“Những người được chuyển tuyến đến Bệnh viện Bạch Mai cấp cứu đều bị tổn thương đường tiêu hóa, 4 bệnh nhân bị viêm gan, suy gan, trong đó một bệnh nhân bị suy đa tạng mặc dù đã điều trị tích cực nhưng không qua khỏi”, BSNT Nguyễn Tiến Đạt, Trung tâm Chống độc, cho biết hôm 12/5.
Vụ ngộ độc xảy ra hôm 2/5 khi một gia đình ở bản Nà Hiên, xã Phiêng Pằn, tổ chức bữa cơm với 24 người tham gia. Thực đơn gồm thịt chó hấp, ngan luộc, canh măng khô, rượu cần và rượu trắng. Dùng bữa xong, 6 người tiếp tục ăn thêm món canh nấm hái trong rừng.
Tới 20h cùng ngày, nhóm này đau bụng, nôn nhiều lần và tiêu chảy. Con gái chủ nhà có triệu chứng nặng nhất, tử vong tại nhà vào sáng 4/5. 18 người không ăn canh nấm hiện sức khỏe bình thường.
5 người sau đó được chuyển tuyến xuống trong tình trạng mất nước nặng, suy gan cấp, suy thận cấp. Các bác sĩ xác định đây là loài nấm độc chứa độc tố amatoxin, ở Việt Nam có nấm độc trắng hình nón (Amanita virosa) hoặc nấm độc tán trắng (Amanita verna) – 2 loại nấm độc nguy hiểm nhất ở Việt Nam.
Các bệnh nhân sau đó được hồi sức, giải độc, lọc máu tăng thải độc, song diễn biến bệnh cực kỳ phức tạp. Một bệnh nhân 62 tuổi bị suy gan tối cấp, suy tim, tụt huyết áp, suy thận, hôn mê gan, phù não, men gan tăng trên 7.000 U/L – cao gấp hàng trăm lần bình thường. Dù được điều trị hết sức, bao gồm cấp cứu hồi sức, các thuốc giải độc, lọc máu kết hợp nhiều phương pháp, nhưng vẫn diễn biến nặng nhanh chóng, cận kề tử vong. Gia đình đã xin đưa bệnh nhân về tối 6/5.
Ba bệnh nhân khác gồm hai nữ 25 tuổi và 20 tuổi, một trẻ 60 tháng tuổi cũng viêm gan nặng, suy gan, phải điều trị tích cực, đang cải thiện. Còn bệnh nhân nam giới 35 tuổi bị tổn thương đường tiêu hóa, đã xuất viện.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, cho hay nguyên nhân của tất cả vụ ngộ độc nấm hiện nay đều bắt nguồn từ việc người dân hái nấm mọc hoang trong rừng về ăn. Ngành y tế phân loại nấm có độc tố thành hai nhóm sớm và muộn.
Với nhóm gây ngộ độc sớm, triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 6 giờ sau ăn. Người bệnh có thể nôn, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí có biểu hiện thần kinh, tim mạch. Tuy nhiên, nếu được cấp cứu kịp thời, gần như tất cả các trường hợp sẽ qua khỏi.
Nguy hiểm nhất là nhóm gây ngộ độc muộn – cũng chính là nhóm bệnh nhân ở Sơn La đã ăn phải. Đây là những loại nấm màu trắng, nhìn sạch sẽ, rất hấp dẫn, trông giống nấm ăn bình thường.
Độc tố amatoxin có trong nấm gây ngăn cản quá trình tổng hợp protein, đây là vật liệu chính để xây dựng nên tế bào, do đó không thể tạo nên tế bào mới thay thế cho các tế bào cũ đang liên tục già cỗi chết đi. Quá trình thay thế này diễn ra liên tục và rất nhanh ở các cơ quan có tốc độ hoạt động và chuyển hóa cao như niêm mạc ruột, gan, thận, tim, não, máu.
