“Mỗi sáng thức dậy lại thấy một mức giá mới”, ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam nói, khi đề cập đến áp lực chi phí mà công ty đang phải đối mặt. Hiện chi phí không còn biến động theo tháng hay theo quý, mà thay đổi từng ngày, thậm chí từng buổi sáng.
Theo ông Khoa, chỉ cần mở email, doanh nghiệp lại phải cập nhật thêm một loạt chi phí mới, từ phí bảo hiểm, cước vận tải đến các loại phụ phí phát sinh. Những kế hoạch tài chính vừa hoàn tất nhanh chóng trở nên lỗi thời, khi biến động không còn theo quy luật quen thuộc.
Chi phí tăng theo ngày, lan rộng toàn chuỗi
Áp lực chi phí khởi phát từ giá năng lượng, nhưng nhanh chóng lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế. Ngày 19/3, giá xăng RON 95-III lên 30.690 đồng một lít, dầu diesel 33.420 đồng, tăng lần lượt 52% và 73% so với cuối tháng 2; giá gas cũng tăng 2-3 lần, mỗi bình 12 kg thêm 50.000-70.000 đồng, kéo chi phí vận chuyển và sản xuất đi lên.
Đến 27/3, sau khi giảm thuế, giá xăng dầu hạ mạnh (RON 95-III giảm 5.620 đồng còn 24.330 đồng một lít; dầu giảm 970-2.450 đồng mỗi lít), nhưng mặt bằng giá vẫn cao hơn đáng kể so với trước xung đột Trung Đông, trong đó xăng RON 95-III cao hơn khoảng 21% và dầu diesel khoảng 84% so với cuối tháng 2.
Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP HCM, nhận định xăng dầu là đầu vào của hầu hết ngành nghề, nên khi giá tăng sẽ kéo theo chi phí logistics, vận tải và hàng hóa tăng theo. Nhiều tuyến vận chuyển quốc tế ghi nhận mức tăng chi phí gấp 2-3 lần, trong khi vận tải nội địa cũng chịu áp lực tương tự.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất không phải chi phí tăng, mà doanh nghiệp không thể chuyển phần này sang giá bán.
Tại Công ty cổ phần Mebi Farm, CEO Lâm Thúy Ái nói chi phí đầu vào tăng liên tục theo kiểu “gối đầu”, trong khi sức mua giảm khoảng 30%. Trong ngành chăn nuôi, chi phí thức ăn chiếm hơn 70% giá thành, nên biến động giá đã khiến tổng chi phí sản xuất tăng khoảng 35%. Dù vậy, giá trứng không thể điều chỉnh tương ứng, thậm chí duy trì ở mức thấp do tiêu thụ chậm.
Doanh nghiệp vì vậy buộc duy trì sản xuất để đảm bảo chuỗi cung ứng và việc làm, dù phải chấp nhận bù lỗ. Bà Ái cho biết khả năng chịu lỗ của doanh nghiệp đã gần như cạn kiệt.
Áp lực tương tự cũng diễn ra trong ngành phân bón. Ông Vũ Đình Tuấn, đại diện Công ty cổ phần Phân bón Dầu khí Cà Mau, cho biết chi phí đầu vào tăng mạnh theo giá dầu, trong khi chi phí logistics quốc tế tăng 20-30% và trong nước tăng 15-20%. Cứ mỗi 10 USD giá dầu tăng, chi phí doanh nghiệp tăng thêm khoảng 525 tỷ đồng.
Mặc dù vậy, doanh nghiệp không thể điều chỉnh giá bán tương ứng, do lo ngại gây áp lực lên nông dân. Ông Vũ Khánh Thiện – ban Kinh doanh Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (Phân bón Phú Mỹ) – nói giá phân bón trong nước đã tăng khoảng 20%, nhưng các doanh nghiệp vẫn phải nỗ lực giữ giá ở mức thấp hơn so với thị trường thế giới để hỗ trợ sản xuất nông nghiệp.
Ở các ngành xuất khẩu, áp lực chi phí đi kèm với sự suy giảm nhu cầu. Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty Việt Thắng Jean, thông tin chi phí nguyên liệu tăng 8-18%, cước vận chuyển tăng thêm 4.000-5.000 USD mỗi container, trong khi sức mua tại các thị trường lớn giảm. Doanh nghiệp vì vậy phải giữ giá để duy trì đơn hàng.
