Học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay dùng văn mẫu cho các bài làm văn là chuyện thường tình trong trường học hiện nay. Thực trạng dạy học văn hiện nay vẫn là một bức tranh nhiều gam màu đan xen, vừa có sự đổi mới tích cực nhưng vẫn còn không ít những điều đáng suy ngẫm.
Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã mở ra hướng tiếp cận mới: lấy học sinh làm trung tâm, đề cao năng lực đọc hiểu, cảm thụ và sáng tạo. Nhiều giờ học văn không còn bó hẹp trong khuôn khổ “thầy giảng – trò chép” mà trở thành không gian đối thoại, nơi học sinh được nói lên suy nghĩ của mình, được tranh luận, phản biện và kết nối văn học với đời sống. Không khó để bắt gặp những lớp học mà ở đó, một tác phẩm văn chương trở thành chiếc cầu nối để học sinh hiểu hơn về con người, về xã hội và chính bản thân mình.
Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu đáng mừng ấy, thực tế dạy học văn vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Hầu hết giáo viên dạy văn luôn hiểu rằng điểm số trong các kỳ kiểm tra, kỳ thi là quan trọng nhất để đánh giá chất lượng môn học. Cái quỹ đạo ấy đã làm cho những tiết dạy học văn trong nhà trường mất đi cái ý nghĩa cảm thụ văn học để học sinh yêu những tác phẩm và xa hơn nữa là rung cảm và thưởng thức cái hay, cái đẹp của ngôn từ, hình ảnh và thông điệp của những trang văn.
Không ít nơi, dạy văn vẫn bị “công thức hóa” thành những dàn ý cứng nhắc, những bài văn mẫu. Học sinh học văn nhưng lại sợ văn, viết văn nhưng không dám viết khác. Những bài làm tròn trịa về bố cục nhưng thiếu vắng cảm xúc chân thật không phải là hiếm. Có thể nói, khi văn chương bị biến thành một môn học để “lấy điểm”, thì cái hồn của nó cũng dần bị bào mòn. Thay vì rung động trước một câu thơ hay hay day dứt trước một số phận nhân vật, nhiều học sinh chỉ quan tâm “ý này có được điểm không”, “viết thế này có đúng đáp án không”.
Nguyên nhân của thực trạng ấy trước hết là sức nặng của thi cử – khi cách ra đề và chấm điểm vẫn còn thiên về chuẩn hóa sẽ tạo ra “lối mòn” trong dạy và học. Bên cạnh đó là quán tính của phương pháp giảng dạy cũ, khiến một bộ phận giáo viên chưa mạnh dạn đổi mới. Ngoài ra, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, thói quen đọc sâu, đọc chậm của học sinh cũng dần mai một, ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng cảm thụ văn học.
Tạo không gian cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ
Để môn văn thực sự trở về đúng giá trị của nó, cần có những thay đổi đồng bộ và bền vững.
Những giờ học văn nên được kết nối rộng mở hơn với thế giới bên ngoài thay vì gói gọn trong chương trình mà việc giới thiệu những tác phẩm hay của một tác giả, một giai đoạn để học sinh tìm đọc và có được cảm nhận của riêng mình đó chính là những sự liên hệ thực tế sinh động và hiệu quả.
Việc truyền cảm hứng đọc sách qua những tiết học văn có thể là một trong những phương thức để học sinh dần dần tiếp cận với cái hay cái đẹp của tác phẩm, hình thành được thói quen đọc sách ngay từ những năm tháng trên ghế nhà trường.
Việc kiểm tra, đánh giá cần cởi mở hơn, chấp nhận những cách hiểu đa dạng miễn là có lý lẽ thuyết phục. Giáo viên cần trở thành người khơi gợi, dẫn dắt hơn là áp đặt, giúp học sinh tìm thấy tiếng nói riêng của mình trong mỗi bài viết.
Quan trọng hơn cả, học sinh cần học cách đọc bằng trái tim, viết bằng suy nghĩ chân thật, thay vì phụ thuộc vào những khuôn mẫu có sẵn.
Khi việc dạy và học văn thoát khỏi những ràng buộc máy móc, trả lại cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ và được sáng tạo, thì khi ấy, môn văn mới thực sự sống động và có ý nghĩa. Đó không chỉ là câu chuyện của một môn học, mà còn là câu chuyện của việc nuôi dưỡng những con người biết yêu cái đẹp, biết rung động và biết sống sâu sắc hơn giữa cuộc đời.
Như vậy, kể từ thời điểm có điểm thi kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT vào ngày 11-7 đến nay, các thí sinh vẫn chưa biết mình đậu vào trường nào và nguyện vọng nào đã đăng ký.
