Cuối tuần trước, Hà Nội phê duyệt đề án phát triển theo hướng tiệm cận “chuẩn quốc tế” với hai trường THPT chuyên Chu Văn An và Hà Nội – Amsterdam, ngay lập tức gây bàn luận trên các diễn đàn.
TS Nguyễn Quang Minh, chuyên gia giáo dục quốc tế và là Giám định viên Hội đồng các trường Quốc tế (CIS), cho rằng đây là hướng đi cần thiết.
Ông đánh giá đề án của hai trường có sự học hỏi từ các mô hình đào tạo tài năng ở Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Anh, song không sao chép máy móc mà vẫn giữ “tinh thần trường công” với ngân sách nhà nước làm nền tảng.
Các mục tiêu như tăng cường nghiên cứu khoa học, trí tuệ nhân tạo, học tập dự án và hội nhập học thuật quốc tế là phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh mới.
Chuyên gia cũng đánh giá cao việc sử dụng khái niệm “tiệm cận quốc tế”, thay vì ngay lập tức khẳng định sẽ trở thành một “trường chuẩn quốc tế”.
“Đây là cách tiếp cận thận trọng và thực tế, bởi giáo dục quốc tế không chỉ là câu chuyện chương trình hay chứng chỉ, mà là cả một hệ sinh thái học thuật, văn hóa và quản trị cần thời gian dài để hình thành”, ông Minh nói.
Điểm gây tranh luận nhất nằm ở tiêu chí cụ thể của trường chuyên Chu Văn An. Trường này đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 có ít nhất 150 học sinh trúng tuyển đại học tại Anh, Mỹ, Australia và 80 em nhận học bổng quốc tế. Trường cũng tổ chức các hoạt động để hỗ trợ học sinh làm quen, chuẩn bị cho các kỳ thi, chương trình chuẩn hóa quốc tế như SAT, ACT, AP, IB… – vốn được nhiều đại học trên thế giới dùng như một tiêu chí xét tuyển đầu vào.
Theo ông Quang Minh, một ngôi trường xuất chúng không phải là nơi “dạy học sinh vào Harvard”, mà là nuôi dưỡng học sinh có nền tảng tư duy, năng lực nghiên cứu, khả năng tự học và thích nghi, để các em có đủ năng lực “vào Harvard”.
Lãnh đạo một trường THPT chuyên ở phía Nam nhìn nhận rằng việc du học, thi chứng chỉ SAT, AP… nên là kế hoạch của học sinh và gia đình, không nên là mục tiêu của trường chuyên.
Ông dẫn lại nhiệm vụ của trường chuyên được đề cập trong Luật Giáo dục, đó là phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu trong các môn học, tạo nguồn nhân tài cho đất nước.
“Học sinh trường chuyên đi du học không phải là điều xấu nhưng không nên dùng nguồn lực nhà nước để thúc đẩy điều đó”, ông nói.
Bởi dù còn hạn chế, trường chuyên đã và đang được ưu tiên hơn về ngân sách, đội ngũ giáo viên giỏi và những chính sách khác trong hệ thống giáo dục công lập nói chung.
“Việc phân bổ thêm ngân sách để tạo bệ phóng “tiếp cận quốc tế” cho một bộ phận nhỏ vốn đã được đầu tư nhiều hơn là thiếu công bằng cho số đông”.
PGS. TS quản lý giáo dục Trương Đình Thăng, Hiệu trưởng trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Trị, cũng cảnh báo các mục tiêu “quốc tế hóa” có thể trở thành một cuộc đua thành tích, xem trường nào có nhiều học sinh đạt chứng chỉ, nghiên cứu khoa học… hơn. Khi đó, mô hình mới rất dễ lại đặt trọng tâm vào luyện thi, tăng áp lực cho học trò.
Ở chiều ngược lại, ông Đàm Quang Minh, Đồng chủ tịch khối Phổ thông, Tập đoàn giáo dục EQuest, thấy rằng cần đặt những tiêu chí về du học, chứng chỉ trong tổng thể định hướng hội nhập quốc tế của trường chuyên Chu Văn An.
