“Những người được chuyển tuyến đến Bệnh viện Bạch Mai cấp cứu đều bị tổn thương đường tiêu hóa, 4 bệnh nhân bị viêm gan, suy gan, trong đó một bệnh nhân bị suy đa tạng mặc dù đã điều trị tích cực nhưng không qua khỏi”, BSNT Nguyễn Tiến Đạt, Trung tâm Chống độc, cho biết hôm 12/5.
Vụ ngộ độc xảy ra hôm 2/5 khi một gia đình ở bản Nà Hiên, xã Phiêng Pằn, tổ chức bữa cơm với 24 người tham gia. Thực đơn gồm thịt chó hấp, ngan luộc, canh măng khô, rượu cần và rượu trắng. Dùng bữa xong, 6 người tiếp tục ăn thêm món canh nấm hái trong rừng.
Tới 20h cùng ngày, nhóm này đau bụng, nôn nhiều lần và tiêu chảy. Con gái chủ nhà có triệu chứng nặng nhất, tử vong tại nhà vào sáng 4/5. 18 người không ăn canh nấm hiện sức khỏe bình thường.
5 người sau đó được chuyển tuyến xuống trong tình trạng mất nước nặng, suy gan cấp, suy thận cấp. Các bác sĩ xác định đây là loài nấm độc chứa độc tố amatoxin, ở Việt Nam có nấm độc trắng hình nón (Amanita virosa) hoặc nấm độc tán trắng (Amanita verna) – 2 loại nấm độc nguy hiểm nhất ở Việt Nam.
Các bệnh nhân sau đó được hồi sức, giải độc, lọc máu tăng thải độc, song diễn biến bệnh cực kỳ phức tạp. Một bệnh nhân 62 tuổi bị suy gan tối cấp, suy tim, tụt huyết áp, suy thận, hôn mê gan, phù não, men gan tăng trên 7.000 U/L – cao gấp hàng trăm lần bình thường. Dù được điều trị hết sức, bao gồm cấp cứu hồi sức, các thuốc giải độc, lọc máu kết hợp nhiều phương pháp, nhưng vẫn diễn biến nặng nhanh chóng, cận kề tử vong. Gia đình đã xin đưa bệnh nhân về tối 6/5.
Ba bệnh nhân khác gồm hai nữ 25 tuổi và 20 tuổi, một trẻ 60 tháng tuổi cũng viêm gan nặng, suy gan, phải điều trị tích cực, đang cải thiện. Còn bệnh nhân nam giới 35 tuổi bị tổn thương đường tiêu hóa, đã xuất viện.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, cho hay nguyên nhân của tất cả vụ ngộ độc nấm hiện nay đều bắt nguồn từ việc người dân hái nấm mọc hoang trong rừng về ăn. Ngành y tế phân loại nấm có độc tố thành hai nhóm sớm và muộn.
Với nhóm gây ngộ độc sớm, triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 6 giờ sau ăn. Người bệnh có thể nôn, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí có biểu hiện thần kinh, tim mạch. Tuy nhiên, nếu được cấp cứu kịp thời, gần như tất cả các trường hợp sẽ qua khỏi.
Nguy hiểm nhất là nhóm gây ngộ độc muộn – cũng chính là nhóm bệnh nhân ở Sơn La đã ăn phải. Đây là những loại nấm màu trắng, nhìn sạch sẽ, rất hấp dẫn, trông giống nấm ăn bình thường.
Độc tố amatoxin có trong nấm gây ngăn cản quá trình tổng hợp protein, đây là vật liệu chính để xây dựng nên tế bào, do đó không thể tạo nên tế bào mới thay thế cho các tế bào cũ đang liên tục già cỗi chết đi. Quá trình thay thế này diễn ra liên tục và rất nhanh ở các cơ quan có tốc độ hoạt động và chuyển hóa cao như niêm mạc ruột, gan, thận, tim, não, máu.
Do đó, độc tố amatoxin vào cơ thể thì đi đến đâu gây tổn thương đến đó. Bắt đầu ở đường tiêu hóa vừa hấp thu, vừa gây tổn thương, chết niêm mạc ruột (biểu hiện ỉa chảy, đau bụng, nôn rất nhiều), rồi đến gan bị nặng nhất, thận, tim, não,… cực kỳ dữ dội mà chúng ta vẫn gọi là tối cấp, bạo phát và đây thực sự là một bạo bệnh.
Theo chuyên gia, biểu hiện ngộ độc diễn tiến qua 3 giai đoạn rất điển hình. Giai đoạn đầu xuất hiện muộn, phải sau ăn hơn 6 giờ, người bệnh đau bụng, nôn, tiêu chảy dữ dội kéo dài khoảng một ngày. Sau đó là giai đoạn “im lặng” – khi các triệu chứng tiêu hóa giảm dần, người bệnh tưởng đã khỏi, nhưng thực tế lúc này gan đang bị phá hủy âm thầm.