Nhiều phụ huynh và học sinh đăng ký nguyện vọng và thi tuyển vào các trường có điểm chuẩn xét tuyển cao của những năm trước đang lo lắng, sợ con em mình không trúng vào nguyện vọng 1 (trường chuyên) và nguyện vọng 2 đã đăng ký do lo ngại năm nay nhiều thí sinh có phổ điểm cao.
Chị Kim Ngân (ngụ phường Tân An, TP Cần Thơ) chia sẻ: "Con trai tôi chọn nguyện vọng 1 vào trường chuyên Lý Tự Trọng, nhưng khả năng không đạt do môn chuyên cháu không đủ điểm. Đến lượt nguyện vọng 2 của cháu là Trường Thực hành Sư phạm (thuộc Đại học Cần Thơ), hiện giờ vẫn rất hồi hộp chờ vì cháu đạt 24,75 điểm, nhưng nghe nói năm nay đề dễ nên phổ điểm sẽ rất cao".
Theo thông tin từ nhiều thí sinh và giáo viên nhận xét, năm nay đề thi vào lớp 10 của TP Cần Thơ, cả 3 môn toán, ngữ văn và ngoại ngữ đều tương đối dễ so với những năm trước. Vì vậy khả năng phổ điểm sẽ cao, điểm chuẩn xét tuyển các trường tốp trên sẽ cao hơn những năm trước.
Trước đó, theo kế hoạch của Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, thành phố có hơn 41.000 học sinh đăng ký tuyển sinh vào lớp 10. Chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 các trường công lập là 32.304 học sinh. Trong đó, nhóm thi tuyển gồm 59 trường với chỉ tiêu 23.120 học sinh (549 lớp), nhóm xét tuyển gồm 32 trường, còn lại các trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên với chỉ tiêu 9.184 học sinh.
Một số trường tốp trên không tăng chỉ tiêu tuyển sinh. Cụ thể, Trường chuyên Lý Tự Trọng tuyển 455 học sinh, Trường THPT Châu Văn Liêm tuyển 588 học sinh, THPT Hoàng Diệu tuyển 630, THPT Vị Thanh tuyển 495, Thực hành Sư phạm tuyển 216 học sinh…
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, từ ngày 16 đến 19-7, các hội đồng thi sẽ chấm phúc khảo cho các thí sinh và nhập điểm vào phần mềm tuyển sinh.
Ngày 20-7, sẽ công bố kết quả điểm phúc khảo của các thí sinh trên cổng thông tin tuyển sinh Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ.
Lịch điều chỉnh thời điểm từ ngày 20 đến 24-7, sẽ công bố điểm chuẩn xét tuyển nguyện vọng 1 (trường chuyên) và nguyện vọng 2 (kể cả các trường xét tuyển).
Ngày 25 và 26-7, công bố kết quả trúng tuyển nguyện vọng 1 và nguyện vọng 2 (các trường thi tuyển và xét tuyển).
Năm nay điểm mới trong kỳ tuyển sinh vào lớp 10 tại TP Cần Thơ là sau khi có kết quả trúng tuyển và xét tuyển nguyện vọng 2, thí sinh không trúng tuyển được cập nhật điều chỉnh nguyện vọng 3 và 4 trên phần mềm tuyển sinh.
Từ 27 đến 28-7, thí sinh điều chỉnh nguyện vọng 3 và nộp hồ sơ trực tuyến vào các trường còn chỉ tiêu tuyển sinh; các trường tiếp nhận hồ sơ nguyện vọng 3 trên phần mềm.
Ngày 30-7 công bố kết quả xét tuyển nguyện vọng 3. Sau đó, chậm nhất vào ngày 31-7 học sinh trúng tuyển phải xác nhận nhập học tại các trường; đồng thời kết thúc công tác tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027.
Định hướng của TP.HCM là từ năm 2027 sẽ tính toán mở rộng khu vực xét tuyển, học sinh không phải thi lớp 10 nhằm giảm áp lực thi cử.
Khi các loại hình trường đảm bảo thực hiện chủ trương, Sở sẽ nghiên cứu xây dựng các tiêu chí xét tuyển không chỉ đảm quyền lợi của học sinh mà còn để các trường THPT tuyển chọn được học sinh có nguyện vọng, phù hợp với định hướng phát triển của mỗi nhà trường.
Trước thông tin này, đã có nhiều luồng ý kiến và phân tích bày tỏ quan điểm nên hay không nên thi lớp 10.
Theo bạn đọc Nguyễn Tuyến, học tập là quyền lợi của tất cả trẻ em. Chúng ta nên xây dựng đủ trường lớp cho các cháu được học ở trường gần nhà nhất.