Điểm chung của các ngành là chi phí đầu vào tăng nhanh, trong khi đầu ra không thể tăng tương ứng. Khi sức mua yếu, phần lớn áp lực chi phí bị giữ lại trong doanh nghiệp.
Doanh nghiệp xoay xở trong dư địa hạn hẹp
Trong bối cảnh này, doanh nghiệp buộc phải chủ động điều chỉnh hoạt động để duy trì sản xuất, dù dư địa không còn nhiều.
Tại Mebi Farm, bà Ái cho biết doanh nghiệp đang kiểm soát chặt tồn kho, chuyển sang sản xuất theo đơn hàng thực tế, đồng thời chỉ điều chỉnh giá bán ở mức hạn chế, khoảng 10%, với một số sản phẩm thủy sản chế biến; trong khi giá trứng tươi không thể điều chỉnh. Với các sản phẩm được chế biến từ nguồn nguyên liệu tồn kho có giá thấp trước đó, doanh nghiệp giữ nguyên giá để ổn định thị trường.
Trong ngành phân bón, ông Tuấn cho hay doanh nghiệp duy trì nhà máy ở công suất cao nhằm tối ưu chi phí sản xuất, đồng thời đàm phán với các đối tác vận chuyển để kiểm soát chi phí logistics. Khi nhu cầu nội địa suy giảm, doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm như urê, NPK để duy trì công suất và dòng tiền. Đồng thời, các doanh nghiệp trong ngành cũng kiến nghị cơ quan quản lý xem xét giảm thuế xuất khẩu phân bón từ 5% xuống 0% nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Ở ngành dệt may, ông Việt cho hay doanh nghiệp đang phải chia nhỏ đơn hàng, hạn chế vận chuyển bằng đường hàng không và đa dạng hóa thị trường nhằm giảm phụ thuộc vào các thị trường lớn.
Trong lĩnh vực logistics, xu hướng ứng phó chuyển sang quản trị rủi ro chủ động. Theo FIATA, doanh nghiệp cần rà soát điều khoản hợp đồng, cập nhật phụ phí và bảo hiểm theo thời gian thực để tránh rủi ro từ giá cố định, đồng thời xây dựng kịch bản vận chuyển linh hoạt, đẩy mạnh vận tải đa phương thức. Những giải pháp này không giảm chi phí ngay nhưng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động.
Dẫu vậy, khả năng tự điều chỉnh của doanh nghiệp có giới hạn, khi phần lớn áp lực đến từ yếu tố đầu vào mang tính hệ thống.
Trước áp lực giá năng lượng tăng cao, Chính phủ yêu cầu đảm bảo nguồn cung, tăng nhập khẩu từ thị trường ổn định và vận hành tối đa các nhà máy lọc dầu trong nước.
Đồng thời, loạt công cụ tài khóa được áp dụng để hạ nhiệt giá: thuế nhập khẩu xăng dầu giảm về 0% giai đoạn 9/3-30/4, thuế bảo vệ môi trường với xăng, dầu về 0 đồng mỗi lít (giảm 1.500-2.000 đồng) áp dụng từ 27/3 đến 15/4. Thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng cũng về 0%, còn xăng dầu không phải kê khai, nộp VAT nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào.
Theo Bộ Tài chính, các biện pháp này khiến ngân sách giảm thu khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng, đổi lại giúp hạ chi phí cho người dân và doanh nghiệp, hạn chế tác động lan rộng đến lạm phát và mặt bằng giá.
Ở góc nhìn dài hạn, theo ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM, áp lực chi phí hiện nay cũng cho thấy rủi ro từ việc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Do đó, việc chuyển sang các nguồn năng lượng thay thế, đặc biệt là điện và năng lượng tái tạo, có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kiểm soát chi phí và giảm thiểu rủi ro trong tương lai.
Việt Nam hiện có lợi thế trong phát triển năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, với nhiều dự án lớn dự kiến triển khai tại khu vực Cần Giờ, Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) và trung tâm năng lượng Long Sơn. “Đây được xem là nền tảng để doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào xăng dầu và chủ động hơn về chi phí sản xuất”, ông An nhìn nhận.
