Tướng Sergey Karakayev, tư lệnh lực lượng tên lửa chiến lược Nga, hôm 13/5 thông báo cuộc thử nghiệm tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) hạng nặng, sử dụng nhiên liệu lỏng RS-28 Sarmat đã diễn ra thành công, hoàn thành tất cả nhiệm vụ đề ra.
Tên lửa phóng từ sân bay vũ trụ Plesetsk ở tỉnh Arkhangelsk trưa 12/5, đánh trúng mục tiêu chỉ định ở thao trường Kura tại bán đảo Kamchatka thuộc vùng Viễn Đông. Tổng thống Nga Vladimir Putin gọi đây là “sự kiện quan trọng và thành công tuyệt đối”.
Lực lượng tên lửa chiến lược Nga hồi năm 2019 cho biết RS-28 Sarmat có tầm bắn 18.000 km. Để so sánh, mẫu ICBM có tầm bắn xa nhất trong biên chế Mỹ hiện nay là Minuteman III có thể vươn tới mục tiêu ở khoảng cách 14.000 km, trong khi con số này của dòng DF-41 Trung Quốc là 12.000-15.000 km.
Dù vậy, Tổng thống Putin hôm 12/5 khẳng định tên lửa Sarmat còn có thể vươn xa hơn nhiều nếu phóng theo phương pháp đặc biệt. “Tên lửa không chỉ có thể bay theo quỹ đạo đạn đạo thông thường mà còn cả quỹ đạo thấp, giúp đạt tầm bắn hơn 35.000 km, tăng gấp đôi độ chính xác và có khả năng xuyên phá mọi hệ thống phòng không hiện tại và tương lai”, ông nói.
Lãnh đạo Nga dường như đề cập phương pháp phóng tương tự Hệ thống vũ khí tấn công từ quỹ đạo thấp (FOBS), được Liên Xô phát triển và triển khai với số lượng hạn chế trong Chiến tranh Lạnh.
ICBM thông thường sẽ bay theo quỹ đạo cố định, với độ cao tối đa 1.200 km và lao xuống mục tiêu với tốc độ gấp gần 30 lần âm thanh. Trong khi đó, FOBS sử dụng tên lửa giống ICBM để đưa phương tiện hồi quyển chứa đầu đạn hạt nhân lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, chỉ khoảng 150 km so với mặt đất.
Không rõ lý do Tổng thống Putin nói tên lửa Sarmat chỉ đạt tầm bắn hơn 35.000 km nếu ứng dụng quỹ đạo dạng FOBS. Về lý thuyết, vũ khí dạng này có thể bay nhiều vòng quanh Trái Đất và đạt tầm bay gần như vô hạn. Đầu đạn sẽ hiện diện trên vũ trụ suốt thời gian dài và chỉ lao xuống mục tiêu khi có yêu cầu.
Mục đích của Liên Xô khi phát triển FOBS là qua mặt lưới cảnh giới và phòng không của Mỹ, vốn tập trung về phía Bắc Cực để phát hiện ICBM đang bay tới từ đối thủ. Tầm bay lớn của FOBS sẽ cho phép Liên Xô phóng chúng theo những hướng khác, trong đó có vòng qua Nam Cực, để tiếp cận lãnh thổ Bắc Mỹ.
Độ cao bay thấp hơn nhiều so với ICBM truyền thống cũng giúp FOBS ẩn mình tốt hơn trước radar cảnh giới, ngay cả khi được phóng về hướng bao phủ của mạng lưới phòng thủ đối phương.
“FOBS có thể tấn công từ những hướng mà radar không theo dõi, làm suy giảm khả năng dự đoán vị trí và thời điểm đòn đánh diễn ra, chứ chưa nói đến triển khai biện pháp đối phó”, Tyler Rogoway, biên tập viên chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định.
Mỗi quả đạn Sarmat dài 35,5 m, có đường kính 3 m, mang được 10-15 đầu đạn hạt nhân hồi quyển độc lập (MIRV) với tổng sức mạnh tương đương 50 triệu tấn thuốc nổ TNT, kèm theo nhiều loại mồi bẫy để đánh lừa hệ thống phòng thủ đối phương. Sarmat cũng có thể lắp 3 phương tiện lướt siêu vượt âm Avangard hoặc các đầu đạn tương tự trong tương lai.
