Các chuyên gia cho biết, caffeine trong thực phẩm và caffeine dùng pha trộn ma túy hoàn toàn khác nhau về bản chất, liều lượng và mức độ nguy hiểm. Nếu được dùng đúng cách và đúng lượng, caffeine mang lại nhiều lợi ích.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu, Hồi sức tích cực và chống độc – Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), caffeine là một chất thuộc nhóm methylxanthin, có tác dụng kích thích thần kinh trung ương, tạo sự tỉnh táo và tăng hoạt động trí óc, kích thích trung tâm hô hấp, tăng tần số thở, thở sâu và giãn phế quản.
Trong y học, caffeine được sử dụng làm thuốc để khôi phục sự tỉnh táo khi mệt mỏi hoặc buồn ngủ, là thành phần phổ biến trong một số thuốc giảm đau hoặc được dùng để giảm cân…
Trong ngành chế biến thực phẩm, caffeine được sử dụng trong lĩnh vực công nghiệp để sản xuất các loại đồ uống (cà phê, nước tăng lực, nước ngọt, ca cao, sô cô la…) nhằm cải thiện sự tỉnh táo, độ tập trung.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) không xếp caffeine vào nhóm chất gây nghiện, nhưng lạm dụng có thể gây phụ thuộc tâm lý với các biểu hiện như nhức đầu, run rẩy, hồi hộp, khó tập trung hoặc cáu gắt.
Theo bác sĩ Đức Thành, có 2 loại caffeine chủ yếu:
Caffeine tự nhiên: Có trong trà, cà phê và đi kèm nhiều hợp chất sinh học như polyphenol, tannin, chất chống oxy hóa. Hàm lượng thường thấp (khoảng 1,2 – 2,2%), cơ thể dễ dung nạp và đào thải.
Caffeine công nghiệp: Là caffeine tổng hợp dạng bột tinh khiết gần như tuyệt đối (99%). Vì ở dạng bột đậm đặc không tạp chất, việc hấp thụ trực tiếp qua hít, nuốt (khi phối trộn vào ma túy) đẩy hàm lượng chất này vào máu cực kỳ nhanh, vọt lên ngưỡng nguy hiểm.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Thanh Sang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) cho biết thêm, trong thực tế hồi sức – chống độc vẫn ghi nhận nhiều trường hợp dùng quá nhiều caffeine từ nước tăng lực, viên caffeine hoặc sản phẩm giảm cân. Người bệnh có thể bị run tay, hồi hộp, tim đập nhanh, mất ngủ, lo âu hoặc buồn nôn; nặng hơn có thể rối loạn nhịp tim, co giật hay rối loạn ý thức.
Tuy nhiên, ngộ độc caffeine đơn thuần thường vẫn kiểm soát được nếu phát hiện sớm. Ngược lại, khi caffeine bị pha trộn với methamphetamine hoặc các chất kích thích khác, mức độ nguy hiểm tăng cao do tác động cộng hưởng lên tim mạch, não bộ và tâm thần.
Bác sĩ Đức Thành khuyên, để dùng cà phê, trà và nước tăng lực an toàn, người trưởng thành nên giữ tổng lượng caffeine dưới 400 mg/ngày; ưu tiên cà phê đen, hạn chế thêm đường, sữa đặc hoặc kem béo. Người nhạy cảm với caffeine, mắc bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp chỉ nên dùng 1 – 2 tách trà/cà phê loãng mỗi ngày.
Trà xanh và trà đen chứa ít caffeine hơn cà phê, giàu chất chống oxy hóa nhưng không nên uống quá đặc hoặc dùng vào buổi tối để tránh mất ngủ.
Nên hạn chế tối đa nước tăng lực chứa nhiều caffeine và đường, Người khỏe mạnh cũng không nên uống quá 1 lon/ngày và không được dùng để thay nước lọc.
Ngày 28/4, Giám đốc Sở Y tế TP HCM cho biết việc tái bố trí này nằm trong quá trình tổ chức lại mạng lưới y tế TP HCM, nhằm sử dụng hiệu quả cơ sở hạ tầng khi các trung tâm y tế chuyển đổi công năng. Cơ sở Hòa Hưng nằm cách Bệnh viện Nhân dân 115 khoảng 180 m, thuận lợi cho việc kết nối nhân lực, vận chuyển người bệnh và liên thông cận lâm sàng. Công trình đang được sửa chữa, nâng cấp và dự kiến đưa vào hoạt động dịp Quốc khánh 2/9.
Theo kế hoạch, cơ sở Hòa Hưng được khai thác theo hai giai đoạn. Giai đoạn 2026-2030, nơi đây bố trí khoảng 200 giường điều trị nội trú cho các chuyên khoa như Nội thần kinh, Nội tiết, Cơ xương khớp; đồng thời triển khai hệ thống cận lâm sàng gồm MRI, điện cơ, điện não, X-quang, siêu âm. Khu tái khám ngoại trú được tổ chức với công suất 150-200 lượt mỗi ngày.