Đầu tháng 7, thấy fanpage "SJC Hồ Chí Minh" quảng bá chương trình kỷ niệm 38 năm thành lập SJC, tặng một phân vàng cho 100 khách mua online đầu tiên, Phan Huy, sinh viên tại TP HCM, để lại thông tin qua Messenger.
Một tài khoản tự xưng là nhân viên SJC cho biết chương trình chỉ áp dụng trong thời gian ngắn. Do giá vàng biến động liên tục, khách phải chuyển trước 50-100% giá trị đơn hàng để chốt giá, sau đó đến cửa hàng nhận vàng.
Tài khoản này còn gửi hình ảnh mã QR thanh toán tại quầy giao dịch mang thương hiệu SJC: "Mình thanh toán sớm giúp em để giữ nguyên giá tại thời điểm mình đặt, vì giá vàng thay đổi liên tục theo giá niêm yết", tài khoản này nhắn cho Huy.
"Tôi không hề mảy may suy nghĩ gì vì fanpage có tick xanh, có hóa đơn điện tử của SJC, thậm chí còn có hình ảnh mã QR tại cửa hàng nên cứ thế chuyển tiền", Huy cho biết.
Sau khi chuyển hơn 30 triệu đồng, Huy nói không nhận được phản hồi từ fanpage, tới lúc ra trực tiếp cửa hàng SJC tại Nguyễn Thị Minh Khai (phường Bàn Cờ) mới phát hiện mình bị lừa.
Sau khi kiểm tra lại giao dịch chuyển tiền, tôi cũng mới để ý tài khoản nhận tiền mang tên "Công ty TNHH DTPT MNTBL SJC VN" là tên một tài khoản gần giống với Công ty TNHH MTV Vàng Bạc Đá Quý Sài Gòn (SJC).
Chia sẻ với VnExpress, nhân viên của Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) cũng cho biết những ngày gần đây tiếp nhận nhiều phản ánh khách hàng bị lừa đảo cùng thủ đoạn tương tự, có những trường hợp chuyển tiền tới vài trăm triệu đồng.
SJC cho hay fanpage Facebook chính thức của doanh nghiệp đã bị vô hiệu hóa từ đầu năm nay. Lợi dụng điều này, nhiều fanpage như "SJC Hồ Chí Minh", "SJC Hà Nội"... được lập, sử dụng tên gọi, logo và hình ảnh của doanh nghiệp để đăng tải giá vàng, phát trực tiếp và quảng bá các chương trình ưu đãi nhằm dụ khách chuyển tiền.
SJC cho biết hiện doanh nghiệp không có fanpage Facebook. Kênh thông tin chính thức chỉ gồm website sjc.com.vn và một tài khoản Zalo Official Account.
Doanh nghiệp khuyến cáo khách hàng không chuyển tiền đặt cọc theo yêu cầu trên mạng xã hội, đồng thời kiểm tra kỹ tên chủ tài khoản trước khi thực hiện giao dịch.
Từ đầu tháng 7, nhiều hộ dân tại miền Bắc và miền Trung phản ánh hóa đơn tiền điện tháng 6 tăng mạnh, có trường hợp tăng gấp 2-3 lần so với tháng trước. Dù thừa nhận nhu cầu sử dụng điều hòa tăng do nắng nóng kéo dài, nhiều người vẫn băn khoăn về mức tăng của hóa đơn tiền điện.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, đại diện Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cho biết, trước mùa nắng nóng năm 2026, đơn vị đã triển khai tuyên truyền trên nhiều kênh về tình hình cung ứng điện, khuyến nghị sử dụng điện tiết kiệm và hướng dẫn khách hàng theo dõi sản lượng điện tiêu thụ, đồng thời thông tin về các yếu tố có thể ảnh hưởng đến hóa đơn tiền điện trong mùa hè.
Theo đại diện EVNNPC, trong tháng 5 và 6, khu vực miền Bắc liên tiếp ghi nhận các đợt nắng nóng kéo dài, khiến nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh. Phụ tải hệ thống nhiều ngày vượt 20.000MW, đạt mức cao nhất 21.142MW vào ngày 24/6; sản lượng điện tiêu thụ cao nhất đạt 447,6 triệu kWh vào ngày 25/6.
