Khi màn đêm buông xuống tại ngôi làng nhỏ Doradal ở miền trung Colombia, tiếng chân huỳnh huỵch nặng nề từ những con hà mã nặng hơn 1,3 tấn đang lê bước qua vườn tược, sân trường, mái hiên, phá vỡ sự yên tĩnh.
“Chúng đã thay đổi lối sống của chúng tôi”, ngư dân Giovanny Contreras, 48 tuổi, cho biết khi đang lái thuyền đi ngang qua đôi mắt lồi của một con hà mã đực nhìn chằm chằm vào thuyền.
Cách quê hương châu Phi hàng nghìn km, số lượng hà mã đang nhân lên nhanh chóng ở miền trung Colombia, chiếm lĩnh ao hồ và xâm nhập sâu hơn vào đời sống của các cộng đồng người Colombia gần sông Magdalena.
Tất cả bắt nguồn từ một ý thích bột phát của trùm ma túy. Khi đang ở đỉnh cao quyền lực, trùm ma túy Pablo Escobar đã thu mua hàng nghìn hecta đất ở Doradal làm khu nghỉ dưỡng. Ông ta cho đào hàng chục hồ nhân tạo, xây dựng một biệt thự kiểu Địa Trung Hải, một đường băng riêng và một đấu trường bò tót. Escobar cũng buôn lậu vào Colombia nhiều loài động vật ngoại lai như voi, hươu cao cổ, lạc đà, tê giác, chuột túi, đà điểu và hươu bên cạnh 4 con hà mã.
“Tất cả các con vật đều có máng ăn chuyên dụng”, José Conrado Montoya Toro, 85 tuổi, được thuê làm người chăm sóc vườn thú của Escobar vào những năm 1980, nói. “Khi xe chở rau đến, có bắp cải, cà rốt và rau diếp cho tất cả các con vật”.
Trang trại Hacienda Napoles rơi vào tình trạng hoang tàn sau khi cảnh sát tiêu diệt Escobar. Đa số động vật trong trang trại được chuyển đến các sở thú, nhưng những con hà mã bị bỏ rơi và chúng đã trốn thoát, sinh sản vượt ra ngoài khuôn viên trang trại.
Được tự do giữa vùng nông thôn Colombia tươi tốt, loài động vật có vú này đã làm điều chúng giỏi nhất: lười biếng ngâm mình dưới nước, gặm cỏ và sinh sản. Chúng đã sinh sôi thành 200 con và có thể tăng lên 1.000 con vào năm 2035, đe dọa tới hệ sinh thái của Colombia.
Những con hà mã có nguồn gốc từ châu Phi được xếp vào loài động vật xâm lấn ở Colombia. Chính phủ muốn cho tặng chúng đến các quốc gia khắp thế giới, nhưng rất ít nơi tiếp nhận. Bác sĩ thú y đã thử thiến chúng, nhưng công việc rất nguy hiểm, đòi hỏi 8 người cùng phối hợp để đặt bẫy, gây mê và phẫu thuật cho từng con.
Hồi tháng 4, giới chức Colombia công bố kế hoạch trị giá hai triệu USD để cắt giảm quần thể hà mã bằng cách tiêu hủy nhân đạo 80 con, đồng thời tiếp tục di dời những con còn lại. Chúng có thể bị tiêm hóa chất gây tử vong, hoặc bị bắn vào đầu và chôn tại chỗ.
Kế hoạch này lập tức gây tranh cãi. Một số chuyên gia cho rằng do không có kẻ thù tự nhiên ở Colombia, hà mã sẽ chiếm chỗ các loài bản địa và cần bị tiêu diệt, trong khi các nhóm bảo vệ quyền động vật phản đối. Một tỷ phú Ấn Độ đã đề nghị nhận nuôi 80 con hà mã, nhưng chưa rõ việc vận chuyển có khả thi hay không.
Kế hoạch tiêu hủy đã chia rẽ làng Doradal, nơi quần thể hà mã hoang dã duy nhất bên ngoài châu Phi đã định hình bản sắc thị trấn và thu hút khách du lịch tìm đến.
“Cá nhân tôi thấy mâu thuẫn. Tôi ý thức được rằng họ phải loại bỏ hoặc di dời chúng, nhưng chúng cũng chỉ là động vật, những con vật không có lỗi trong các quyết định của Pablo Escobar”, Samy Castano, 35 tuổi, nhà đối diện với một cái ao đầy hà mã, chia sẻ. Anh chỉ trích chính phủ Colombia đã không hành động quyết đoán từ nhiều năm trước.
“Con không muốn họ giết chúng!”, Luciana, con gái 11 tuổi của anh, nói chen vào và kể lại lần một con hà mã đã cố thọc đầu qua cửa sổ phòng khách khi cô bé đang xem tivi.
Hà mã, loài động vật có vú trên cạn lớn nhất sau voi và tê giác, có bản tính bảo vệ lãnh thổ, có khả năng chạy nhanh hơn con người và đã từng giết người ở châu Phi.
