Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã trở thành người đứng đầu Lầu Năm Góc đầu tiên trong nhiều thập niên tháp tùng một tổng thống đương nhiệm trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc. Điều này đánh dấu sự khác biệt hiếm thấy so với thông lệ ngoại giao lâu nay.
Theo Nhà Trắng, ông Hegseth đã lên chuyên cơ Không lực Một tới Bắc Kinh cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump vào chiều 12/5 (giờ địa phương).
Ông Trump dự kiến sẽ tiến hành các cuộc hội đàm song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 14 và 15/5.
Theo thống kê của báo South China Morning Post, đây là lần đầu tiên kể từ chuyến thăm của cựu Tổng thống Mỹ Richard Nixon năm 1972 mà một nhà lãnh đạo Mỹ thăm Trung Quốc có Bộ trưởng Quốc phòng tháp tùng.
Đây cũng sẽ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Hegseth kể từ khi nhậm chức, đồng thời là chuyến thăm đầu tiên của một Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ tới Trung Quốc trong gần 8 năm.
Các Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ trước đây thường sắp xếp các chuyến thăm Trung Quốc như những chuyến công du riêng biệt.
Người đứng đầu Lầu Năm Góc gần đây nhất tới Trung Quốc là ông James Mattis vào tháng 6/2018, khi ông gặp Chủ tịch Tập Cận Bình.
Hiện vẫn chưa rõ liệu ông Hegseth có gặp riêng Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân tại Bắc Kinh hay không. Hai người mới gặp trực tiếp một lần, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng tại Malaysia ngày 31/10 năm ngoái.
Chưa đầy 2 tháng sau đó, các quan chức quốc phòng cấp cao của hai nước gặp nhau tại Washington, dấu hiệu mới nhất cho thấy liên lạc quân sự song phương đang được nối lại.
Vì vậy, giới quan sát đang trông chờ xem chuyến công du Bắc Kinh của ông Hegseth có dẫn tới sự tăng cường rộng rãi hơn nữa trong các trao đổi quân sự cấp cao giữa 2 bên hay không.
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được cho là sẽ thảo luận về nhiều vấn đề như thương mại, Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân khi họ cân nhắc việc gia hạn một thỏa thuận khoáng sản quan trọng.
Lãnh đạo của 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ tổ chức các cuộc hội đàm trực tiếp đầu tiên sau hơn 6 tháng trong bối cảnh họ cố gắng ổn định các mối quan hệ đang bị căng thẳng bởi thương mại, cuộc chiến Mỹ – Iran cùng các lĩnh vực bất đồng khác.
Các quan chức cho biết Mỹ và Trung Quốc được cho là sẽ đồng ý thành lập các diễn đàn để thúc đẩy thương mại và đầu tư lẫn nhau, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố các đơn mua hàng liên quan đến máy bay Boeing, nông nghiệp và năng lượng của Mỹ.
Cuộc gặp gần đây nhất giữa ông Trump và ông Tập diễn ra vào tháng 10 năm ngoái tại Hàn Quốc. Vào thời điểm đó, hai bên nhất trí tạm dừng cuộc chiến thương mại, trong đó Mỹ áp đặt thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc và Bắc Kinh dọa hạn chế nguồn cung cấp đất hiếm toàn cầu.
Các nguồn tin nói rằng thỏa thuận, được ký kết vào mùa thu năm ngoái và vẫn còn hiệu lực, cuối cùng sẽ được gia hạn.
Đài CGTN vừa dẫn lời ông Tưởng Bân, Phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Trung Quốc, ngày 18.5 lên án các hoạt động xây dựng hạ tầng của Philippines tại một số thực thể mà Manila kiểm soát ở phía nam Biển Đông. Tuyên bố lên án được đưa ra sau khi một số hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Philippines tăng tốc xây dựng cơ sở hạ tầng trên các đảo và rạn san hô mà nước này kiểm soát.