Đồng tình với phương án xét tuyển lớp 10, một phụ huynh cho hay: "Còn thi tuyển là còn mệt mỏi và dạy thêm tràn lan. Con tôi năm nay bước vào lớp 9. Bắt đầu từ hè và cả năm lớp 9 tới cháu sẽ chỉ đi học thêm 3 môn thi tuyển để đấu vào trường điểm cháu chọn. Giờ bậc phụ huynh như tôi biết phải làm sao? Cấm thì không ổn, mà để theo kế hoạch của cháu thì không đành. Vậy là năm nay không được nghỉ hè!".
Trong khi đó, một giáo viên dạy toán gửi ý kiến đến Báo Thanh Niên bày tỏ quan điểm, nếu hệ thống giáo dục đáp ứng được hết nhu cầu học tập thì nên xét tuyển. Nếu không thì thi lớp 10 vẫn là giải pháp công bằng nhất, đánh giá theo học bạ hoàn toàn chưa đáng tin.
Một phụ huynh học sinh gửi ý kiến đến thanhnien.vn: "Tôi thấy hình thức xét tuyển nhìn thì nhẹ cho học sinh nhưng thực thế thì học sinh phải học nhiều hơn, học đều hơn và vất vả hơn, không còn vừa học vừa chơi nữa" (?).
Bạn đọc này đưa ra ví dụ: Nếu thi tuyển, học sinh lớp 6-7-8 học tầm tầm vừa học vừa chơi, lên lớp 9 cố gắng và tập trung học thi. Còn giờ xét tuyển học bạ thì học sinh sẽ phải học chăm chỉ từ lớp 6 đến lớp 9 để được thành tích cao mới xét tuyển được vào trường tốt. Điều này gây nên áp lực cho học sinh và phụ huynh nhiều hơn, học sinh đi học thêm sẽ nhiều hơn.
“Còn ai nói bây giờ nhà trường chạy theo thành tích nên học bạ điểm cao thì có con đi học mới biết được. Học sinh lớp 6, lớp 7 bây giờ bắt buộc phải biết vi tính, làm poster, canva một cách thuần thuật rồi trong khi thời tôi đi học, sinh viên năm nhất còn chưa biết làm Powerpoint. Đề thi bây giờ các con trắc nghiệm nhiều hơn (nhưng cũng chiếm không quá 70% điểm) thì để đạt điểm cao cần học rộng hơn. Còn các câu hỏi tự luận không hề dễ nên muốn có điểm cao các môn không dễ như phụ huynh nghĩ”, phụ huynh trên nêu quan điểm.
Để bảo vệ quan điểm đồng tình với việc thi tuyển lớp 10, bạn đọc Trí Điền nói, trước hết chúng ta cần hiểu rõ học tập ở đây không có nghĩa là chỉ học tập văn hóa, mà còn có học tập nghề nghiệp. Ở độ tuổi bước vào cấp THPT, các em bắt đầu có sự phân tầng, phân hóa rất rõ, sở trường, sở đoản được hình thành. Có những em cảm thấy học văn hóa như một cực hình, nhưng học nghề thì lại rất đam mê, và ngược lại... Vì vậy ở độ tuổi này không nhất thiết chỉ đào tạo văn hóa.
Bạn đọc trên tiếp tục đặt ra các vấn đề nếu xét tuyển vào lớp 10: Thử nghĩ xem một đất nước chỉ toàn là thầy hoặc toàn là thợ thì sẽ thế nào? Nếu như bỏ thi chuyển cấp thì liệu các em có cần học, cần phấn đấu không, khi biết chắc mình tự nhiên có chỗ học lớp 10? Liệu tình trạng "sáng 6 chiều 1" có tái hiện không? Và liệu có thầy cô tiêu cực giúp các em "chạy điểm" để được xét tuyển không?".
Còn bạn đọc Q.V, phụ huynh học sinh Trường THCS Nguyễn Gia Thiều (P.Tân Hòa, TP.HCM), bày tỏ quan điểm, phổ cập là chủ trương đúng nhưng cần cho học sinh đăng ký dựa trên nhu cầu và nguyện vọng lớp 10. Những học sinh nào có nhu cầu đăng ký không thi tuyển thì TP phân tuyến. Đồng thời cần có trường hoặc lớp phải tổ chức thi với đề chung toàn thành phố, để có sự đánh giá công bằng, minh bạch nếu học sinh muốn đăng ký vào học trường, lớp mình mong muốn.
Bên cạnh đó, vị phụ huynh này cũng cho biết, nếu xét bằng học bạ vào lớp 10 còn có thể nảy sinh các tiêu chí phụ vì có nhiều học sinh có điểm học bạ bằng nhau. Vì vậy đảm bảo chủ trương nhân văn thì vẫn cần có những phương án sao cho đảm bảo việc phổ cập nhưng học sinh vẫn có quyền lợi học tập theo nguyện vọng.
