Khoảng cách giữa chiến lược quốc gia và lựa chọn học đường đang đặt ra bài toán lớn về nguồn nhân lực trong tương lai.
Từ năm 2025, kỳ thi tốt nghiệp THPT được tổ chức với 4 môn thi, gồm 2 môn bắt buộc là toán và ngữ văn, cùng 2 môn tự chọn theo định hướng nghề nghiệp của học sinh (HS). Tuy nhiên, xu hướng lựa chọn môn thi giữa các địa phương có sự khác biệt đáng kể. Đáng chú ý, cơ cấu chọn môn của HS TP.HCM trong 2 năm qua cho thấy nhiều điểm ngược với xu hướng chung của cả nước.
Trên phạm vi toàn quốc, các môn khoa học xã hội (KHXH) vẫn chiếm ưu thế. Năm 2026, lịch sử đạt 46,64%, cao nhất trong các môn tự chọn, còn địa lý đạt 36,67%. Trong khi đó, các môn STEM (khoa học – công nghệ – kỹ thuật – toán học) như vật lý chỉ 31,84%, hóa học 20,75%, tin học 1,53%.
Ngược lại, TP.HCM có xu hướng nghiêng mạnh hơn về STEM và ngoại ngữ. Năm 2026, vật lý đạt 44,9% và ngoại ngữ đạt 45,82%, đều cao vượt trội so với mức trung bình cả nước. Hóa học tại TP.HCM cũng đạt 26,68%, cao hơn toàn quốc gần 6 điểm phần trăm.
Ngược lại, trong khi cả nước chọn lịch sử và địa lý rất cao thì TP.HCM thấp hơn đáng kể: lịch sử chỉ 28,77%, địa lý 24,9%. Điều này phản ánh đặc điểm của một đô thị lớn, nơi HS ưu tiên cho tuyển sinh đại học, tập trung cho các ngành nghề STEM, kinh tế và hội nhập.
Tuy nhiên, ngay cả ở TP.HCM, các môn gắn với công nghệ mới vẫn rất thấp. Tin học năm 2026 chỉ đạt 1,46%, công nghệ công nghiệp 0,19%, công nghệ nông nghiệp chỉ có 0,61% cho thấy khoảng cách lớn giữa nhân lực công nghệ với lựa chọn thực tế của HS.
Trên phạm vi toàn quốc, nhóm KHXH (sử, địa, giáo dục kinh tế và pháp luật) chiếm ưu thế áp đảo với gần 54% tổng số bài tự chọn trong cả 2 năm 2025 – 2026. Trong khi đó, nhóm KHTN-CN (lý, hóa, sinh, tin học, công nghệ công nghiệp, công nghệ nông nghiệp) chỉ khoảng 31 – 32%, còn ngoại ngữ khoảng 14 – 16%. Cơ cấu này cho thấy HS cả nước vẫn nghiêng mạnh về các môn xã hội và chiến lược “an toàn điểm thi”, trong khi các lĩnh vực STEM và ngoại ngữ chưa thu hút tương xứng với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực của đất nước.
Ngược lại, TP.HCM có cơ cấu cân bằng hơn giữa 3 nhóm môn. Nhóm KHTN-CN đạt trên 41%, cao hơn khoảng 10 điểm phần trăm so với toàn quốc; ngoại ngữ cũng đạt 23 – 25%, cao hơn trung bình cả nước gần 10%.
Đáng chú ý, dù KHTN-CN và ngoại ngữ phát triển mạnh, TP.HCM vẫn duy trì tỷ lệ nhóm KHXH ở mức 33 – 35%, tức vẫn có một bộ phận lớn HS chọn các môn xã hội – nhân văn. Điều đó cho thấy cơ cấu lựa chọn môn học của TP.HCM không quá lệch về STEM mà tương đối hài hòa giữa khoa học, công nghệ, ngoại ngữ và nền tảng KHXH.
