Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 28-4 đã lên tiếng đáp trả sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuyên bố Iran đang làm Mỹ bẽ mặt trong các cuộc đàm phán nhằm kết thúc xung đột.
“Thủ tướng Đức, ông Friedrich Merz, cho rằng việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là điều chấp nhận được. Ông ấy không biết mình đang nói gì! Nếu Iran có vũ khí hạt nhân, thế giới này sẽ bị đặt vào tình thế con tin.
Ngay lúc này, tôi đang làm điều gì đó với Iran mà các quốc gia hoặc các tổng thống lẽ ra đã phải làm từ lâu. Không có gì ngạc nhiên khi Đức đang thể hiện rất kém, về cả lĩnh vực kinh tế lẫn những mặt khác!”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Theo Hãng tin Reuters, tuyên bố của ông Trump diễn giải sai quan điểm của ông Merz. Trên thực tế, Thủ tướng Đức đã khẳng định Iran không được phép có vũ khí hạt nhân.
Trước đó, nhà lãnh đạo Đức nói rằng ông không thấy chiến lược rút lui của Mỹ trong xung đột ở Iran. Những phát biểu này cho thấy bất đồng sâu sắc giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu trong tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Theo tin độc quyền của Reuters, hai quan chức Mỹ và một nguồn thạo tin (đề nghị không nêu tên) tiết lộ các cơ quan tình báo Mỹ đang nghiên cứu cách Iran có thể phản ứng nếu Tổng thống Trump tuyên bố chiến thắng đơn phương trong cuộc chiến hiện nay. Giới chức cấp cao đã yêu cầu phân tích vấn đề này cùng nhiều câu hỏi khác.
Mục tiêu là đánh giá hệ quả nếu ông Trump rút lui khỏi cuộc xung đột – điều mà một số quan chức và cố vấn lo ngại có thể khiến Đảng Cộng hòa tổn thất nặng nề trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào cuối năm nay.
Dù chưa có quyết định nào được đưa ra, việc giảm leo thang được cho là sẽ giúp giảm áp lực chính trị cho tổng thống. Tuy nhiên việc này cũng có thể khiến Iran tự tin hơn, từ đó khôi phục các chương trình hạt nhân và tên lửa, đe dọa các đồng minh của Mỹ trong khu vực.
Giới tình báo cũng từng phán đoán phản ứng Iran ngay sau khi xung đột bắt đầu nổ ra hôm 28-2.
Họ cho rằng nếu ông Trump tuyên bố chiến thắng và Mỹ giảm hiện diện quân sự trong khu vực, Iran nhiều khả năng sẽ coi đó là một chiến thắng cho mình. Còn nếu ông Trump tuyên bố Mỹ đã thắng nhưng vẫn duy trì lực lượng lớn tại khu vực, Iran có thể coi đó là một chiến thuật đàm phán, nhưng chưa chắc sẽ dẫn đến kết thúc chiến tranh.
Bà Liz Lyons – giám đốc Văn phòng công vụ của Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) cho biết cơ quan này không nắm được đánh giá được cho là của cộng đồng tình báo như Reuters đưa tin. Văn phòng Giám đốc Tình báo quốc gia từ chối bình luận.
Theo các nguồn tin, Mỹ hiện vẫn đang cân nhắc nhiều phương án quân sự, tuy nhiên việc đổ bộ vào Iran hiện ít khả thi hơn so với vài tuần trước. Trong khi đó, một quan chức Nhà Trắng mô tả áp lực trong nước buộc Tổng thống Mỹ kết thúc xung đột là rất lớn.
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết Mỹ vẫn đang tiếp xúc với phía Iran trong các cuộc đàm phán và sẽ “không vội vàng đạt một thỏa thuận tồi”.
“Tổng thống sẽ chỉ tham gia vào một thỏa thuận đặt an ninh quốc gia Mỹ lên hàng đầu, và ông đã khẳng định rõ rằng Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân”, bà nói.
Chính phủ Mỹ ngày 28-4 đã trừng phạt 35 tổ chức và cá nhân vì vai trò trong hệ thống ngân hàng “ngầm” của Iran.
Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ cho biết những đối tượng bị trừng phạt đã tạo điều kiện cho việc luân chuyển hàng chục tỉ USD liên quan đến hành vi né tránh trừng phạt và cái mà họ gọi là việc Iran tài trợ cho khủng bố.