Đơn vị này cho rằng thời tiết nắng nóng cùng việc học sinh nghỉ hè, thời gian sinh hoạt tại nhà nhiều hơn đã làm nhu cầu sử dụng điều hòa, quạt và các thiết bị điện gia dụng tăng.
Khi sản lượng điện tiêu thụ tăng, hóa đơn tiền điện cũng tăng tương ứng; với khách hàng sử dụng điện sinh hoạt theo biểu giá bậc thang, phần điện năng tăng thêm có thể được tính ở các bậc giá cao hơn.
Trước các ý kiến, kiến nghị của khách hàng, đại diện EVNNPC cho biết đã chủ động tiếp nhận và nắm bắt thông tin thông qua nhiều kênh tổng đài CSKH 19006769, fanpage Facebook của EVNNPC và các công ty điện lực, các điểm giao dịch khách hàng và kênh báo chí, mạng xã hội.
Theo đơn vị điện lực, khi tiếp nhận phản ánh, Trung tâm Chăm sóc khách hàng sẽ đối chiếu dữ liệu sử dụng điện thực tế, sản lượng tiêu thụ và hóa đơn các tháng liền kề của từng khách hàng để phân tích nguyên nhân.
Trên cơ sở đó, đơn vị giải thích các yếu tố có thể khiến lượng điện tiêu thụ tăng như nắng nóng kéo dài, thời gian sử dụng điều hòa và các thiết bị làm mát nhiều hơn, hoặc học sinh nghỉ hè làm nhu cầu sử dụng điện trong gia đình tăng.
Trường hợp người dân vẫn chưa đồng thuận với kết quả giải thích hoặc đề nghị kiểm tra, yêu cầu sẽ được chuyển đến điện lực quản lý để kiểm tra hệ thống đo đếm, chỉ số công tơ và xác minh thực tế.
Đại diện EVNNPC cho biết sẽ tiếp tục tiếp nhận các phản ánh của người dân, đồng thời hướng dẫn người dân theo dõi sản lượng điện tiêu thụ qua ứng dụng chăm sóc khách hàng để đối chiếu và quản lý mức sử dụng điện hằng ngày.
Tại Hà Nội, theo Tổng Công ty Điện lực TP Hà Nội (EVNHANOI), đợt nắng nóng kéo dài cuối tháng 5 với nền nhiệt nhiều thời điểm vượt 40 độ C khiến nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, kéo theo các chỉ số vận hành hệ thống điện liên tiếp lập kỷ lục.
Trong những ngày nắng nóng cao điểm, sản lượng điện bình quân đạt 93,33 triệu kWh/ngày, tăng 15,3% so với tháng trước và tăng 19,6% so với cùng kỳ năm trước. Nhóm khách hàng sinh hoạt chiếm hơn 54,6% tổng sản lượng điện tiêu thụ toàn thành phố.
Theo EVNHANOI, việc sử dụng điều hòa và các thiết bị làm mát với tần suất cao là nguyên nhân chính khiến sản lượng điện tiêu thụ tăng, từ đó làm hóa đơn tiền điện tháng 6 của nhiều hộ gia đình tăng theo.
Trước diễn biến thời tiết cực đoan và nhu cầu sử dụng điện tăng cao, đơn vị điện lực khuyến nghị người dân sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Theo đó, người dân nên bật điều hòa từ 26 độ C trở lên kết hợp với quạt để tăng hiệu quả làm mát, đồng thời ưu tiên sử dụng chế độ Eco trên các thiết bị điện nhằm giảm điện năng tiêu thụ...
Tại họp báo thường kỳ quý II của Bộ Công Thương chiều 7/7, phóng viên Dân trí đặt câu hỏi về kết quả xác minh 293 phản ánh liên quan đến xăng E10 trong tháng 6, gồm bao nhiêu trường hợp do chất lượng xăng, bao nhiêu trường hợp do phương tiện. Đồng thời đề nghị Bộ làm rõ cơ chế giám định, xác định trách nhiệm khi người dân phản ánh các vấn đề ảnh hưởng động cơ xe sau khi sử dụng xăng E10.
Liên quan đến vấn đề này, ông Đào Duy Anh, Phó cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, cho biết từ ngày 1/6 đến hết ngày 29/6, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã tiếp nhận 293 phản ánh của người dân, gồm 11 phản ánh qua tổng đài và 282 phản ánh qua email.