“Nhiều trường hợp ở giai đoạn này bệnh nhân thấy đỡ, thậm chí có thể được cho về. Nhưng chỉ sau đó không lâu sẽ quay lại viện trong tình trạng suy gan, suy thận, hôn mê và tử vong. Giai đoạn 3 chính là giai đoạn cuối với biểu hiện rầm rộ với tổn thương, suy đa tạng”, TS Nguyên nói, thêm rằng qua các vụ ngộ độc nấm amatoxin, Trung tâm Chống độc đã ước tính tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%, kể cả khi đã được hồi sức tích cực.
Thực tế, hiện nhiều người dân vẫn giữ thói quen hái nấm mọc tự nhiên trong rừng để làm thức ăn do nghĩ là nấm lành. Tuy nhiên, TS Nguyên khẳng định, việc phân biệt nấm độc và không độc bằng mắt thường gần như không thể, kể cả với người có kinh nghiệm.
“Không có cách dân gian nào giúp nhận biết chính xác nấm độc. Nấm độc và nấm ăn được có thể giống nhau gần như hoàn toàn”, ông nhấn mạnh.
Các chuyên gia chống độc cho biết, nếu vừa ăn nấm xong và người bệnh còn tỉnh táo, có thể gây nôn sớm để giảm hấp thu độc tố. Trường hợp nôn, tiêu chảy nhiều cần bù nước, bù điện giải. Tuy nhiên, với các loại nấm gây ngộ độc muộn như amatoxin, các biện pháp sơ cứu ban đầu không có tác dụng do khi đã biểu hiện ngộ độc thì đã quá muộn, quá 6 giờ sau ăn, khi đó nấm và các độc tố đã đi sâu xuống ruột và hấp thu vào cơ thể, gây nôn hay rửa dạ dày không có tác dụng.
Điều quan trọng nhất là bệnh nhân phải được đưa tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt, đặc biệt là các bệnh viện có khả năng hồi sức chống độc chuyên sâu.
Giấc ngủ chất lượng không chỉ giúp cơ thể phục hồi năng lượng mà còn hỗ trợ trí nhớ, tâm trạng, miễn dịch và sức khỏe tim mạch. Theo các chuyên gia, nhiều thói quen ban ngày có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đi vào giấc ngủ và chất lượng nghỉ ngơi vào ban đêm.
Duy trì giờ ngủ và thức dậy cố định
Theo Mayo Clinic, việc đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, kể cả cuối tuần, giúp ổn định đồng hồ sinh học. Khi nhịp sinh học được duy trì đều đặn, cơ thể sẽ dễ buồn ngủ vào buổi tối và tỉnh táo hơn vào buổi sáng. Người trưởng thành nên ngủ ít nhất 7 tiếng mỗi đêm và hạn chế thay đổi giờ giấc ngủ thất thường.
Tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày
Ánh sáng mặt trời đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh nhịp sinh học. Dành thời gian ngoài trời hoặc tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày có thể cải thiện chất lượng và thời lượng giấc ngủ vào ban đêm.
Ánh sáng buổi sáng giúp cơ thể nhận biết thời điểm thức và ngủ, từ đó hỗ trợ quá trình sản xuất hormone melatonin đúng lúc vào buổi tối.
Vận động thường xuyên
Theo Times of India, hoạt động thể chất hằng ngày có thể giúp dễ đi vào giấc ngủ, đồng thời tăng thời gian ngủ sâu. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý không nên tập luyện cường độ cao quá sát giờ đi ngủ vì khiến cơ thể tỉnh táo và khó thư giãn.
Hạn chế caffeine vào cuối ngày
Cà phê, trà đặc, nước tăng lực hay một số loại nước ngọt có chứa caffeine có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ nhiều giờ sau khi sử dụng. Điều này là do caffeine kích thích hệ thần kinh và có thể làm chậm quá trình buồn ngủ tự nhiên của cơ thể.
Những người nhạy cảm với caffeine nên tránh sử dụng các đồ uống này vào buổi chiều hoặc tối để giảm nguy cơ trằn trọc, khó ngủ.
Ăn thực phẩm hỗ trợ giấc ngủ
Chế độ ăn uống cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Theo Healthline, một số thực phẩm chứa melatonin, magie hoặc tryptophan - những chất tham gia vào quá trình điều hòa giấc ngủ - có thể giúp dễ ngủ hơn.
Các lựa chọn thường được nhắc đến gồm cá béo (như cá hồi, cá thu); quả kiwi; anh đào chua; các loại hạt (hạt óc chó, hạnh nhân) và sữa.
Giảm thời gian dùng thiết bị điện tử trước khi ngủ
Ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị điện tử có thể ức chế quá trình tiết melatonin - hormone để cơ thể chuẩn bị cho giấc ngủ.