Theo ông, đề án này theo đuổi mô hình tương tự một số trường công ở Singapore, khi triển khai các chương trình như tú tài quốc tế IB để học sinh tiếp cận chuẩn đầu ra toàn cầu. Ngoài ra, Việt Nam hiện chưa có đại học nào vào top 200 thế giới, nên học sinh “chỉ có lựa chọn du học” nếu muốn vào các trường như vậy.
Ông Minh cũng đánh giá cao việc đề án nhấn mạnh hỗ trợ học bổng cho học sinh khó khăn, để các em được tiếp cận chương trình quốc tế.
“Làm được điều này, các chương trình như IB sẽ không còn là đặc quyền của những gia đình giàu có”, ông nói.
Dù có góc nhìn khác nhau, các chuyên gia đều cho rằng hai trường nên thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp về chương trình, đội ngũ và tăng cường hợp tác quốc tế.
TS Nguyễn Quang Minh thấy cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực học thuật và nghiên cứu thực chất, bổ sung các chỉ số về sức khỏe tinh thần để bảo vệ học sinh, giúp các em phát triển toàn diện.
Đây cũng là quan điểm của PGS Trương Đình Thăng. Ông lưu ý các trường cân bằng giữa học thuật đỉnh cao và sức khỏe tinh thần của học sinh, hội nhập quốc tế và trách nhiệm đất nước, đào tạo cá nhân xuất sắc và xây dựng tinh thần phụng sự cộng đồng.
Các chuyên gia kỳ vọng hai đề án không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo của trường chuyên công lập, mà còn mở thêm cơ hội để học sinh Việt Nam tiếp cận môi trường học thuật và chuẩn đầu ra quốc tế ngay trong nước.
Chia sẻ với phóng viên Báo Thanh Niên sáng nay (9.4), anh H., một phụ huynh, cũng là một giáo viên tiểu học tại Đồng Nai, cho biết có trong một cuốn sách Tin học 3 có một bài tập, có để một đường link với tên miền thieunhivi... (vì lý do an toàn, tòa soạn xin không nêu đầy đủ đường link này) để học sinh truy cập, thực hiện một số nhiệm vụ bài tập.
Nhưng khi bấm vào đường link này, phụ huynh, giáo viên tá hỏa thấy hiển thị toàn video người lớn, nội dung 18+. Vụ việc gây xôn xao trên nhiều diễn đàn trên mạng xã hội.
8 giờ 30 phút sáng 9.4, phóng viên thử truy cập đường link trên. Trên màn hình có hiển thị nội dung đúng như phụ huynh phản ánh.
Vụ đường link trong sách tin học gây xôn xao
ẢNH: PHỤ HUYNH CUNG CẤP
Sau quá trình tìm hiểu, chúng tôi được biết cuốn sách Tin học 3 của Tập đoàn giáo dục Đại Trường Phát (DTP) phát hành, sách được dạy tại một số trường học trong nước có triển khai chương trình hợp tác cùng DTP.
Trưa nay, bằng bài thông báo trên fanpage chính thức của DTP (fanpage tên "Dai Truong Phat Education", với dấu tích xanh), công ty này đã phát đi thông báo khẩn, gửi tới các ban giám hiệu, thầy cô, phụ huynh, các em học sinh.
Công ty thông tin về "một sự cố kỹ thuật nghiêm trọng liên quan đến đường dẫn (link) truy cập học liệu điện tử được in trong nội dung sách giáo khoa tin học do DTP phát hành". Cụ thể, đường dẫn đã bị chuyển hướng tới các nội dung không phù hợp với môi trường giáo dục.
Cũng trong thông báo chính thức này, công ty này gửi lời xin lỗi và cam kết không ngừng nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn cho các sản phẩm giáo dục trong thời gian tới.