Mỹ cũng cảnh báo sẽ trừng phạt các ngân hàng giao dịch với các nhà máy lọc dầu độc lập, cỡ nhỏ (teapot) của Trung Quốc – những nơi bị cáo buộc trả phí để hàng hóa đi qua eo biểnHormuz.
OFAC cũng cảnh báo các ngân hàng không nên làm ăn với bất kỳ công ty nào trả tiền cho chính phủ Iran hoặc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran để được đi qua Hormuz.
Trung Quốc khẳng định phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương mà họ cho là “bất hợp pháp”.
Ngày 28-4, Bộ Y tế Lebanon cáo buộc hai đợt không kích liên tiếp của Israel vào một tòa nhà tại thị trấn ở miền nam Lebanon đã khiến 5 người thiệt mạng, trong đó 3 nhân viên cứu hộ đang trên đường thực hiện nhiệm vụ.
Quân đội Israel chưa đưa ra bình luận ngay lập tức.
Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam đã lên án các cuộc không kích là “một tội ác chiến tranh mới và trắng trợn do Israel gây ra”.
Hơn 2.500 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel trên khắp Lebanon kể từ ngày 2-3, khi lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tấn công vào các vị trí của Israel, dẫn đến các cuộc tập kích của Tel Aviv.
Lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian giữa Israel và Lebanon đã giúp giảm bớt giao tranh, nhưng Israel và Hezbollah vẫn tiếp tục đụng độ ở miền nam Lebanon, đồng thời cáo buộc lẫn nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Các quan chức Nga đã đưa ra những lời cảnh báo ngày càng gay gắt về việc tăng cường không kích Ukraine.
Moscow tuyên bố sẽ thực hiện các cuộc tấn công mang tính hệ thống vào các mục tiêu ở Ukraine, bao gồm các trung tâm ra quyết định, đồng thời cảnh báo các phái đoàn ngoại giao phương Tây rời khỏi thủ đô Kiev của Ukraine.
Hôm 24/5, Nga phóng hơn 600 UAV và khoảng 90 tên lửa vào Ukraine, một trong những đợt không kích lớn nhất kể từ đầu xung đột. Đến rạng sáng 2/6, Nga tiếp tục thực hiện một cuộc không kích với quy mô tương tự.
Các quan chức châu Âu cho rằng đây có thể là tín hiệu cho thấy Nga đang tìm cách ép buộc khôi phục các cuộc đàm phán hòa bình vốn đang bế tắc, hướng tới một thỏa thuận theo các điều khoản của Moscow.
Một phân tích gần đây trên một trong những tạp chí chính sách đối ngoại hàng đầu của Nga nhận định rằng các mục tiêu ban đầu của Nga đối với chiến dịch quân sự ở Ukraine dường như đã bất khả thi trong bối cảnh phương Tây tiếp tục hỗ trợ Ukraine trong một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.
Các quan chức và nhà phân tích Nga lẫn châu Âu cho biết, Nga đang tìm cách giành lại thế chủ động trên chiến trường khi đà tiến công chững lại.
“Nga đang ra sức giành được bất kỳ ưu thế nào trên chiến trường”, ông Thomas Withington, chuyên gia nghiên cứu cao cấp về khoa học quân sự tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định.
Vào tháng 4, Ukraine trên thực tế đã giành lại được nhiều vùng lãnh thổ hơn số đất đai mà Nga kiểm soát thêm, đánh dấu lần đầu tiên điều này xảy ra kể từ năm 2024.
Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) tầm trung của Ukraine đang gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng cho các mạng lưới hậu cần và tuyến đường tiếp tế dọc theo hành lang đất liền then chốt nối liền Nga qua miền Nam Ukraine tới bán đảo Crimea.
“Điều đó có nghĩa là cơ chế gây áp lực quân sự của Nga lên Ukraine đã bị suy giảm. Tôi nghĩ rằng trước tình hình thực tế trên mặt đất như vậy, việc sử dụng sức mạnh không quân có lẽ là con đường duy nhất đang mở ra cho giới lãnh đạo Nga với hy vọng tạo ra bất kỳ tác động chiến lược nào đối với Ukraine (trong bối cảnh Ukraine thiếu hụt hệ thống phòng không)”, ông Withington chia sẻ.
Một học giả người Nga thân cận với các nhà ngoại giao cấp cao của Nga cũng bình luận: “Rõ ràng các cuộc tấn công và những hành động gần đây của Nga đối với Kiev không chỉ là phản ứng đối với cuộc tập kích gần đây của Ukraine vào trường cao đẳng ở Lugansk, mà còn là phản ứng trước việc mở rộng phạm vi địa lý của UAV và tên lửa Ukraine, cũng như đà tấn công quân sự bị chậm lại”.