“Điểm nổi bật của phương tiện lướt siêu vượt âm (HGV) như Avangard là quỹ đạo bay. Khác với tên lửa đạn đạo truyền thống, chúng bay theo quỹ đạo tương đối thấp và phẳng ở tốc độ siêu vượt âm, đồng thời sở hữu khả năng cơ động trong toàn hành trình. HGV khó bị phát hiện và đánh chặn hơn nhiều so với đầu đạn hồi quyển thông thường”, chuyên gia quân sự Nga Dmitry Kornev, sáng lập viên dự án Military Russia, cho hay.
Rogoway cũng cho rằng HGV có thể tập kích mục tiêu nằm lệch rất nhiều so với quỹ đạo đạn đạo cố định và “gần như không thể bị đánh chặn”.
Dù vậy, cây bút Michael Pecks của tạp chí Forbes cho rằng FOBS kém chính xác hơn so với ICBM truyền thống. Khi vòng qua Nam Cực, nó vẫn sẽ bị phát hiện bởi mạng lưới vệ tinh cảnh báo trang bị cảm biến hồng ngoại chuyên phát hiện luồng xả động cơ. Hướng bay này cũng khiến đầu đạn mất gần một giờ để đến đích, thay vì 30 phút như khi bay qua Bắc Cực.
“Có lẽ một vụ phóng FOBS đơn lẻ sẽ không gây ra báo động, nhưng phóng hàng loạt chính là điều mà hệ thống cảnh báo tên lửa của Mỹ được thiết kế để phát hiện”, Pecks cho hay.
Đây dường như cũng là một trong những vấn đề mà nhà sản xuất Sarmat tìm cách khắc phục. Bộ Quốc phòng Nga cho biết tầng đẩy của tên lửa hoạt động trong thời gian tương đối ngắn, hạn chế đáng kể nguy cơ bị phát hiện bởi các vệ tinh trang bị cảm biến hồng ngoại.
Chương trình FOBS bị Liên Xô hủy bỏ vào những năm 1980. Không quân Mỹ hồi năm 2021 cho biết Trung Quốc đang phát triển và thử nghiệm vũ khí tương tự với đầu đạn HGV, nhưng chưa rõ tiến độ thực tế.
RS-28 Sarmat là một trong 6 “siêu vũ khí” được Tổng thống Putin giới thiệu lần đầu hồi năm 2018. Nga ban đầu dự kiến biên chế Sarmat vào năm 2020, song phải lùi thời hạn do chương trình chậm tiến độ. Lần phóng thành công đầu tiên của tên lửa Sarmat hoàn chỉnh diễn ra hồi tháng 4/2022, sau đó là những vụ thử thất bại vào tháng 2/2023 và tháng 9/2024.
“Lịch sử thử nghiệm của nó tới nay vẫn khá thất thường. Hoàn thiện dòng Sarmat sẽ mở đường cho Nga triển khai thêm nhiều tên lửa chiến lược nữa trong tương lai, có khả năng kích hoạt cuộc chạy đua vũ trang mới”, Thomas Newdick, biên tập viên của War Zone, cảnh báo.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 28-4 đã lên tiếng đáp trả sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuyên bố Iran đang làm Mỹ bẽ mặt trong các cuộc đàm phán nhằm kết thúc xung đột.
"Thủ tướng Đức, ông Friedrich Merz, cho rằng việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là điều chấp nhận được. Ông ấy không biết mình đang nói gì! Nếu Iran có vũ khí hạt nhân, thế giới này sẽ bị đặt vào tình thế con tin.
Ngay lúc này, tôi đang làm điều gì đó với Iran mà các quốc gia hoặc các tổng thống lẽ ra đã phải làm từ lâu. Không có gì ngạc nhiên khi Đức đang thể hiện rất kém, về cả lĩnh vực kinh tế lẫn những mặt khác!", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Theo Hãng tin Reuters, tuyên bố của ông Trump diễn giải sai quan điểm của ông Merz. Trên thực tế, Thủ tướng Đức đã khẳng định Iran không được phép có vũ khí hạt nhân.
Trước đó, nhà lãnh đạo Đức nói rằng ông không thấy chiến lược rút lui của Mỹ trong xung đột ở Iran. Những phát biểu này cho thấy bất đồng sâu sắc giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu trong tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Theo tin độc quyền của Reuters, hai quan chức Mỹ và một nguồn thạo tin (đề nghị không nêu tên) tiết lộ các cơ quan tình báo Mỹ đang nghiên cứu cách Iran có thể phản ứng nếu Tổng thống Trump tuyên bố chiến thắng đơn phương trong cuộc chiến hiện nay. Giới chức cấp cao đã yêu cầu phân tích vấn đề này cùng nhiều câu hỏi khác.