Từ năm 2031, cơ sở này sẽ phát triển thành trung tâm khám, điều trị và phục hồi chức năng cho người bệnh sau đột quỵ, với khả năng tiếp nhận 400-500 lượt khám mỗi ngày.
Bệnh viện Nhân dân 115 hiện là tuyến cuối hạng một và là một trong những trung tâm đột quỵ lớn nhất cả nước. Mỗi năm, nơi này tiếp nhận gần 18.000 ca đột quỵ, trung bình khoảng 50 ca cấp cứu mỗi ngày, với nhu cầu lớn về phục hồi chức năng sau xuất viện mà cơ sở hiện tại chưa thể đáp ứng đủ. Thêm vào đó, bệnh viện đang thi công khu nội trú chuyên sâu 500 giường, nên việc tiếp nhận cơ sở Hòa Hưng sẽ bổ sung không gian điều trị tạm thời cho hàng trăm bệnh nhân, duy trì khám chữa bệnh ổn định.
Theo khuyến cáo của các tổ chức y khoa quốc tế, điều trị đột quỵ không chỉ dừng lại ở giai đoạn cấp cứu tái thông mạch máu mà cần phục hồi chức năng sớm, liên tục để giảm di chứng, cải thiện vận động, ngôn ngữ và giúp người bệnh tái hòa nhập cộng đồng.
Theo ông Thượng, việc đưa cơ sở Hòa Hưng vào hoạt động vì vậy không chỉ giải quyết bài toán quá tải trước mắt mà còn là bước đi chiến lược, góp phần hoàn thiện mô hình điều trị đột quỵ toàn diện của TP HCM, gồm cấp cứu nhanh, điều trị chuyên sâu, phục hồi sớm và chăm sóc liên tục.
Cùng ngày, Bệnh viện Tai Mũi Họng TP HCM cũng đã chính thức tiếp nhận và đưa vào vận hành cơ sở của Trung tâm Y tế khu vực Nhiêu Lộc (quận 3 cũ).
Cả gừng và nghệ đều chứa các hợp chất sinh học có khả năng ức chế phản ứng viêm trong cơ thể. Gừng giàu gingerol, trong khi nghệ chứa curcumin - hoạt chất được nghiên cứu nhiều về tác dụng chống viêm.
Gừng có thể giúp giảm viêm nhờ khả năng ức chế các chất trung gian gây viêm. Gừng có thể hỗ trợ giảm đau cơ, viêm khớp và các tình trạng viêm nhẹ, theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH).
Tiến sĩ Rupali Datta, chuyên gia dinh dưỡng ở Ấn Độ, cho biết gừng không chỉ giúp giảm viêm mà còn hỗ trợ tuần hoàn máu, từ đó góp phần giảm cảm giác đau và cứng cơ.
Một số nghiên cứu cũng ghi nhận việc bổ sung gừng có thể giúp giảm triệu chứng viêm ở người bị thoái hóa khớp, dù hiệu quả còn phụ thuộc liều lượng và thời gian sử dụng.
So với gừng, nghệ thường được đánh giá cao hơn về khả năng chống viêm nhờ hoạt chất curcumin. Curcumin có thể tác động đến nhiều con đường viêm khác nhau trong cơ thể, giúp giảm viêm hiệu quả hơn, theo Cleveland Clinic.
Chuyên gia dinh dưỡng Anju Sood (Ấn Độ) cho biết nghệ có thể hỗ trợ kiểm soát các tình trạng viêm mạn tính và bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do stress oxy hóa.
Ngoài ra, một số nghiên cứu đăng trên tạp chí Heliyon cho thấy curcumin có thể giúp giảm các dấu ấn viêm trong cơ thể, dù vẫn cần thêm nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn.
Các hợp chất chống viêm từ thực phẩm như gừng và nghệ có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh mạn tính nếu được sử dụng trong chế độ ăn lành mạnh.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng hiệu quả chống viêm từ thực phẩm thường ở mức hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị trong các bệnh lý nghiêm trọng, theo Harvard Health Publishing.
Nếu mục tiêu là chống viêm, nghệ thường được đánh giá nhỉnh hơn nhờ tác động mạnh của curcumin. Tuy vậy, gừng vẫn là lựa chọn tốt để hỗ trợ giảm viêm nhẹ và cải thiện triệu chứng đau.
Trong thực tế, nhiều chuyên gia khuyến nghị có thể kết hợp cả hai trong chế độ ăn để tận dụng lợi ích của từng loại.
Cả gừng và nghệ đều có thể tương tác với một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc chống đông máu. Việc sử dụng liều cao dưới dạng thực phẩm chức năng cần có sự tư vấn của bác sĩ.