Nhìn tổng thể, cơ cấu môn thi của cả nước phản ánh thế mạnh xã hội – nhân văn, trong khi TP.HCM gắn với nhu cầu nhân lực của một đô thị công nghệ và dịch vụ lớn. Kết quả này đến từ quá trình lâu dài đổi mới dạy học, nâng chất lượng các môn KHTN, công nghệ, ngoại ngữ và đẩy mạnh STEM, hướng nghiệp. Như ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, từng khẳng định, giáo dục TP.HCM không chỉ hướng đến một kỳ thi mà hướng đến đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự phát triển của thành phố.
Điều đáng nói là trong khi xu hướng lựa chọn của HS đang dịch chuyển theo hướng KHXH, thì định hướng phát triển quốc gia lại đi theo chiều ngược lại: tăng tốc vào công nghệ cao, AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, vật liệu mới, sinh học lượng tử và chuyển đổi số.
Hai dòng chảy này – một từ trên xuống và một từ dưới lên – đang chưa gặp nhau ở cùng một điểm.
Một quốc gia muốn phát triển công nghệ không thể chỉ dựa vào trung tâm nghiên cứu hay các trường đại học mạnh. Nền tảng thực sự phải được xây dựng từ giáo dục phổ phổ thông, nơi hình thành tư duy khoa học, khả năng ngoại ngữ và bản lĩnh nhân văn. Ngày 10.4 vừa qua, khi thảo luận ở Quốc hội, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: Muốn có nhân lực chất lượng cao ở đại học và nghề nghiệp, gốc vẫn là giáo dục phổ thông.
Nếu HS ngày càng tránh xa vật lý, hóa học, sinh học, công nghệ, tin học và tiếng Anh, thì khoảng cách giữa mục tiêu quốc gia và năng lực xã hội sẽ ngày càng lớn. Đây không chỉ là câu chuyện giáo dục, mà là của nguồn nhân lực tương lai.
Vấn đề hiện nay không phải HS chọn KHXH nhiều hơn STEM, mà là làm sao tạo được sự cân bằng hợp lý giữa các nhóm môn học để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.
Thứ nhất, Bộ GD-ĐT cần có chiến lược điều tiết cơ cấu môn học trong chương trình Giáo dục phổ thông 2018 theo hướng hài hòa hơn giữa KHXH và KHTN-CN. Ngoài 4 môn bắt buộc là toán, ngữ văn, ngoại ngữ và lịch sử, cơ cấu lựa chọn môn học nên hướng tới khoảng 40 – 50% KHXH và 50 – 60% KHTN-CN để phù hợp định hướng nguồn nhân lực quốc gia trong tương lai.
Thứ hai, cần tiếp tục đổi mới chương trình, thi cử và tuyển sinh lớp 10 theo hướng tăng giá trị thực tiễn của STEM và ngoại ngữ, đồng thời giữ vai trò nền tảng của KHXH trong hình thành tư duy, văn hóa và trách nhiệm công dân. Môn thi thứ ba vào lớp 10 có thể có bài thi tổ hợp giữa ngoại ngữ, KHTN và KHXH để thúc đẩy giáo dục toàn diện ở THCS.
Thứ ba, các sở GD-ĐT cần đầu tư đồng đều hơn về giáo viên, phòng thí nghiệm, thực hành, ngoại ngữ và chuyển đổi số, nhất là ở nông thôn, miền núi để HS có cơ hội tiếp cận STEM công bằng hơn.
Thứ tư, các trường THCS và THPT phải tăng cường hướng nghiệp sớm, tư vấn lựa chọn môn học dựa trên năng lực và nhu cầu phát triển đất nước thay vì tâm lý “dễ học, dễ thi”. Dạy học STEM cần gắn với trải nghiệm, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; còn KHXH phải hiện đại, giàu tính phản biện và nhân văn hơn.
Một quốc gia muốn trở thành cường quốc khoa học công nghệ không thể chỉ dựa vào một nhóm nhỏ nhân tài STEM, nhưng cũng không thể thiếu nền tảng nhân văn. Mục tiêu của giáo dục phổ thông vì vậy không phải chọn STEM hay KHXH, mà là đào tạo thế hệ công dân vừa có năng lực khoa học công nghệ, vừa có chiều sâu văn hóa và trách nhiệm xã hội.
