Khoảng cách giữa chiến lược quốc gia và lựa chọn học đường đang đặt ra bài toán lớn về nguồn nhân lực trong tương lai.
Từ năm 2025, kỳ thi tốt nghiệp THPT được tổ chức với 4 môn thi, gồm 2 môn bắt buộc là toán và ngữ văn, cùng 2 môn tự chọn theo định hướng nghề nghiệp của học sinh (HS). Tuy nhiên, xu hướng lựa chọn môn thi giữa các địa phương có sự khác biệt đáng kể. Đáng chú ý, cơ cấu chọn môn của HS TP.HCM trong 2 năm qua cho thấy nhiều điểm ngược với xu hướng chung của cả nước.
Trên phạm vi toàn quốc, các môn khoa học xã hội (KHXH) vẫn chiếm ưu thế. Năm 2026, lịch sử đạt 46,64%, cao nhất trong các môn tự chọn, còn địa lý đạt 36,67%. Trong khi đó, các môn STEM (khoa học – công nghệ – kỹ thuật – toán học) như vật lý chỉ 31,84%, hóa học 20,75%, tin học 1,53%.
Ngược lại, TP.HCM có xu hướng nghiêng mạnh hơn về STEM và ngoại ngữ. Năm 2026, vật lý đạt 44,9% và ngoại ngữ đạt 45,82%, đều cao vượt trội so với mức trung bình cả nước. Hóa học tại TP.HCM cũng đạt 26,68%, cao hơn toàn quốc gần 6 điểm phần trăm.
Ngược lại, trong khi cả nước chọn lịch sử và địa lý rất cao thì TP.HCM thấp hơn đáng kể: lịch sử chỉ 28,77%, địa lý 24,9%. Điều này phản ánh đặc điểm của một đô thị lớn, nơi HS ưu tiên cho tuyển sinh đại học, tập trung cho các ngành nghề STEM, kinh tế và hội nhập.
Tuy nhiên, ngay cả ở TP.HCM, các môn gắn với công nghệ mới vẫn rất thấp. Tin học năm 2026 chỉ đạt 1,46%, công nghệ công nghiệp 0,19%, công nghệ nông nghiệp chỉ có 0,61% cho thấy khoảng cách lớn giữa nhân lực công nghệ với lựa chọn thực tế của HS.
Trên phạm vi toàn quốc, nhóm KHXH (sử, địa, giáo dục kinh tế và pháp luật) chiếm ưu thế áp đảo với gần 54% tổng số bài tự chọn trong cả 2 năm 2025 – 2026. Trong khi đó, nhóm KHTN-CN (lý, hóa, sinh, tin học, công nghệ công nghiệp, công nghệ nông nghiệp) chỉ khoảng 31 – 32%, còn ngoại ngữ khoảng 14 – 16%. Cơ cấu này cho thấy HS cả nước vẫn nghiêng mạnh về các môn xã hội và chiến lược “an toàn điểm thi”, trong khi các lĩnh vực STEM và ngoại ngữ chưa thu hút tương xứng với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực của đất nước.
Ngược lại, TP.HCM có cơ cấu cân bằng hơn giữa 3 nhóm môn. Nhóm KHTN-CN đạt trên 41%, cao hơn khoảng 10 điểm phần trăm so với toàn quốc; ngoại ngữ cũng đạt 23 – 25%, cao hơn trung bình cả nước gần 10%.
Đáng chú ý, dù KHTN-CN và ngoại ngữ phát triển mạnh, TP.HCM vẫn duy trì tỷ lệ nhóm KHXH ở mức 33 – 35%, tức vẫn có một bộ phận lớn HS chọn các môn xã hội – nhân văn. Điều đó cho thấy cơ cấu lựa chọn môn học của TP.HCM không quá lệch về STEM mà tương đối hài hòa giữa khoa học, công nghệ, ngoại ngữ và nền tảng KHXH.
Nhìn tổng thể, cơ cấu môn thi của cả nước phản ánh thế mạnh xã hội – nhân văn, trong khi TP.HCM gắn với nhu cầu nhân lực của một đô thị công nghệ và dịch vụ lớn. Kết quả này đến từ quá trình lâu dài đổi mới dạy học, nâng chất lượng các môn KHTN, công nghệ, ngoại ngữ và đẩy mạnh STEM, hướng nghiệp. Như ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, từng khẳng định, giáo dục TP.HCM không chỉ hướng đến một kỳ thi mà hướng đến đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự phát triển của thành phố.
