Một buổi tối, chị Phương Thanh (47 tuổi, Hà Nội) mở máy tính để hoàn thiện bài thuyết trình nhưng phần mềm Office bất ngờ báo lỗi. Tài khoản mua trên mạng với giá vài chục nghìn đồng mỗi tháng tự dưng bị khóa, dữ liệu đồng bộ cũng gặp trục trặc.
“Tôi hoảng thật sự vì sáng hôm sau phải thuyết trình”, chị kể. Sau lần đó, chị bỏ thói quen mua tài khoản dùng chung, chuyển sang đăng ký chính chủ tất cả dịch vụ đang sử dụng như Microsoft Office, Netflix, Spotify và YouTube Premium.
“Ban đầu tôi nghĩ tiết kiệm được chút nào hay chút đó, nhưng giờ ưu tiên tài khoản hợp pháp vì ổn định hơn, cũng thấy thoải mái vì mình đang trả cho công sức của nhà phát triển”, chị nói.
Tương tự, anh Hùng Vũ (29 tuổi, Hà Nội) kể khi mới ra trường, anh thường dùng các phiên bản phần mềm “crack” của như Photoshop, Premiere hay Windows. Tuy nhiên, khi bắt đầu kiếm tiền từ công việc sáng tạo, anh nhận ra việc trả phí cho công cụ mình sử dụng cũng là cách tôn trọng công sức của những người làm ra sản phẩm.
Câu chuyện của chị Thanh, anh Hùng phản ánh sự thay đổi đang diễn ra tại Việt Nam. Trước đây việc tải phần mềm crack, xem phim trên trang web lậu hay mua tài khoản “chùa” từng được xem là bình thường, còn nay ngày càng nhiều người sẵn sàng trả phí cho các dịch vụ số có bản quyền.
Theo một chuyên gia công nghệ, sự chuyển dịch này đến từ nhiều yếu tố, từ thay đổi nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ cho tới trải nghiệm ổn định, tiện lợi hơn từ dịch vụ chính hãng. Một nguyên nhân khác là phí bản quyền hiện dễ tiếp cận hơn. Nhiều nền tảng triển khai gói giá rẻ, gói gia đình hoặc ưu đãi cho sinh viên, khiến khoảng cách giữa “dùng lậu” và “dùng thật” không còn quá lớn.
Ông Hà Mạnh Cường, Phó tổng giám đốc hệ thống Sửa chữa Laptop 24h, cho biết 5 năm trước, khoảng 80% khách hàng của đơn vị có sử dụng phần mềm crack hoặc không bản quyền. Nhưng vài năm qua, tỷ lệ này giảm đáng kể, chỉ còn khoảng 30-40%.
Ông Cường nhận định, thay đổi lớn nhất nằm ở nhận thức. Sau khi gặp sự cố trong công việc, mất dữ liệu, hoặc dính mã độc tống tiền, suy nghĩ dùng “chùa” dần biến mất, bởi chi phí bỏ ra để xử lý sự cố có khi “gấp 10-20 lần, thậm chí hàng trăm lần so với tiền mua bản quyền”.
Điều này cũng được nhìn nhận rõ từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước. Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Bản quyền tác giả – Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, tình trạng sử dụng phần mềm lậu tại Việt Nam “cải thiện nhiều so với trước”.
“Bức tranh bản quyền phần mềm tại Việt Nam đã chuyển biến tích cực và mang tính bước ngoặt”, bà nhận định, thêm rằng sự thay đổi không chỉ thể hiện ở các con số thống kê từ các tổ chức quốc tế mà còn “rất rõ trong tư duy của cộng đồng doanh nghiệp”.
Cục Bản quyền tác giả cho biết có “sự chuyển dịch mạnh mẽ” từ thói quen dùng phần mềm “crack” sang gói dịch vụ chính hãng, đặc biệt trong khối cơ quan nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp lớn. “Đây là kết quả của quá trình bền bỉ, kiên định của Việt Nam trong việc thực hiện các cam kết quốc tế và hoàn thiện hệ thống pháp luật nội địa”, bà Oanh nói.
Trên thực tế, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, có hiệu lực tháng 4, cũng bổ sung và làm rõ các quy định liên quan đến quyền tác giả đối với chương trình máy tính. Luật định nghĩa, chương trình máy tính là tập hợp chỉ dẫn dưới dạng lệnh, mã hoặc lược đồ, có khả năng khiến máy tính hoặc thiết bị thực hiện một công việc hoặc tạo ra kết quả cụ thể.
Tại Việt Nam, chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, bất kể được thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy. Với các phần mềm cung cấp dưới dạng dịch vụ, việc tạo bản sao dự phòng phải tuân theo điều khoản sử dụng hoặc thỏa thuận cấp phép giữa các bên.