Theo danh sách thí sinh trúng tuyển thẳng vào Học viện Kỹ thuật quân sự năm 2026, các thí sinh này đều có giải ba trở lên trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia các môn như: toán, lý, hóa, tin.
Bên cạnh đó học viện còn công bố danh sách 3 thí sinh trúng tuyển thẳng hệ dân sự các ngành cơ điện tử, kỹ thuật điện tử - viễn thông, tự động hóa. Các thí sinh này có giải học sinh giỏi quốc gia môn vật lý và hóa học.
Năm 2026, Học viện Kỹ thuật quân sự được Bộ Quốc phòng giao đào tạo 400 chỉ tiêu tuyển sinh quân sự và 720 chỉ tiêu hệ dân sự.
Danh sách 23 thí sinh trúng tuyển thẳng vào hệ quân sự năm 2026 như sau:
Danh sách 3 thí sinh trúng tuyển thẳng vào hệ dân sự năm 2026 như sau:
Theo Ban Tuyển sinh quân sự, Bộ Quốc phòng, năm nay có tổng số 72 thí sinh trúng tuyển thẳng vào 5 học viện/trường quân đội hệ quân sự, tăng 3 thí sinh so với năm ngoái, tăng 49 thí sinh so với năm 2024.
Ngoài Học viện Kỹ thuật quân sự có 23 thí sinh trúng tuyển thẳng, Trường Sĩ quan Chính trị có 20 thí sinh, Học viện Quân y 18, Học viện Khoa học quân sự 8 và Học viện Biên phòng 3 thí sinh.
Để chính thức trúng tuyển, các thí sinh cần xác nhận nhập học trên hệ thống tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo trước 17h ngày 21-8.
Theo hướng dẫn của Bộ GD-ĐT, Hệ thống chính thức để thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại địa chỉ: https://thisinh.thitotnghiepthpt.edu.vn.
Trước đó, từ ngày 17.4 đến hết ngày 21.4, thí sinh là học sinh đang học lớp 12 thử đăng ký dự thi trực tuyến trên hệ thống quản lý thi. Toàn bộ dữ liệu đăng ký thử trước đó đã được xóa, thí sinh cần thực hiện lại đầy đủ các bước.
Trong khoảng thời gian này, thí sinh đồng thời đăng ký xét công nhận tốt nghiệp THPT. Sau thời điểm 17 giờ ngày 5.5, thí sinh sẽ không được thay đổi các thông tin quan trọng, trong đó có môn thi đã đăng ký.
Trong quá trình khai thông tin, thí sinh cần đặc biệt cẩn trọng với các mục liên quan đến mã tỉnh, mã trường, thông tin cá nhân, diện dự thi và môn thi đăng ký. Những sai sót ở các mục này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi dự thi và xét tốt nghiệp.
Bộ GD-ĐT lưu ý, trong quá trình đăng ký dự thi, đăng ký sơ tuyển, đăng ký xét tuyển ĐH, CĐ, các thí sinh phải sử dụng thống nhất một loại giấy tờ tùy thân là thẻ căn cước, căn cước công dân, định danh cá nhân, hộ chiếu...
Thí sinh là học sinh lớp 12 dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ phải thi 2 môn bắt buộc là toán, ngữ văn và 1 bài thi gồm 2 môn được lựa chọn trong số các môn còn lại là vật lý, hóa học, sinh học, công nghệ - công nghiệp, công nghệ - nông nghiệp, tin học, ngoại ngữ, lịch sử, địa lý, kinh tế và pháp luật. Thí sinh được chọn thi môn ngoại ngữ khác với ngoại ngữ được học tại trường phổ thông.