Mọi người nên hạn chế sử dụng thiết bị ít nhất một giờ trước khi đi ngủ. Thay vào đó, có thể đọc sách, nghe nhạc nhẹ hoặc thực hiện các hoạt động thư giãn để não bộ chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi.
Tạo không gian ngủ thoải mái và thư giãn
Nhiệt độ phòng, ánh sáng và tiếng ồn đều ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Giữ phòng ngủ mát mẻ, tối và yên tĩnh đồng thời duy trì các hoạt động thư giãn như tắm nước ấm, thiền hoặc hít thở sâu trước khi ngủ cũng có thể dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Theo Medical News Today, việc xây dựng một thói quen thư giãn cố định vào buổi tối giúp gửi tín hiệu cho não bộ rằng đã đến lúc nghỉ ngơi, từ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ về lâu dài.
Nhiều người từng nghe "công thức số 9" để tính tần suất quan hệ theo tuổi bằng cách lấy số hàng chục của tuổi nhân với 9. Chẳng hạn, tuổi 20 là 2 x 9 = 18, hiểu là một tuần 8 lần; tuổi 30 là 3 x 9 = 27, tức hai tuần 7 lần; tuổi 40 là 4 x 9 = 36, nghĩa là ba tuần 6 lần. Cách tính này vui, dễ nhớ và thường được truyền tai như một "chuẩn phong độ" của nam giới.
Tuy nhiên, theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health, nếu xem đây là tiêu chuẩn y khoa thì không chính xác. Bởi, tuổi tác có ảnh hưởng đến đời sống tình dục, song không phải yếu tố quyết định duy nhất. Tần suất quan hệ thường giảm dần theo tuổi do thay đổi nội tiết, sức khỏe tim mạch, giấc ngủ, bệnh nền, thuốc đang sử dụng, mức độ căng thẳng và chất lượng mối quan hệ.
"Không phải cứ trẻ là nhu cầu cao, lớn tuổi là giảm hẳn", bác sĩ nói, dẫn ví dụ một người đàn ông 35 tuổi thường xuyên thức khuya, áp lực công việc, uống nhiều rượu bia có thể ít ham muốn hơn người 50 tuổi ngủ đủ, vận động đều và tinh thần ổn định.
Nghiên cứu của Twenge và cộng sự công bố trên Archives of Sexual Behavior cho thấy tần suất quan hệ ở người trưởng thành Mỹ có xu hướng giảm theo tuổi. Sau giai đoạn đỉnh khoảng 25 tuổi, số lần quan hệ trung bình giảm khoảng 3,2% mỗi năm. Tuy nhiên, kết quả này chỉ phản ánh xu hướng chung, không thể quy thành công thức cố định cho từng người.
Theo bác sĩ Duy, "công thức số 9" chỉ nên xem như một mẹo tham khảo vui. Công thức này không tính đến nhiều yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sinh lý nam như nồng độ testosterone, rối loạn cương, bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, trầm cảm, tác dụng phụ của thuốc, mức độ mệt mỏi hay sự hài lòng của bạn tình.
"Cơ thể con người không chạy bằng bảng cửu chương", bác sĩ nói. "Không phải cứ 30 tuổi là phải đạt hai tuần 7 lần hay 50 tuổi là bốn tuần 5 lần. Đời sống tình dục không nên trở thành bài toán chia lịch hay áp lực phải hoàn thành chỉ tiêu, KPI phòng ngủ".
Vậy tần suất bao nhiêu là hợp lý? Theo chuyên gia nam khoa, không có con số chung cho mọi cặp đôi. Điều quan trọng là cả hai đều cảm thấy thoải mái, tự nguyện, không đau, không quá mệt mỏi và không ảnh hưởng đến sức khỏe hay công việc.
Có người duy trì vài lần mỗi tuần vẫn phù hợp, người khác ít hơn nhưng vẫn hài lòng. Chất lượng mối quan hệ, cảm xúc và sự gắn kết thường quan trọng hơn việc đếm số lần.
Một nghiên cứu khác của Ueda và cộng sự công bố năm 2020 trên JAMA Network Open ghi nhận tỷ lệ nam giới Mỹ 18-24 tuổi không có hoạt động tình dục trong năm trước đó tăng từ 18,9% lên 30,9% trong giai đoạn 2000-2018. Điều này cho thấy tần suất quan hệ còn chịu ảnh hưởng của lối sống, công việc, tình trạng mối quan hệ và bối cảnh xã hội, không chỉ riêng tuổi tác.
Bác sĩ Duy khuyến cáo nam giới nên đi khám nếu giảm ham muốn kéo dài, khó cương hoặc khó duy trì độ cương, xuất tinh bất thường, đau khi quan hệ, mệt mỏi dai dẳng, mất cương buổi sáng hoặc hai vợ chồng mong con sau 6-12 tháng vẫn chưa có thai. Khi đó, bác sĩ có thể đánh giá nội tiết, tim mạch, chuyển hóa, tâm lý và chất lượng tinh trùng để tìm nguyên nhân.