Tại ngày hội Hướng nghiệp và Việc làm của trường Đại học Thương mại sáng 22/4, ông Nguyễn Việt Trung, Giám đốc điều hành Tập đoàn Phú Thái với quy mô 5.000 nhân sự, cho biết năm nay dự kiến tuyển mới 200 người, chủ yếu ở các vị trí sale, kinh doanh, marketing.
Theo ông Trung, lương khởi điểm cho tân cử nhân kinh tế tại đây khoảng 16 triệu đồng; sau 3-5 năm kinh nghiệm, thu nhập có thể đạt 20-30 triệu đồng.
Đại diện một nhà băng tư nhân tiết lộ kế hoạch tuyển dụng 2.500 nhân sự cho các vị trí bán lẻ và giao dịch viên.
"Nhìn chung, sinh viên kinh tế không lo thiếu việc", người này nhìn nhận.
Theo báo cáo lương và thị trường nhân sự 2026 của JobOKO, nền tảng tuyển dụng và tìm việc trực tuyến, 89% trong số hơn 1.200 doanh nghiệp cho biết sẽ tuyển thêm người trong năm nay. Gần 80% lên kế hoạch tuyển bằng hoặc nhiều hơn năm trước.
"Nhu cầu mở rộng nhân sự thành xu hướng chủ đạo", báo cáo nhận định. Số vị trí việc làm chủ yếu ở các lĩnh vực Kinh doanh - bán hàng (60,35%), Marketing (28,5%), Sản xuất (28%)...
Lương trung bình với sinh viên mới ra trường các ngành kinh tế như Marketing, kinh doanh - bán hàng dao động 9-15 triệu đồng.
Tại trường Đại học Thương mại, PGS. TS Phan Đình Quyết, Giám đốc Trung tâm quan hệ doanh nghiệp và việc làm, cho biết tân cử nhân của trường có thu nhập trung bình 7-10 triệu đồng một tháng, sau 3-5 năm kinh nghiệm tăng lên 15-20 triệu.
Sinh viên đến từ những ngành "hot" như Thương mại điện tử, Logistics, Marketing số, Phân tích dữ liệu có thể đạt 20 triệu đồng khi mới ra trường. Một số em khởi nghiệp, có thể đạt hơn 100 triệu đồng một tháng.
Dù thị trường dồi dào việc làm, các nhà tuyển dụng cảnh báo quá trình ứng tuyển không hề dễ dàng.
Bà Nguyễn Thị Hằng, Trưởng nhóm tuyển dụng Onschool Edtech Group, cho biết đòi hỏi "fresher" (thuật ngữ chỉ ứng viên mới ra trường) kỹ năng giao tiếp, nhằm đáp ứng các vị trí tư vấn, marketing.
"Ví dụ ứng viên nói ngọng chắc chắn sẽ bị loại ở vị trí tư vấn", bà Hằng cho hay.
Ông Nguyễn Việt Trung cũng lưu ý, ngoài kiến thức chuyên môn, doanh nghiệp kỳ vọng tân cử nhân có trải nghiệm thực tế, tư duy phản biện và thái độ ham học hỏi.
Các chuyên gia khuyên sinh viên tận dụng kỳ thực tập và hoạt động câu lạc bộ để cải thiện kỹ năng mềm, tránh tình trạng CV "trắng tinh" khi đi xin việc.
Nắm bắt "đặt hàng" từ doanh nghiệp, TS Phan Đình Quyết, cho hay trường Đại học Thương mại đã đẩy mạnh các chương trình tiên tiến, song bằng, định hướng nghề nghiệp quốc tế (IPOP). Sinh viên các chương trình này được đi thực tập ngay từ năm thứ hai để tăng khả năng thực chiến. Ngoài ra, 30% môn học được dạy bằng tiếng Anh để sinh viên nâng cao khả năng ngoại ngữ, tiếp cận cơ hội làm việc trong môi trường quốc tế,
Tham dự sự kiện, Mai Huyền Trang, sinh viên năm thứ ba ngành Marketing, tìm hiểu về nhu cầu, yêu cầu và mức lương mà doanh nghiệp đưa ra. Nữ sinh hiểu cần bổ sung kiến thức nền của lĩnh vực để tăng cơ hội được nhận.
Kinh doanh - Quản lý hiện là nhóm ngành học "hot" nhất. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong hơn 681.000 sinh viên nhập học đại học năm 2025, hơn 146.000 em chọn nhóm ngành này, tức cứ 5 thí sinh thì một em chọn.
