Thông tin được TS.BS Vương Ánh Dương – Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), chia sẻ trong Talkshow do báo Tuổi Trẻ phối hợp cùng Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tổ chức, với chủ đề: “Trung tâm Robot” phẫu thuật thế hệ mới: Bước tiến điều trị bệnh khó và ung thư phức tạp, ngày 15-5 vừa qua.
Mở đầu buổi talkshow, TS.BS Vương Ánh Dương cho biết hệ thống y tế Việt Nam đang có bước phát triển mạnh mẽ trong ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và phẫu thuật robot.
Có 200 kỹ thuật mới đã được cập nhật vào danh mục chuyên môn như robot phục hồi chức năng, robot phẫu thuật ngoại khoa, nội soi, chẩn đoán hình ảnh… Hiện còn hơn 500 danh mục kỹ thuật đang chờ bổ sung.
TS.BS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh – Bộ Y tế trong chương trình.
Theo TS Dương, trong số các kỹ thuật mới được cập nhật có nhiều công nghệ điển hình đang triển khai tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh như robot Da Vinci Xi trong điều trị ung thư và các bệnh phức tạp, robot CUVIS-Joint trong thay khớp và robot Modus V Synaptive phẫu thuật sọ não, cột sống và tủy sống…
Đây được xem là bước phát triển đồng bộ của ngành y tế trong xu hướng chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao vào khám chữa bệnh.
TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên, Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, một trong những chuyên gia đầu tiên ứng dụng cả 2 dòng robot Da Vinci Si và Xi trong điều trị ung thư và các bệnh thận – tiết niệu phức tạp tại Việt Nam, cho rằng hành trình phát triển phẫu thuật robot trong nước là bước tiến đáng ghi nhận của ngành y tế.
Theo ông, tại Bệnh viện, phẫu thuật robot hiện được triển khai ở nhiều chuyên khoa như tiết niệu, tiêu hóa, gan mật tụy, lồng ngực, sản phụ khoa, thần kinh-sọ não, chấn thương chỉnh hình…
Riêng hệ thống robot Da Vinci Xi, sau hơn một năm triển khai êkíp đã thực hiện thành công hơn 340 ca mổ đa chuyên khoa.
Theo PGS Chuyên, hiệu quả điều trị ung thư tiết niệu và các bệnh hẹp khúc nối bể thận – niệu quản, u nang thận… bằng hệ thống robot này cũng được cải thiện rõ rệt so với nhiều phương pháp trước đây. Chẳng hạn, robot hỗ trợ bác sĩ thao tác chính xác hơn, bảo tồn mô lành tốt hơn, giảm mất máu, giảm đau sau mổ và rút ngắn thời gian hồi phục.
TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên.
“Nếu trước đây phẫu thuật robot từng bị xem là kỹ thuật “xa xỉ”, khó triển khai tại Việt Nam, thì nay nhận thức của xã hội, người bệnh và cơ quan quản lý đã thay đổi đáng kể”, PGS Chuyên nói, thêm rằng để vận hành hiệu quả một hệ thống robot không chỉ cần máy móc hiện đại mà còn đòi hỏi quy trình chuẩn hóa, hệ thống gây mê hồi sức, kỹ sư y sinh, kỹ thuật viên và phối hợp đa chuyên khoa.
TTƯT.ThS.BS.CKII Chu Tấn Sĩ, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết trong 10 năm qua, phẫu thuật thần kinh đã chuyển dịch từ mổ mở sang phẫu thuật xâm lấn tối thiểu bằng robot, hướng đến an toàn hơn, phục hồi nhanh hơn và cá thể hóa điều trị cho từng bệnh nhân.
TTƯT.ThS.BS.CKII Chu Tấn Sĩ.
Theo bác sĩ Tấn Sĩ, robot AI Modus V Synaptive và hệ thống định vị thần kinh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh giúp phẫu thuật viên mô phỏng trước cuộc mổ, xác định “hành lang an toàn” để hạn chế tối đa tổn thương mô lành, tránh biến chứng thần kinh sau mổ.
Nhờ đó, nhiều trường hợp phức tạp, không thể mổ trước đây, nay đã được phẫu thuật thành công bằng robot với đường mổ nhỏ, độ chính xác cao, hồi phục ngoạn mục.
