Những dòng tiêu đề về Hantavirus không khiến Gilbert Zermeño hoảng loạn nhưng chúng lại khơi dậy trong ông những ký ức đau thương. Ông là một nhiếp ảnh gia kỳ cựu của đài Arizona’s Family, thường được mọi người gọi thân mật là “Z”. “Năm 2002 là địa ngục với tôi”, Zermeño nói.
Tháng 4 của 24 năm trước, Zermeño nhận được cuộc gọi báo tin mẹ ông đang cấp cứu trong tình trạng nguy kịch. “Tôi bay ngay về nhà, kịp nhìn bà lần cuối tại bệnh viện nhưng khi tôi vừa về đến trang trại của gia đình thì bà đã ra đi”, ông kể. “Năm ngày sau, em gái tôi, khi đó mới ngoài 40 tuổi, cũng qua đời. Em tôi bị liệt và phải ngồi xe lăn sau một tai nạn ôtô. Hai mẹ con sống cùng nhau trong một ngôi nhà”.
Đó cũng chính là ngôi nhà ở vùng nông thôn phía tây Texas mà Zermeño và người vợ lúc đó vừa dọn dẹp trước đó không lâu. “Khi di chuyển đồ đạc, tôi thấy lớp bụi bay lơ lửng trong không trung. Giờ ngẫm lại, đó chính là lúc tôi tiếp xúc với phân chuột”, ông nói.
Hantavirus chủ yếu lây lan qua việc tiếp xúc trực tiếp với loài gặm nhấm hoặc chất thải của chúng. “Khi có kết quả xác nhận em gái tôi nhiễm Hantavirus, điều đó đồng nghĩa với việc mọi người trong ngôi nhà đó đều đã phơi nhiễm”, Zermeño nhớ lại. Gia đình ông bắt đầu tìm hiểu thông tin và chuẩn bị sẵn các số điện thoại khẩn cấp để dự phòng.
Một tháng sau, vào tháng 5, khi đang xem trận đấu của đội Arizona Diamondbacks dưới cái nóng hơn 40°C, Zermeño đột nhiên thấy lạnh run người. Đó chính là dấu hiệu đầu tiên của các triệu chứng nhiễm Hantavirus. “Chuyện đã xảy ra 24 năm rồi mà cảm giác vẫn như vừa mới hôm qua. Tôi nhớ họ rất nhiều”, ông nói. “Đến tận bây giờ, thật khó để tôi không xúc động khi nhắc lại chuyện này”.
Zermeño kể mẹ và em gái ông ban đầu bị chẩn đoán sai. Các bác sĩ lúc đầu cho biết cả hai qua đời vì nhiễm trùng máu nhưng sau đó mới xác định nguyên nhân là Hantavirus. Ông cho hay vì căn bệnh này rất hiếm gặp nên việc chẩn đoán và điều trị cho chính ông cũng gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, nhờ sự giúp đỡ của các thành viên trong gia đình làm việc trong ngành y, ông đã có được chẩn đoán chính xác. “Lúc đó, mặt tôi tái mét”, ông nhớ lại. Zermeño đã phải nằm viện khoảng 20 ngày.
Tháng 7 năm đó, ông trở lại làm việc. Hai tháng sau, vào tháng 9, cha ông cũng qua đời vì tuổi già ở tuổi 83. Nhìn lại năm 2002 kinh hoàng, Zermeño cảm thấy an ủi phần nào khi những người thân khác trong nhà, gồm cả cháu trai ông, đã không bị nhiễm bệnh.
Các cơ quan y tế toàn cầu đang theo dõi chặt chẽ một đợt bùng phát Hantavirus nguy hiểm (có thể gây chết người) xuất phát từ tàu du lịch treo cờ Hà Lan MV Hondius, làm 3 người tử vong và một số ca nhiễm.
Zermeño tin rằng những thông tin sai lệch trên mạng về căn bệnh này đã khiến công chúng hoang mang chỉ vì từ “virus”. Ông khẳng định: “Tôi ở đây để nhắn nhủ mọi người rằng, hãy tìm hiểu kỹ về nó vì nó không đáng sợ như Covid-19”.
Zermeño khuyên “hãy lắng nghe các chuyên gia y tế và chuẩn bị sẵn một kế hoạch trong trường hợp cảm thấy mình đã tiếp xúc với Hantavirus hoặc với người mắc bệnh. Khả năng bạn bị lây nhiễm từ người sang người là cực kỳ nhỏ”.
