Hai tháng qua là cơn ác mộng đối với ngành vận tải biển toàn cầu, khi eo biển Hormuz ở Trung Đông gần như tê liệt, trong khi lực lượng Houthi ở Yemen đe dọa tấn công tàu thuyền đi qua biển Đỏ để thể hiện sự ủng hộ với Iran.
Houthi từ năm 2024 đã tấn công một số tàu thuyền trên biển Đỏ để bày tỏ đoàn kết với nhóm Hamas ở Gaza, khiến khoảng một nửa số tàu hàng từ châu Á và vùng Vịnh đến châu Âu đã phải bỏ qua tuyến đường qua eo biển Bab el-Mandeb, nơi được xem là điểm nghẽn giữa Biển Đỏ và Vịnh Aden.
Các hãng vận tải lớn đã chọn lộ trình thay thế vòng qua phía nam châu Phi. Việc chuyển hướng này làm hành trình kéo dài thêm hàng nghìn km, tăng thời gian di chuyển lên hai đến ba tuần. Tuy nhiên, các con tàu sẽ phải đi qua vùng biển ngoài khơi Somalia, đối mặt với cơn ác mộng mới: Cướp biển.
Ba tàu hàng đã bị cướp biển bắt ngoài khơi Somalia và Yemen chỉ trong ba tuần qua, gồm tàu chở dầu Honour 25, Eureka và tàu chở hàng Sward.
Tàu Sward rời cảng Suez ở Ai Cập vào ngày 13/4 để thực hiện lộ trình đến Mombasa, Kenya, thì bị cướp biển áp sát ở vùng biển cách thị trấn cảng Garacad của Somalia khoảng 11 km ngày 26/4. Tàu có 17 thành viên thủy thủ đoàn, gồm 15 người Syria và 2 người Ấn Độ, theo ba quan chức an ninh từ khu tự trị Puntland của Somalia.
Nhóm cướp biển sau đó điều khiển tàu về phía bờ biển và neo đậu ở một khu vực hẻo lánh gần thị trấn ven biển Garacad, nơi 6 người đàn ông có vũ trang và một phiên dịch viên lên tàu.
“Anh ta không chỉ nói chuyện với thủy thủ đoàn mà còn đàm phán với chủ tàu”, một quan chức an ninh Somalia cho biết.
Đến sáng 28/4, thêm 4 người đàn ông mang vũ khí lên tàu Sward, nâng tổng số cướp biển trên tàu lên 20 người, theo các quan chức.
“Các tàu hoạt động trong khu vực được khuyến cáo duy trì cảnh giác cao độ, đặc biệt là trong phạm vi 150 hải lý tính từ bờ biển Somalia giữa Mogadishu và Hafun nếu có thể”, Trung tâm An ninh Hàng hải Ấn Độ Dương (MSCIO) tuyên bố tháng trước.
Cướp biển từng hoành hành trên các vùng biển ngoài khơi Somalia vào cuối những năm 2000, đạt đỉnh điểm vào năm 2011 với 212 vụ tấn công, theo dữ liệu của lực lượng hải quân châu Âu. Những tên cướp biển trở nên táo bạo hơn, tấn công các tàu thuyền cách bờ biển Somalia hơn 3.600 km trên Ấn Độ Dương.
Hải quân các nước Liên minh châu Âu sau đó đã tiến hành chiến dịch Atalanta, bảo vệ hoạt động hàng hải ngoài khơi Somalia, truy quét mạnh tay các nhóm cướp biển trong khu vực. Nỗ lực của liên minh quốc tế này đã khiến làn sóng tấn công giảm xuống chỉ còn vài vụ mỗi năm kể từ năm 2014.
Tuy nhiên, chiến sự Iran đang khiến các lực lượng hải quân quốc tế phải tập trung vào eo biển Hormuz và biển Đỏ, tạo điều kiện cho các nhóm tội phạm có tổ chức ở Somalia trỗi dậy và tiến hành các vụ cướp tàu táo tợn, theo Nik Martin, nhà phân tích của DW.
Tim Walker, nhà nghiên cứu cấp cao về các mối đe dọa xuyên quốc gia và tội phạm có tổ chức tại Viện Nghiên cứu An ninh Nam Phi, cho rằng các nhóm cướp biển Somalia nhận thấy lực lượng hải quân quốc tế đang hiện diện ít hơn dọc theo đường bờ biển dài 3.300 km của nước này.
“Một số nhóm cướp biển đang tìm cách chiếm tàu và bắt giữ thủy thủ đoàn để đòi tiền chuộc, đôi khi là những khoản tiền khổng lồ để đổi lấy sự an toàn cho họ”, Walker nói.