Ở lĩnh vực cơ xương khớp, ThS.BS.CKI Đặng Khoa Học, Trưởng khoa Chấn thương Chỉnh hình Tổng quát, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết các công nghệ chẩn đoán hiện đại tại bệnh viện như MRI, CT ứng dụng AI cùng robot AI CUVIS-Joint và hệ thống định vị giúp bác sĩ cá thể hóa điều trị, phẫu thuật chính xác, giảm sai số do thao tác chủ quan, an toàn cho người bệnh.
ThS.BS.CKI Đặng Khoa Học.
Theo PGS Chuyên, để xây dựng “Trung tâm Robot” phẫu thuật đa chuyên khoa, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã đầu tư đồng bộ từ trang thiết bị, nhân lực, hạ tầng đến quy trình chuyên môn, quản lý chất lượng theo chuẩn quốc tế.
Những năm gần đây, bệnh viện đón hàng chục ngàn kiều bào và khách quốc tế đến Việt Nam điều trị mỗi năm nhờ chất lượng chuyên môn ngày càng nâng cao cùng chi phí hợp lý hơn so với nhiều quốc gia khác.
“Mục tiêu cuối cùng vẫn là người bệnh được điều trị an toàn nhất và có chất lượng sống tốt nhất”, PGS Chuyên nhấn mạnh.
Các chuyên gia cho rằng “nút thắt” lớn nhất trong phát triển các trung tâm phẫu thuật robot hiện nay không chỉ ở công nghệ mà còn phụ thuộc vào nhân lực, cơ chế vận hành và khả năng tiếp cận của người bệnh.
Để AI và robot phát huy hiệu quả, cần đồng bộ từ hành lang pháp lý, đào tạo nhân lực, đầu tư hạ tầng đến chuẩn hóa quy trình điều trị và thanh toán BHYT.
TS Dương nhận định AI và robot chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ, còn quyết định điều trị vẫn thuộc về người thầy thuốc. Theo ông, thách thức lớn là xây dựng mô hình phù hợp với từng địa phương và đảm bảo người dân được tiếp cận công bằng với dịch vụ y tế công nghệ cao.
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ứng dụng robot phẫu thuật Da Vinci Xi điều trị ung thư và các bệnh lý phức tạp từ tiết niệu, tiêu hóa, lồng ngực đến sản phụ khoa…
Để phát triển hệ sinh thái phẫu thuật robot bền vững, theo PGS Chuyên cần giải quyết ba vấn đề cốt lõi gồm nhân lực, quy trình chuẩn hóa và tài chính y tế. Ông nhấn mạnh không phải bệnh lý nào cũng cần mổ robot, do đó cần hướng dẫn chuyên môn rõ ràng để tránh lạm dụng kỹ thuật.
Bác sĩ Tấn Sĩ cho rằng việc phát triển trung tâm robot cần đi cùng chiến lược dài hạn về con người, trang thiết bị và tính đồng bộ giữa các hệ thống công nghệ để phát huy tối đa hiệu quả điều trị.
Theo TS Dương, hiện đã có hơn 50 kỹ thuật phẫu thuật robot được cấp phép triển khai và tiếp tục cập nhật thêm các kỹ thuật ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Với AI trong y tế, Bộ Y tế đang tiếp tục xây dựng các quy định chuyên biệt để hoàn thiện hành lang pháp lý và thúc đẩy phát triển công nghệ an toàn, hiệu quả hơn.
TS Dương cho biết định hướng phát triển y tế giai đoạn 2026 – 2035 sẽ tập trung phát triển công nghệ cao, nâng năng lực hệ thống y tế và từng bước đưa chất lượng điều trị của Việt Nam tiệm cận các nước trong khu vực, qua đó giảm tình trạng người bệnh ra nước ngoài chữa trị.
Chuyên gia dinh dưỡng Chitra BK, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện KIMS ở Bengaluru (Ấn Độ), giải mã sự thật về việc ăn xoài có gây 'nóng trong người' hay không.
Nữ chuyên gia giải thích: Về mặt y học, chưa có nghiên cứu khoa học nào được thực hiện về mối tương quan giữa việc ăn xoài và sự tăng nhiệt độ cơ thể. Các triệu chứng được gọi là "nóng" thường bị nhầm lẫn với việc ăn xoài. Từ góc độ y học, cụm từ "nóng trong người" thường được sử dụng trong ngôn ngữ hằng ngày không đề cập đến sự tăng thực sự của nhiệt độ cơ thể cốt lõi, theo tờ Hindustan Times.