Do đó, độc tố amatoxin vào cơ thể thì đi đến đâu gây tổn thương đến đó. Bắt đầu ở đường tiêu hóa vừa hấp thu, vừa gây tổn thương, chết niêm mạc ruột (biểu hiện ỉa chảy, đau bụng, nôn rất nhiều), rồi đến gan bị nặng nhất, thận, tim, não,… cực kỳ dữ dội mà chúng ta vẫn gọi là tối cấp, bạo phát và đây thực sự là một bạo bệnh.
Theo chuyên gia, biểu hiện ngộ độc diễn tiến qua 3 giai đoạn rất điển hình. Giai đoạn đầu xuất hiện muộn, phải sau ăn hơn 6 giờ, người bệnh đau bụng, nôn, tiêu chảy dữ dội kéo dài khoảng một ngày. Sau đó là giai đoạn “im lặng” – khi các triệu chứng tiêu hóa giảm dần, người bệnh tưởng đã khỏi, nhưng thực tế lúc này gan đang bị phá hủy âm thầm.
“Nhiều trường hợp ở giai đoạn này bệnh nhân thấy đỡ, thậm chí có thể được cho về. Nhưng chỉ sau đó không lâu sẽ quay lại viện trong tình trạng suy gan, suy thận, hôn mê và tử vong. Giai đoạn 3 chính là giai đoạn cuối với biểu hiện rầm rộ với tổn thương, suy đa tạng”, TS Nguyên nói, thêm rằng qua các vụ ngộ độc nấm amatoxin, Trung tâm Chống độc đã ước tính tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%, kể cả khi đã được hồi sức tích cực.
Thực tế, hiện nhiều người dân vẫn giữ thói quen hái nấm mọc tự nhiên trong rừng để làm thức ăn do nghĩ là nấm lành. Tuy nhiên, TS Nguyên khẳng định, việc phân biệt nấm độc và không độc bằng mắt thường gần như không thể, kể cả với người có kinh nghiệm.
“Không có cách dân gian nào giúp nhận biết chính xác nấm độc. Nấm độc và nấm ăn được có thể giống nhau gần như hoàn toàn”, ông nhấn mạnh.
Các chuyên gia chống độc cho biết, nếu vừa ăn nấm xong và người bệnh còn tỉnh táo, có thể gây nôn sớm để giảm hấp thu độc tố. Trường hợp nôn, tiêu chảy nhiều cần bù nước, bù điện giải. Tuy nhiên, với các loại nấm gây ngộ độc muộn như amatoxin, các biện pháp sơ cứu ban đầu không có tác dụng do khi đã biểu hiện ngộ độc thì đã quá muộn, quá 6 giờ sau ăn, khi đó nấm và các độc tố đã đi sâu xuống ruột và hấp thu vào cơ thể, gây nôn hay rửa dạ dày không có tác dụng.
Mới đây, phóng viên Dân trí nhận được đơn phản ánh từ anh T.B.N. (35 tuổi, ngụ TP Đồng Nai), về các vấn đề trong quá trình điều trị tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn (đường Phan Xích Long, phường Cầu Kiệu, TPHCM).
Tốn hơn 100 triệu đồng "mổ gấp" nhưng bệnh nặng hơn?
Theo nội dung đơn, anh N. bị đau lưng lâu ngày nên đi kiểm tra thì được một cơ sở y tế công lập chẩn đoán thoái hóa, thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng L5/S1. Ngày 28/4, bệnh nhân vào Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn khám và tập vật lý trị liệu.
Tại đây, sau khi xem ảnh MRI của bệnh nhân, nhân viên tập vật lý trị liệu hẹn anh N. quay lại ngày hôm sau để gặp bác sĩ chuyên khoa theo dõi tình trạng cụ thể. Ngày 29/4, anh N. được một bác sĩ tên Nguyễn Quốc H. (đơn vị Ngoại Thần kinh Cột sống) tiếp nhận và đề nghị mổ.
