Anh Nguyễn Văn Đạt (34 tuổi, xã Lam Thành, tỉnh Nghệ An) từng có 8 năm làm việc trong lĩnh vực xây dựng. Thế nhưng, thay vì tiếp tục gắn bó với công việc ổn định nơi thành phố, anh lại chọn một hướng đi khác, là trở về quê làm nông nghiệp.
“Lúc đó ở Nghệ An chưa có nhiều người làm nông nghiệp công nghệ cao theo hướng bài bản nên nhiều người cũng hoài nghi. Nhưng tôi nghĩ quê mình vẫn còn nhiều tiềm năng để phát triển”, anh Đạt chia sẻ.
Năm 2021, sau hơn một năm tìm hiểu về lĩnh vực nông nghiệp, anh Đạt quyết định đầu tư hơn 1 tỷ đồng vốn gia đình để thuê khoảng 1ha đất bãi tại xã Hưng Nguyên Nam và bắt đầu xây dựng mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Ngoài nguồn vốn của gia đình, anh còn nhận được khoảng 350 triệu đồng hỗ trợ từ các chính sách phát triển nông nghiệp của địa phương để triển khai mô hình này.
Khu đất anh Đạt thuê trước đây khá khô cằn, khó canh tác theo phương thức truyền thống. Vì vậy, anh mạnh dạn đầu tư đồng bộ hệ thống nhà màng, nhà lưới cùng hệ thống tưới nhỏ giọt, bón phân tự động nhằm giảm nhân công và nâng cao năng suất cây trồng.
Ban đầu, anh thử nghiệm mô hình Aquaponics, kết hợp nuôi cá và trồng rau thủy canh theo chu trình tuần hoàn khép kín. Tuy nhiên, sau hơn một năm triển khai, mô hình này gặp nhiều khó khăn do điều kiện thời tiết miền Trung khắc nghiệt, đặc biệt là mùa mưa bão dễ gây ngập úng khiến anh phải tìm hướng đi mới.
Sau khi tìm hiểu, anh chuyển hướng sang trồng các loại cây phù hợp hơn với điều kiện địa phương hơn như: dưa lưới, dưa chuột, ớt chuông,… trong nhà màng trên giá thể xơ dừa. Ngoài ra, anh còn kết hợp thêm trồng hàng chục cây ăn quả như ổi để phát triển thêm.
Theo anh Đạt, khó khăn lớn nhất khi làm nông nghiệp công nghệ cao ở Nghệ An vẫn là thời tiết và địa hình. Vì vậy, bản thân anh luôn phải liên tục nghiên cứu, điều chỉnh kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro, nhất là khi bước vào mùa mưa bão.
Sau nhiều năm kiên trì, mô hình của Nguyễn Văn Đạt dần đi vào ổn định. Hiện nay, Hợp tác xã do anh thành lập có 10 thành viên, doanh thu mỗi năm khoảng 1,5 tỷ đồng.
Trong số các loại cây trồng, dưa lưới đang mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Mỗi vụ, anh trồng hơn 2.000 cây, thu khoảng 3 tấn dưa chỉ sau gần 2 tháng rưỡi chăm sóc.
“Hiện giá dưa lưới trên thị trường dao động từ 60.000 – 80.000 đồng/kg. Mỗi vụ doanh thu khoảng 150 triệu đồng, sau khi trừ chi phí giống, nhân công và vật tư thì vẫn có lãi khá ổn định”, anh nói.
Ngoài dưa lưới, mỗi năm trang trại còn cung cấp hàng tấn ớt chuông, cà chua, dưa chuột cùng nhiều loại nông sản khác cho một số khu công nghiệp như VSIP Nghệ An.
Theo anh Đạt, do chủ yếu tự bỏ vốn đầu tư nên hiện sản lượng vẫn chưa thật sự ổn định để đáp ứng các đơn hàng lớn. Khó khăn lớn nhất lúc này là quỹ đất sản xuất còn hạn chế.
“Trước đây, tôi từng cung cấp thực phẩm cho trường học nhưng sau phải tạm dừng vì sản lượng chưa đều. Nếu mở rộng được diện tích thì tôi sẽ triển khai thêm ngay trong năm nay”, anh chia sẻ.
Không chỉ sản xuất nông sản sạch, trang trại của anh còn kết hợp làm du lịch trải nghiệm cho học sinh mầm non và tiểu học. Nhiều trường học ở Nghệ An và vùng lân cận thường xuyên đưa học sinh tới tham quan, trải nghiệm làm nông dân và tìm hiểu quy trình trồng trọt sạch.