Mục tiêu là đánh giá hệ quả nếu ông Trump rút lui khỏi cuộc xung đột - điều mà một số quan chức và cố vấn lo ngại có thể khiến Đảng Cộng hòa tổn thất nặng nề trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào cuối năm nay.
Dù chưa có quyết định nào được đưa ra, việc giảm leo thang được cho là sẽ giúp giảm áp lực chính trị cho tổng thống. Tuy nhiên việc này cũng có thể khiến Iran tự tin hơn, từ đó khôi phục các chương trình hạt nhân và tên lửa, đe dọa các đồng minh của Mỹ trong khu vực.
Giới tình báo cũng từng phán đoán phản ứng Iran ngay sau khi xung đột bắt đầu nổ ra hôm 28-2.
Họ cho rằng nếu ông Trump tuyên bố chiến thắng và Mỹ giảm hiện diện quân sự trong khu vực, Iran nhiều khả năng sẽ coi đó là một chiến thắng cho mình. Còn nếu ông Trump tuyên bố Mỹ đã thắng nhưng vẫn duy trì lực lượng lớn tại khu vực, Iran có thể coi đó là một chiến thuật đàm phán, nhưng chưa chắc sẽ dẫn đến kết thúc chiến tranh.
Bà Liz Lyons - giám đốc Văn phòng công vụ của Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) cho biết cơ quan này không nắm được đánh giá được cho là của cộng đồng tình báo như Reuters đưa tin. Văn phòng Giám đốc Tình báo quốc gia từ chối bình luận.
Theo các nguồn tin, Mỹ hiện vẫn đang cân nhắc nhiều phương án quân sự, tuy nhiên việc đổ bộ vào Iran hiện ít khả thi hơn so với vài tuần trước. Trong khi đó, một quan chức Nhà Trắng mô tả áp lực trong nước buộc Tổng thống Mỹ kết thúc xung đột là rất lớn.
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết Mỹ vẫn đang tiếp xúc với phía Iran trong các cuộc đàm phán và sẽ "không vội vàng đạt một thỏa thuận tồi".
"Tổng thống sẽ chỉ tham gia vào một thỏa thuận đặt an ninh quốc gia Mỹ lên hàng đầu, và ông đã khẳng định rõ rằng Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân", bà nói.
Chính phủ Mỹ ngày 28-4 đã trừng phạt 35 tổ chức và cá nhân vì vai trò trong hệ thống ngân hàng "ngầm" của Iran.
Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ cho biết những đối tượng bị trừng phạt đã tạo điều kiện cho việc luân chuyển hàng chục tỉ USD liên quan đến hành vi né tránh trừng phạt và cái mà họ gọi là việc Iran tài trợ cho khủng bố.
Mỹ cũng cảnh báo sẽ trừng phạt các ngân hàng giao dịch với các nhà máy lọc dầu độc lập, cỡ nhỏ (teapot) của Trung Quốc - những nơi bị cáo buộc trả phí để hàng hóa đi qua eo biểnHormuz.
OFAC cũng cảnh báo các ngân hàng không nên làm ăn với bất kỳ công ty nào trả tiền cho chính phủ Iran hoặc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran để được đi qua Hormuz.
Trung Quốc khẳng định phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương mà họ cho là "bất hợp pháp".
Ngày 28-4, Bộ Y tế Lebanon cáo buộc hai đợt không kích liên tiếp của Israel vào một tòa nhà tại thị trấn ở miền nam Lebanon đã khiến 5 người thiệt mạng, trong đó 3 nhân viên cứu hộ đang trên đường thực hiện nhiệm vụ.
Quân đội Israel chưa đưa ra bình luận ngay lập tức.
Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam đã lên án các cuộc không kích là "một tội ác chiến tranh mới và trắng trợn do Israel gây ra".
Hơn 2.500 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel trên khắp Lebanon kể từ ngày 2-3, khi lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tấn công vào các vị trí của Israel, dẫn đến các cuộc tập kích của Tel Aviv.
Lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian giữa Israel và Lebanon đã giúp giảm bớt giao tranh, nhưng Israel và Hezbollah vẫn tiếp tục đụng độ ở miền nam Lebanon, đồng thời cáo buộc lẫn nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Đài CBS News hôm 10.4 dẫn nhiều nguồn tin từ quan chức Mỹ cho biết email đã được gửi hôm 24.3 từ Văn phòng Quản lý Nhà Trắng.
Nội dung email có đoạn: "Các thông tin trên báo chí gần đây đã làm dấy lên lo ngại về việc một số quan chức chính phủ sử dụng thông tin chưa công khai để đặt cược trên các thị trường dự đoán trực tuyến như Kalshi hoặc Polymarket".