Bà Ann Lindstrand, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Cape Verde, hôm 5/5 cũng chia sẻ với CBS News rằng không có nguy cơ trở thành đại dịch toàn cầu do khả năng lây truyền từ người sang người là rất thấp.
Trong tuyên bố một ngày sau đó, tiến sĩ Jay Bhattacharya, quyền Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), cho biết Hantavirus “không lây lan bởi những người không có triệu chứng; việc lây truyền đòi hỏi phải tiếp xúc gần và nguy cơ đối với công chúng Mỹ là rất thấp”.
Trong những hành khách trở về nhà, có một người sống tại bang Arizona. Giới chức cho biết người này hiện vẫn khỏe mạnh, không có triệu chứng nên không cần xét nghiệm hay cách ly vì khả năng lây từ người sang người là cực kỳ hiếm, chỉ xảy ra khi tiếp xúc rất gần. Các cơ quan y tế vẫn liên lạc hàng ngày để theo dõi tình hình. Nếu các triệu chứng xuất hiện trong thời gian ủ bệnh từ 4 đến 8 tuần, họ sẽ đánh giá lại tình hình.
Đến nay, Hantavirus đã khiến 3 hành khách trên tàu MV Hondius tử vong. Các điều tra viên tin rằng một cặp vợ chồng đã nhiễm bệnh tại Argentina trước khi lên tàu. “Với một đợt bùng phát như thế này, mọi thứ thay đổi rất nhanh chóng”, tiến sĩ Joel Terriquez thuộc Sở Y tế Arizona nhận định.
Đối với trường hợp hành khách tại Arizona, các quan chức y tế khẳng định tính minh bạch là yếu tố then chốt lúc này. Bà Nicole Witt, đại diện Sở Y tế Arizona, nói: “Thông điệp quan trọng nhất của chúng tôi lúc này là đảm bảo rằng công chúng tại Arizona không cần phải lo ngại”.
Mang đến thêm nhiều lựa chọn điều trị hiệu quả cho người bệnh tim mạch, đặc biệt là người cao tuổi, có nhiều bệnh lý nền, không phù hợp với phẫu thuật mở truyền thống.
Mới đây, bệnh viện đã điều trị thành công cho người bệnh H., 73 tuổi, mắc chứng hẹp van động mạch chủ nặng kèm nhiều bệnh nền phức tạp như phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường. Với tình trạng này, các phương pháp phẫu thuật mở lồng ngực như trước đây sẽ không đảm bảo hiệu quả điều trị, đồng thời còn gây khó khăn cho việc chăm sóc người bệnh.
Qua thực hiện các phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng như chụp cắt lớp vi tính mạch máu, chụp mạch số hóa xóa nền (DSA 2 bình diện) và siêu âm tim chuyên sâu và hội chẩn đa chuyên khoa gồm Tim mạch can thiệp, Phẫu thuật tim, Gây mê hồi sức và Chẩn đoán hình ảnh, các bác sĩ Khoa Tim mạch, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, chỉ định thực hiện thay van động mạch chủ qua da cho người bệnh H..
Người bệnh được gây tê tại chỗ và các bác sĩ tiến hành đưa van tim sinh học vào cơ thể thông qua ống thông từ động mạch đùi, dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch và siêu âm tim. Chỉ sau khoảng 3 giờ, thủ thuật được thực hiện hoàn tất. Van tim hoạt động tốt ngay sau đó. Các triệu chứng của người bệnh được cải thiện. Sau một thời gian ngắn lưu lại bệnh viện để theo dõi, người bệnh đã được xuất viện.
Chia sẻ về kỹ thuật này, BS.CKII Trần Nguyễn An Huy, Trưởng khoa Nội tim mạch, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, cho biết: "TAVI có rất nhiều ưu điểm so với phương pháp truyền thống. Trước tiên, kỹ thuật này được thực hiện theo phương pháp xâm lấn tối thiểu, giúp người bệnh tránh được đường mổ lớn, tránh phải dùng thuốc gây mê toàn thân, giảm mất máu, giảm đau đớn và hạn chế được nhiều biến chứng. Nhờ đó, thời gian phục hồi được rút ngắn. Trung bình sau 3–5 ngày, người bệnh đã có thể trở lại với nhịp sống bình thường. Đặc biệt, TAVI mang lại cơ hội điều trị an toàn và hiệu quả cho nhiều người bệnh, đặc biệt là nhóm người cao tuổi, người có bệnh mạn tính".