Chia sẻ về dự định trong thời gian tới, anh Đạt dự định mở rộng thêm khoảng 10ha đất để phát triển sản xuất. Đồng thời, anh cũng sẽ tinh gọn lại cơ cấu cây trồng, tập trung vào những sản phẩm có chất lượng và hiệu quả kinh tế cao thay vì phát triển dàn trải.
Đại diện Phòng Kinh tế xã Hưng Nguyên Nam, chị Phan Giang cho biết, mô hình nông nghiệp công nghệ cao của anh Nguyễn Văn Đạt hiện là một trong những mô hình tiêu biểu tại địa phương.
Liệu đây có phải là "bức tranh đứt gãy" giữa kỳ vọng của thế hệ trẻ với thực tại khắc nghiệt của thị trường lao động vốn sôi động và biến đổi nhanh hiện nay?
Số liệu từ Tổng cục Thống kê quý 1-2026 cho ra một con số đáng suy gẫm. Cả nước có gần 1,6 triệu thanh niên (15-24 tuổi) đang rơi vào tình trạng "3 không" như trên. Đáng lo ngại hơn khi tỉ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi này lên đến 8,9%, cao gấp nhiều lần tỉ lệ thất nghiệp chung cả nước.
Tại sao trong bối cảnh các ngành kinh tế số (công nghệ thông tin, điện tử, viễn thông...) và dịch vụ lưu trú, ăn uống đang tăng trưởng và "khát" nhân lực, nhiều người trẻ vẫn đứng ngoài cuộc hoặc bất lực trong việc giành lấy một công việc? Câu trả lời nằm ở sự lệch pha giữa kỹ năng và kỳ vọng cá nhân.
Một bộ phận gen Z bước vào thị trường với nhu cầu chọn việc theo tiêu chuẩn cá nhân cao, ưu tiên sự tự do và mức đãi ngộ lý tưởng. Tuy nhiên sự thật là họ đang thiếu hụt kinh nghiệm thực tế cùng các kỹ năng số cơ bản để đáp ứng yêu cầu thực chiến từ doanh nghiệp.
Trong xã hội học, tình trạng "3 không" này nếu kéo dài không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn tạo ra "hiệu ứng vết sẹo". Khi rời xa các định chế giáo dục và lao động quá lâu, người trẻ dễ rơi vào trạng thái mất kết nối xã hội, kỹ năng bị mai một và tâm lý tự ti gia tăng.
Chính vì thế khoảng trống trong hồ sơ năng lực càng dài, cánh cửa trở lại môi trường nghề nghiệp càng hẹp lại. Đáng lo ở chỗ tỉ lệ "3 không" tại nông thôn (13%) và ở nữ giới (12,8%) cao hơn hẳn thành thị. Điều đó chứng tỏ áp lực đô thị và rào cản tiếp cận công nghệ vẫn là điểm nghẽn lớn chưa có lời giải triệt để.
Kinh tế số và chuyển đổi số tại Việt Nam dù mới ở giai đoạn đầu nhưng đang tăng tốc cực nhanh (chiếm gần 3% tổng lao động có việc làm và đang tiếp tục mở rộng). Đây chính là kỷ nguyên vươn mình thực tế nhất và chắc chắn nó không chờ đợi những người đứng yên.
Thách thức 1,6 triệu thanh niên nói trên không chỉ là bài toán của các cơ quan quản lý mà còn là lời cảnh tỉnh cho chính mỗi bạn trẻ đang ở trạng thái "3 không". Đừng để mình bị động chờ một công việc trong mơ đúng ý hoặc ảo tưởng năng lực cá nhân, không màng đến những chuyển động thực tế của thị trường lao động.
Thay vào đó cần chủ động lấp đầy khoảng trống kỹ năng của mình bằng các khóa đào tạo ngắn hạn, thậm chí chấp nhận những vị trí khởi đầu khiêm tốn chính là cách duy nhất để mình không bị "đá" khỏi quỹ đạo phát triển. Đừng để mác "thanh niên 3 không" trở thành rào cản ngăn bạn chạm tới tương lai vì trong kỷ nguyên số, đứng yên đồng nghĩa với việc đang lùi lại phía sau.
Những năng lực như tự lập, tập trung, điều hòa cảm xúc, giao tiếp và khả năng thích nghi là nền tảng giúp trẻ tự tin hòa nhập, học tập hiệu quả và phát triển lâu dài, đặc biệt ở thời điểm bước vào lớp 1, theo tiến sĩ xã hội học Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực 2.
* Đâu là những năng lực nền tảng quan trọng nhất mà trẻ cần có khi bước vào môi trường tiểu học hiện nay, thưa bà?
- Có ba nhóm năng lực quan trọng nhất mà trẻ cần được chuẩn bị trước khi vào lớp 1, gồm năng lực thích nghi, liên quan đến khả năng tự lập trong sinh hoạt như tự ăn, tự mặc, tự chăm sóc bản thân, tự thực hiện các công việc phù hợp với lứa tuổi, khả năng giao tiếp với bạn bè, thầy cô và những người xung quanh.