Chia sẻ với VnExpress, lãnh đạo Cục Bản quyền tác giả cho hay, sự thay đổi nhận thức chính là yếu tố quan trọng nhất để đẩy lùi phần mềm lậu. Ở góc độ kinh tế, việc giảm phần mềm lậu tác động trực tiếp tới môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Các nhà đầu tư công nghệ cao thường nhìn vào hệ thống bảo hộ tài sản trí tuệ trước tiên khi lựa chọn thị trường.
Việc sử dụng phần mềm bản quyền cũng giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý khi xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường yêu cầu cao như Mỹ hay châu Âu. Bên cạnh đó, khi thị trường tôn trọng bản quyền, “kỹ sư phần mềm của chính Việt Nam sẽ có động lực sáng tạo, vì họ biết sản phẩm của mình sẽ được bảo vệ”, đại diện Cục nói.
Thực tế cho thấy, phần lớn người nghe không thể phân biệt rõ ràng giữa âm thanh thông thường và âm thanh lossless. Để nhận ra sự khác biệt giữa lossless và hi-res lossless, người dùng cần có thiết bị âm thanh cao cấp trị giá hàng chục triệu đồng. Đặc biệt, hầu hết người dùng hiện nay sử dụng tai nghe không dây như AirPods, vốn không thể phát nhạc lossless qua Bluetooth. Vậy sự khác biệt của chúng ra sao và người dùng liệu có cần chú ý?
Điều đầu tiên mà người dùng nên biết là một bài hát thông thường dài 3 phút chiếm khoảng 6 MB, trong khi bài hát lossless có thể lên tới 36 MB, hi-res lossless lên tới 145 MB. Đó là những con số không chỉ chiếm rất nhiều dung lượng điện thoại mà còn cả dữ liệu internet, nhưng lại không cải thiện đáng kể trải nghiệm nghe.
Các dịch vụ phát trực tuyến thường cung cấp âm thanh với tốc độ bit 256 kbps. Để được coi là nhạc lossless, tệp âm thanh cần được phát ở mức 16-bit/44,1 kHz. Apple Music cung cấp âm thanh lossless ở mức 24-bit/48 kHz và Hi-Res Lossless ở mức 24-bit/192 kHz. Những con số này thể hiện mức độ nén của bài hát; tệp càng lớn thì thông tin càng nhiều. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc người dùng sẽ có trải nghiệm nghe tốt hơn.
Nếu muốn phát nhạc chất lượng cao trên iPhone, người dùng cần sử dụng tai nghe USB-C tương thích và dịch vụ phát nhạc hỗ trợ. Mặc dù âm thanh lossless có thể rõ ràng hơn, nhưng một lãnh đạo Apple từng thừa nhận rằng hầu hết người nghe không thể nhận ra sự khác biệt giữa âm thanh thông thường và lossless.
Để có âm thanh hi-res lossless thực sự, người dùng cần một bộ chuyển đổi kỹ thuật số (DAC) chuyên dụng để xử lý dữ liệu giữa nguồn âm thanh và tai nghe hoặc loa. Tuy nhiên, trải nghiệm này có thể tốn kém và không rõ ràng về lợi ích, vì tai người thường không nhạy bén đến mức đó.
Nhìn chung, các chuyên gia cho rằng để có âm thanh lossless hoặc hi-res, người dùng cần bố trí hệ thống âm thanh hợp lý để tập trung vào người nghe, với hệ thống tốn kém hàng chục triệu đồng. Thậm chí, ngay cả khi mua một AirPods Max 2 hỗ trợ âm thanh lossless, nhiều chuyên gia đánh giá âm thanh cũng thừa nhận hầu hết không mang lại sự khác biệt. Chính vì vậy, có lẽ không đáng để người dùng chi tiền cho một tai nghe cao cấp để thưởng thức chất lượng âm nhạc mà bản thân gần như không cảm nhận được quá nhiều khác biệt.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch kiêm CEO Mạng lưới hàng không vũ trụ Việt Nam (AUVS Việt Nam), nhấn mạnh đây là bước ngoặt, cơ hội chính thức để đưa trí tuệ Việt hội nhập sâu vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, đặc biệt là các thiết bị bay không người lái.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online từ Detroit (Michigan, Mỹ), ông Tuấn cho biết trong khuôn khổ triển lãm XPONENTIAL 2026, AUVS Việt Nam và Hiệp hội Thiết bị bay không người lái quốc tế (AUVSI) chính thức đạt được thỏa thuận về việc thiết lập mối quan hệ hợp tác chiến lược.
Theo đó, AUVS Việt Nam đang nỗ lực trở thành "cánh tay nối dài" đầu tiên của AUVSI tại khu vực Đông Nam Á. Đây được xem là một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu của ngành thiết bị không người lái.
Bản ghi nhớ (MoU) giữa hai bên tập trung vào ba trụ cột cốt lõi: trao đổi tri thức về hệ thống không người lái (UAV/UAS), kết nối mạng lưới doanh nghiệp Việt với cộng đồng quốc tế và tổ chức các hội thảo chuyên đề ưu tiên tại Việt Nam.