Hiện nay bệnh viện đang sử dụng một trong những loại van sinh học thế hệ mới nhất, song hành với xu hướng điều trị của các trung tâm tim mạch lớn trên thế giới, mang đến những ưu điểm vượt trội như giảm rò cạnh van và tăng độ bền. Với sự phối chặt chẽ đa chuyên khoa cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, chỉ trong một ngày, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn đã có thể liên tiếp thực hiện thành công 3 ca TAVI.
ThS-BS.CKII Nguyễn Ngọc Thao - Giám đốc chuyên môn - chia sẻ rằng việc triển khai TAVI thể hiện định hướng phát triển chuyên sâu trong lĩnh vực tim mạch can thiệp của Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn.
"Chúng tôi tập trung xây dựng mô hình điều trị đa chuyên khoa, đầu tư đồng bộ về nhân lực và trang thiết bị hiện đại, nhằm mang đến giải pháp điều trị ít xâm lấn, có độ an toàn cao, không chỉ mang đến nhiều lựa chọn điều trị hơn mà còn giúp nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh", bác sĩ Ngọc Thao nhấn mạnh.
Hẹp van động mạch chủ là một trong những bệnh lý tim mạch nguy hiểm, có thể dẫn đến suy tim và tăng nguy cơ tử vong nếu không được điều trị kịp thời, đúng cách. Trước đây, phẫu thuật mở lồng ngực cho người có bệnh tim mạch gần như là lựa chọn duy nhất. Tuy nhiên, phương pháp này tiềm ẩn nhiều rủi ro và thời gian hồi phục kéo dài nên khó thực hiện với các người bệnh lớn tuổi hoặc có nhiều bệnh nền.
Cùng với sự phát triển của y học hiện đại, nhiều kỹ thuật tim mạch tiên tiến đã mở ra cơ hội điều trị hiệu quả và an toàn hơn cho người bệnh, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân lớn tuổi hoặc có bệnh lý nền phức tạp. Trong đó, kỹ thuật TAVI được xem là bước tiến nổi bật nhờ khả năng xâm lấn tối thiểu, giảm nguy cơ biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục.
TAVI là phương pháp đưa van tim sinh học vào cơ thể thông qua ống thông từ động mạch đùi dưới sự hỗ trợ của hệ thống chụp mạch và siêu âm tim hiện đại, giúp người bệnh không cần trải qua phẫu thuật mở lồng ngực như trước đây.
Với định hướng liên tục cập nhật và ứng dụng các kỹ thuật điều trị tiên tiến, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn đã triển khai kỹ thuật TAVI nhằm mang đến thêm nhiều lựa chọn điều trị chất lượng cao cho người bệnh tim mạch, giúp tối ưu hiệu quả điều trị, nâng cao độ an toàn và cá thể hóa phác đồ cho từng người bệnh.
Hồi tháng 1, tại một bệnh viện ở Hà Nội, bác sĩ phát hiện ông bị loét dạ dày, sinh thiết xác định lành tính. Không yên tâm, ông đến Bệnh viện Bạch Mai kiểm tra lại sau đó một tháng. Ổ loét không lớn hơn, nhưng sinh thiết lần này cho kết quả ngược lại: ung thư dạ dày giai đoạn một. Hội chẩn tại Bệnh viện K sau đó xác nhận chẩn đoán.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó Trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, giải thích tế bào ung thư có thể đã tồn tại từ lần sinh thiết đầu, nhưng khả năng kim sinh thiết không bấm trúng vị trí chứa tế bào ác tính, dẫn đến âm tính giả.
Vài ngày trước, bác sĩ Nam cũng tiếp nhận bệnh nhân nam 60 tuổi phát hiện ung thư đại tràng giai đoạn muộn, chỉ ba tháng sau khi tầm soát cho kết quả bình thường. Lần khám trước, ông làm siêu âm và xét nghiệm chỉ điểm ung thư tại bệnh viện tư, không có nội soi đại tràng - phương pháp duy nhất có thể phát hiện tổn thương trực tiếp.
"Trường hợp này có thể do tầm soát chưa đầy đủ hoặc thiếu tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa ung bướu, khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị", bác sĩ Nam nói.
