Động thái này diễn ra sau khi WHO chính thức tuyên bố đợt bùng phát chủng virus chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt này là tình trạng khẩn cấp y tế quốc tế, theo Reuters ngày 22/5.
“Chúng tôi đang điều chỉnh mức đánh giá rủi ro của dịch bệnh lên mức ‘rất cao’ ở quy mô quốc gia, mức ‘cao’ ở cấp khu vực và vẫn giữ ở mức ‘thấp’ trên phạm vi toàn cầu”, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus phát biểu trước báo giới.
Ông Tedros cho biết hiện Congo ghi nhận 82 ca mắc và 7 ca tử vong được xác nhận, bên cạnh 177 trường hợp tử vong nghi ngờ và gần 750 ca nghi nhiễm khác. Dự kiến các con số này còn tăng khi công tác giám sát dịch tễ được mở rộng.
Các chuyên gia xác định chủng virus Bundibugyo khiến đợt dịch này bùng phát là hiếm gặp, lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm hoặc vật dụng bị ô nhiễm. Loại virus này chưa có vaccine hay thuốc đặc trị, tỷ lệ tử vong 25-40%.
Trong khi đó, tình hình dịch bệnh tại quốc gia láng giềng Uganda hiện “nằm trong tầm kiểm soát” với 2 ca nhiễm được xác định là người trở về từ vùng dịch Congo, trong đó một trường hợp đã tử vong.
“Khả năng lây lan nhanh chóng của chủng virus này là rất cao, cực kỳ cao và điều đó đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện trận chiến chống dịch”, ông Abdirahman Mahamud, Giám đốc Bộ phận Cảnh báo và Ứng phó Khẩn cấp Y tế của WHO, cho biết.
Đại diện WHO cho hay các biện pháp can thiệp kịp thời được triển khai tại Uganda gồm quyết liệt truy vết tiếp xúc và hủy bỏ một sự kiện tụ tập đông người, đã phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc ngăn chặn chuỗi lây nhiễm của virus. Liên quan đến các ca bệnh quốc tế, một công dân Mỹ làm việc tại Congo đã được xác nhận nhiễm virus và chuyển sang Đức để điều trị đặc biệt. Một công dân Mỹ khác từng tiếp xúc có nguy cơ cao với người bệnh cũng đã được di lý tới Cộng hòa Czech để theo dõi y tế.
Trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp khẩn cấp, Giám đốc khoa học của WHO, bà Sylvie Briand, cho biết một phương pháp điều trị kháng virus tên là Obeldesivir có thể được sử dụng cho những người từng tiếp xúc với bệnh nhân Ebola nhằm ngăn ngừa nguy cơ phát bệnh.
Obeldesivir là một loại thuốc kháng virus dạng uống dùng trong điều trị Covid-19 đang trong giai đoạn thử nghiệm của hãng dược phẩm Gilead Sciences. “Đây là một loại thuốc điều trị đầy triển vọng nhưng việc đưa vào sử dụng vẫn phải được thực hiện theo một quy trình kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt”, bà Briand nhấn mạnh.
WHO đánh giá hệ thống giám sát dịch tễ đã cho thấy những tín hiệu hiệu quả bước đầu khi phát hiện thêm nhiều ca mắc mới. Dù vậy, cơ quan này đang phải nỗ lực bám đuổi dịch bệnh do đợt bùng phát có thể đã bắt đầu từ hai tháng trước nhưng mới chỉ chính thức được tuyên bố vào cuối tuần trước. “Chúng tôi đang chạy nước rút để có thể thực sự kiểm soát được đợt bùng phát này. Vì virus vẫn đang tiếp tục lây lan vào thời điểm hiện tại, số ca mắc chắc chắn còn tăng cao trong một thời gian nữa”, bà Anne Ancia, đại diện WHO tại Congo, cho biết.
Virus Ebola được cho là lây từ vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả sang người. Sau thời gian ủ bệnh 2-21 ngày, bệnh nhân sẽ khởi phát đột ngột các triệu chứng sốt, uể oải, đau cơ, tiến triển nhanh thành nôn mửa, tiêu chảy, suy gan, suy thận. Virus lây lan mạnh trong cộng đồng qua tiếp xúc trực tiếp (da trầy xước, niêm mạc) với máu và dịch cơ thể người bệnh, hoặc thông qua các nghi lễ mai táng tiếp xúc trực tiếp với thi thể.
Bộ Y tế Việt Nam hôm 22/5 cảnh báo chuẩn bị ứng phó dịch Ebola trong bối cảnh số ca thực tế tại Congo và Uganda cao hơn báo cáo. Trước đó, cơ quan này cũng khuyến cáo người dân không hoang mang nhưng cần tự theo dõi sức khỏe 21 ngày nếu trở về từ vùng dịch.
Gan và thận là 2 cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc lọc độc tố và duy trì cân bằng nội môi. Theo các chuyên gia, bữa sáng - thời điểm cơ thể bắt đầu lại chu trình chuyển hóa - đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hai cơ quan này hoạt động hiệu quả.