"Các phản ánh chủ yếu tập trung vào ba nhóm vấn đề: băn khoăn về chất lượng xăng E10; khó tìm điểm bán xăng E5 trong giai đoạn đầu triển khai; và lo ngại xăng E5, xăng E10 ảnh hưởng đến hiệu suất hoạt động của phương tiện, trong đó có phản ánh xe yếu máy, thậm chí chết máy sau khi đổ xăng", ông nói.
Theo lãnh đạo Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, tất cả phản ánh đều được tiếp nhận, xử lý theo đúng quy trình. Tùy từng nội dung, các vụ việc được chuyển đến đơn vị có chức năng để xem xét, giải quyết và phản hồi cho người tiêu dùng.
Đại diện Bộ Công Thương cho biết, sau một tháng dùng xăng E10 trên toàn quốc, chưa ghi nhận phản ánh tiêu cực nào từ các doanh nghiệp về chất lượng xăng hoặc ảnh hưởng của xăng E10 đến hiệu suất vận hành, độ bền động cơ. Bộ sẽ tiếp tục theo dõi, tiếp nhận phản ánh để kịp thời xử lý các kiến nghị của người dân.
Liên quan đến câu hỏi về liên quan một số chỉ số không khí tại TPHCM và Hà Nội có cải thiện sau một tháng dùng xăng E10 mà Bộ Công Thương cung cấp trong một báo cáo gần đây, ông Duy Anh cho biết một trong những mục tiêu quan trọng của việc chuyển sang sử dụng xăng sinh học là góp phần bảo vệ môi trường.
"Theo các tính toán, khi giảm đốt 1 lít xăng khoáng, chúng ta sẽ giảm phát thải ra môi trường 2,3-2,5kg CO2, số liệu này đã được tính toán khoa học trong quá trình đốt cháy xăng", ông nói.
Bên cạnh đó, ông Duy Anh cho biết việc phối trộn ethanol vào xăng khoáng làm tăng hàm lượng oxy trong hỗn hợp, giúp quá trình cháy trong buồng đốt diễn ra triệt để hơn. Nhờ đó, một số chất gây ô nhiễm trong khí thải của động cơ có thể được giảm bớt, đặc biệt đối với những trường hợp quá trình đốt cháy trước đây chưa đạt hiệu quả tối ưu.
Để đánh giá tác động trên thực tế, ông cho biết Bộ Công Thương đã yêu cầu Trung tâm Quan trắc môi trường (Cục Môi trường, thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cung cấp số liệu quan trắc môi trường tại các thành phố lớn. Kết quả bước đầu tại Hà Nội và TPHCM, chúng tôi nhận được thông tin cho thấy một số chỉ tiêu như CO, NOx và bụi có xu hướng giảm sau một tháng dùng xăng E10.
"Tuy nhiên, các số liệu này mới được thu thập tại ba điểm quan trắc ở mỗi thành phố, trong hai thời điểm trước và sau khi triển khai kinh doanh xăng E10, đồng thời còn chịu tác động của nhiều yếu tố như mật độ giao thông, điều kiện thời tiết, tốc độ gió...", ông nói.
Ông Đào Duy Anh nhấn mạnh, dù số liệu bước đầu cho thấy một số chỉ tiêu môi trường có xu hướng giảm, nhưng chưa thể khẳng định đây chưa phải phản ánh tác động tích cực của việc sử dụng xăng E10.
Để có cơ sở đánh giá chính xác và bền vững hơn, Bộ Công Thương đã đề nghị Trung tâm Quan trắc môi trường tiếp tục mở rộng phạm vi quan trắc, tăng số lượng điểm đo, tần suất và thời gian theo dõi. Hoạt động quan trắc sẽ không chỉ thực hiện tại Hà Nội và TPHCM mà còn được mở rộng sang nhiều địa phương khác trên cả nước.
"Khi có đủ dữ liệu với thời gian theo dõi dài hơn và mạng lưới quan trắc dày hơn, chúng tôi sẽ có cơ sở đánh giá chính xác hơn về tác động của xăng E10 đối với môi trường và sẽ tiếp tục cung cấp thông tin", ông Anh nói.