Ông Tuấn khẳng định với Tuổi Trẻ Online: "Sự hợp tác này không chỉ khẳng định vị thế của AUVS Việt Nam, mà còn là đòn bẩy để đưa trí tuệ Việt trong lĩnh vực thiết bị không người lái vươn tầm quốc tế".
XPONENTIAL 2026 diễn ra từ ngày 11 đến 14-5, là sự kiện lớn nhất thế giới về thiết bị không người lái và hệ thống tự hành. Năm nay, sự hiện diện của Việt Nam không còn là những nỗ lực riêng lẻ mà là sự hiệp lực của những "con sếu đầu đàn" và các start-up đầy tiềm năng.
Cụ thể, đoàn Việt Nam quy tụ những cái tên nổi bật như Gremsy được xem như đơn vị dẫn đầu về hệ thống ổn định (gimbal) và camera chuyên dụng cho UAV với kinh nghiệm hơn 15 năm và thị trường trải rộng trên 30 quốc gia. Realtime Robotics đang gây chú ý trong cộng đồng UAV với dòng drone chuyên dụng Hera phục vụ an ninh - quốc phòng đã tạo được tiếng vang trên thị trường quốc tế.
Cạnh đó, Saolatek tiên phong trong các dòng drone tích hợp phục vụ giáo dục, giám sát và cứu hộ cứu nạn. Đặc biệt trong chuyến đi lần này của cộng đồng UAV Việt Nam đến với XPONENTIAL còn có hai start-up công nghệ XBLink và Rustech.
Sát cánh cùng các doanh nghiệp là sự đồng hành chiến lược từ Khu công nghệ cao TP.HCM, FPT UAV, Học viện Hàng không Việt Nam (VAA) và sự hỗ trợ từ Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV).
Nói thêm về vấn đề này, CEO Mạng lưới hàng không vũ trụ Việt Nam cho rằng sự hiện diện tại Detroit không chỉ là cơ hội để các doanh nghiệp Việt học hỏi xu hướng công nghệ tương lai, mà còn là dịp để khẳng định năng lực R&D (nghiên cứu và phát triển) và sản xuất của Việt Nam.
Việc kết nối trực tiếp với đối tác tại thị trường "khó tính" như Mỹ được kỳ vọng sẽ rút ngắn khoảng cách về công nghệ và quản trị cho các doanh nghiệp trong nước.
Đây là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm sản xuất UAV quan trọng của khu vực, ghi dấu ấn đậm nét trên bản đồ kinh tế tầm thấp (Low Altitude Economy) toàn cầu.
Theo các thông số kỹ thuật vừa bị rò rỉ, iPhone Ultra sẽ có một thiết kế rất mỏng, thậm chí còn mỏng hơn cả iPhone Air - mẫu điện thoại được sản xuất cho những khách hàng ưu tiên tính thẩm mỹ. Tuy nhiên, với thiết kế mỏng như vậy, Apple không có nhiều không gian bên trong khung máy, dẫn đến việc iPhone Ultra sẽ không được trang bị tính năng Face ID.
Khá thú vị, Apple vẫn quyết định tích hợp nút điều khiển camera trên mẫu điện thoại này. Nút điều khiển camera này sẽ nằm ở phía bên phải của iPhone Ultra, có khả năng là ở cạnh trên khi điện thoại được mở. Đây là một yếu tố kỳ lạ khi nhìn vào những nỗ lực của Apple để iPhone Ultra mỏng hơn.
Giải thích cho điều này, Apple cho biết việc bổ sung nút điều khiển camera nhằm giúp người dùng dễ dàng thao tác bằng một tay. Trong khi nhiều smartphone màn hình gập khác yêu cầu người dùng phải cầm bằng cả hai tay khi chụp ảnh hoặc quay video, Apple muốn iPhone Ultra cho phép người dùng điều khiển camera mà không cần phải gập lại hay sử dụng cả hai tay. Các thao tác quan trọng như phóng to, thu nhỏ hay chụp ảnh sẽ được thực hiện thông qua nút này, tương tự như trên các mẫu iPhone màn hình thường.
Ngoài cách tiếp cận khác biệt trong việc chụp ảnh, Apple cũng đã thiết kế bố cục của iPhone Ultra hoàn toàn khác biệt so với các mẫu điện thoại hiện có, khiến các đối thủ như Samsung và Huawei cũng phải cân nhắc sản xuất những smartphone gập tương tự.
Dẫu vậy, các chuyên gia vẫn tin rằng sự thành công của iPhone Ultra sẽ phụ thuộc nhiều vào cách thức hoạt động của các ứng dụng trên thiết bị này, điều mà Apple và nhà phát triển phần mềm sẽ phải nỗ lực nhiều.