Năm 2020, một con hà mã đã tấn công một nông dân đang lấy nước từ ao, làm gãy xương sườn và suýt giết chết ông. Năm 2023, một tài xế trên đường cao tốc đã đâm sầm vào một con hà mã; cú va chạm khiến con hà mã tử vong nhưng tài xế thoát nạn. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ có người tử vong vì đụng độ với hà mã chỉ còn là vấn đề thời gian.
“Khi sự xâm lấn của hà mã tăng tốc, khả năng xảy ra tai nạn sẽ cao hơn. Không có loài động vật xâm lấn nào trên thế giới lại to lớn đến thế”, Katherine Corrales, chuyên gia thuộc cơ quan môi trường chính phủ ở Boyaca, cho biết.
Chính phủ Colombia đã biến Hacienda Napoles thành một công viên giải trí do tư nhân quản lý với các máng trượt nước và một vườn thú. Người dân trong làng kiếm tiền bằng cách cung cấp tour xem hà mã hay bán đồ lưu niệm hình hà mã.
Du khách có thể ngắm nhìn hà mã hoang dã trên các hồ nước của điền trang cũ từ đài quan sát. Họ có thể cho hai con hà mã Paco và Juaco đang bị nuôi nhốt của công viên ăn cà rốt.
“Chúng không phải là loài vật bạn có thể thấy hàng ngày”, Henri Samil Perez, người chăm sóc trong vườn thú, nói khi cảnh báo các gia đình trông con cẩn thận để chúng không trèo vào chuồng. “Có chúng ở đây là một đặc ân đối với chúng tôi”.
Trong khi đó, Contreras đang háo hức mong chờ chính quyền thực thi kế hoạch tiêu hủy. Anh đã gần như bỏ hẳn việc đi sông sau khi trời tối, từ bỏ những chuyến đánh bắt thủy sản ban đêm. Với cơ thể to lớn chìm dưới nước, những con hà mã trở nên vô hình dưới ánh trăng.
Các ngư dân khiếp sợ mỗi lần vô tình chèo thuyền qua những “tảng đá cơ bắp” đang chìm dưới nước, hoặc tệ hơn là chẳng may khiêu khích một con đực hung hãn muốn bảo vệ lãnh thổ. Một con hà mã có thể phá hủy thân tàu chỉ bằng một cú hất đầu.
“Thay vì nghĩ quá nhiều về mạng sống của động vật, tại sao họ không nghĩ về nỗi khổ của ngư dân và người nghèo sống ở ven sông?”, anh nói.
Cập nhật từ Hãng tin AFP ngày 25-5 cho biết khoảng 50.000 cư dân sống tại khu vực thành phố Garden Grove thuộc quận Cam (Mỹ) đã được yêu cầu sơ tán từ ngày 22-5, sau khi một bồn chứa hóa chất độc hại methyl methacrylate tại một nhà máy ở đây gặp sự cố, liên tục nóng lên và đứng trước nguy cơ phát nổ.
Các cơ quan quản lý liên bang đã cử nhóm chuyên gia đến đánh giá các kịch bản có thể xảy ra. Người đứng đầu Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ (EPA), ông Lee Zeldin, nói với Đài CNN ngày 25-5 rằng "kịch bản thảm khốc nhất" là bồn chứa phát nổ và kéo theo các bồn xung quanh phát nổ dây chuyền, đó là lý do lệnh sơ tán được triển khai trên diện rộng.
Tuy nhiên, ông Zeldin cho rằng khả năng cao nhất là bồn hóa chất chỉ rò rỉ một lượng nhỏ và tình hình có thể được kiểm soát.
Quyền giám đốc lực lượng cứu hỏa quận Cam, ông TJ McGovern, cho biết tối 24-5 lực lượng cứu hỏa đã tiếp cận bồn chứa để thu thập thông tin và phát hiện "một vết nứt bên ngoài bồn chứa, có thể đang giúp giải phóng một phần áp suất bên trong".
Ông McGovern nói thêm rằng việc lực lượng cứu hỏa tiếp cận thành công bồn chứa đã cung cấp dữ liệu và thông tin tích cực để chính quyền đưa ra các quyết định phù hợp trong những ngày tiếp theo.
Đồng thời ông cho biết hiện chưa rõ nguyên nhân gây ra vụ rò rỉ được phát hiện lần đầu ngày 22-5 và cũng chưa thể xác định liệu vết nứt có liên quan trực tiếp đến sự cố hay không.
Bồn chứa thuộc sở hữu của GKN Aerospace, tập đoàn công nghệ hàng không có trụ sở tại Birmingham (Vương quốc Anh). Công ty này hiện vận hành 32 cơ sở sản xuất tại 12 quốc gia và có khoảng 16.000 nhân viên.
Trong thông báo ngày 25-5, tập đoàn khẳng định đang "làm việc suốt ngày đêm để giảm thiểu nguy cơ rò rỉ" đồng thời gửi lời xin lỗi cộng đồng địa phương vì những gián đoạn kéo dài.
Tính đến ngày 25-5, người dân vẫn chưa được phép trở về nhà và lực lượng chức năng đang mở thêm các điểm trú ẩn để tiếp nhận người sơ tán.