Theo quan điểm của Y học cổ truyền Trung Quốc, việc ăn sáng đúng cách chứa đựng những bí mật giúp bảo vệ não bộ và nuôi dưỡng dạ dày. Trong cuốn sách Điều trị các bệnh thường gặp bằng Đông y, bác sĩ Zhang Xueliang, Học viện Khoa học Y học Trung Quốc, dẫn lại lời dạy từ cổ thư Lão Lão Hằng Ngôn rằng:
"Giữa trưa dương khí thịnh nhất, lúc mặt trời lặn dương khí suy yếu, vì vậy sáng nên ăn no, trưa ăn nhẹ và tối nên để bụng trống". "Sáng ăn ngon, tối ăn ít" chính là quy tắc vàng để sống thọ và là trọng tâm của phương pháp "dưỡng vị" trong Đông y.
Bữa sáng giữ vai trò quan trọng nhất trong ngày. Sau một đêm dài ngủ nghỉ, cơ thể đã tiêu hao năng lượng liên tục hơn 10 giờ mà không được bổ sung. Lúc này, cơ thể cần được nạp năng lượng thông qua bữa sáng để duy trì sự tỉnh táo và bền bỉ cho cả ngày làm việc. Việc bỏ bữa sáng thường xuyên có thể dẫn đến tình trạng lờ đờ, suy giảm chức năng tiêu hóa và hệ miễn dịch. Hơn nữa, để bụng đói sẽ gây ra cảm giác thèm ăn dữ dội trước bữa trưa, dẫn đến việc ăn quá mức và gây béo phì. Về lâu dài, thói quen này còn tiềm ẩn nguy cơ gây ra các bệnh mạn tính như polyp túi mật và sỏi mật.
Để có một bữa sáng chất lượng, bác sĩ Trương cho biết yếu tố tiên quyết là thực phẩm phải ở trạng thái nóng. Do các nhóm thực phẩm sống và lạnh dễ làm tổn hao dương khí vùng bụng, việc dùng đồ nóng sẽ giúp bảo vệ vị khí và hỗ trợ lưu thông máu. Khi vừa thức dậy, các mạch máu và cơ bắp vẫn đang ở trạng thái co lại, nếu nạp đồ lạnh sẽ khiến cơ quan trong cơ thể co thắt mạnh hơn, cản trở hấp thụ dưỡng chất từ thức ăn và dẫn đến các vấn đề như da dẻ xanh xao, chán ăn hay dễ cảm lạnh.
Theo bác sĩ, một bữa sáng chất lượng nên có tinh bột làm thành phần chủ đạo, bởi nhóm chất này không chỉ cung cấp nguồn năng lượng dồi dào và sự minh mẫn cho não bộ mà còn tăng cường khả năng hấp thụ các dưỡng chất từ sữa hoặc sữa đậu nành. Đồng thời, việc bổ sung đầy đủ nước trong bữa sáng là yêu cầu cần thiết để hỗ trợ quá trình tiêu hóa, đồng thời bù đắp kịp thời lượng nước mà cơ thể đã tiêu hao sau một đêm dài.
Trong việc phối hợp thực phẩm, việc bổ sung một lượng vừa đủ chất đạm và chất béo lành mạnh từ các nguồn như trứng, các sản phẩm từ đậu nành, thịt nạc hay lạc sẽ giúp kéo dài cảm giác no, đồng thời duy trì nguồn năng lượng bền bỉ cho cơ thể suốt buổi sáng. Để thực đơn thêm hoàn hảo, người dùng nên kết hợp thêm rau xanh và trái cây nhằm cung cấp các loại vitamin hòa tan cùng chất xơ cần thiết. Bác sĩ gợi ý một bữa sáng lành mạnh gồm những món ăn ấm nóng như cháo, yến mạch, tào phớ, sữa đậu nành nóng hoặc chè mè đen, kết hợp cùng các loại bánh mì, rau xanh và trái cây để đảm bảo đủ chất.
Bác sĩ đặc biệt lưu ý các bậc phụ huynh rằng việc bỏ bữa sáng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tăng trưởng, phát triển thể chất cũng như kết quả học tập của trẻ em và thanh thiếu niên. Do đó, cha mẹ cần nêu gương và hỗ trợ con trẻ hình thành thói quen ăn uống khoa học ngay từ sớm. Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn sáng sau khi thức dậy khoảng 20 đến 30 phút, bởi đây là lúc hệ tiêu hóa đạt trạng thái lý tưởng nhất để hấp thụ và chuyển hóa trọn vẹn các chất dinh dưỡng.