Liên quan tình hình Biển Đông, tờ South China Morning Post mới đây dẫn lời một số nhà nghiên cứu của Trung Quốc cho hay nước này có thể triển khai các tàu mặt nước không người lái (USV) với khả năng tận dụng sức đẩy của dòng nước để triển khai ở các vùng biển xa, bao gồm Biển Đông, nhằm thực thi "quyền hàng hải và nhiệm vụ chấp pháp" của nước này. Trung Quốc đã phát triển dòng USV có tầm hoạt động lên đến 10.000 km và vận hành liên tục trong suốt 1 năm nhờ vào việc tận dụng sức đẩy của dòng nước giúp tiết kiệm nhiên liệu. Không những vậy, để hoạt động tự chủ hơn ở vùng biển xa, USV của Trung Quốc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI).
Về vấn đề này, trả lời Thanh Niên hôm qua (19.5), TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) nhận định: "AI nâng cao đáng kể khả năng của hệ thống USV vì giúp cải thiện điểm yếu của USV là khả năng liên lạc. Khi USV mất kiểm soát trong thời gian dài thì tạo ra vấn đề không nhỏ. Vì thế, việc tích hợp AI có nghĩa là USV có thể tự suy nghĩ và hoạt động mà không cần sự chỉ huy từ sở chỉ huy. Gần đây, Indonesia đã phát hiện máy bay không người lái (UAV) của Trung Quốc. Vì Indonesia cách Trung Quốc khá xa, nên UAV cần đến AI hỗ trợ tự động vận hành".
"Những gì đang diễn ra tại eo biển Hormuz trong chiến sự Iran cho thấy các loại thủy tự hành có thể theo đuổi mục tiêu cần tấn công. Trong trường hợp như vậy, thủy lôi có thể ở yên trong thời gian dài và khi phát hiện mục tiêu thì truy đuổi để tấn công mà không cần sự điều khiển trực tiếp từ sở chỉ huy. Chính AI nâng cao đáng kể khả năng của các hệ thống không người lái", TS Nagao phân tích thêm.
Thực tế, những năm qua, Trung Quốc không ngừng tăng cường triển khai các thiết bị không người lái hoạt động trên biển. Từ năm 2021, nhiều thông tin cho thấy Trung Quốc đã hoàn thiện một số mẫu USV vũ trang. Trong đó, nổi bật là dòng JARI - vốn từng xuất hiện gần một căn cứ quân sự ở tỉnh Liêu Ninh (Trung Quốc). Dài khoảng 15,2 m và rộng khoảng 4,8 m, JARI có độ choán nước khoảng 20 tấn, đạt tốc độ tối đa lên đến 42 hải lý/giờ (khoảng 77 km/giờ) và tầm hoạt động lên đến 500 hải lý (hơn 900 km). Không chỉ tích hợp nhiều loại cảm biến, radar lẫn sonar tối tân, JARI còn được trang bị pháo 30 mm điều khiển từ xa, ống phóng ngư lôi và tên lửa thẳng đứng để khai hỏa tên lửa đối không và tên lửa đối hạm.
Trong một diễn biến khác, tại cuộc tập trận chung với Philippines trên đảo Luzon hồi đầu tháng 5, Mỹ đã bắn thử tên lửa hành trình Tomahawk từ hệ thống phóng Typhon.
Được triển khai tại Philippines từ năm 2024, hệ thống Typhon có thể phóng cả tên lửa hành trình thông minh Tomahawk và tên lửa phòng không SM-6. Bằng việc phóng thử Tomahawk vừa qua, Mỹ cùng đồng minh khiến cho các cơ sở quân sự mà Trung Quốc xây dựng ở một số thực thể tại quần đảo Trường Sa đều nằm trong tầm tấn công. Nhiều năm qua, Bắc Kinh không chỉ xây dựng đường băng mà còn nhiều hạ tầng quân sự, triển khai nhiều loại tên lửa chống hạm, phòng không tại các thực thể Xu Bi, Vành Khăn, Chữ Thập ở quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền VN nhưng đang bị Trung Quốc chiếm đóng phi pháp.