Sau một đêm nhịn ăn, cơ thể bước vào trạng thái cần ổn định đường huyết và kích hoạt lại quá trình chuyển hóa. Nếu bữa sáng quá nhiều chất béo bão hòa hoặc đường đơn, gan sẽ phải tăng cường xử lý, dễ dẫn đến tích tụ mỡ, theo Harvard Health Publishing.
Giáo sư Frank Hu (Trường Y tế Công cộng, Đại học Harvard) cho biết chế độ ăn giàu chất xơ và thực phẩm toàn phần giúp cải thiện chuyển hóa và giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Cháo yến mạch là món ăn sáng được nhiều tổ chức y khoa khuyến nghị nhờ giàu chất xơ hòa tan, đặc biệt là beta-glucan. Hợp chất này giúp giảm cholesterol “xấu” và cải thiện độ nhạy insulin - yếu tố quan trọng giúp hạn chế tích tụ mỡ trong gan, theo Mayo Clinic.
Khi nấu thành cháo, yến mạch tạo độ sánh tự nhiên, giúp làm chậm hấp thu đường và chất béo. Nhờ đó, đường huyết ổn định hơn, gan không phải xử lý quá nhiều năng lượng dư thừa. Đồng thời, chất xơ trong cháo yến mạch còn nuôi lợi khuẩn đường ruột, từ đó hỗ trợ trục ruột - gan hoạt động hiệu quả hơn.
Thận đặc biệt nhạy cảm với lượng natri và tình trạng mất nước. Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, bữa sáng ít muối, ưu tiên thực phẩm tự nhiên có thể giúp giảm nguy cơ tăng huyết áp - nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương thận.
Cụ thể, một bữa sáng tốt cho thận có thể gồm:
Tiến sĩ Joseph Vassalotti, Giám đốc y khoa của Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, nhấn mạnh rằng việc duy trì chế độ ăn cân bằng ngay từ bữa sáng, đặc biệt là hạn chế muối và uống đủ nước, có thể góp phần bảo vệ chức năng thận lâu dài.
Các loại trái cây như táo, việt quất hoặc bưởi cung cấp vitamin C và chất chống oxy hóa, giúp giảm stress oxy hóa - yếu tố gây tổn thương tế bào gan.
Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý nên ăn nguyên quả thay vì nước ép để giữ lại chất xơ và tránh tăng đường huyết nhanh.
Những thói quen trên có thể khiến gan phải làm việc nhiều hơn, đồng thời ảnh hưởng gián tiếp đến chức năng thận.
Như vậy, chỉ cần duy trì bữa sáng đơn giản nhưng cân bằng - giàu chất xơ, ít muối, uống đủ nước và hạn chế thực phẩm chế biến - bạn có thể giúp gan giảm gánh nặng chuyển hóa, hỗ trợ thận lọc thải hiệu quả và góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Hôm 12/5, WHO cập nhật thông tin dịch tễ trên mạng xã hội X, xác định 9 ca dương tính và 2 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh. Những người này đều sinh hoạt trên tàu MV Hondius với tư cách hành khách hoặc thủy thủ đoàn. Dựa vào diễn biến thực tế và thời gian ủ bệnh, cơ quan y tế dự báo số ca mắc tiếp tục tăng, đồng thời khuyến cáo người rời tàu cách ly 42 ngày tại nhà hoặc cơ sở y tế.
Giải thích nguyên nhân rủi ro cộng đồng ở mức thấp tại cuộc họp báo ngày 7/5, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus khẳng định cơ chế lây lan của Hantavirus hoàn toàn khác biệt so với nCoV hay virus cúm. Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, nói: "Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần".
Theo các chuyên gia, khác với khả năng lây lan qua không khí mạnh mẽ của Covid-19, Hantavirus chủ yếu truyền từ động vật gặm nhấm sang người qua chất thải. Dù có tỷ lệ tử vong cao hơn, loại virus này khó có thể gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Tờ Newsweek hôm 8/5 dẫn lời giáo sư Vincent Racaniello, chuyên gia về Vi sinh và Miễn dịch học tại Đại học Columbia, giải thích chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng. "Virus cúm và SARS-CoV-2 làm việc này rất tốt. Còn với Hantavirus, rào cản lớn nhất của nó chính là khả năng lây truyền từ người sang người một cách hiệu quả", giáo sư cho hay.
Các chuyên gia cho biết Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, thậm chí 8 tuần trong một số trường hợp, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
"Những mầm bệnh dễ gây đại dịch toàn cầu nhất thường là những loại 'ẩn mình' giỏi, khiến người bệnh vẫn thấy đủ khỏe để đi lại và giao lưu trong lúc họ đang phát tán virus", bà Zoe Weiss, Giám đốc khoa Vi sinh tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, chia sẻ.
Bà ví dụ Covid-19 có thể lây lan ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện gì hoặc chỉ bị ốm nhẹ. Chính việc bệnh nhân không biết mình đang mang mầm bệnh mà vẫn sinh hoạt bình thường đã khiến việc ngăn chặn dịch trở nên cực kỳ khó khăn.