Công ty cũng cho biết ngay khi phát hiện sự việc, công ty đã chủ động báo cáo đến Cục An ninh mạng và các cơ quan chức năng, đồng thời phối hợp với các đơn vị liên quan để xử lý. "Từ sự việc này, DTP nghiêm túc nhìn nhận cần tăng cường hơn nữa công tác quản lý hệ thống liên kết học liệu. Chúng tôi đang khẩn trương triển khai các giải pháp khắc phục, hướng tới một nền tảng truy cập an toàn và ổn định hơn trong thời gian sớm nhất", thông báo nêu.
Đến 13 giờ 16 phút chiều nay, theo cập nhật của chúng tôi, đường link trong sách Tin học 3 nói trên đã không truy cập lại được. Khi bấm vào, trên màn hình hiển thị thông tin cảnh báo an toàn "không thể truy cập link này".
Trước đó, trong tối 8.4, phát hiện sự việc trên, có trường học đã thông báo rộng rãi cho phụ huynh, học sinh không được truy cập vào đường link, báo cáo cho công ty - đơn vị phát hành sách. Nhà trường cũng cho biết trước đây đường link này truy cập vào vẫn hiển thị nội dung giáo dục bình thường, không có bất thường. Nhà trường dự đoán nguyên nhân vụ việc trên có thể do trang web đã bị hack hoặc bị chiếm quyền quản lý; hoặc tên miền đã đổi chủ, dẫn đến nội dung bị thay đổi ngoài kiểm soát...
Ngày 19-5, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng cho biết đã có văn bản đề nghị UBND xã Di Linh xác minh, xử lý nghiêm vụ việc nam sinh Đ.M.H. (lớp 8 Trường THCS Nguyễn Du) nghi bị bạo lực học đường trong thời gian dài, hiện đang cấp cứu tại Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM.
Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng đánh giá đây là vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến môi trường giáo dục, tâm lý học sinh và phụ huynh tại địa phương.
Để kịp thời xử lý theo quy định, Sở đề nghị UBND xã Di Linh chỉ đạo các lực lượng chức năng phối hợp với nhà trường làm rõ diễn biến và những người liên quan, xử lý nghiêm theo quy định (nếu có sai phạm). Kết quả phải báo cáo bằng văn bản về Sở.
Công an tỉnh Lâm Đồng cho biết cũng đã vào cuộc để làm rõ vụ việc.
Trước đó, UBND xã Di Linh xác nhận trên địa bàn vừa xảy ra vụ việc đau lòng liên quan đến nam sinh Đ.M.H..
Bà Trần Kim Vân, mẹ em H., cho biết ngày 16-5, gia đình phát hiện con trai treo cổ tại nhà. Hiện em đang được cấp cứu tại Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM trong tình trạng hôn mê. Theo bà Vân, thời gian qua em H. thường xuyên bị một nhóm học sinh cùng trường đánh đập, ép đưa tiền.
"Mỗi lần đi học về, con trai tôi đều nói ngày nào nhóm học sinh cũng ép phải đưa ít nhất 10.000 đồng. Có ngày các bạn ép đưa 50.000 đồng cho một học sinh trong nhóm. Nếu không đủ tiền sẽ bị cộng dồn sang hôm sau.
Vì không có tiền, cháu phải đi nhặt ve chai để đưa cho nhóm học sinh", bà Vân kể.
Cũng theo bà Vân, đã có lần em H. bị bạn dùng nón bảo hiểm đánh và đã trình bày với giáo viên chủ nhiệm.
Học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay dùng văn mẫu cho các bài làm văn là chuyện thường tình trong trường học hiện nay. Thực trạng dạy học văn hiện nay vẫn là một bức tranh nhiều gam màu đan xen, vừa có sự đổi mới tích cực nhưng vẫn còn không ít những điều đáng suy ngẫm.
Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã mở ra hướng tiếp cận mới: lấy học sinh làm trung tâm, đề cao năng lực đọc hiểu, cảm thụ và sáng tạo. Nhiều giờ học văn không còn bó hẹp trong khuôn khổ "thầy giảng – trò chép" mà trở thành không gian đối thoại, nơi học sinh được nói lên suy nghĩ của mình, được tranh luận, phản biện và kết nối văn học với đời sống. Không khó để bắt gặp những lớp học mà ở đó, một tác phẩm văn chương trở thành chiếc cầu nối để học sinh hiểu hơn về con người, về xã hội và chính bản thân mình.
Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu đáng mừng ấy, thực tế dạy học văn vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Hầu hết giáo viên dạy văn luôn hiểu rằng điểm số trong các kỳ kiểm tra, kỳ thi là quan trọng nhất để đánh giá chất lượng môn học. Cái quỹ đạo ấy đã làm cho những tiết dạy học văn trong nhà trường mất đi cái ý nghĩa cảm thụ văn học để học sinh yêu những tác phẩm và xa hơn nữa là rung cảm và thưởng thức cái hay, cái đẹp của ngôn từ, hình ảnh và thông điệp của những trang văn.
Không ít nơi, dạy văn vẫn bị "công thức hóa" thành những dàn ý cứng nhắc, những bài văn mẫu. Học sinh học văn nhưng lại sợ văn, viết văn nhưng không dám viết khác. Những bài làm tròn trịa về bố cục nhưng thiếu vắng cảm xúc chân thật không phải là hiếm. Có thể nói, khi văn chương bị biến thành một môn học để "lấy điểm", thì cái hồn của nó cũng dần bị bào mòn. Thay vì rung động trước một câu thơ hay hay day dứt trước một số phận nhân vật, nhiều học sinh chỉ quan tâm "ý này có được điểm không", "viết thế này có đúng đáp án không".
Nguyên nhân của thực trạng ấy trước hết là sức nặng của thi cử – khi cách ra đề và chấm điểm vẫn còn thiên về chuẩn hóa sẽ tạo ra "lối mòn" trong dạy và học. Bên cạnh đó là quán tính của phương pháp giảng dạy cũ, khiến một bộ phận giáo viên chưa mạnh dạn đổi mới. Ngoài ra, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, thói quen đọc sâu, đọc chậm của học sinh cũng dần mai một, ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng cảm thụ văn học.
Tạo không gian cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ
Để môn văn thực sự trở về đúng giá trị của nó, cần có những thay đổi đồng bộ và bền vững.
Những giờ học văn nên được kết nối rộng mở hơn với thế giới bên ngoài thay vì gói gọn trong chương trình mà việc giới thiệu những tác phẩm hay của một tác giả, một giai đoạn để học sinh tìm đọc và có được cảm nhận của riêng mình đó chính là những sự liên hệ thực tế sinh động và hiệu quả.
Việc truyền cảm hứng đọc sách qua những tiết học văn có thể là một trong những phương thức để học sinh dần dần tiếp cận với cái hay cái đẹp của tác phẩm, hình thành được thói quen đọc sách ngay từ những năm tháng trên ghế nhà trường.
Việc kiểm tra, đánh giá cần cởi mở hơn, chấp nhận những cách hiểu đa dạng miễn là có lý lẽ thuyết phục. Giáo viên cần trở thành người khơi gợi, dẫn dắt hơn là áp đặt, giúp học sinh tìm thấy tiếng nói riêng của mình trong mỗi bài viết.
Quan trọng hơn cả, học sinh cần học cách đọc bằng trái tim, viết bằng suy nghĩ chân thật, thay vì phụ thuộc vào những khuôn mẫu có sẵn.
Khi việc dạy và học văn thoát khỏi những ràng buộc máy móc, trả lại cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ và được sáng tạo, thì khi ấy, môn văn mới thực sự sống động và có ý nghĩa. Đó không chỉ là câu chuyện của một môn học, mà còn là câu chuyện của việc nuôi dưỡng những con người biết yêu cái đẹp, biết rung động và biết sống sâu sắc hơn giữa cuộc đời.
