Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 12/5 công bố một phần nội dung cuộc điện đàm giữa Ngoại trưởng Marco Rubio và người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị hồi cuối hồi tháng 4, trong đó hai bên đã thảo luận vấn đề tàu thuyền đi lại ở eo biển Hormuz.
“Hai lãnh đạo nhất trí rằng không quốc gia hay tổ chức nào được phép thu phí để đi qua các tuyến hàng hải quốc tế như eo biển Hormuz”, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho hay.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ không bác bỏ thông tin trên, cho biết Bắc Kinh hy vọng các bên có thể hợp tác để khôi phục hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển. “Duy trì an toàn, ổn định trong khu vực và bảo đảm quyền đi lại không bị cản trở phù hợp với lợi ích chung của cộng đồng quốc tế”, phát ngôn viên đại sứ quán Trung Quốc cho hay.
Kể từ sau cuộc điện đàm ngày 30/4, Bộ Ngoại giao Mỹ chưa đưa ra thông cáo nào về nội dung trao đổi, khác với quy cách thông thường. Trong khi đó, Bộ ngoại giao Trung Quốc cho biết hai ngoại trưởng đã thảo luận về ổn định quan hệ song phương, vấn đề Đài Loan và kỳ vọng mở rộng hợp tác.
Thông tin được công bố trước cuộc gặp quan trọng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cuối tuần này, trong đó tình hình tại eo biển Hormuz dự kiến là một trong những nội dung nghị sự.
Reuters nhận định đây là dấu hiệu hai nước đang tìm điểm đồng thuận trong nỗ lực thuyết phục Iran không áp đặt kiểm soát lên tuyến hàng hải chiến lược ở Trung Đông.
Trung Quốc vẫn duy trì quan hệ với Iran và là khách hàng lớn với ngành xuất khẩu dầu của quốc gia này.
Trong cuộc gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuần trước, ông Vương Nghị nhấn mạnh cộng đồng quốc tế mong muốn khôi phục lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, đồng thời tái khẳng định Bắc Kinh ủng hộ Tehran bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia.
Eo biển Hormuz bị phong tỏa phần lớn kể từ khi chiến sự giữa Mỹ – Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.
Tàu thuyền vẫn chịu cản trở khi tìm cách đi qua eo biển này, dù Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn từ tháng 4. Tehran thông qua luật thu phí tàu thuyền qua lại trên eo biển chiến lược, trong khi Washington áp đặt phong tỏa với các cảng biển đối phương.
Tổng thống Trump từng đề cập khả năng Mỹ tự áp phí với tàu thuyền đi qua eo biển hoặc hợp tác với Iran để thu khoản phí này, nhưng Nhà Trắng sau đó cho biết ông muốn tuyến hàng hải được mở cửa hoàn toàn, không hạn chế.
Đại sứ Nga Vassily Nebenzia đã đề cập vấn đề trên tại cuộc họp của 15 thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc do Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị chủ trì hôm 26.5 (giờ New York), theo Reuters hôm 28.5.
Theo ông Nebenzia, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Alexander Alimov dự kiến tham gia cuộc họp này nhưng bất thành vì chủ nhà Mỹ không cấp thị thực.
Một nhà ngoại giao Liên Hiệp Quốc cũng nói Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã bị từ chối cấp thị thực để tham gia cùng cuộc họp trên. Tuy nhiên, một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định Washington không ngăn cản ông Araqchi đến New York.
Chủ đề của cuộc họp hôm 26.5 là giữ vững Hiến chương Liên Hợp Quốc và tăng cường hợp tác đa phương. Phiên thảo luận sẽ tiếp tục tại Hội đồng Bảo an hôm 28.5.
Bộ Ngoại giao và phái bộ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc chưa trả lời yêu cầu bình luận của báo giới về vụ Ngoại trưởng Iran Araqchi lẫn Thứ trưởng Nga Alimov.
Hồi đầu tuần, truyền thông nhà nước Iran dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao nước này cho biết chuyến đi của ông Araqchi đã bị hủy một phần do tình hình và phần còn lại là các vấn đề phát sinh liên quan quy trình thị thực Mỹ.