Điều đáng nói là trong khi xu hướng lựa chọn của HS đang dịch chuyển theo hướng KHXH, thì định hướng phát triển quốc gia lại đi theo chiều ngược lại: tăng tốc vào công nghệ cao, AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, vật liệu mới, sinh học lượng tử và chuyển đổi số.
Hai dòng chảy này – một từ trên xuống và một từ dưới lên – đang chưa gặp nhau ở cùng một điểm.
Một quốc gia muốn phát triển công nghệ không thể chỉ dựa vào trung tâm nghiên cứu hay các trường đại học mạnh. Nền tảng thực sự phải được xây dựng từ giáo dục phổ phổ thông, nơi hình thành tư duy khoa học, khả năng ngoại ngữ và bản lĩnh nhân văn. Ngày 10.4 vừa qua, khi thảo luận ở Quốc hội, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: Muốn có nhân lực chất lượng cao ở đại học và nghề nghiệp, gốc vẫn là giáo dục phổ thông.
Nếu HS ngày càng tránh xa vật lý, hóa học, sinh học, công nghệ, tin học và tiếng Anh, thì khoảng cách giữa mục tiêu quốc gia và năng lực xã hội sẽ ngày càng lớn. Đây không chỉ là câu chuyện giáo dục, mà là của nguồn nhân lực tương lai.
Vấn đề hiện nay không phải HS chọn KHXH nhiều hơn STEM, mà là làm sao tạo được sự cân bằng hợp lý giữa các nhóm môn học để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.
Thứ nhất, Bộ GD-ĐT cần có chiến lược điều tiết cơ cấu môn học trong chương trình Giáo dục phổ thông 2018 theo hướng hài hòa hơn giữa KHXH và KHTN-CN. Ngoài 4 môn bắt buộc là toán, ngữ văn, ngoại ngữ và lịch sử, cơ cấu lựa chọn môn học nên hướng tới khoảng 40 – 50% KHXH và 50 – 60% KHTN-CN để phù hợp định hướng nguồn nhân lực quốc gia trong tương lai.
Thứ hai, cần tiếp tục đổi mới chương trình, thi cử và tuyển sinh lớp 10 theo hướng tăng giá trị thực tiễn của STEM và ngoại ngữ, đồng thời giữ vai trò nền tảng của KHXH trong hình thành tư duy, văn hóa và trách nhiệm công dân. Môn thi thứ ba vào lớp 10 có thể có bài thi tổ hợp giữa ngoại ngữ, KHTN và KHXH để thúc đẩy giáo dục toàn diện ở THCS.
Thứ ba, các sở GD-ĐT cần đầu tư đồng đều hơn về giáo viên, phòng thí nghiệm, thực hành, ngoại ngữ và chuyển đổi số, nhất là ở nông thôn, miền núi để HS có cơ hội tiếp cận STEM công bằng hơn.
Thứ tư, các trường THCS và THPT phải tăng cường hướng nghiệp sớm, tư vấn lựa chọn môn học dựa trên năng lực và nhu cầu phát triển đất nước thay vì tâm lý “dễ học, dễ thi”. Dạy học STEM cần gắn với trải nghiệm, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; còn KHXH phải hiện đại, giàu tính phản biện và nhân văn hơn.
Một quốc gia muốn trở thành cường quốc khoa học công nghệ không thể chỉ dựa vào một nhóm nhỏ nhân tài STEM, nhưng cũng không thể thiếu nền tảng nhân văn. Mục tiêu của giáo dục phổ thông vì vậy không phải chọn STEM hay KHXH, mà là đào tạo thế hệ công dân vừa có năng lực khoa học công nghệ, vừa có chiều sâu văn hóa và trách nhiệm xã hội.
Ông Nguyễn Tân, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huế, khẳng định không có chuyện đề thi môn toán tại kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm học 2026-2027 trên địa bàn bị sai. Thông tin lan truyền trên mạng xã hội có yếu tố cắt ghép.
Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huế đã đề nghị cơ quan công an làm rõ vụ việc, tránh gây hoang mang dư luận.
Cùng ngày, trên mạng xã hội xuất hiện thông tin, hình ảnh cho rằng đề thi môn toán tại kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm 2026-2027 của Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huế có tổng điểm lên đến 11 điểm.
Đề thi được lan truyền này có tổng cộng 8 câu hỏi, nhưng khi cộng tổng điểm số ghi ở từng câu lại cho ra kết quả là 11 điểm, thay vì thang điểm 10 thường lệ.
Thông tin thất thiệt được đăng tải đã thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng, nhiều người để lại các bình luận trái chiều, gây hoang mang dư luận.
Theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huế, kỳ thi tuyển sinh các lớp đầu cấp năm học 2026-2027 trên địa bàn diễn ra trong các ngày 27-28/5. Toàn thành phố Huế có 18.002 học sinh đăng ký dự thi vào lớp 10 THPT, tăng hơn 5.000 em so với năm ngoái. Kỳ thi được bố trí tại 48 điểm thi với 765 phòng thi.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm nay được tổ chức sớm hơn so với mọi năm nhằm phù hợp với tiến độ Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Thay đổi này giúp học sinh sau khi kết thúc chương trình học có thể thi ngay, không bị áp lực ôn tập kéo dài, từ đó có thời gian trọn vẹn để nghỉ hè đúng nghĩa.
Tại hội thảo Dạy và học Toán trong kỷ nguyên công nghệ ngày 13/4, TS Phạm Hy Hiếu, giáo sư thỉnh giảng Đại học Quốc gia TP HCM, được hỏi quan điểm về việc cho học sinh tiếp xúc sớm và lập lớp chuyên AI ở phổ thông.
Hiện, nội dung về trí tuệ nhân tạo được Bộ Giáo dục và Đào tạo thí điểm giảng dạy từ bậc tiểu học đến THPT, trước khi đánh giá kết quả và hoàn thiện khung nội dung để triển khai rộng rãi.
TS Hiếu nhìn nhận với tốc độ phát triển vũ bão, khoảng 5 năm nữa, AI sẽ trở thành công cụ phổ biến và ảnh hưởng đến mọi mặt đời sống, tương tự WiFi hay Google.
"Ở những nơi tôi từng làm việc, ngày nào WiFi bị hỏng thì hôm đó nhân viên được nghỉ. Tương lai, ngày nào Chat GPT, Grok hay Gemini bị lỗi thì các công ty cũng cho nhân viên nghỉ", TS Hiếu dự báo.
Dù ủng hộ việc cho học sinh phổ thông sớm tiếp xúc và được hướng dẫn sử dụng AI, có thể từ cấp THCS, TS Hiếu cho rằng việc mở lớp chuyên AI như chuyên Toán, Văn, Lý, Hóa lại không cần thiết.
Ông dẫn câu chuyện về một nhân sự từng giành huy chương vàng Olymic Trí tuệ nhân tạo quốc tế (IAIO) trong nhóm phát triển Grok 3. Người này đánh giá IAIO là một cuộc thi "vô bổ". Sau khi đọc đề thi, anh đồng tình vì nội dung xa rời những kiến thức chuyên sâu, mới nhất về trí tuệ nhân tạo.
TS Hiếu nhìn nhận đầu tư một lớp chuyên cần mất vài năm, mà dạy học sinh giỏi những thứ không cập nhật thì phí hoài.
"AI của ngày hôm nay đã rất khác với chính nó của vài tháng trước. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh như vậy, chúng ta không nên chạy theo phần ngọn mà quên cái gốc", ông nói, cho biết thay vào đó, học sinh nên chú trọng các nội dung Toán học. Nhiều lý thuyết Toán học nền tảng đã có 200-300 năm trước vẫn nguyên giá trị cho đến nay. Trí tuệ nhân tạo cũng bắt nguồn từ các lý thuyết Toán học.
Trước đó, cũng ở hội thảo, GS Vũ Hà Văn ở Đại học Hong Kong, kiêm Giám đốc Quỹ Đổi mới Sáng tạo VinIF, khẳng định nhân lực ngành Toán sẽ là "điểm tựa" để Việt Nam thực hiện mục tiêu phát triển trong kỷ nguyên mới.
