5 năm trước, tôi dồn toàn bộ tiền tích góp nhiều năm cộng thêm khoản vay ngân hàng để mua một căn nhà hơn 5 tỷ đồng ở Hà Nội. Thời điểm đó, ai cũng nói bất động sản là kênh giữ tiền an toàn nhất. Bạn bè xung quanh liên tục khoe chuyện giá đất tăng từng tháng, mua hôm trước hôm sau đã có người trả chênh vài trăm triệu. Tôi cũng bị cuốn vào tâm lý ấy.
Tôi tính toán: nhà có thể cho thuê khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, tức 120 triệu một năm. Chưa kể vài năm sau giá nhà chắc chắn sẽ tăng tiếp. Nhưng sau 5 năm, nhìn lại, tôi mới thấy bài toán đầu tư thực tế không màu hồng như mình tưởng. Căn nhà hiện vẫn cho thuê đều, nhưng giá thuê gần như không tăng đáng kể. Người thuê liên tục mặc cả vì khu vực xung quanh ngày càng nhiều nhà cho thuê. Có giai đoạn nhà trống vài tháng, tôi vẫn phải đóng lãi vay, thuế đất và chi phí sửa chữa.
Nhiều người nghe “10 triệu một tháng” tưởng là nguồn thu ổn định và hấp dẫn. Nhưng nếu tính kỹ, 120 triệu mỗi năm trên tài sản trị giá 5 tỷ đồng chỉ tương đương khoảng hơn 2% lợi nhuận, chưa trừ chi phí bảo trì, khấu hao hay thời gian nhà bỏ trống. Gửi tiết kiệm ngân hàng nhiều thời điểm còn có lãi suất cao hơn mà không phải đau đầu quản lý tài sản.
Điều khiến tôi trăn trở là số tiền 5 tỷ ấy thực ra đã bị “chôn” vào một tài sản có tính thanh khoản không cao. Có thời điểm cần tiền xoay công việc, tôi rao bán nhiều tháng vẫn không có người hỏi mua. Giá tăng thì ai nghe cũng thích, nhưng để bán được đúng kỳ vọng hay không lại là chuyện khác.
>> Vợ chồng ở thuê 5,5 triệu một tháng sướng hơn bỏ 4 tỷ mua nhà
Nhiều người Việt thường có tâm lý quá tin vào bất động sản. Chúng ta nhìn vào mức tăng giá trong quá khứ rồi mặc định tương lai sẽ tiếp tục như vậy. Nhưng ít ai ngồi xuống tính thật kỹ hiệu suất khai thác của tài sản mình đang nắm giữ. Vậy nên, nhiều người vẫn lao vào mua chỉ vì niềm tin “nhà và đất không bao giờ lỗ”.
Tôi không phủ nhận bất động sản vẫn là tài sản quan trọng với nhiều gia đình Việt Nam. Nó tạo cảm giác an toàn, hữu hình và ít biến động tâm lý hơn chứng khoán hay các kênh đầu tư khác. Nhưng sau trải nghiệm của mình, tôi nghĩ người mua nhà để đầu tư cần tỉnh táo hơn. Đừng chỉ nhìn vào giá trị tài sản trên giấy để tự thấy mình giàu lên.
Bây giờ, nếu quay lại thời điểm 5 năm trước, có lẽ tôi vẫn mua nhà, nhưng sẽ cân nhắc kỹ hơn rất nhiều về bài toán khai thác thực tế thay vì chỉ nghe những câu kiểu “mua đi kiểu gì cũng lời”.
Bài viết về cử nhân tốn hàng trăm triệu đồng học đại học nhưng ra trường không biết làm gì khiến tôi suy nghĩ nhiều. Trước đây tôi cũng chọn ngành không phù hợp với năng lực và tính cách, phải mất nhiều năm điều chỉnh bổ sung mới có được thành công.