Còn Đại sứ Nga Nebenzia nói ông Alimov, người phụ trách các vấn đề liên quan đến Liên Hiệp Quốc của Nga, đã nhận lời mời họp từ Ngoại trưởng Vương Nghị.
Ông Nebenzia gọi việc Mỹ không cấp thị thực thể hiện sự thiếu tôn trọng một cách trắng trợn đối với Trung Quốc trên vai trò Chủ tịch Hội đồng Bảo an, đặc biệt khi chủ đề thảo luận là Hiến chương Liên Hiệp Quốc.
"Bất chấp mọi nỗ lực của chúng tôi nhằm thuyết phục phía Mỹ cấp thị thực cho ông ấy, cuối cùng thị thực vẫn không được cấp", Đại sứ Nga cho biết.
Cũng theo ông Nebenzia, Thỏa thuận về trụ sở của Liên Hiệp Quốc quy định rõ mọi quan chức quốc gia thành viên cần được tạo điều kiện tiếp cận trụ sở Liên Hiệp Quốc ở thành phố New York, bang New York của Mỹ, và không có ngoại trừ.
Tại cuộc họp báo hôm 26.5, người phát ngôn Liên Hiệp Quốc Farhan Haq cho hay: "Chúng tôi kỳ vọng nước chủ nhà sẽ cấp thị thực cho tất cả những người cần tham gia các hoạt động của Liên Hiệp Quốc tại trụ sở của chúng tôi tại đây".
Phát ngôn viên xác nhận ông Araqchi không đến New York và không gặp Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres hôm 26.5 theo kế hoạch.
Ngày 26.5, Ngoại trưởng Úc Penny Wong, Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã nhóm họp tại New Dehli. Đây là cuộc gặp cấp ngoại trưởng thứ ba của Quad kể từ tháng 9.2024, theo Reuters.
Tại cuộc họp, các Ngoại trưởng bộ tứ công bố dự án hợp tác với Fiji để nâng cấp cơ sở hạ tầng cảng biển tại các đảo Thái Bình Dương, đánh dấu dự án cơ sở hạ tầng chung đầu tiên của nhóm.
Ông Rubio cho biết sáng kiến này nhằm xử lý tình trạng thiếu hụt năng lực cảng biển trong khu vực, đồng thời là "minh chứng thực tiễn" cho khả năng của nhóm trong việc xây dựng hạ tầng chất lượng cao và bền vững. "Hôm nay, chúng ta đã có những kết quả cụ thể, khả thi để công bố với các quốc gia của mình và phần còn lại của thế giới", ông Rubio nói, đồng thời gọi nhóm Quad là "quan hệ đối tác hành động".
Ngoài dự án cảng ở Fiji, 4 nước cũng nhất trí khởi động sáng kiến an ninh năng lượng Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhằm tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng nhiên liệu trong khu vực. Mỹ dự kiến đăng cai diễn đàn an ninh năng lượng Quad vào cuối năm nay, theo Đài DW.
Sáng kiến này được công bố trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu chịu sức ép từ cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với vận chuyển dầu khí. Ngoại trưởng Úc Penny Wong cảnh báo bất kỳ sự đóng cửa nào tại eo biển này cũng sẽ gây hậu quả nghiêm trọng đối với an ninh năng lượng khu vực.
"Chúng tôi nhận thức rõ tầm quan trọng của nguyên tắc tự do hàng hải và phản đối bất kỳ đề xuất thu phí nào", bà Wong nói, đề cập kế hoạch của Iran về việc thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Quad cũng công bố khuôn khổ hợp tác về khoáng sản thiết yếu. Theo ông Rubio, khuôn khổ này sẽ giúp 4 nước phối hợp chính sách kinh tế và đầu tư để củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản, từ khai thác, chế biến đến tái chế. Động thái này có ý nghĩa quan trọng với Nhật Bản trong bối cảnh Trung Quốc từng hạn chế xuất khẩu một số khoáng sản được sử dụng trong ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn giữa các căng thẳng ngoại giao.
