyển ĐH để thí sinh có cơ hội trúng tuyển cao nhất.
Chương trình được trực tuyến tại địa chỉ thanhnien.vn, fanpage Facebook, kênh YouTube, TikTok Báo Thanh Niên.
Thực tế tuyển sinh tại các trường ĐH trong nhiều năm qua cho thấy, rất nhiều thí sinh đã "trượt oan" dù với mức điểm thí sinh có, thì thí sinh hoàn toàn có thể trúng tuyển.
Tại chương trình tư vấn, các chuyên gia sẽ chia sẻ nguyên nhân vì sao một thí sinh điểm cao vẫn có thể không trúng tuyển vào ngành mình mong muốn, từ đó đưa ra những lưu ý về "chiến thuật" sắp xếp nguyện vọng trong số 15 nguyện vọng của năm nay, để tăng cơ hội trúng tuyển.
Năm nay, Bộ GD-ĐT có một thay đổi vô cùng quan trọng về ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào (yêu cầu về điểm thi tốt nghiệp THPT) cho tất cả các phương thức xét tuyển, ngoài ra, một số ngành cũng có quy định mới về điều kiện xét tuyển.
Vậy thí sinh muốn xét các phương thức khác với phương thức sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT, thí sinh xét khối ngành pháp luật, khối ngành sức khỏe và sư phạm cần phải đáp ứng yêu cầu ra sao?
Bên cạnh đó, Bộ GD-ĐT thay đổi việc sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ trong xét tuyển ĐH. Tại các trường, năm nay chứng chỉ ngoại ngữ được sử dụng ra sao?
Đại diện các trường ĐH cũng sẽ thông tin về chỉ tiêu, tổ hợp môn, các phương thức xét tuyển tại trường mình năm 2026. Đặc biệt là những lưu ý dành cho thí sinh trong việc lựa chọn môn thi khi chỉ còn 3 ngày nữa chính thức đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT.
Đó là hai tân cử nhân khóa 2026 của ĐH RMIT Việt Nam gây chú ý bởi những dự án vượt khỏi giảng đường.
Người dùng khoa học thực phẩm để kể chuyện bằng ẩm thực, người kia lại chọn ngôn ngữ để kết nối và trao quyền cho cộng đồng. Có thể nói cả hai đang đại diện cho một thế hệ sinh viên không chờ tốt nghiệp mới bắt đầu tạo giá trị.
Tốt nghiệp khóa đầu tiên ngành công nghệ thực phẩm và dinh dưỡng ĐH RMIT Việt Nam năm 2026 với GPA tuyệt đối 4.0, Đoàn Anh Thắng không xem việc học chỉ là con đường để đạt điểm cao. Ngay trong thời gian học ĐH, Thắng đã bắt đầu xây dựng Vore - mô hình nhà hàng cao cấp kết hợp nghiên cứu thực phẩm, kể chuyện và trải nghiệm giác quan.
Với Thắng, đó cũng không đơn thuần là hành trình từ sinh viên trở thành doanh nhân. "Tôi không nghĩ đó là bước chuyển từ sinh viên sang nhà sáng lập mà là từ người tiêu dùng sang người tạo giá trị", Thắng bày tỏ. Anh kể trong một thời gian dài từng chỉ đứng từ xa ngưỡng mộ những ý tưởng lớn, những dự án đầy tham vọng.
Mọi thứ thay đổi khi anh bắt đầu đặt mình vào vị trí của người trực tiếp tạo ra giá trị chứ không chỉ là quan sát và cảm nhận. Bước ngoặt ấy trở nên rõ ràng hơn khi Thắng tìm được cộng sự phù hợp để cùng phát triển Vore. Một ý tưởng cá nhân dần trở thành trách nhiệm chung buộc anh phải học cách ra quyết định, trưởng thành và thích nghi với thực tế vận hành.
Khác với nhiều người chọn ngành quản trị nhà hàng - khách sạn để theo đuổi lĩnh vực ẩm thực, Thắng chủ động chọn học công nghệ thực phẩm và dinh dưỡng để khám phá điều cậu gọi là "phần vô hình của thực phẩm". Những nguyên lý khoa học nằm sau hương vị, cảm xúc và trải nghiệm của con người khi ăn uống mới là những điều hút hồn anh bạn trẻ này.