Tuy nhiên, việc nhiều người tin rằng ăn xoài gây “nóng trong” không phải hoàn toàn vô căn cứ. Theo chuyên gia dinh dưỡng Chitra BK, sau khi ăn xoài, một số người có thể gặp các triệu chứng như loét miệng, nóng rát dạ dày, khó tiêu, đổ nhiều mồ hôi, kích ứng da hoặc cảm giác nóng bức trong cơ thể. Vì vậy, họ thường cho rằng xoài làm tăng “nhiệt” cơ thể.
Thực tế, những biểu hiện trên là có thật nhưng chủ yếu liên quan đến chế độ ăn uống tổng thể hoặc tình trạng uống không đủ nước, chứ không phải do xoài trực tiếp làm cơ thể “nóng” lên.
Cô Chitra cũng khẳng định không có mối liên hệ nào giữa xoài và mụn trứng cá, dù ăn quá nhiều dẫn đến tăng lượng đường trong máu có thể gây nổi mụn ở những người dễ bị mụn.
Chuyên gia Chitra cho biết, nguyên nhân xuất phát từ việc ăn quá nhiều. Vì vậy ăn điều độ là điều không thể bỏ qua. Những người những người dễ bị trào ngược axit, có dạ dày nhạy cảm, loét miệng hoặc gặp vấn đề về đường huyết nên cẩn thận hơn khi ăn xoài.
Tuy nhiên, xoài lại có tác dụng làm dịu tự nhiên, giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với thời tiết nắng nóng. Nhờ giàu chất xơ và vitamin C, loại quả này hỗ trợ tiêu hóa, cải thiện chức năng đường ruột. Ăn xoài với lượng vừa phải còn có thể góp phần tăng cường sức khỏe hệ tiêu hóa trong mùa hè, theo Hindustan Times.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết không có loại thịt nào "tốt tuyệt đối" hay "xấu tuyệt đối" cho hệ tim mạch. Điều quan trọng phụ thuộc vào phần thịt được chọn, lượng mỡ đi kèm, cách chế biến và tổng khẩu phần ăn trong thực đơn hằng ngày. Thực tế, một miếng thịt nạc heo có thể tốt cho tim mạch hơn một phần bò nhiều mỡ, và ngược lại.
Bởi cholesterol trong thực phẩm không phải yếu tố duy nhất gây tăng mỡ máu, nhưng người có rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch, tiểu đường vẫn cần kiểm soát lượng cholesterol và mỡ động vật.
"Phần nạc của thịt heo hiện nay thường không 'quá béo' như nhiều người nghĩ. Tuy nhiên ba chỉ heo chứa rất nhiều mỡ bão hòa nên không phù hợp nếu ăn thường xuyên. Thịt bò nạc giàu sắt, kẽm, vitamin B12, protein chất lượng cao nhưng nếu chọn phần bò nhiều mỡ thì lượng chất béo bão hòa cũng tăng đáng kể", bác sĩ Uyên chia sẻ.
Theo bác sĩ Uyên, đối với người có mỡ máu cao hoặc tăng huyết áp, việc lựa chọn thực phẩm cần ưu tiên các loại thịt nạc, chủ động loại bỏ phần mỡ nhìn thấy được và duy trì một khẩu phần ăn vừa phải. Những lựa chọn phù hợp có thể kể đến như thăn bò nạc, thăn heo hoặc thịt đùi ít mỡ. Ngược lại, người bệnh cần hạn chế tối đa các phần thịt chứa nhiều mỡ như ba chỉ, sườn nhiều mỡ, thịt xay nhiều mỡ, cũng như nội tạng và các loại thịt chế biến sẵn.
Trong đó, các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, jambon và thịt hộp là nhóm thực phẩm cần đặc biệt hạn chế. Chúng thường chứa hàm lượng muối rất cao, chất béo bão hòa và chất bảo quản nitrit - những thành phần có liên quan trực tiếp và rõ rệt đến nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đột quỵ.
Bên cạnh việc chọn thịt, cách chế biến cũng đóng vai trò quan trọng không kém đối với sức khỏe. Người bệnh nên ưu tiên các phương pháp nấu ăn lành mạnh như luộc, hấp, hầm hoặc áp chảo ít dầu; đồng thời hạn chế tối đa các món chiên ngập dầu, nướng cháy xém hay việc ăn kèm với nhiều loại nước sốt mặn. Đặc biệt, riêng đối với người bị tăng huyết áp, cần phải chú ý kiểm soát nghiêm ngặt thêm cả lượng muối, nước mắm, bột nêm và các loại đồ chấm sử dụng trong bữa ăn hằng ngày.