Bà Tatiana Stanovaya, nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (Carnegie Russia Eurasia Foundation), nhận định: “Nga đang mất dần ưu thế trên chiến trường, trong khi Ukraine đang mở rộng địa bàn cũng như cường độ của các cuộc tấn công, Mỹ đã tạm dừng các cuộc đàm phán. Tất cả những điều này tạo ra cảm giác rằng mọi thứ đang không đi theo hướng mà Moscow mong muốn”.
Theo các nhà phân tích, Nga có thể đang sử dụng chiến thuật leo thang để cố gắng buộc Mỹ nối lại các cuộc đàm phán hòa bình Ukraine. Trong đó, Điện Kremlin kỳ vọng chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gây áp lực buộc Ukraine phải rút quân khỏi vùng Donetsk.
Việc kiểm soát hoàn toàn Donetsk đã trở thành mục tiêu quân sự hàng đầu của Nga, và là điều kiện chính của Moscow để chấm dứt xung đột.
Tuy nhiên, các nhà phân tích Nga và quan chức châu Âu nhận định việc đồng ý rút quân của Ukraine khỏi Donetsk sẽ chỉ đơn giản là cho phép Nga tái vũ trang và sau đó cố gắng giành thêm lãnh thổ.
Một số quan chức châu Âu gợi ý rằng với tốc độ tiêu hao hiện tại, Nga có thể phải phát động một đợt động viên quân sau cuộc bầu cử quốc hội vào tháng 9 tới. Trong khi đó, những người khác cho rằng Nga nhiều khả năng sẽ tạm dừng chiến dịch quân sự.
“Nga có thể muốn tạm dừng thay vì tiếp tục, bởi vì tình hình hiện tại là không thể duy trì bền vững đối với họ”, một quan chức châu Âu nhận định.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Israel tiếp tục tăng cường áp lực lên Iran buộc nước này mở eo biển Hormuz chiến lược hoặc đối mặt với các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Ngày 4-4, giờ địa phương, ông Trump thông báo rằng Iran còn 48 giờ theo hạn chót 10 ngày mà ông đã đặt ra trước đó để đạt được thỏa thuận và mở cửa eo biển Hormuz.
Hãng tin Reuters dẫn lời quan chức quốc phòng cấp cao của Israel nói rằng nước này đang chuẩn bị tấn công các cơ sở năng lượng của Iran nhưng đang chờ đèn xanh từ Mỹ. Theo quan chức này, các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran có thể sẽ diễn ra trong vòng một tuần tới.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin về các cuộc không kích vào một khu vực hóa dầu ở tây nam nước này gây hỏa hoạn và khiến 5 người bị thương. Thủ tướng Benjamin Netanyahu của Israel xác nhận tấn công nhà máy này, cho rằng đây là nơi sản xuất các vật liệu chế tạo thuốc nổ và tên lửa.
Israel chờ Mỹ bật đèn xanh tấn công các cơ sở năng lượng của Iran sau cảnh báo của ông Trump. Iran bác bỏ tối hậu thư của ông Trump phải mở cửa eo biển Hormuz đầu tuần sau.
"Nhiều lãnh đạo quân sự của Iran, những người đã lãnh đạo đất nước một cách tồi tệ và thiếu khôn ngoan, đã bị tiêu diệt, cùng với nhiều thứ khác, trong cuộc tấn công lớn ở Tehran!", ông Trump viết trên nền tảng Truth Social ngày 4-4, giờ Mỹ.
Bài đăng kèm theo một video cho thấy những vụ nổ thắp sáng đường chân trời của thành phố vào ban đêm ,nhưng không nêu rõ thời điểm diễn ra hành động quân sự này.
Cả Tehran và Washington đều đang tìm phi công Mỹ mất tích sau khi máy bay chiến đấu của Washington bị bắn rơi ở Iran.
Iran đã kêu gọi người dân giao nộp "phi công địch" để nhận tiền thưởng. Truyền thông Iran đưa tin các nhóm bộ lạc Iran đang tìm kiếm trên vùng núi thuộc tỉnh Khuzestan của Iran. Các nhóm này đã nhắm vào 2 máy bay Black Hawk của Mỹ ở tỉnh Kohgiluyeh, Boyer-Ahmad và khu vực Bakhtiari
Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã ca ngợi những người bộ lạc này vì đã phục vụ với tư cách là "những người bảo vệ biên giới dũng cảm, quả cảm và chiến thắng".