“Bác sĩ nói nếu tôi không mổ sẽ bị liệt chân và nguy cơ bí tiểu rất khó điều trị. Tôi nghe vậy rất hốt hoảng, bởi trước đó việc đi đứng và tiểu tiện bình thường. Ngày 2/5, tôi cùng mẹ đến gặp bác sĩ vật lý trị liệu thì bác sĩ H. tiếp tục thuyết phục tôi mổ gấp, khẳng định mổ xong có thể chơi được những môn thể thao nặng…”, anh N. nêu.
Tin tưởng lời bác sĩ, anh N. chấp nhận thực hiện cuộc mổ nội soi xử lý thoát vị đĩa đệm vào ngày 5/5, với tổng chi phí phải đóng hơn 100 triệu đồng. Tuy nhiên sau mổ, bệnh nhân cho biết không thể tự sinh hoạt như bình thường, cơ thể mệt mỏi.
Ngày 13/5, sau khi tái khám và cấp toa thuốc mới, bệnh nhân xuất hiện tình trạng mất ngủ, đau dọc vùng lưng lan xuống chân kèm theo triệu chứng đau đầu, ù tai. Khi thông báo điều này, bệnh nhân được bác sĩ điều trị tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn kê lại toa thuốc, nhưng triệu chứng đau không cải thiện mà ngày càng nặng hơn.
Ngày 19/5, anh N. quyết định đến Bệnh viện Chuyên khoa Ngoại thần kinh Quốc tế (phường Phú Thạnh, TPHCM) kiểm tra lại. Tại đây, bệnh nhân được chẩn đoán thoát vị đĩa đệm L5/S1 kèm mô xơ, khuyết cung sau bên phải sau phẫu thuật cũ, chèn ép nhiều vị trí, khả năng thoát vị đĩa đệm tái phát.
Ngày 9/6, người đàn ông tiếp tục đến Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM kiểm tra sức khỏe.
Kết quả khám và chụp chiếu ở đây kết luận bệnh nhân bị thoát vị đĩa đệm kích thước 5-6mm, nghi kèm mảnh đĩa đệm nhỏ thoát vị rời kích thước 4mm ngay sau địa đệm gốc, chèn ép rễ thần kinh S1 phải.
“Bác sĩ nơi tôi khám lại nói ca này phẫu thuật không triệt để, có thể phải mổ lại. Trước đó, tôi có đau và khó chịu nhưng đi đứng bình thường, còn giờ đứng chỉ vài phút là mệt, đau nhiều khi ngồi và đau tê khi nằm nghiêng…
Tôi tốn chi phí điều trị hơn 100 triệu đồng nhưng không hết bệnh như cam kết mà lại nặng hơn, đĩa đệm vẫn thoát vị như trước. Tôi cho rằng hành vi của bác sĩ Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn có dấu hiệu sai phạm”, anh N. chia sẻ và đề nghị báo Dân trí làm rõ.
Bệnh viện đưa xe đến nhà, mong bệnh nhân quay lại tái khám
Phúc đáp các phản ánh của phóng viên, bác sĩ Nguyễn Ngọc Bảo Long, Giám đốc Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn cho biết, sau khi khẩn trương rà soát kỹ lưỡng hồ sơ và quá trình thăm khám của anh T.B.N., đơn vị nhận thấy quá trình tư vấn, kiểm tra tiền phẫu cho đến mổ và hậu phẫu của bệnh nhân được thực hiện đúng quy trình.
Người bệnh và thân nhân đã tự nguyện ký cam kết đồng ý phẫu thuật. Tại lần tái khám ngày 13/5, hồ sơ của bệnh viện ghi nhận người bệnh hết đau vết mổ, hết tê chân, đi lại bình thường.
Sau khi nhận được than phiền về kết quả phẫu thuật, bệnh viện đã gửi lời thăm hỏi và liên hệ với anh N. đề nghị được hội chẩn, tái đánh giá tình trạng sức khỏe và toàn bộ hành trình điều trị, có sự tham gia của bên thứ ba.