"Do đó để tốt cho sức khỏe tim mạch, vấn đề không nằm ở việc 'thịt bò hay thịt heo', mà là chọn phần nạc hay nhiều mỡ, ăn bao nhiêu, chế biến thế nào và chế độ ăn tổng thể. Người có nguy cơ mỡ máu hoặc cao huyết áp nên ưu tiên ăn thịt nạc, khẩu phần vừa phải, hạn chế ba chỉ và thịt chế biến sẵn, kết hợp nhiều rau, cá và thực phẩm giàu chất xơ", bác sĩ Uyên khuyến cáo.
Dẫn tin từ BBC ngày 29/4, các nhà khoa học tại Viện Nghiên cứu Ung thư (ICR) và Đại học Hoàng gia London (Anh) đã phân tích xu hướng sức khỏe cộng đồng trong nhiều thập kỷ. Kết quả chỉ ra tỷ lệ hút thuốc, sử dụng rượu bia, lười vận động hay ăn ít chất xơ đều giảm hoặc duy trì ổn định. Trong khi đó, tình trạng thừa cân liên tục tăng từ thập niên 1990, tỷ lệ thuận với đà bùng phát số ca ung thư khởi phát sớm. Mô mỡ dư thừa làm thay đổi nồng độ các hormone như insulin, từ đó thúc đẩy tế bào ác tính phát triển.
Nghiên cứu ghi nhận 11 loại ung thư có xu hướng tăng mạnh ở người trẻ, gồm: đại trực tràng, tuyến giáp, đa u tủy xương, gan, thận, túi mật, tuyến tụy, nội mạc tử cung, khoang miệng, vú và buồng trứng. Trong đó, ung thư vú và đại trực tràng chiếm số lượng lớn nhất với khoảng 11.500 ca mỗi năm; ung thư tuyến tụy và túi mật chiếm tỷ lệ thấp hơn. Hiện nay, cứ 1.000 người từ 20 đến 40 tuổi lại có một người mắc ung thư mỗi năm, thấp hơn mức một ca trên 100 người ở nhóm 50-70 tuổi.
Sự trẻ hóa của bệnh ung thư khiến giới y khoa lúng túng và thường bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm. Bà Caroline Mousdale kể con trai bà, Bradley Coombes (23 tuổi, sống tại Portsmouth), từng có thể trạng rất tốt và chuẩn bị đá bóng bán chuyên. Khi Bradley sụt cân nhanh, đau bụng, tiêu chảy và đại tiện ra máu, bác sĩ không nghĩ đến ung thư vì bệnh nhân còn quá trẻ. Mất 18 tháng kể từ lúc khởi phát triệu chứng, bác sĩ mới chẩn đoán đúng bệnh. Khối u đại tràng lúc đó đã lớn đến mức làm kẹt camera nội soi. Bradley tử vong sau đó dù bác sĩ đã can thiệp phẫu thuật và hóa trị.
Tuy nhiên, giới khoa học nhận định béo phì chưa giải thích trọn vẹn nguyên nhân gây bệnh. Đơn cử, trong 100 ca ung thư đại trực tràng mới, béo phì chỉ đóng vai trò nguyên nhân của khoảng 20 ca. Giáo sư Marc Gunter từ Đại học Hoàng gia London cho biết các nhà nghiên cứu đang tiếp tục tìm kiếm những tác nhân khác. Họ đặt nghi vấn vào thực phẩm siêu chế biến, hóa chất vĩnh cửu (PFAS), lạm dụng kháng sinh, nước ngọt, hóa chất diệt cỏ, ô nhiễm môi trường và sự thay đổi hệ vi sinh đường ruột. Việc hệ thống y tế nâng cao năng lực tầm soát cũng góp phần phát hiện sớm nhiều ca bệnh hơn so với trước đây.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân chủ động thay đổi thói quen sống để phòng bệnh thay vì hoang mang trước dữ liệu mới. Giáo sư Montserrat García Closas từ ICR nhấn mạnh mọi người hoàn toàn kiểm soát được rủi ro thông qua việc duy trì cân nặng hợp lý và tích cực tập thể dục. Chỉ tính riêng hành động bỏ hút thuốc lá, cộng đồng đã đẩy lùi gần 40% gánh nặng ung thư toàn cầu.