Một phụ nữ 50 tuổi cũng đi chụp nhũ ảnh (siêu âm tuyến vú) định kỳ vào tháng 1/2025, kết quả không có khối u. Lịch hẹn tiếp theo của bà là vào tháng 1 năm sau. Tuy nhiên, đến tháng 9/ 2025 (tức là 8 tháng sau lần khám trước), bà tự sờ thấy một khối cứng ở ngực. Khi đi khám lại, bác sĩ chẩn đoán ung thư vú.
Trong y khoa, hiện tượng bệnh nhân được chẩn đoán mắc ung thư ngay giữa hai kỳ kiểm tra định kỳ, dù kết quả lần khám trước đó hoàn toàn bình thường, được gọi là ung thư ngắt quãng (interval cancer).
Y văn thế giới phân loại nguyên nhân dẫn đến ung thư ngắt quãng thành hai nhóm chính, gồm đặc tính sinh học của khối u và giới hạn của quy trình y khoa. Về mặt sinh học, một số tế bào ung thư có tốc độ nhân đôi nhanh. Tại thời điểm tầm soát, tổn thương mới ở mức vi thể, không thể phát hiện bằng thiết bị chẩn đoán hiện hành, nhưng phát triển thành khối u chỉ vài tháng sau.
Về mặt quy trình, sai sót có thể phát sinh từ giới hạn thiết bị, điển hình như nhũ ảnh bỏ sót tổn thương ở mô vú đặc. Các yếu tố kỹ thuật cũng góp phần tạo ra sai số, như bệnh nhân làm sạch ruột chưa kỹ che khuất polyp trong nội soi đại tràng, hoặc kim sinh thiết không bấm trúng vị trí chứa tế bào ác tính dẫn đến kết quả âm tính giả.
Tỷ lệ ung thư lọt lưới này được ghi nhận qua nhiều nghiên cứu quy mô lớn. Dữ liệu từ Tổ chức Nội soi Tiêu hóa Thế giới (WEO) và tạp chí Gastroenterology cho thấy tỷ lệ ung thư đại trực tràng xuất hiện sau nội soi dao động từ 3-9% tổng số ca mắc mới.
Đối với ung thư vú, nghiên cứu công bố trên The New England Journal of Medicine (NEJM) chỉ ra phụ nữ có mô vú đặc mang rủi ro mắc ung thư ngắt quãng cao hơn đáng kể. Các khối u phát hiện trong khoảng thời gian trống này thường có kích thước lớn và độ ác tính sinh học cao hơn so với u được phát hiện qua tầm soát thông thường.
Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng sai lầm phổ biến nhất là người dân coi tầm soát như "bảo hiểm" trọn đời. Không có phương pháp nào đạt độ chính xác tuyệt đối, và thiết bị y tế cũng có giới hạn sai số. Kết quả xét nghiệm âm tính chỉ phản ánh tình trạng cơ thể tại thời điểm kiểm tra, không đảm bảo tình trạng không mắc bệnh cho đến kỳ khám sau.
"Quy tắc trong phòng chống ung thư hiện nay là cá nhân hóa phương pháp, tần suất tầm soát theo nhóm rủi ro và không phớt lờ các triệu chứng lâm sàng", ông Tỵ nói.
Để tầm soát hiệu quả mà không hoang phí, các chuyên gia khuyến cáo cần dựa vào độ tuổi, tiền sử gia đình và lối sống. "Không phải cứ làm nhiều xét nghiệm là tốt, mà là thực hiện đúng phương pháp vào đúng thời điểm. Đừng để tấm giấy kết quả 'lành tính' trở thành bức màn che mắt bạn trước những nguy cơ thực sự của cơ thể", bác sĩ Nam nhận định.
Nếu gia đình có tiền sử mắc bệnh hoặc bản thân có các yếu tố nguy cơ (hút thuốc, viêm gan B, béo phì), khoảng cách giữa các lần tầm soát cần ngắn hơn và sử dụng các phương pháp chuyên sâu hơn (như MRI thay vì chỉ siêu âm).
Người bệnh nên chủ động lắng nghe cơ thể khi có bất thường, đi khám lập tức, đừng đợi đến kỳ khám tiếp theo. Như trường hợp cụ ông 70 tuổi may mắn phát hiện ở giai đoạn sớm, bác sĩ chỉ định mổ nội soi, cắt bán phần dạ dày, không cần hóa xạ trị, tiên lượng sống tích cực.