Bên cạnh đó, Quad sẽ thúc đẩy sáng kiến giám sát hàng hải, tích hợp năng lực của 4 nước và chia sẻ dữ liệu gần thời gian thực về hoạt động của tàu thuyền, bao gồm cả tàu thương mại. Các sáng kiến trước đây của Quad cũng tập trung vào việc hỗ trợ các nước trong khu vực nâng cao năng lực nắm bắt tình hình trên biển, theo Reuters.
Cuộc gặp diễn ra sau giai đoạn Quad bị cho là mất động lực, đặc biệt khi nhóm không tổ chức được hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo trong năm 2025, giữa lúc quan hệ Mỹ - Ấn Độ gặp căng thẳng vì thuế quan và một số vấn đề khác.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Rubio khẳng định Mỹ vẫn "hết sức cam kết" với Quad, gọi đây là "trụ cột" trong chiến lược toàn cầu của Mỹ. Trước cuộc gặp, ông cũng nói Mỹ muốn Quad chuyển từ đối thoại sang các hành động thực tế hơn.
Theo bà Premesha Saha, chuyên gia chính sách cấp cao tại Asia Society Australia, việc không có hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo Quad làm dấy lên một số nghi ngờ, nhưng không nhất thiết cho thấy vai trò của nhóm này suy giảm. "Nếu Quad có thể tiếp tục hoạt động hiệu quả ở cấp bộ trưởng và cấp làm việc, nhóm này vẫn có thể duy trì tầm ảnh hưởng, ngay cả khi không thường xuyên phát tín hiệu ở cấp lãnh đạo", bà Saha nhận định.
Reuters ngày 3.4 đưa tin Tổng thống Trump đã áp mức thuế quan đến lên tới 100% đối với các loại dược phẩm biệt dược nhập khẩu vào Mỹ. Biện pháp mạnh tay này nhằm buộc các nhà sản xuất dược phẩm phải đạt được thỏa thuận giảm giá với chính phủ hoặc cam kết chuyển quy trình sản xuất về Mỹ.
Mức thuế lớn sẽ nhắm trực tiếp vào các loại biệt dược gốc (brand name) không được sản xuất tại Mỹ và chưa có thỏa thuận về giá. Trong khi đó, thuốc generic - vốn chiếm hơn 90% số thuốc bán ra ở thị trường Mỹ - sẽ tạm thời được miễn thuế trong ít nhất một năm để đảm bảo nguồn cung.
Các loại biệt dược gốc vốn là những loại thuốc mới, do một hãng dược phẩm phát triển và được bảo hộ độc quyền bởi bằng sáng chế có thời hạn. Do công ty phải gánh chi phí nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng trong nhiều năm, giá của chúng thường rất cao.
Khi bằng sáng chế các loại thuốc "brand name" hết hạn, các công ty khác được phép tạo ra sản phẩm thuốc generic, được coi là “bản sao” của các loại biệt dược gốc. Đặc điểm của thuốc generic là giá thành rẻ hơn, trong khi có cùng hoạt chất, nồng độ và hiệu quả điều trị tương đương biệt dược gốc.
Với sắc lệnh của ông Trump, các tập đoàn dược phẩm lớn có 120 ngày để công bố kế hoạch nhằm tránh bị áp thuế, trong khi doanh nghiệp nhỏ hơn có 180 ngày. Các doanh nghiệp cam kết đưa sản xuất về Mỹ và ký thỏa thuận về giá sẽ được miễn thuế.
Đối với dược phẩm nhập từ các đối tác có thỏa thuận thương mại như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sĩ, mức thuế được ưu đãi là 15%. Mỹ hiện đã đạt được thỏa thuận với 17 nhà sản xuất, trong đó các hãng lớn như Pfizer và Eli Lilly đã ký kết để được miễn thuế trong vòng 3 năm.
Tổng thống Trump kỳ vọng chính sách này sẽ chấm dứt tình trạng bệnh nhân Mỹ phải chi trả tiền thuốc cao gấp 3 lần so với các quốc gia phát triển khác.
Dù vậy, Liên minh Công nghệ sinh học quy mô vừa của Mỹ (MBAA) cảnh báo sắc lệnh nêu trên chỉ có lợi cho các tập đoàn lớn, trong khi các công ty tầm trung khó trụ vững trước sự gia tăng chi phí đột ngột này.