Thứ hai là năng lực tập trung khi học tập. Trẻ cần được tập thói quen ngồi vào bàn học đúng giờ, biết tự học, hoàn thành nhiệm vụ trước khi vui chơi, biết tò mò, ham học hỏi, khám phá tri thức.
Thứ ba là năng lực điều hòa cảm xúc. Việc trẻ biết nhận biết cảm xúc, chia sẻ cảm xúc và cân bằng cảm xúc rất quan trọng, đặc biệt khi trẻ bước vào môi trường mới với thầy cô và bạn bè.
Trước đây việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 chủ yếu tập trung vào đọc và viết. Tuy nhiên, hiện nay cách tiếp cận đã thay đổi.
Việc cho trẻ tham gia các lớp năng khiếu hoặc học ngoại ngữ từ nhỏ có thể mang lại lợi ích nếu phù hợp với sở thích và tiềm năng của trẻ.
Rèn luyện kỹ năng nên được thực hiện thông qua các hoạt động vui chơi, trải nghiệm và tương tác xã hội. Điều quan trọng là các hoạt động này phải mang tính vui vẻ, phù hợp với độ tuổi và tạo hứng thú cho trẻ.
* Trẻ em tiếp xúc với thiết bị điện tử sớm tác động như thế nào đến khả năng tập trung, giao tiếp, thích nghi khi bước vào lớp 1?
- Nhiều nghiên cứu khuyến nghị không nên cho trẻ dưới 2 tuổi tiếp xúc với màn hình. Sau 2 tuổi, thời lượng sử dụng cũng cần được kiểm soát chặt chẽ, mỗi lần không quá 20 phút và phải có sự đồng hành của người lớn.
Nhiều gia đình sử dụng thiết bị công nghệ để cho trẻ ăn, chơi hoặc học tập, nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tập trung của trẻ.
Công nghệ còn tác động tiêu cực đến khả năng giao tiếp và thích nghi xã hội. Trẻ sẽ có ít cơ hội tương tác với con người thực, quan sát nét mặt, ánh mắt, nụ cười và cảm xúc của người khác, gặp khó khăn trong việc thấu hiểu cảm xúc của chính mình và những người xung quanh.
* Nhiều phụ huynh mong muốn con có khả năng hội nhập và cạnh tranh trong tương lai. Liệu "chạy đà" cho trẻ từ những năm tiểu học có phải là quá sớm?
- Khi trẻ bước vào lớp 1, cha mẹ cần chuẩn bị cho trẻ những năng lực nền tảng để thích nghi với một thế giới ngày càng hội nhập.
Ngoài ngoại ngữ, trẻ cần được hình thành các giá trị sống quan trọng như tôn trọng sự khác biệt, tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái và sự đồng cảm. Đây là những phẩm chất cần được nuôi dưỡng từ nhỏ để trẻ có thể kết nối với cộng đồng và sống có trách nhiệm với xã hội.
Trẻ cũng cần được rèn luyện tư duy phản biện. Trong bối cảnh thông tin trên mạng ngày càng nhiều, trẻ cần học cách chọn lọc, đánh giá và kiểm chứng thông tin thay vì tin tưởng một cách thụ động.
Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là sự làm gương của cha mẹ. Nếu muốn con trở thành người ham học hỏi, trung thực, có trách nhiệm và biết tôn trọng người khác, chính cha mẹ cần thể hiện những giá trị đó trong cuộc sống hằng ngày.
* Cha mẹ cần chuẩn bị tâm thế ra sao để vừa đồng hành cùng con, vừa tránh tạo ra áp lực không cần thiết?
- Nhiều phụ huynh có kỳ vọng rất lớn đối với con. Tuy nhiên, mỗi trẻ có năng lực, sở trường và tốc độ phát triển riêng. Cha mẹ không nên áp đặt mong muốn cá nhân hay so sánh con với anh chị em, với trẻ hàng xóm hoặc bất kỳ ai khác. So sánh không những làm tổn thương tâm lý trẻ mà còn cản trở quá trình phát triển tự nhiên của trẻ.
Trong gia đình, đôi khi tồn tại những khác biệt giữa quan điểm giáo dục của cha mẹ và ông bà. Cách giải quyết tốt nhất là cùng thống nhất mục tiêu giáo dục thay vì tranh cãi về phương pháp. Khi tất cả đều đặt lợi ích của trẻ lên hàng đầu, các thành viên có thể cùng trao đổi và tìm ra cách phù hợp nhất.