Jethro Norman, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, cũng nhận định hải tặc đã lợi dụng việc các lực lượng hải quân quốc tế chuyển hướng nguồn lực về Biển Đỏ để tăng cường hoạt động.
Theo công ty dữ liệu hàng hải Lloyd’s List Intelligence, ít nhất hai nhóm cướp biển đang hoạt động ở Somalia, chủ yếu đóng tại Puntland và dường như có nguồn lực rất dồi dào. Các nhóm này sử dụng những chiếc thuyền gỗ cỡ lớn gọi là dhow để cải biến thành “tàu mẹ” neo đậu dài ngày trên biển.
Những “tàu mẹ” này là nơi cung cấp nước ngọt, nhu yếu phẩm cho các tàu cướp biển nhỏ hơn hoạt động xung quanh. Nhờ vậy, cướp biển có thể hoạt động xa bờ hơn và lênh đênh trên biển suốt nhiều tuần.
“Trong một số vụ cướp tàu hàng gần đây, cướp biển được trang bị thiết bị định vị, vũ khí, công cụ để đổ bộ lên tàu. Đây là hoạt động quy mô đòi hỏi có sự đầu tư”, Troels Burchall Henningsen, phó giáo sư tại Viện Chiến lược và Nghiên cứu Chiến tranh của Đan Mạch, nói.
Khi xung đột ở Trung Đông đẩy phí bảo hiểm tăng cao, cộng thêm khoảng một triệu USD chi phí nhiên liệu cho mỗi chuyến hành trình, các lãnh đạo ngành vận tải cảnh báo rằng bất kỳ sự trỗi dậy nào của cướp biển cũng sẽ khiến chi phí vận tải leo thang và làm gián đoạn thương mại toàn cầu, theo Nik Martin.
Vào đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng năm 2011, cướp biển đã gây thiệt hại kinh tế khoảng 7 tỷ USD mỗi năm cho ngành vận tải biển. Chi phí này bao gồm các hoạt động tuần tra, thay đổi lộ trình, chi phí nhiên liệu và thuê bảo vệ có vũ trang.
Trong khi chiến sự Iran tạo ra sự phân tâm của lực lượng quốc tế, sự thay đổi trong chính sách của Washington đối với Đông Phi cũng có thể góp phần thúc đẩy sự trỗi dậy của nạn cướp biển, theo Martin.
Trong nhiều năm, Mỹ đã tài trợ cho các dự án phát triển ở Somalia, đặc biệt là ở các cộng đồng ven biển, để giảm nghèo và ngăn chặn thanh niên tham gia cướp biển. Tuy nhiên, dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump, Mỹ đã đình chỉ gần như tất cả viện trợ phát triển phi an ninh cho châu Phi. Thay vào đó, Washington tập trung vào các hoạt động chống khủng bố trực tiếp chống lại nhóm tay súng Hồi giáo al-Shabab tại Somalia.
“Khi bạn cắt giảm các nguồn lực đó, mạng lưới tình báo và các cuộc tuần tra hàng hải không còn khả năng hoạt động hiệu quả như trước nữa”, chuyên gia Henningsen nói.
Các tổ chức hàng hải đã khuyến cáo tàu hàng tránh di chuyển gần bờ biển hay cập cảng Somalia để tránh nguy cơ lọt vào tầm ngắm của cướp biển. Họ cho biết việc triển khai lực lượng bảo vệ vũ trang trên tàu cũng rất hiệu quả trong việc chống lại hải tặc.
“Hải tặc Somalia chưa từng thực hiện được vụ cướp tàu nào thành công khi có lực lượng bảo vệ vũ trang trên tàu”, Henningsen nói thêm.
Chiều 22-4, ngay sau lễ đón cấp Nhà nước tại Phủ Chủ tịch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ trân trọng và đánh giá cao Tổng thống Lee Jae Myung là "vị khách đầu tiên thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước ngay sau khi Việt Nam kiện toàn ban lãnh đạo sau bầu cử Quốc hội khóa XVI", theo Bộ Ngoại giao. Đây là minh chứng sống động nhất cho mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện bền chặt, hiệu quả và sự tin cậy chính trị cao giữa Việt Nam và Hàn Quốc.
Tổng thống Lee Jae Myung bày tỏ vui mừng thăm lại Việt Nam và tận mắt chứng kiến sự phát triển năng động của Việt Nam, khẳng định quan hệ hai nước là quan hệ đặc biệt, thân thiết như anh em. Hàn Quốc sẽ là đối tác đáng tin cậy đồng hành cùng Việt Nam trong việc thực hiện mục tiêu trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045.
Trên cơ sở những thành quả hợp tác hiệu quả giữa hai nước thời gian qua, Tổng thống Lee Jae Myung khẳng định sẵn sàng cùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Hàn Quốc phát triển hướng tới tương lai thịnh vượng chung.