Mỹ đang từng bước hoàn thiện phủ sóng các hệ thống Typhon ở Nhật Bản, đảo Guam và Đài Loan. Kết hợp cùng việc triển khai ở Philippines, Washington có thể xây dựng một vành đai ở khắp Thái Bình Dương nhằm vào Trung Quốc.
Ngoài ra, Bộ Quốc phòng Nhật Bản cũng đang xem xét xuất khẩu tên lửa đất đối hạm Type 88 sang Philippines. Với tầm bắn khoảng 200 km, tên lửa Type 88 có thể củng cố trận địa tên lửa của Mỹ và đồng minh tăng cường răn đe quân sự đối với Trung Quốc ở khu vực. Ví dụ, giữa Philippines và Đài Loan có khoảng cách
350 km. Nếu cả hai bên triển khai tên lửa tầm bắn 200 km, tất cả các tàu chiến Trung Quốc đi qua khu vực giữa Philippines và Đài Loan đều sẽ nằm trong tầm bắn.
Bên cạnh đó, Philippines cũng đã sở hữu tên lửa chống hạm Brahmos tầm bắn 290 km (được sản xuất bởi liên doanh Ấn Độ - Nga) và tên lửa chống hạm SSM-700K C-Star tầm bắn 180 km (của Hàn Quốc) được gắn trên tàu chiến. Kết hợp với các khí tài trên thì Mỹ cùng đồng minh đang ngày càng siết chặt trận địa tên lửa ở Biển Đông.
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot ngày 19/6 cho rằng sẽ không có sự ổn định trong khu vực trừ khi các cuộc hội đàm của Mỹ với Iran cũng giải quyết chương trình tên lửa hành trình của Iran và sự hỗ trợ của nước này dành cho các lực lượng ủy nhiệm.
“Điều kiện đổi lại cho những nhượng bộ lớn sẽ được yêu cầu từ phía Iran là việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, những lệnh trừng phạt đã được áp đặt tại Liên hợp quốc. Pháp là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, vì vậy giống như trường hợp của 10 năm trước, Pháp sẽ phải đưa ra sự chấp thuận của mình thì các lệnh trừng phạt mới được dỡ bỏ”, ông nói.
“Mục tiêu của chúng tôi là giành được những nhượng bộ lớn từ chính quyền Iran, một sự thay đổi căn bản trong lập trường. Và chúng tôi sẽ có tiếng nói của mình, bởi vì với tư cách là một thành viên của Hội đồng Bảo an, điều này chắc chắn sẽ gắn liền với việc giải quyết cuộc khủng hoảng này”, ông Barrot nói.
Pháp là quốc gia nắm giữ quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Pháp cũng là một trong các quốc gia chủ chốt ký kết thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015. Thỏa thuận này (JCPOA) thực chất được đàm phán và ký kết bởi nhóm P5+1 (5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc) và Đức.
Những bình luận trên được đưa ra không lâu sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt xung đột. Hai bên đã ký kết một Bản ghi nhớ hiểu biết và cho phép tiếp tục đàm phán trong vòng 60 ngày để thảo luận các vấn đề còn tồn đọng, trong đó có chương trình hạt nhân của Tehran. Một thỏa thuận cuối cùng phải được Hội đồng Bảo an thông qua.
Các cường quốc châu Âu lo ngại rằng một đội ngũ đàm phán thiếu kinh nghiệm của Mỹ có thể thất bại trong việc đảm bảo một thỏa thuận hạt nhân vững chắc hoặc không giải quyết được chương trình tên lửa hành trình của Iran trong giai đoạn tiếp theo, dẫn đến nguy cơ xảy ra bế tắc kéo dài. Pháp, Anh và Đức muốn có một vai trò trong việc định hình các cuộc hội đàm sắp tới sau khi bị gạt ra ngoài lề trong những tháng gần đây.
Ba quốc gia này lần đầu tiên can dự với Iran về chương trình hạt nhân của nước này vào năm 2003 và sau đó đã làm việc với chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama để đạt được một thỏa thuận vào năm 2015 nhằm kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt.
Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ngày 12/5 cho biết lá chắn Vòm Vàng dự kiến tiêu tốn khoảng 1.200 tỷ USD để phát triển, biên chế và vận hành trong vòng 20 năm. Con số này cao hơn hai lần so với ước tính được CBO công bố cùng kỳ năm ngoái.
Theo CBO, riêng chi phí mua sắm hệ thống đã chiếm hơn 1.000 tỷ USD, trong đó khoảng 70% dành cho lớp đánh chặn ngoài không gian với 7.800 vệ tinh. Lá chắn Vòm Vàng sẽ bao phủ toàn bộ lãnh thổ Mỹ, trong đó có bang Alaska và Hawaii, có khả năng đối phó đòn đánh của đối thủ khu vực như Triều Tiên.
Dù vậy, CBO cảnh báo hệ thống vẫn có nguy cơ quá tải nếu đối đầu với cuộc tấn công toàn diện từ những cường quốc ngang hàng như Nga và Trung Quốc.
"Hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia (NMD) được đánh giá có năng lực vượt trội hơn tất cả vũ khí phòng thủ mà Mỹ đang biên chế. Tuy nhiên, nó không phải lá chắn bất khả xâm phạm hay có khả năng đối phó cuộc tấn công quy mô lớn như Nga và Trung Quốc có thể tiến hành", CBO cho biết.
NMD là thuật ngữ được CBO sử dụng để đề cập lá chắn Vòm Vàng.
Văn phòng phụ trách chương trình Vòm Vàng thuộc Lầu Năm Góc từ chối bình luận về đánh giá trên.
Tổng thống Trump hồi tháng 1 ký sắc lệnh phát triển hệ thống phòng không với tên gọi "Vòm Sắt của Mỹ" nhằm bảo vệ toàn bộ lãnh thổ trước tên lửa hiện đại của đối phương. Giới chức Mỹ sau đó đổi tên tổ hợp thành Vòm Vàng, dường như để phân biệt với hệ thống Vòm Sắt của Israel.
Dự án Vòm Vàng sẽ mở rộng các phương tiện phòng thủ mặt đất như tên lửa đánh chặn, cảm biến và hệ thống chỉ huy, bổ sung những thành phần đặt ngoài không gian với nhiệm vụ phát hiện, theo dõi và bắn hạ mối đe dọa trên quỹ đạo.
Michael Guetlein, giám đốc chương trình Vòm Vàng, hồi tháng 3 cho biết chi phí về "cấu trúc mục tiêu" của chương trình đã tăng thêm 10 tỷ USD, lên mức 185 tỷ USD. Dù vậy, chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định ước tính này dường như chỉ tính đến một phần cấu trúc của Vòm Vàng.
Quân chủng Vũ trụ Mỹ đã trao các hợp đồng với tổng trị giá lên tới 3,2 tỷ USD cho 12 công ty để phát triển những hệ thống đánh chặn tên lửa đặt trên không gian, với kỳ vọng chúng sẽ giúp quân đội Mỹ phá hủy mối đe dọa sớm hơn so với dùng khí tài mặt đất.
Lầu Năm Góc cho biết về lâu dài, các doanh nghiệp có thể giành được những hợp đồng trị giá 1,8-3,4 tỷ USD mỗi năm. Dù vậy, chi phí phát triển ban đầu rất cao và các công ty dự kiến phải tự bỏ khoản vốn từ 200 triệu đến hai tỷ USD.
Những doanh nghiệp hàng đầu ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ như Lockheed Martin, Northrop Grumman, Boeing và RTX nhiều khả năng sẽ cạnh tranh để giành hợp đồng chế tạo thành phần trong Vòm Vàng.
"Cái gọi là 'Vòm Vàng' của Tổng thống Mỹ chẳng khác nào món quà khổng lồ dành cho doanh nghiệp quốc phòng, còn người lao động Mỹ sẽ phải gánh toàn bộ chi phí", thượng nghị sĩ Jeff Merkley, đảng viên Dân chủ và thành viên cấp cao trong Ủy ban Ngân sách Thượng viện Mỹ, cho biết.