Ngày 29/5, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn đã chủ động cho xe di chuyển cùng nhân viên y tế đến Đồng Nai để đón người bệnh quay lại kiểm tra sức khỏe, nhưng bị từ chối.
Trước việc bệnh nhân phản ánh bị người điều trị tìm nhiều cách hối thúc mổ gấp, bác sĩ Nguyễn Ngọc Thao, Giám đốc Y khoa Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn khẳng định, nội dung này không có căn cứ.
Ngoài ra, chi phí hơn 100 triệu đồng mà bệnh nhân phải trả nằm trong khung giá áp dụng cho phương pháp mổ nội soi điều trị thoát vị đĩa đệm tại đơn vị.
“Bệnh viện rất mong muốn bệnh nhân quay lại để các chuyên gia trực tiếp kiểm tra, đánh giá lại tình trạng”, lãnh đạo Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn đề nghị.
Trên thực tế, chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy uống nước trước, trong hay sau bữa ăn gây hại cho hệ tiêu hóa ở người khỏe mạnh, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).
Dạ dày và ruột có cơ chế điều chỉnh rất linh hoạt. Khi thức ăn đi vào, cơ thể sẽ tự tiết a xít dạ dày, enzyme tiêu hóa và kiểm soát tốc độ tiêu hóa của dạ dày. Sự điều chỉnh này sẽ tương thích với lượng thức ăn và chất lỏng được nạp vào. Vì vậy, điều quan trọng thường không nằm ở chuyện có uống trước hay sau ăn mà là uống bao nhiêu và cơ thể phản ứng như thế nào.
Uống một ly nước trước bữa ăn có thể giúp cơ thể bù nước nếu đang khát, đồng thời tạo cảm giác no nhẹ. Điều này đặc biệt hữu ích với những người đang ăn kiêng.
Một nghiên cứu đăng trên chuyên san Obesity cho thấy trong chương trình giảm cân kéo dài 12 tuần, những người thừa cân uống khoảng 500 ml nước trước bữa ăn có thể giảm cân nhiều hơn nhóm không uống nước.
Với uống nước trong bữa ăn, một số bằng chứng khoa học cho thấy nước có thể làm tăng độ pH trong dạ dày. Tuy nhiên, tác động này chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, sau đó dạ dày sẽ nhanh chóng điều chỉnh và trở lại trạng thái bình thường.
Trên thực tế, uống từng ngụm nhỏ trong khi ăn sẽ giúp làm mềm thức ăn, hỗ trợ quá trình nhai nuốt và giúp thức ăn di chuyển dễ dàng hơn trong hệ tiêu hóa.
Dù nước không gây hại trực tiếp cho tiêu hóa nhưng uống quá nhiều ngay sau bữa ăn có thể khiến một số người cảm thấy khó chịu. Khi dạ dày đã chứa nhiều thức ăn, nạp thêm một lượng lớn nước trong thời gian ngắn có thể làm tăng cảm giác căng tức, đầy bụng hoặc buồn nôn nhẹ.
Phần lớn người khỏe mạnh không cần quá lo lắng về thời điểm uống nước. Tuy nhiên, một số nhóm có thể cần điều chỉnh thói quen này.
Người bị trào ngược dạ dày thực quản có thể thấy triệu chứng nặng hơn nếu uống quá nhiều nước trong bữa ăn. Nguyên nhân là do áp lực trong dạ dày tăng lên. Những người từng phẫu thuật dạ dày cũng có thể nhanh no hoặc khó chịu nếu vừa ăn vừa uống nước.
Ngoài ra, người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc đang phải kiểm soát lượng dịch nạp vào nên làm theo hướng dẫn riêng của bác sĩ, theo Verywell Health.
Nhưng ngón tay cái của Thắng, một trình dược viên ở TP HCM, chưa nghỉ một giây. Nó vuốt lên liên tục và vô thức những video ngắn trên nền tảng TikTok, Facebook, từ lúc anh bước vào quán cho đến lúc ra về.