Ngày 14/7, Sở Y tế Hà Nội cho biết chị Hương, Điều dưỡng trưởng Khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Đa khoa Đống Đa, thực hiện ca cấp cứu này khi cùng gia đình tới một quán cà phê ở khu vực Linh Đàm. Khoảng hơn 10h, chị đang ngồi bên ngoài thì nghe tiếng hô hoán có người ngã trong quán. Theo phản xạ nghề nghiệp, nữ điều dưỡng lập tức chạy vào.
Một nam thanh niên ngoài 30 tuổi nằm bất động trên nền nhà, toàn thân co cứng, liên tục lên cơn co giật. Trong lúc mọi người xung quanh hoảng loạn, chị Hương tiếp cận, nới lỏng quần áo, giữ vùng đầu và cổ để tránh chấn thương do va đập, đồng thời theo dõi sát diễn biến.
Cơn co giật vừa dứt, cơ thể nạn nhân mềm dần, chân tay duỗi thẳng, môi tím tái. Nhận thấy dấu hiệu thiếu oxy nghiêm trọng, chị kiểm tra mạch cảnh trong khoảng 10 giây. Không thấy mạch, chị xác định người bệnh ngừng tuần hoàn (ngưng tim, ngưng thở) nên lập tức ép tim, đồng thời yêu cầu người xung quanh gọi Trung tâm Cấp cứu 115.
Sau hơn một phút ép tim liên tục, nam thanh niên có mạch trở lại, ho, khạc đờm dãi rồi dần tỉnh. Chị Hương tiếp tục theo dõi hô hấp, ý thức và giữ thông đường thở. Khoảng 15 phút sau, nhân viên 115 tới nơi, xử trí và chuyển bệnh nhân đến bệnh viện.
"Đến khi bệnh nhân tỉnh lại, tôi mới thấy nhẹ nhõm", chị Hương nói, cho biết cấp cứu ngoài cộng đồng khó hơn nhiều so với trong bệnh viện vì thiếu thiết bị và người hỗ trợ.
Chị cho biết lúc nạn nhân co giật, vài người định nhét đũa, thìa vào miệng bệnh nhân vì sợ cắn vào lưỡi. Nữ điều dưỡng kịp ngăn lại, khẳng định đây là quan niệm sai lầm còn phổ biến. Việc đưa vật cứng vào miệng người co giật không bảo vệ được nạn nhân, ngược lại có thể làm gãy răng, rách môi, tổn thương lưỡi và khoang miệng. Vật đưa vào còn nguy cơ gãy, rơi vào đường thở gây hóc, khiến tình trạng thiếu oxy trầm trọng thêm. Người hỗ trợ cũng dễ bị cắn vào tay do cơ hàm nạn nhân co mạnh ngoài ý muốn.
Theo chị Hương, khi gặp người co giật, điều quan trọng là giữ bình tĩnh, che chắn cho họ khỏi va đập và chờ cơn co giật kết thúc. Người xung quanh không nên ghì giữ tay chân, tuyệt đối không đưa bất cứ vật gì vào miệng nạn nhân.
Thay vào đó, cần dọn các vật cứng, sắc nhọn khỏi khu vực, kê vật mềm dưới đầu và nới lỏng quần áo quanh cổ. Không bế xốc người bệnh dậy, không cho uống nước, uống thuốc hay áp dụng các mẹo dân gian khi họ chưa tỉnh táo.
Co giật không chỉ xảy ra ở người động kinh mà còn báo hiệu nhiều tình huống cấp cứu như đột quỵ, hạ đường huyết, chấn thương sọ não, rối loạn điện giải, rối loạn nhịp tim hoặc ngừng tuần hoàn. Trong ca này, biểu hiện co cứng ban đầu dễ khiến người chứng kiến nghĩ đến động kinh. Nhưng khi cơn co giật dứt, nạn nhân mềm người, tím tái, mất phản ứng và không còn mạch. Đánh giá kịp thời giúp chị Hương nhận ra tình trạng ngừng tuần hoàn và ép tim ngay tại chỗ.
Chị nhấn mạnh sơ cấp cứu ban đầu giữ vai trò quyết định, bởi nhân viên y tế không phải lúc nào cũng có mặt trong những phút đầu tiên. Nếu người dân nhận biết đúng dấu hiệu ngừng tuần hoàn, gọi cấp cứu sớm và biết hồi sinh tim phổi, cơ hội sống của bệnh nhân sẽ tăng đáng kể. Khi phát hiện người ngừng tim, ngừng thở, người có kỹ năng cần thực hiện hồi sinh tim phổi (CPR) ngay và gọi 115 trong thời gian sớm nhất.