Một trong những môn học ảnh hưởng sâu sắc nhất với Thắng là môn "Đánh giá cảm quan con người" (Human Sensory Evaluation). Từ môn học này, anh nhận ra rằng dù khác biệt về văn hóa, độ tuổi hay xuất thân, con người vẫn có những điểm giao nhau trong trải nghiệm ẩm thực. Và Thắng chọn nhận thức ấy làm nền tảng cho triết lý vận hành của Vore.
Đằng sau thành tích GPA 4.0 là một phương pháp học tập mà Thắng gọi là "kỷ luật hai giai đoạn". Đầu tiên là dành thời gian để hiểu thật sâu yêu cầu của từng bài tập trước khi bắt tay thực hiện. Sau đó mới tiến hành hoàn thiện và tinh chỉnh với góc nhìn tổng thể hơn. Theo bạn, sự nhất quán đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
"Tôi luôn hiện diện nghe có vẻ đơn giản nhưng tôi thực sự nghiêm túc với điều đó. Nếu giảng viên đã dành thời gian giảng dạy, điều tối thiểu tôi có thể làm là có mặt một cách trọn vẹn", anh nói.
Gương mặt khác, Nguyễn Thúy Anh Thư - tân cử nhân ngành ngôn ngữ thuộc khoa truyền thông và thiết kế - gây chú ý với Lexisprouts, nhóm dịch thuật sinh viên do cô sáng lập. Từ một dự án nhỏ, sau ba năm Lexisprouts đã phát triển với hơn 30 thành viên và hợp tác cùng Nhà xuất bản Trẻ để ra mắt sáu đầu sách.
"Tôi đặt tên cho nhóm là Lexisprouts khi bắt đầu dự án dịch sách đầu tiên. Cái tên kết hợp giữa "lexis" (từ vựng) và "sprouts" (những mầm non), tượng trưng cho những dịch giả trẻ đang từng bước trưởng thành qua mỗi bản dịch", Thư giải thích về "đứa con tinh thần" của mình.
Là sinh viên tiêu biểu năm 2026 của ĐH RMIT Việt Nam, câu chuyện của Thư không chỉ được kể bằng thành tích mà còn qua một triết lý giản dị: "Thành công chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành cánh cửa mở ra cơ hội cho người khác".
Không ồn ào hay thích đứng ở vị trí trung tâm, Thư chọn cách âm thầm tạo ra giá trị và mở đường cho cộng đồng. Cô tự nhận mình là "một bông hoa nở chậm" nhưng sự bền bỉ ấy lại giúp cô tạo dựng dấu ấn riêng.
Chọn ngoại ngữ làm chuyên ngành, Thư không chỉ tìm thấy một lĩnh vực học tập phù hợp mà còn khám phá ra cách kết nối con người với những cơ hội họ có thể chưa từng nghĩ tới.
Sáng lập Lexisprouts, cô trực tiếp tuyển chọn và hướng dẫn các sinh viên khóa dưới, kiểm soát chất lượng bản dịch, đồng thời điều phối tám nhóm làm việc cùng lúc, tham gia tất cả các buổi họp cùng một ngày "để không thành viên nào cảm thấy bị bỏ lại phía sau".
TS Lê Xuân Quỳnh - chủ nhiệm bộ môn cử nhân ngôn ngữ - nhận xét Thư là hiện thân của "tinh thần lãnh đạo xuất sắc, giàu sáng kiến và phụng sự". Còn PGS Catherine Earl nhớ từng chứng kiến Thư tuyển chọn và điều phối nhóm hơn chục phiên dịch viên phiên dịch cùng lúc trong một hội thảo nghiên cứu về các TP thân thiện với người cao tuổi khen:
"Thư đã xử lý tình huống phát sinh ngoài kế hoạch với sự điềm tĩnh đáng khen ngợi đến mức đối tác đã công khai gửi lời tri ân đích danh đến cô".
Trong khi MC và diễn giả Amy Minh Hạnh Corey - một trong 20 người tiến cử Thư cho danh hiệu sinh viên tiêu biểu RMIT - nói: "Cô ấy dẫn dắt bằng ngôn từ của mình, đồng thời chào đón, nêu bật và nâng đỡ lời người khác. Đó là một phẩm chất hiếm có".