"Nhiều lúc tâm trạng không vui, mình càng lướt như một phản xạ", Thắng chia sẻ, mô tả cảm giác bản thân bị cuốn đi giống như một người rơi vào trạng thái mơ hồ, u mê. "Càng xem càng thấy mệt mỏi, đầu óc trống rỗng, nhưng cứ cất điện thoại đi được 5 phút là tay lại tự động tìm đến nó".
Với nhiều người, cơn nghiện này len lỏi vào cả không gian riêng tư nhất và tàn phá giấc ngủ của họ. Sang, 28 tuổi, chuyên viên truyền thông, từng có thói quen tự thưởng cho mình 15-20 phút lướt điện thoại trước khi đi ngủ để giải tỏa áp lực sau ngày làm việc dài. Nhưng ranh giới của sự tự chủ nhanh chóng bị xóa nhòa khi anh liên tục bị cuốn vào những video "drama" và bóc phốt giật gân.
"Ban đầu chỉ định xem vài clip, nhưng khi giật mình nhìn lên đồng hồ thì đã 2-3 giờ sáng", Sang kể. Đêm nào lướt điện thoại là đêm đó chàng trai mất ngủ, đầu óc căng thẳng vì suy nghĩ về những nội dung vô bổ vừa xem. Ngày hôm sau của Sang bắt đầu bằng sự mệt mỏi, nhớ trước quên sau và một cơ thể uể oải, thiếu sức sống.
Năng lực tư duy hệ thống và khả năng sáng tạo của một người làm nội dung chuyên nghiệp ở Sang bị đóng băng hoàn toàn. Nam thanh niên không thể kết nối các ý tưởng lớn cho chiến dịch, tư duy bị phân mảnh thành những mẩu thông tin vụn vặt và trở nên dễ kích động với đồng nghiệp.
Hội chứng "thối não" hay sự mụ mị đầu óc sau khi xem video ngắn liên tục không còn là một khái niệm tự trào mà đã trở thành vấn đề sức khỏe tâm thần thực tế trên diện rộng. Theo báo cáo của DataReportal, tính đến đầu năm 2024, Việt Nam có khoảng 67,72 triệu người dùng TikTok từ 18 tuổi trở lên, đưa đất nước trở thành một trong những quốc gia có lượng người dùng nền tảng này cao hàng đầu khu vực Đông Nam Á.
Nghiên cứu từ Viện Phát triển Con người Max Planck chỉ ra rằng sự gia tăng nhanh chóng về lượng nội dung số đang làm suy giảm nghiêm trọng thời gian duy trì sự chú ý của con người, thôi thúc họ liên tục chuyển sang các kích thích mới mẻ hơn. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi sự cạnh tranh khốc liệt giữa các nền tảng khi Meta ghi nhận tính năng Reels chiếm hơn 20% thời gian của người dùng trên Instagram, trong khi YouTube Shorts đạt tới hàng chục tỷ lượt xem mỗi ngày.
Sự kiệt quệ nhận thức này bắt nguồn từ cơ chế phân phối nội dung được thiết kế tinh vi. Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, lý giải rằng hiện tượng mệt mỏi nhận thức xảy ra khi hệ thần kinh bị quá tải do phải xử lý lượng thông tin dồn dập và chuyển đổi liên tục giữa hàng trăm nội dung khác nhau. Điều này gây suy giảm tạm thời khả năng kiểm soát điều hành ở vùng vỏ não trước trán, nơi chịu trách nhiệm lập kế hoạch và kiềm chế xung động.
Thuật toán đề xuất dựa trên hệ thống trí tuệ nhân tạo mạnh mẽ của các nền tảng hoạt động như một máy đánh bạc kỹ thuật số, phân phối phần thưởng biến thiên để người dùng không thể đoán trước video tiếp theo. Cơ chế này tạo ra dòng dopamine ăn liền khổng lồ, khác biệt hoàn toàn với lượng dopamine lành mạnh có được từ sự kiên trì hoàn thành các mục tiêu dài hạn.