Theo tôi, đây không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà phản ánh khoảng trống lớn trong công tác hướng nghiệp hiện nay.
Khi đứng trước ngưỡng cửa đại học, học sinh thường được cung cấp rất nhiều thông tin: Điểm chuẩn, học phí, chương trình đào tạo, cơ hội việc làm, mức lương sau tốt nghiệp... Nhưng có một câu hỏi quan trọng lại ít khi được trả lời: "Tư duy cốt lõi của nghề đó là gì?".
Nhiều năm trước, khi còn học đại học, tôi nhớ một người thầy từng nói: "Mỗi cuốn sách chỉ có vài dòng là giá trị nhất". Khi đi làm, tôi mới hiểu ý nghĩa của câu nói ấy. Đằng sau hàng trăm trang sách, hàng chục môn học, thường chỉ có một vài nguyên lý cốt lõi quyết định cách người làm nghề suy nghĩ và hành động.
Nghề luật sư chẳng hạn. Nhiều người nghĩ điều quan trọng nhất là bằng cấp hoặc thuộc nhiều điều luật. Nhưng những luật sư giỏi mà tôi biết lại có một điểm chung khác: Họ sở hữu tư duy pháp lý và tư duy chứng cứ. Khi nghe một câu chuyện, họ không vội kết luận ai đúng ai sai mà tự hỏi: có chứng cứ gì, quan hệ pháp lý nào phát sinh, điều luật nào điều chỉnh.
Tương tự, cốt lõi của nghề kỹ sư không phải là thuộc lòng công thức mà là khả năng phân tích nguyên nhân gốc rễ của vấn đề và tìm ra giải pháp tối ưu. Cốt lõi của nghề kinh doanh không phải là bán hàng mà là hiểu nhu cầu khách hàng và tạo ra giá trị.
Tôi cho rằng rất nhiều sinh viên gặp khó khăn sau khi tốt nghiệp vì đã chọn ngành học mà chưa hiểu tư duy cốt lõi của nghề nghiệp phía sau. Các em nhìn thấy màu hồng của nghề nhưng không nhìn thấy áp lực, trách nhiệm và cách suy nghĩ đặc trưng của người làm nghề đó.
Trong khi chờ đợi những hệ thống tư vấn hướng nghiệp hiện đại hơn, học sinh và phụ huynh hoàn toàn có thể làm một việc rất đơn giản.
Trước khi chọn ngành học, hãy tìm một người thân, người quen hoặc một người thành công trong nghề mà mình quan tâm và hỏi họ ba câu hỏi:
- Theo anh chị, tư duy cốt lõi nhất của nghề này là gì?
- Điều khó khăn nhất và áp lực lớn nhất của nghề là gì?
- Với tính cách và năng lực của em, anh chị có nghĩ em phù hợp với nghề này không?
Theo tôi, ba câu hỏi đó đôi khi giá trị hơn hàng chục buổi tư vấn tuyển sinh.
Nếu nhiều người làm nghề đều trả lời giống nhau về một đặc điểm nào đó, rất có thể đó chính là "điểm nút" của nghề. Nếu bản thân cảm thấy không hứng thú hoặc không thể chấp nhận điều cốt lõi ấy, có lẽ nên cân nhắc lựa chọn khác trước khi đầu tư bốn năm đại học và hàng trăm triệu đồng học phí.
Theo tôi, mục tiêu của hướng nghiệp không phải là tìm ngành học đang "hot" nhất, mà là tìm nghề nghiệp phù hợp nhất với cách mình suy nghĩ và con người mình.
Khi chọn đúng nghề, việc học sẽ đi vào trọng tâm hơn, thời gian trưởng thành nghề nghiệp sẽ ngắn hơn và xã hội cũng giảm được rất nhiều lãng phí từ những quyết định sai ngay từ đầu.