Cảm xúc của trẻ là yếu tố không thể xem nhẹ. Những tổn thương cảm xúc trong giai đoạn đầu đời có thể để lại ảnh hưởng lâu dài. Trẻ cảm nhận được yêu thương sẽ hạnh phúc hơn, từ đó tự tin phát triển toàn diện cả về thể lực, trí lực, tâm lực - 3 yếu tố tạo nên nội lực vững vàng cho trẻ.
Một cậu bé 11 tuổi ở Ấn Độ đã được bố mẹ đưa đến bệnh viện cấp cứu sau khi tình trạng chảy máu kéo dài khoảng một tháng.
Điều kỳ lạ là, cậu bé không hề cảm thấy đau khi bị chảy máu và máu thường tự cầm trong vòng vài phút.
Các bác sĩ đã khám cho cậu bé nhưng không tìm thấy bất kỳ vết thương hay "nguyên nhân cấu trúc" nào gây chảy máu.
Sau quá trình xét nghiệm kỹ lưỡng, các bác sĩ kết luận rằng các triệu chứng phù hợp với chứng xuất huyết do căng thẳng – một tình trạng hiếm gặp trong đó máu có thể chảy ra từ tuyến mồ hôi – mà họ tin rằng là do áp lực học tập gây ra.
Trường hợp bất thường này đã được đăng trên tạp chí Sage Journals.
Báo cáo giải thích rằng chứng ra mồ hôi máu – hay còn gọi là "mồ hôi lẫn máu" – là một hiện tượng lâm sàng cực kỳ hiếm gặp và chưa được hiểu rõ.
Nó biểu hiện bằng sự tiết dịch có lẫn máu một cách tự phát qua da, tuyến mồ hôi hoặc các bộ phận cơ thể như miệng, mũi, tai, tuyến lệ hoặc núm vú.
Chỉ có chưa đến 50 trường hợp được báo cáo và trong số đó, các nhà khoa học cho biết có "sự chiếm ưu thế đáng kể" của các trường hợp mắc bệnh ở trẻ em và thanh thiếu niên, đặc biệt là trong cộng đồng người châu Á.
Tình trạng này thường liên quan đến các giai đoạn căng thẳng cảm xúc cực độ, sợ hãi hoặc chấn thương tâm lý, nhưng sự hiểu biết hiện tại về nó vẫn còn hạn chế.
Cha mẹ của cậu bé nói với bệnh viện rằng các đợt chảy máu "không gây đau đớn" và "không rõ nguyên nhân", thậm chí các bác sĩ cũng đã tận mắt chứng kiến hiện tượng này.
Tuy nhiên, khi kiểm tra, họ không phát hiện điều gì bất thường. Họ cũng xác nhận rằng dịch tiết từ mắt và tai của bé trai thực sự có chứa máu.
Các bác sĩ không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào về rối loạn đông máu, chấn thương tại chỗ, tự gây thương tích hoặc bất kỳ nguyên nhân y tế rõ ràng nào khác gây chảy máu.
Điều đáng chú ý là cha mẹ cậu bé cho biết tình trạng chảy máu thường xảy ra trong những giai đoạn "căng thẳng học tập, áp lực từ bạn bè hoặc kỳ vọng của cha mẹ về kết quả học tập".
Do đó, một bác sĩ tâm thần đã tiến hành đánh giá tâm lý đối với cậu bé và cha mẹ cậu.
Cậu bé 11 tuổi cũng tham gia trị liệu nhận thức hành vi (CBT) hàng tuần – một loại trị liệu bằng trò chuyện – trong 4 tuần.
Các bác sĩ sau đó chẩn đoán cậu bé mắc chứng đổ mồ hôi ra máu do căng thẳng.
Sau đó, họ kê thuốc cho bé và kết hợp với liệu pháp tâm lý, sự cải thiện đã được nhận thấy trong vòng 2 tuần. Các đợt chảy máu của cậu bé cũng giảm đi đáng kể.
Điều đáng kinh ngạc là, 4 tuần sau khi bắt đầu điều trị, chỉ có những đợt tái phát nhẹ, thỉnh thoảng mới được báo cáo.
Hơn nữa, 3 tháng sau khi bắt đầu điều trị, bé trai không còn triệu chứng gì trong các hoạt động thường nhật.
Tuy nhiên, các bác sĩ cảnh báo rằng những quan sát này không chứng minh trực tiếp rằng căng thẳng tâm lý gây ra chứng đổ mồ hôi ra máu, mặc dù tình trạng này đã được liên kết với căng thẳng trong một số báo cáo trước đây.
Họ nhấn mạnh rằng cần phải tiến hành các đánh giá tâm lý và tâm thần có hệ thống và bài bản để hiểu rõ hơn các cơ chế tiềm ẩn của tình trạng hiếm gặp này.