Văn phòng Quản lý Nhà Trắng nhấn mạnh rằng việc sử dụng thông tin chưa công khai để đặt cược là "hành vi phạm tội hình sự", và những quy định về đạo đức của chính phủ nghiêm cấm sử dụng thông tin nội bộ vì lợi ích cá nhân của một nhân viên hoặc cho bên thứ ba.
"Toàn thể nhân viên Nhà Trắng được nhắc nhở rằng việc lạm dụng thông tin chưa công khai nhằm trục lợi tài chính là vi phạm hết sức nghiêm trọng và sẽ không được dung thứ", email nêu rõ.
Báo The Wall Street Journal là bên đầu tiên đưa tin về sự tồn tại của email trên.
Trong tuyên bố gửi cho Đài CBS News, phát ngôn viên Nhà Trắng David Ingle cho biết Tổng thống Donald Trump đã nói rõ rằng, trong khi ông mong muốn một thị trường chứng khoán mạnh mẽ và sinh lời cho tất cả mọi người, các thành viên Quốc hội và những quan chức chính phủ không được phép sử dụng thông tin chưa công khai để trục lợi tài chính.
Các thị trường dự đoán như Kalshi và Polymarket vốn là nơi người dùng có thể đặt cược về nhiều vấn đề, từ thể thao, văn hóa, đến các sự kiện kinh tế, chính trị quy mô lớn.
Tuy nhiên, những vụ cá cược ẩn danh về khả năng Mỹ tấn công Iran gần đây dấy lên lo ngại về nguy cơ rò rỉ thông tin nhạy cảm.
Vụ việc mới đây liên quan người dùng Polymarket có tên “Magamyman” được cho là đã kiếm được hơn nửa triệu USD chỉ trong 1 ngày, bằng cách đặt cược vào cuộc tấn công của Mỹ - Israel vào Iran.
"Magamyman" đã cược vào kịch bản Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị lật đổ chỉ 71 phút trước khi Israel phát động tấn công Iran. Thực tế Iran hôm 1.3 xác nhận ông Khamenei thiệt mạng.
Axios ngày 19/6 dẫn nguồn tin quan chức Mỹ cho biết ông Steve Witkoff, đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump, đang trên đường tới Thụy Sĩ, nơi dự kiến diễn ra vòng đàm phán đầu tiên với Iran về thỏa thuận hạt nhân tiềm năng.
Quan chức này nói thêm nhà đàm phán Jared Kushner, con rể của Tổng thống Trump, đã có mặt ở Thụy Sĩ.
Nguồn tin từ phía Iran cho biết Ngoại trưởng Abbas Araghchi dự định đến Thụy Sĩ vào ngày 20/6, nhưng thêm rằng kế hoạch này "vẫn có thể thay đổi".
Ông Araghchi được cho là đã nói với một số đối tác hôm 19/6 rằng lệnh ngừng bắn ở Lebanon là vấn đề then chốt đối với Iran và là "quyết định thành bại" của các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ. Phía Iran muốn thấy một lệnh ngừng bắn giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon được thực thi trước khi phái đoàn họ đến Thụy Sĩ.
Thủ tướng Qatar Mohammed Bin Abdul Rahman al-Thani, một trong những người trung gian hòa giải quan trọng giữa Mỹ và Iran, cũng đã đến Thụy Sĩ vào sáng 19/6.
Thụy Sĩ trước đó thông báo cuộc đàm phán về thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran, dự kiến diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock trong ngày 19/6, đã bị hoãn. Người phát ngôn Nhà Trắng cùng ngày khẳng định hoạt động hậu cần cho các cuộc đàm phán với Iran "chưa bao giờ đơn giản hay có thể dự đoán được".
Hãng thông tấn Tasnim nói rằng các nhà đàm phán Iran cần xem xét dấu hiệu Mỹ thực hiện các cam kết được đưa ra trong thỏa thuận sơ bộ trước khi tới Thụy Sĩ.
Mỹ và Iran ngày 17/6 công bố nội dung thỏa thuận 14 điểm mà hai bên đạt được. Văn bản có tên "Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran", trong đó có các nội dung như lập tức chấm dứt giao tranh trên toàn bộ mặt trận, Mỹ dỡ bỏ phong tỏa với các cảng biển Iran và lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD.
Mỹ và Iran nhất trí đàm phán để đạt thỏa thuận cuối cùng trong thời hạn tối đa 60 ngày, có thể gia hạn nếu cả hai bên đồng ý. Thỏa thuận cuối cùng sẽ được thông qua bằng một nghị quyết mang tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