"Nhiều 'cò đất' vẫn cứ nói rằng giá bất động sản chỉ có lên, không bao giờ giảm. Nhưng giờ thì mấy tay đầu cơ 'lướt sóng' bắt đầu thấm đòn, mệt mỏi với lãi suất nên bắt buộc phải giảm giá để thoát hàng. Người có nhu cầu mua ở thật cứ bình tĩnh mà lựa chọn, không việc gì phải vội".
Đó là quan điểm của độc giả Kiendk trong bối cảnh lãi suất neo cao, nguồn cung lớn khiến sức mua bất động sản tiếp tục giảm. Theo báo cáo ngành mới công bố, Công ty Chứng khoán MB (MBS) dự báo thị trường bất động sản tiếp tục ảm đạm từ nay đến cuối năm do áp lực lãi vay tăng cao trong khi nguồn cung lớn. Thanh khoản thị trường bất động sản có dấu hiệu chậm lại trong nửa đầu năm nay. Tỷ lệ hấp thụ trung bình của các dự án sơ cấp đạt khoảng 50-60%, giảm mạnh so với mức trên 80% cùng kỳ năm trước.
Một khảo sát nhanh của VnExpress với hơn 1.600 độc giả về dự định mua nhà trong nửa cuối năm, gần 40% người tham gia cho biết hoãn kế hoạch mua để chờ nhịp giảm. Khoảng 23% độc giả chia sẻ dự định chuyển về quê sống vì không đủ khả năng mua.
Cùng chung nhận định về thị trường bất động sản thời gian tới, bạn đọc SPC bình luận: "Nói nhu cầu nhà ở luôn cao thì đúng, nhưng không thể lấy nhu cầu để khẳng định giá sẽ không giảm. Nhu cầu thì nhiều năm nay vẫn có, nhưng nếu giá vượt quá khả năng chi trả của đa số người dân thì giao dịch vẫn sẽ chậm. Người mua có thể chờ vài năm, còn chủ đầu tư hay nhà đầu tư dùng đòn bẩy tài chính thì không phải ai cũng đủ sức chờ. Nếu thanh khoản tiếp tục suy yếu, việc điều chỉnh giá ở nhiều phân khúc là khó tránh khỏi".
>> Tôi thà chờ đợi còn hơn 'bắt đáy' mua nhà lúc này
Trong khi đó, với quan điểm trái ngược, độc giả Retrousamemories cho rằng: "Sức mua giảm lúc này không phải vì người ta hết nhu cầu mua nhà đất, mà đơn giản là giờ họ tỉnh táo và thận trọng hơn rất nhiều rồi. Giữa lúc thị trường và lãi suất có nhiều biến động, ai cầm tiền cũng phải cân đo đong đếm, chọn lọc cực kỳ kỹ lưỡng mới xuống tiền. Đây là giai đoạn thanh lọc, dự án nào pháp lý chuẩn chỉnh, giá trị thực thì người ta vẫn mua, chứ không còn cái thời cứ nghe 'sốt ảo' là lao vào như trước".
Lý giải cho khả năng giá nhà khó giảm sâu, độc giả Hoahoa phân tích: "Đúng là giá căn hộ tại Hà Nội đang vượt quá khả năng của nhiều người, nhưng điều đó không có nghĩa thị trường mất thanh khoản. Nhóm người mua để ở có thể gặp khó, song vẫn còn lượng lớn khách hàng có tích lũy, gia đình hỗ trợ tài chính hoặc nhà đầu tư dài hạn. Thực tế, nhiều dự án có vị trí tốt, pháp lý rõ ràng vẫn ghi nhận tỷ lệ hấp thụ cao. Vấn đề không phải 'không có cầu' mà là cầu đang dịch chuyển sang những sản phẩm phù hợp hơn với khả năng chi trả".