Hệ quả lâu dài của việc nghiện video ngắn là sự suy giảm khả năng tư duy sâu và tính kiên nhẫn. Dựa trên nguyên lý dẻo thần kinh, khi não bộ bị rèn luyện để chỉ phản hồi trước các kích thích kéo dài từ 15 đến 30 giây, các hoạt động đòi hỏi sự tập trung dài hạn như đọc sách hay viết báo cáo sẽ trở nên vô cùng chật vật.
"Người dùng dần hình thành sự kiên nhẫn thấp, suy giảm kỹ năng giao tiếp và mất đi khả năng trì hoãn phần thưởng. Việc tương tác chủ yếu qua màn hình làm giảm cơ hội rèn luyện việc lắng nghe sâu cũng như đọc các tín hiệu phi ngôn ngữ trong cuộc sống thực tế", ông Thiện nhận định.
Ngoài ra, ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại dùng trước khi ngủ ức chế trực tiếp quá trình tiết melatonin, đẩy lùi giấc ngủ REM, giai đoạn não bộ củng cố ký ức và xử lý cảm xúc, khiến người dùng thức dậy trong trạng thái mệt mỏi dù đã ngủ đủ giờ, một vòng luẩn quẩn mà nhiều người lầm tưởng là do stress công việc.
Mặt khác, trạng thái cảnh giác liên tục khi lướt màn hình kích hoạt tuyến thượng thận tiết cortisol, hormone stress. Nồng độ cortisol tăng mạn tính theo thời gian sẽ làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ viêm mạn tính và rối loạn lo âu, trầm cảm.
Đối mặt với "cơn bão" thông tin ngắt quãng này, một bộ phận người trẻ đang tự tìm cách "tự vệ" để giành lại quyền kiểm soát tâm trí. Sau nhiều lần tải lên rồi lại xóa ứng dụng, Thắng quyết định thực hiện cuộc thanh lọc triệt để.
Anh tái cấu trúc lại thói quen hằng ngày bằng cách chuyển sang các hoạt động thể chất ngoài trời. Thay vì tìm kiếm dopamine tức thời từ màn hình, chàng trai chọn tham gia các môn thể thao dùng vợt như cầu lông và pickleball để kích thích cơ thể tự tiết dopamine tự nhiên, giúp tăng sự nhạy bén cho hệ thần kinh. Cuối tuần, anh tìm đến các cung đường trekking, thực hiện liệu pháp "tắm rừng" để cơ thể được thải độc dưới ánh sáng tự nhiên.
"Thói quen hàng ngày sẽ tạo nên cuộc sống của bạn", Thắng đúc kết sau hành trình cai nghiện công nghệ. "Đừng để bản thân già đi trong sự nuối tiếc vì đã dâng hiến những năm tháng sung sức nhất cho những cú vuốt màn hình vô định".
Trong khi đó, các chuyên gia tâm lý khuyên người dùng nên quan sát mức độ suy giảm chức năng sống thực tế, như việc xem lâu hơn dự kiến, bồn chồn khi rời điện thoại, trì hoãn công việc hoặc để công nghệ ảnh hưởng đến giấc ngủ.
"Tin tốt là não bộ có khả năng thích nghi và phục hồi rất cao thông qua các phương pháp thải độc kỹ thuật số thực tế", thạc sĩ Thiện nói. Ông khuyên thay vì cai nghiện cực đoan, người dùng có thể chủ động tắt các thông báo không cần thiết, đặt giới hạn thời gian ứng dụng và tạo ra các khoảng thời gian không màn hình trước khi đi ngủ.
Việc tái huấn luyện năng lực chú ý bằng cách đọc sách giấy, viết tay, tập thể dục hoặc chấp nhận những khoảng trống nhàm chán trong ngày sẽ giúp não bộ phục hồi và tái tạo năng lượng.