Tại hội đàm, hai nhà lãnh đạo đã đi sâu trao đổi về tình hình mỗi nước, quan hệ song phương và các vấn đề quốc tế, khu vực cùng quan tâm.
Hai bên nhất trí tăng cường tin cậy chính trị và hợp tác chiến lược ở tầm cao mới; triển khai hiệu quả các cơ chế, thỏa thuận hợp tác hiện có. Bên cạnh đó, mở rộng hợp tác thực chất trong các lĩnh vực trọng yếu ngoại giao, quốc phòng, an ninh, đồng thời phối hợp giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống, tội phạm xuyên quốc gia.
Về kinh tế, thương mại và đầu tư, hai bên nhấn mạnh việc triển khai tầm nhìn chiến lược về liên kết kinh tế trong bối cảnh tình hình mới, trong đó cùng nỗ lực hoàn thành mục tiêu kim ngạch thương mại song phương đạt 150 tỉ USD vào năm 2030.
Việt Nam và Hàn Quốc cam kết tiếp tục tạo thuận lợi thương mại, mở cửa thị trường xuất nhập khẩu cho hàng hóa của nhau; hỗ trợ cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng sản xuất của Hàn Quốc và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao sự tham gia đầu tư và đóng góp của các doanh nghiệp Hàn Quốc đối với quá trình phát triển kinh tế, xã hội Việt Nam.
Ông hoan nghênh doanh nghiệp Hàn Quốc mở rộng quy mô đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên như phát triển cơ sở hạ tầng, đô thị thông minh, chất bán dẫn, trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn, hợp tác cảng biển thông minh và xây dựng cảng biển thế hệ mới.
Tổng thống Lee Jae Myung cảm ơn và mong muốn Chính phủ Việt Nam tiếp tục quan tâm, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong các dự án đầu tư của doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam.
Nhà lãnh đạo Hàn Quốc cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam triển khai hiệu quả nguồn vốn của Quỹ Xúc tiến hợp tác kinh tế (EDCF) và Quỹ Hợp tác phát triển kinh tế (EDPF), tập trung vào các lĩnh vực hạ tầng chiến lược của Việt Nam.
Hai nhà lãnh đạo nhất trí đẩy mạnh hợp tác khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng thúc đẩy hợp tác song phương và các mục tiêu phát triển của mỗi nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ giữa hai nước và đề nghị Hàn Quốc tiếp tục hỗ trợ Việt Nam triển khai dự án Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST).
Tán thành và đánh giá cao các đề xuất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Tổng thống Lee Jae Myung cho biết Hàn Quốc sẵn sàng chia sẻ công nghệ trong các ngành công nghiệp tương lai như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng sạch, đào tạo nguồn nhân lực. Qua đó góp phần hỗ trợ công cuộc hiện đại hóa đất nước và phát triển khoa học công nghệ tiên tiến của Việt Nam. Ông cũng đề nghị hai bên tăng cường kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo giữa hai nước.
Hai nhà lãnh đạo chia sẻ quan điểm về việc tiếp tục mở rộng hợp tác văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân sẽ tạo nền tảng vững chắc thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển bền vững, lâu dài.
Hai bên nhất trí tiếp tục quan tâm, hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi chính đáng của cộng đồng mỗi nước đang sinh sống, học tập và làm việc tại nước kia, trong đó có các gia đình đa văn hóa. Ngoài ra, tăng cường hợp tác thực chất giữa các địa phương, qua đó thúc đẩy giao lưu nhân dân hai nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Hàn Quốc tích cực hỗ trợ Việt Nam phát triển ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí, chia sẻ kinh nghiệm quảng bá du lịch.
Trao đổi về hợp tác tại các diễn đàn đa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định sẵn sàng hợp tác với Hàn Quốc triển khai hiệu quả Kế hoạch hành động ASEAN - Hàn Quốc 2026 - 2030, phối hợp với các nước Mekong thúc đẩy tổ chức Hội nghị cấp cao Mekong - Hàn Quốc trong năm 2026.
Lãnh đạo cấp cao hai nước cũng chia sẻ tầm nhìn chung chiến lược về duy trì hòa bình, ổn định tại Biển Đông, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng theo quy định của luật pháp quốc tế và Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982 (UNCLOS 1982); nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy hòa bình trên bán đảo Triều Tiên.
Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản (GSDF) ngày 21.4 thông báo 3 thành viên thiệt mạng trong cuộc tập trận ở thao trường do quả đạn pháo xe tăng bất ngờ phát nổ trước khi bắn, theo Kyodo News.
Tai nạn xảy ra vào khoảng 8 giờ 40 trong cuộc tập trận xe tăng tại trường bắn Hijudai ở tỉnh Oita, tây nam Nhật Bản.