Ông cho rằng nhiều sinh viên vẫn học Toán để đối phó, thay vì có mục tiêu ứng dụng. Bất cập này do nội dung đào tạo dàn trải, giáo trình cũ kỹ, phương pháp giảng dạy nặng về truyền thụ lý thuyết. Do đó, việc đổi mới giáo trình và phương pháp giảng dạy Toán là nhu cầu bức thiết.
TS Phạm Hy Hiếu là cựu học sinh trường Phổ thông Năng khiếu, giành học bổng toàn phần 5 đại học danh tiếng Mỹ năm 2011. Tốt nghiệp Đại học Stanford năm 2015, anh được Microsoft, Facebook, Google cùng lúc mời về làm việc.
TS Hiếu sau đó tham gia phát triển ứng dụng của mạng neuron tại Google Brain, lấy bằng tiến sĩ ngành Học máy và Ngôn ngữ học tính toán vào năm 2021, ở tuổi 29. Thời gian ở Mỹ, Hiếu từng làm việc tại xAI, là thành viên kỹ thuật phát triển Grok 3 - AI được tỷ phú Elon Musk mô tả là "thông minh nhất Trái Đất".
Đại học Quốc gia TP HCM cho biết TS Hiếu là một trong 16 giáo sư thỉnh giảng đầu tiên, tham gia giảng dạy và nghiên cứu tại trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Đại học Công nghệ Thông tin.
Vừa qua đã có nhiều ý kiến đề xuất chuyển các trường đại học, cơ sở y tế về phía nam Đà Nẵng nhằm tăng dân số, giảm áp lực trung tâm và thúc đẩy phát triển kinh tế - dịch vụ khu vực.
Đây cũng là nội dung được Đà Nẵng tính tới trong điều chỉnh quy hoạch thành phố thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được thông qua vào tháng 2-2026.
Theo Nghị quyết, về định hướng phát triển giáo dục và đào tạo, đặt mục tiêu đưa Đà Nẵng trở thành trung tâm giáo dục và đào tạo chất lượng cao của cả nước và khu vực Đông Nam Á.
Trong đó phát triển 2 "đô thị đại học", cụ thể "đô thị đại học" ở phía Bắc gắn với chiến lược phát triển Đại học Quốc gia Đà Nẵng và "Đô thị Đại học" ở phía Nam gắn với Khu kinh tế mở Chu Lai, đô thị Tam Kỳ.
Cách phân khu chức năng cũng nhấn mạnh việc hoàn thiện không gian Khu đô thị đại học quốc gia Đà Nẵng (vốn đã được xây dựng - PV), đồng thời phát triển đô thị Tam Kỳ gắn với vai trò trung tâm nghiên cứu, đào tạo đại học, cao đẳng của khu vực.
Từ đó hình thành các khu nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và R&D, trung tâm phát triển và khai thác dữ liệu lớn (Big Data), thu hút đầu tư khu đô thị đại học phía Nam gắn với Khu kinh tế mở Chu Lai.
Tại Đà Nẵng, hầu hết các trường đại học công và tư đều đóng chân ở thành phố Đà Nẵng cũ. Trong đó các trường đại học bố trí phân tán khắp các quận cũ ở thành phố.
Vào năm 1997, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch dự án Làng Đại học Đà Nẵng tại Hòa Quý - Điện Ngọc (giáp Đà Nẵng và Quảng Nam cũ) với quy mô đào tạo đến năm 2010 khoảng 30.000 sinh viên, tổng diện tích sử dụng đất 300ha.
Trong đó, 110ha thuộc phường Hòa Quý thuộc quận Ngũ Hành Sơn (nay là phường Ngũ Hành Sơn, TP Đà Nẵng) và 190ha thuộc phường Điện Ngọc thuộc thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cũ (nay là phường Điện Bàn Đông).
Sau hơn 2 thập kỷ quy hoạch "treo", những năm gần đây làng đại học Đà Nẵng ở Hòa Quý và Điện Bàn Đông đang được thi công, triển khai rầm rộ.
Hiện đã có một số trường thành viên của Đại học Đà Nẵng đã di dời vào khu làng đại học này.
Trong khi đó tại Tam Kỳ hiện có Trường đại học Quảng Nam đang đóng chân.