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ giáng "toàn bộ địa ngục" xuống Iran nếu nước này không chấp nhận thỏa thuận mở cửa eo biển Hormuz trước ngày 6-4, ông Ali Abdollahi Aliabadi, Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, đáp trả: "Điều này nghĩa là cánh cửa địa ngục cũng sẽ mở ra với các người".
Trung tâm Khatam al-Anbiya ở Tehran. Cơ quan này đóng vai trò là sở chỉ huy tác chiến của lực lượng vũ trang Iran.
"Đừng quên: nếu xung đột leo thang, toàn bộ khu vực sẽ trở thành địa ngục đối với các người. Ảo tưởng đánh bại Cộng hòa Hồi giáo Iran đã biến thành một đầm lầy sẽ nhấn chìm các người", người phát ngôn Ebrahim Zolfaghari của cơ quan này nói thêm.
"Chúng tôi cảnh báo mọi tàu thuyền, bất kể loại nào, không nên rời vị trí neo đậu tại vịnh Ba Tư và biển Oman. Mọi nỗ lực tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị xem là hành động hợp tác với kẻ thù, và tàu vi phạm sẽ bị tấn công", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 18/4 cho biết trong tuyên bố đăng trên trang tin Sepah News của lực lượng này.
IRGC lưu ý các tàu thuyền chỉ nên theo dõi thông báo từ lực lượng này qua liên lạc vô tuyến trên Kênh 16. "Các tuyên bố của Tổng thống Mỹ về eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư không có bất kỳ độ tin cậy nào", lực lượng này cho hay.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 17/4 đăng trên mạng xã hội X rằng eo biển Hormuz đã "mở cửa hoàn toàn" cho tàu thương mại. Tuy nhiên, quân đội Iran sau đó tuyên bố tái áp đặt hạn chế với eo biển, do Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển của nước này.
Vài giờ sau, xuồng vũ trang của IRGC đã tiếp cận và nổ súng vào tàu chở dầu ở eo biển Hormuz. Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này có quyền ngăn việc sử dụng Hormuz cho các hành động tấn công quân sự nhằm vào Iran, đồng thời khẳng định luật pháp quốc tế không cấm Tehran áp dụng các biện pháp để ngăn chặn những cuộc tấn công như vậy.
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran tuyên bố nước này "quyết tâm áp đặt giám sát và kiểm soát lưu thông qua eo biển Hormuz cho đến khi chiến sự chấm dứt hoàn toàn". Cơ quan này nhấn mạnh rằng lệnh phong tỏa của Mỹ khiến Iran không thể mở lại tuyến đường, dù chỉ ở mức hạn chế hay có điều kiện.
Trong trường hợp Hormuz được mở lại, Iran sẽ yêu cầu tàu thuyền phải xin giấy phép đi qua và trả các khoản phí liên quan đến an ninh, an toàn và bảo vệ môi trường.
Một quan chức cấp cao của Iran nói với CNN rằng Iran sẽ ưu tiên cho những tàu thuyền chấp nhận trả phí khi đi qua eo biển Hormuz.
"Do số lượng được phép đi qua bị hạn chế, Iran quyết định ưu tiên những tàu phản hồi nhanh hơn với các quy định mới của eo biển Hormuz và thanh toán chi phí cho dịch vụ an ninh và an toàn", quan chức này cho biết. Đây là một phần trong nỗ lực của Iran nhằm quản lý lưu lượng tàu "trong bối cảnh trật tự mới".
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran ngày 18/4 cho biết nước này đang xem xét "những đề xuất mới" từ phía Mỹ những ngày gần đây, nhưng chưa đưa ra phản hồi. Cơ quan này tuyên bố phái đoàn đàm phán của Tehran "sẽ không đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào, dù là nhỏ nhất, và nỗ lực hết sức để bảo vệ lợi ích của quốc gia Iran".
Trong khi đó, trang tin Axios dẫn nguồn thạo tin cho biết Tổng thống Donald Trump đã triệu tập một cuộc họp cùng các quan chức nội các, tình báo và quân sự để bàn về cuộc khủng hoảng ở Hormuz cùng tiến trình đàm phán với Iran.
Trả lời báo giới tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump nói rằng Iran không được "tống tiền" Mỹ bằng cách liên tục thay đổi lập trường về eo biển Hormuz, nhưng thêm rằng hai bên đang đối thoại.