Năm nay Bộ GD-ĐT mở rộng danh mục chứng chỉ ngoại ngữ được miễn thi môn này trong xét tốt nghiệp THPT, trong đó bổ sung chứng chỉ tiếng Hàn TOPIK cấp độ 3 trở lên. Những năm trước, danh mục này chỉ gồm các loại chứng chỉ tiếng Anh, Nga, Pháp, Trung Quốc, Đức, Nhật, dù tiếng Hàn cũng là một trong các môn thi.
Với nhóm chứng chỉ tiếng Anh, chấp nhận thêm Versant English Placement Test (VEPT) với yêu cầu tối thiểu 43 điểm.
Ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), lưu ý: "Thí sinh đạt yêu cầu miễn thi môn ngoại ngữ để xét tốt nghiệp không được quy đổi điểm để tính vào tổng điểm xét tốt nghiệp.
Trường hợp đủ điều kiện miễn thi ngoại ngữ nhưng muốn dự thi để sử dụng kết quả môn ngoại ngữ để tuyển sinh vào các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp thì phải sử dụng điểm thi thực tế để tính điểm xét tốt nghiệp THPT".
Một thay đổi nữa áp dụng từ năm nay, là quy chế thi mới giảm một nửa số giấy tờ cần thiết với thí sinh trước và sau kỳ thi tốt nghiệp.
Cụ thể, quy chế điều chỉnh theo hướng tích hợp giấy báo dự thi và thẻ dự thi thành một loại là "Giấy báo dự thi"; giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời và giấy chứng nhận kết quả thi thành "Giấy chứng nhận kết quả thi", do trường phổ thông nơi thí sinh đăng ký cấp.
Diện ưu tiên năm nay được điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đồng nhất với nhóm được ưu tiên trong tuyển sinh ĐH, CĐ để các cơ quan thuận lợi rà soát. Theo đó, thí sinh được cộng 0,25 - 0,75 điểm tùy theo khu vực ưu tiên.
Theo Huỳnh Văn Chương, quy mô của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tương tự năm 2025, tức trên 1 triệu thí sinh dự thi. Tuy nhiên, nếu như năm trước có 2 loại đề thi, 2 quy chế thi ứng với 2 chương trình giáo dục phổ thông 2006 và 2018, thì năm nay chỉ còn 1 đề thi, 1 quy chế.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 11 - 12.6, điểm thi dự kiến được công bố vào 8 giờ ngày 1.7, tất cả đều đẩy sớm so với năm 2025.
Ở điểm thi Trường CĐ Kinh tế TP.HCM (P.Vườn Lài, TP.HCM), đông nghịt phụ huynh và học sinh đã có mặt từ khoảng 6 giờ 15 để chờ vào phòng thi. Nguyễn Đường Gia Phúc, học sinh Trường THCS Phạm Văn Chiêu (P.Thông Tây Hội), nói để chuẩn bị cho kỳ thi, em đã bắt đầu chuẩn bị từ đầu năm lớp 9, với lịch học thêm trải đủ các môn toán, ngữ văn và tiếng Anh không chuyên, song song với môn toán chuyên.
"Mỗi tuần, em học mỗi môn một buổi, mỗi buổi kéo dài tầm 2-4 tiếng", Phúc chia sẻ.
Nguyễn Hoàng Gia Phúc, học cùng trường, bộc bạch em chỉ tập trung chủ yếu vào môn toán không chuyên và toán chuyên, hai môn nam sinh đăng ký học thêm bên ngoài với lịch học 4 buổi mỗi tuần và mỗi buổi 3 tiếng. Còn với tiếng Anh và ngữ văn không chuyên, em chủ yếu tự ôn ở nhà.
Việc ôn luyện này đã được Phúc duy trì đều đặn từ cuối năm lớp 8 đến nay.
Cả hai bộc bạch đều thấy "hơi áp lực" tới tỷ lệ "chọi" năm nay vào Trường Phổ thông Năng khiếu, khi trung bình 8 thí sinh dự thi thì chỉ 1 bạn thành công trúng tuyển vào trường. Tính riêng ngôi trường THCS cả hai nam sinh đang theo học, đã có khoảng 10 bạn chung nguyện vọng vào ngôi trường hàng đầu này của TP.HCM.