Nhưng Hantavirus thì khác. Theo ông Marc Lipsitch, giáo sư Y khoa và Sinh học tại Đại học Stanford, đồng thời là chuyên gia dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, mặc dù cần theo dõi sát sao đợt dịch trên du thuyền Hondius nhưng loại virus này vẫn có những hạn chế căn bản. "Việc lây truyền nó từ người này sang người khác là cực kỳ khó khăn", ông Lipsitch nhận định.
Song nhiều chuyên gia khác vẫn có quan điểm thận trọng cao độ. Nhóm tác giả bài viết trên tạp chí BMJ hôm 12/5 lập luận WHO cần thay đổi cách ứng phó mặc định. Họ chỉ ra khái niệm "tiếp xúc gần" thực chất phản ánh việc con người hít phải các hạt bụi mịn đậm đặc chứa virus tỏa ra từ hơi thở người bệnh. Việc Hantavirus thường xuyên lây lan trong phòng kín, nơi đông người hoặc phương tiện giao thông đã chứng minh mầm bệnh có thể phát tán qua không khí.
Do đó, nhóm chuyên gia đề xuất y bác sĩ, người bệnh và người tiếp xúc gần đồng loạt sử dụng mặt nạ phòng độc. Họ yêu cầu các cơ sở y tế tối ưu hóa hệ thống thông gió, tránh tái tuần hoàn không khí chưa qua bộ lọc và vận hành máy lọc HEPA tại khu vực cách ly.
Nhóm nghiên cứu thúc giục WHO coi chủng Andes như một tác nhân lây qua không khí và chỉ nới lỏng biện pháp phòng dịch khi giới khoa học cung cấp đầy đủ bằng chứng an toàn.
Ngày 2/5, giới chức y tế phát hiện ca nhiễm Hantavirus đầu tiên trên du thuyền MV Hondius. Các chuyên gia xác định tác nhân gây bệnh là virus Andes, chủng Hantavirus duy nhất sở hữu khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người. Mầm bệnh này mang độc lực mạnh với tỷ lệ tử vong lên đến 50%, đe dọa trực tiếp nhóm hành khách có độ tuổi trung bình 65 trên chuyến tàu. Cơ quan y tế quốc gia sở tại hiện giám sát sức khỏe chặt chẽ toàn bộ hành khách cùng thủy thủ đoàn nhằm khống chế đợt bùng phát.
Ngày 2/5, đại diện Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết điển hình là một bé trai 6 tuổi chìm dưới ao của gia đình. Khi phát hiện, người nhà dốc ngược nạn nhân chạy vòng quanh khoảng hai phút rồi mới ép tim.
Sau khi tim đập trở lại, gia đình đưa bé đến y tế tuyến dưới rồi chuyển thẳng lên Bệnh viện Nhi Trung ương. Thời gian chìm lâu cùng thao tác dốc ngược làm mất "thời gian vàng", buộc các bác sĩ Khoa Điều trị tích cực Nội khoa phải cho trẻ thở máy và dùng thuốc chống phù não, hiện chưa rõ tiên lượng phục hồi.
Ngược lại, người lớn xử trí đúng cách đã giúp nhiều trẻ khác bảo toàn tính mạng. Một bệnh nhi 8 tuổi ở Ninh Bình ngạt nước khi tắm biển cùng gia đình. Người nhà nhanh chóng ép tim khoảng hai phút, giúp nhịp tim đập trở lại và đưa trẻ đi cấp cứu với chẩn đoán viêm phổi.
Một bé trai 3 tuổi ở Hà Nội cũng ngạt nước tại bể bơi du lịch nhưng thoát cửa tử nhờ mọi người xung quanh phát hiện, cấp cứu đúng cách. Hiện sức khỏe hai bệnh nhi này tiến triển tốt nhưng bác sĩ vẫn tiếp tục theo dõi tại viện.
Các chuyên gia nhấn mạnh nguyên nhân chính gây tử vong khi đuối nước là tình trạng não tổn thương do thiếu oxy. Não người chỉ chịu đựng thiếu oxy tối đa 4-5 phút. Vượt qua thời gian này, não sẽ tổn thương không hồi phục, gây tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh. Do đó, nếu người lớn thực hiện hành động dốc ngược trẻ lên vai rồi chạy, nạn nhân sẽ đánh mất cơ hội sống hoặc chịu thêm tổn thương nặng nề.
Khi thấy trẻ chìm dưới nước, mọi người cần nhanh chóng đưa nạn nhân lên bờ, lay gọi để kiểm tra phản ứng. Nếu trẻ không thở, ngừng tim, người sơ cứu phải lập tức hồi sức tim phổi bằng cách thổi ngạt và ép tim ngoài lồng ngực.
Sau khi nạn nhân có dấu hiệu sinh tồn, người sơ cứu đặt trẻ nằm nghiêng ở tư thế an toàn, kê cao gối hai bên vai và nới rộng quần áo để phòng tránh ngạt thở trở lại. Cuối cùng, mọi người lau khô người, mặc đồ ấm cho trẻ và nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất.