"Thị trường trồi sụt cũng chỉ là câu chuyện trước mắt, tính đường dài thì nhà đất vẫn cứ là chỗ trú ẩn tài sản an toàn và sinh lời tốt. Thực ra, dòng tiền vẫn nằm chờ đó chứ nhu cầu sở hữu nhà của người dân đâu có mất đi. Chẳng qua lúc này họ đang cân nhắc, chọn lựa kỹ càng hơn hẳn trước khi xuống tiền. Dự án nào có vị trí đẹp, pháp lý chuẩn thì người ta vẫn âm thầm mua thôi", bạn đọc Conangiai bày tỏ sự lạc quan về thị trường bất động sản.
Một người bạn là chủ quán cà phê của tôi ngay từ lúc phong trào dùng ống hút giấy, ống hút tre còn đang rầm rộ - đã cho rằng thoái trào là chuyện sớm muộn vì giá gốc của các loại ống hút này cao hơn nhiều so với ống hút nhựa. Hàng quán chỉ "đu trend" một thời gian, chứ lâu dài là rất khó.
Riêng tôi nhận xét về góc độ người tiêu dùng: Trải nghiệm không phù hợp. Ống hút tre hơi to, ống hút cỏ bàng thì bị bể và hút giấy, gạo thì bị bở.
Thật sự và vậy, phong trào dùng ống hút tre, ống hút giấy, ống hút làm bằng bột gạo đang thoái trào tại nhiều quán cà phê. Tôi đến nhiều quán cà phê và không còn nhiều quán sử dụng những ống hút này để "bảo vệ môi trường" như vài năm trước.
Xin nhắc lại nhược điểm của những loại ống hút "bảo vệ môi trường": Ống hút tre thì to, khó dùng với nhiều loại ly; ống hút cỏ bàng dễ nứt; ống hút giấy hay bột gạo thì nhanh mềm, uống chưa hết ly nước đã mềm nhũn, và những loại ống hút này dễ bị ẩm mốc.
Một giải pháp tốt về ý tưởng, từng hái ra tiền cho nhiều start-up làm ống hút "xanh", nhưng khi đưa vào đời sống lại không vượt qua được bài kiểm tra cơ bản nhất về tính sự tiện dụng.
Chúng ta đã cố giải quyết một bài toán lớn bằng một chi tiết quá nhỏ. Ống hút chỉ là phần nổi rất nhỏ trong tổng lượng rác thải nhựa. Nhưng vì hầu như ai cũng dùng nên nên ống hút trở thành biểu tượng của lối sống xanh.
Quán cà phê đổi ống hút, khách chụp ảnh check-in, ai cũng có cảm giác mình đang góp phần bảo vệ môi trường. Một thay đổi đơn giản, tạo ra cảm giác tích cực ngay lập tức.
Nhưng khi chi phí tăng lên theo từng tháng, khi khách bắt đầu phàn nàn vì trải nghiệm không tốt, khi những tiện lợi nhỏ bị mất đi, các quán buộc phải quay về lựa chọn cũ.
Ở chiều ngược lại, người tiêu dùng cũng bộc lộ một mâu thuẫn quen thuộc: ủng hộ lối sống xanh trên lý thuyết, nhưng lại không sẵn sàng đánh đổi sự tiện lợi trong thực tế. Mấy ai mua bình giữ nhiệt, ống hút kim loại và chịu khó mang đến quán cà phê hay chùi rửa ống hút kim loại mỗi ngày?
Tôi thì nghĩ khác, liệu có thật sự cần ống hút cho mọi loại đồ uống?
Tại sao không bắt đầu chuyển sang một cách đơn giản hơn chỉ đưa ống hút khi khách yêu cầu. Một số loại nước hoàn toàn có thể uống trực tiếp từ ly. Một thay đổi nhỏ, nhưng có cắt giảm đáng kể số lượng ống hút sử dụng mỗi ngày. Theo tôi, cách này thực tế hơn nhiều so với việc thay chất liệu ống hút.
Còn với người tiêu dùng mang theo bình nước cá nhân, từ chối ống hút khi không cần thiết lắm, liệu mấy ai làm được?