Chưa kể, lớp chuyên toán hai nam sinh tên Phúc muốn trúng tuyển luôn có tỷ lệ "chọi" cao hơn mức trung bình. Năm ngoái tỷ lệ chọi là 1/9,6 trong khi mức trung bình chỉ là 1/6. Còn năm nay nhà trường không công bố cụ thể số lượng thí sinh cạnh tranh vào từng lớp chuyên.
Cả hai cũng đều cho rằng, phần các em thấy khó nhằn nhất trong những môn thi sắp tới là số học và tổ hợp trong đề toán chuyên, bởi đề cao tư duy logic cũng như khả năng vận dụng lý thuyết phù hợp trong vô số kiến thức đã học để chuyển hóa bài toán thực tế về dạng tổng quát hơn. "Ở trên trường tụi em cũng được dạy các kiến thức này nhưng chỉ ở mức cơ bản", Nguyễn Hoàng Gia Phúc chia sẻ.
Một thí sinh khác thi vào lớp chuyên toán cũng nhận định tổ hợp là phần em thấy thử thách nhất vì "đa dạng và khó đoán". Để tăng khả năng cạnh tranh, nam sinh này đã đăng ký học thêm từ cuối năm lớp 8, với đủ các môn thi không chuyên và đi kèm đó là toán chuyên.
Theo Trường Phổ thông Năng khiếu, đề thi toán chuyên bao gồm 5 câu hỏi, trong đó có 2 câu đại số (3,5-4,5 điểm), 1 câu hình học (3-3,5), 1 câu số học (1,5-2) và 1 câu tổ hợp (1,5-2).
Trong khi đó, Cao Chí Thành, học sinh Trường THCS Tân Sơn (P.An Hội Tây), thi vào lớp chuyên tin, thì kể rằng em không đăng ký học thêm mà hoàn toàn chỉ tự học. Nam sinh đã chủ động tìm đề thi chuyên những năm qua của trường để ôn luyện, song song đó mày mò học cách lập trình từ các nền tảng mạng xã hội. Đến hiện tại, Thành nói đã phần nào tự tin mình sẽ làm tốt bài thi sắp tới.
"Phần khó thực hiện nhất chính là nghĩ ra được ý tưởng để triển khai hướng giải tối ưu nhất cho câu hỏi đề ra. Điều này áp dụng cho cả 4 câu hỏi trong bài, còn phần kỹ năng lập trình, theo em không khó bằng", Thành kể.
Nam sinh từng đạt giải ba hội thi Tin học trẻ TP.HCM chia sẻ với tinh thần tự học để đi thi, em coi lần thi này vào Trường Phổ thông Năng khiếu là dịp để "biết mình biết ta". "Em dự thi với tâm thế vươn mình ra để cảm nhận thế giới, dù có lo lắng nhưng em nghĩ đây chỉ là cảm xúc tự nhiên của con người", Thành nói, chia sẻ thêm em cũng đặt nguyện vọng chuyên tin vào chuyên Lê Hồng Phong và chuyên Trần Đại Nghĩa.
Sáng nay, thí sinh lớp 9 dự thi hai môn toán và ngữ văn không chuyên, với tổng cộng 3 giờ 40 phút làm bài. Đến buổi chiều, các em tiếp tục dự thi môn tiếng Anh không chuyên trong 60 phút, sau đó sẽ thi các môn chuyên vào ngày 24.5, gồm các môn tin học, vật lý, hóa học, sinh học, ngữ văn, tiếng Anh. Điểm xét tuyển sẽ là tổng điểm ba bài thi không chuyên cộng với điểm thi chuyên được nhân đôi.
Theo thông báo của Trường Phổ thông Năng khiếu, kết quả thi, điểm xét tuyển của thí sinh và điểm chuẩn các lớp chuyên sẽ được công bố trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày thi cuối cùng. Công tác phúc khảo được thực hiện trong vòng 7 ngày làm việc tiếp theo.