Bồn chứa gặp sự cố hiện lưu trữ khoảng 26.000 lít methyl methacrylate - chất lỏng dễ bay hơi và dễ cháy, được sử dụng trong sản xuất nhựa acrylic và các linh kiện phục vụ ngành hàng không vũ trụ.
Theo Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ (EPA), methyl methacrylate có thể gây kích ứng da, mắt và niêm mạc, đồng thời có thể gây phản ứng về hô hấp và thần kinh nếu tiếp xúc trực tiếp hoặc kéo dài.
Lực lượng ứng phó cũng đang triển khai các hàng rào ngăn chặn nhằm tránh hóa chất tràn vào hệ thống thoát nước mưa và các kênh dẫn ra đại dương.
Theo Hãng tin AFP, quân đội Hàn Quốc cho biết Triều Tiên đã phóng nhiều vật thể bay, trong đó có ít nhất một tên lửa đạn đạo tầm ngắn, về phía Biển Hoàng Hải vào khoảng 13h ngày 26-5 (giờ địa phương), từ khu vực gần thành phố Chongju (tỉnh Bắc Pyongan, Triều Tiên).
Theo Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hàn Quốc (JCS), các vật thể bay được khoảng 80km. Seoul cho biết đang phân tích đặc tính kỹ thuật, đồng thời tăng cường giám sát và cảnh giác trước khả năng Bình Nhưỡng tiếp tục phóng thêm.
Hàn Quốc, Mỹ và Nhật Bản cũng đang duy trì "trạng thái sẵn sàng cao độ" và chia sẻ chặt chẽ thông tin tình báo.
Cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cũng kêu gọi Triều Tiên đáp lại các đề xuất hòa bình và nỗ lực giảm căng thẳng từ Seoul. Hàn Quốc cho biết vẫn theo đuổi mục tiêu phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên theo hướng tiếp cận từng bước và thực tế, phối hợp với cộng đồng quốc tế.
Đáng chú ý, đây là vụ phóng tên lửa đầu tiên được ghi nhận của Triều Tiên sau 37 ngày, đồng thời là lần thử tên lửa thứ 8 của nước này trong năm 2026.
Hồi tháng 4, Triều Tiên tuyên bố thử nghiệm nhiều tên lửa đạn đạo tầm ngắn nhằm "xác minh đặc tính và sức mạnh của đầu đạn bom chùm". Trước đó nước này cũng thông báo thử đầu đạn bom chùm mới gắn trên tên lửa đạn đạo cùng một loại vũ khí điện từ.
Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un hồi tháng 3 cũng khẳng định vị thế cường quốc hạt nhân của nước này là "không thể đảo ngược", đồng thời cho rằng việc mở rộng năng lực "răn đe hạt nhân tự vệ" là cần thiết để bảo đảm an ninh quốc gia.
Dù chịu các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc liên quan chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo từ năm 2006, Triều Tiên vẫn tăng tốc phát triển kho vũ khí dưới thời ông Kim Jong Un, vấp phải phản đối từ Hàn - Nhật - Mỹ.
Theo Hãng tin Reuters, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 12-6 tuyên bố những thông tin mà Iran tiết lộ về thỏa luận với Mỹ không phản ánh nội dung mà hai bên đã thống nhất bằng văn bản.
"Những gì họ nói, bao gồm cả những tuyên bố yếu ớt về việc đã đạt được thỏa thuận, không liên quan đến sự thật", ông viết trên mạng xã hội Truth Social.
Ông cáo buộc Iran không có thái độ đàm phán thiện chí, đồng thời cảnh báo Tehran "nên chấn chỉnh lại hành động của mình".
Trước đó vào hôm 11-6, ông Trump cho biết đã hủy kế hoạch tiến hành các cuộc không kích mới nhằm vào Iran vì một thỏa thuận đã đạt được.
Ngày 12-6, một nguồn tin cấp cao của Iran hé lộ với Reuters về những điểm chính trong thỏa thuận đã đạt được giữa Mỹ và Iran.
Theo đó, dự thảo thỏa thuận sẽ bao gồm việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran, giải phóng hàng tỉ USD tài sản bị phong tỏa, chấm dứt các hành động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon, đồng thời mở cửa eo biển Hormuz.
Sau đó, hai nước sẽ tiến hành đàm phán về vấn đề hạt nhân.
Mỹ đã liên tục yêu cầu Iran phải từ bỏ chương trình hạt nhân của nước này, tuy nhiên Iran khẳng định không theo đuổi phát triển vũ khí hạt nhân và chương trình hạt nhân là vì mục đích hòa bình.
Mỹ và Iran đang đưa ra những thông tin trái chiều về thỏa thuận đã đạt được. Cũng trong ngày 12-6, một quan chức Nhà Trắng nói với Hãng tin AFP rằng Iran đã đồng ý chấm dứt chương trình hạt nhân, đồng thời tiêu hủy các vật liệu hạt nhân theo thỏa thuận đạt được với Mỹ.
Quan chức này cũng cho biết Tehran đã đồng ý mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Iran sẽ chỉ nhận được số tài sản bị phong tỏa khi thực hiện đầy đủ các cam kết trong thỏa thuận.