Một quả đạn pháo bất ngờ phát nổ khiến kíp xe bị thương vong. Ngoài 3 người thiệt mạng còn có một người bị thương. Bốn nạn nhân được cho là đang điều khiển xe tăng Type 10 hiện đại của Nhật Bản.
GSDF đang điều tra nguyên nhân tai nạn.
Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae cũng thông báo về vụ việc. "Thật sự đáng tiếc khi vụ việc này xảy ra", bà Takaichi viết và gửi lời chia buồn sâu sắc nhất đến người thân của các nạn nhân.
Type 10 là xe tăng thế hệ thứ 4 của Nhật Bản, do hãng Mitsubishi Heavy Industries sản xuất, bàn giao từ năm 2010. Vũ khí chính của xe tăng là pháo nòng trơn 120 mm L44, được nạp đạn tự động ở sau tháp pháo, theo chuyên san Army Recognition.
Vũ khí phụ của xe tăng bao gồm một súng máy 7,62 mm Type-64 đặt đồng trục ở bên trái của dàn vũ khí chính và một súng máy 12,7mm M2 HB gắn trên nóc tháp pháo, có thể điều khiển và bắn từ bên trong tháp pháo. Ở mỗi bên của tháp pháo được trang bị một cụm 4 ống phóng lựu khói điều khiển bằng điện, được kết nối với hệ thống laser cảnh báo.
CNN ngày 11/5 dẫn nguồn thạo tin cho biết chính phủ Tổng thống Donald Trump đang treo thưởng 15 triệu USD, thông qua chương trình Thưởng Công lý (RFJ) của Bộ Ngoại giao Mỹ, tìm kiếm thông tin về các nguồn tài chính của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đặc nhiệm Quds thuộc IRGC, các nhánh trực thuộc hoặc những cơ chế hỗ trợ tài chính chủ chốt của tổ chức này.
Washington cũng muốn thu thập thông tin về cách IRGC chuyển tiền và vật tư cho các lực lượng ủy nhiệm, dân quân đồng minh, cũng như các ngân hàng hoặc cơ sở đổi tiền hỗ trợ giao dịch cho lực lượng này. Những mục tiêu bị nhắm tới gồm công ty bình phong, cá nhân giúp IRGC né tránh lệnh trừng phạt, các tổ chức tài chính giao dịch với IRGC hoặc doanh nghiệp do lực lượng này sở hữu.
Mục tiêu của kế hoạch này là hướng đến làm gián đoạn các cơ chế tài chính của IRGC và gây thêm sức ép lên Tehran để buộc giới lãnh đạo Iran chấp nhận một thỏa thuận với Mỹ.
Ngoài khoản thưởng 15 triệu USD, trang chủ của chương trình RFJ còn treo thưởng 10 triệu USD cho thông tin liên quan các lãnh đạo chủ chốt của IRGC và các đơn vị thành phần. Danh sách mục tiêu cần xác minh tung tích có Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, một số vị trí cố vấn cho ông Khamenei hiện chưa rõ danh tính và tư lệnh cao nhất của IRGC là tướng Ahmad Vahidi.
Bộ Ngoại giao Mỹ năm 2019 đưa IRGC vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài theo Đạo luật Di trú và Quốc tịch. Trước đó, Bộ Tài chính Mỹ năm 2017 cũng xếp IRGC vào diện "Tổ chức khủng bố toàn cầu bị chỉ định đặc biệt". Toàn bộ tài sản và lợi ích tài sản của IRGC thuộc phạm vi tài phán Mỹ đều bị phong tỏa. Công dân Mỹ bị cấm giao dịch với lực lượng này và cấm hỗ trợ vật chất hoặc tài chính cho IRGC.
Một chiến dịch treo thưởng tương tự từng được Washington công bố hồi tháng 11/2023, cũng nhằm vào các cơ chế tài chính của IRGC. Thông cáo khi đó cho rằng IRGC can dự vào xung đột tại Ukraine thông qua chương trình cung cấp máy bay không người lái cho Nga.
Cũng trong ngày 11/5, Bộ Tài chính Mỹ công bố thêm các biện pháp trừng phạt nhằm vào ba cá nhân và 9 công ty bị cáo buộc hỗ trợ Iran mua bán dầu. Trong số này có 4 công ty đặt tại Hong Kong, 4 công ty ở Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và một công ty tại Oman.
Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) cho biết các cá nhân và doanh nghiệp này đã hỗ trợ IRGC bán dầu thông qua mạng lưới công ty bình phong. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố chính quyền Trump sẽ tiếp tục sử dụng các biện pháp trừng phạt để cắt nguồn tài chính dành cho chương trình vũ khí, hạt nhân và các lực lượng đồng minh của Iran trong khu vực.