Cả gừng và nghệ đều có khả năng chống viêm, nhưng nghệ thường nổi bật hơn về hiệu quả. Dù vậy, lựa chọn phù hợp vẫn phụ thuộc vào mục đích sử dụng và tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ cho thấy mối liên hệ thống kê và không chứng minh được quan hệ nhân quả.
Tiêu thụ nhiều cà phê hơn, nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt thấp hơn
Nghiên cứu là một tổng quan hệ thống và phân tích tổng hợp dữ liệu từ 16 nghiên cứu đoàn hệ với hơn 1,08 triệu người tham gia, trong đó có 57.732 trường hợp ung thư tuyến tiền liệt.
Các nhà nghiên cứu đánh giá mối liên hệ giữa lượng cà phê tiêu thụ và nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt, bao gồm ung thư khu trú, ung thư giai đoạn tiến triển và tử vong do bệnh.
Kết quả cho thấy tiêu thụ cà phê nhiều hơn có liên quan đến nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt thấp hơn. So với nhóm tiêu thụ ít cà phê nhất, nhóm tiêu thụ nhiều nhất ghi nhận nguy cơ mắc bệnh thấp hơn khoảng 9%.
Đối với tử vong do ung thư tuyến tiền liệt, nhóm tiêu thụ nhiều cà phê nhất có nguy cơ thấp hơn khoảng 16% so với nhóm tiêu thụ ít nhất.
Các nhà nghiên cứu cũng ước tính mỗi tách cà phê bổ sung mỗi ngày có liên quan đến mức giảm tương đối khoảng 1,2% nguy cơ mắc bệnh.
Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh rằng kết quả trên chỉ phản ánh mối liên hệ thống kê. Nghiên cứu không chứng minh việc uống cà phê có thể phòng ngừa ung thư tuyến tiền liệt, bởi nguy cơ mắc bệnh còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi tác, di truyền, cân nặng, lối sống và chế độ ăn uống.
Theo bác sĩ Liu Bo-Ren, chuyên gia y học chức năng và dinh dưỡng, cà phê chứa nhiều hoạt chất sinh học có thể tác động đến quá trình chuyển hóa, phản ứng viêm và tình trạng căng thẳng oxy hóa trong cơ thể. Đây là những cơ chế sinh học được giả định có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành và tiến triển của một số loại ung thư. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chưa đủ để khẳng định tác dụng bảo vệ trực tiếp của cà phê đối với ung thư tuyến tiền liệt.
Các chuyên gia cũng lưu ý cà phê nên được sử dụng ở mức hợp lý. Nam giới có thể uống khoảng 1-3 tách cà phê đen không đường mỗi ngày tùy thể trạng. Cà phê pha bằng giấy lọc có thể giúp giảm hàm lượng cafestol - hợp chất được cho là có khả năng làm tăng cholesterol máu nếu tiêu thụ với lượng lớn.
Những người mắc bệnh tim mạch, rối loạn nhịp tim, mất ngủ, trào ngược dạ dày thực quản hoặc tăng huyết áp chưa kiểm soát nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi duy trì thói quen uống cà phê hằng ngày.
Nam giới trên 50 tuổi thuộc nhóm nguy cơ cao
Ung thư tuyến tiền liệt là một trong những loại ung thư thường gặp ở nam giới. Theo báo cáo của Ủy ban Ung thư Tuyến tiền liệt công bố trên The Lancet năm 2024, số ca tử vong do căn bệnh này trên toàn cầu có thể tăng từ khoảng 375.000 ca năm 2020 lên gần 700.000 ca vào năm 2040.
Bệnh thường tiến triển chậm và có thể không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi người bệnh xuất hiện các rối loạn đường tiết niệu.
Nam giới nên đi khám nếu có các dấu hiệu như tiểu nhiều lần, đặc biệt về đêm; khó tiểu; dòng tiểu yếu; đau hoặc rát khi đi tiểu; có máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch. Ở giai đoạn tiến triển, bệnh có thể gây đau vùng chậu, đau lưng, đau cột sống hoặc phù chân.
Tuy nhiên, các triệu chứng trên không đặc hiệu cho ung thư tuyến tiền liệt. Chúng cũng có thể xuất hiện ở người mắc tăng sản lành tính tuyến tiền liệt - bệnh lý phổ biến ở nam giới lớn tuổi. Vì vậy, người bệnh không nên tự chẩn đoán mà cần được bác sĩ thăm khám và đánh giá.
Các yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận gồm tuổi cao, đặc biệt trên 50 tuổi; tiền sử gia đình mắc bệnh; béo phì; hút thuốc lá; tiền sử bệnh lý tuyến tiền liệt và một số đột biến gene di truyền như BRCA.
Để giảm nguy cơ mắc bệnh, các chuyên gia khuyến cáo nam giới duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, không hút thuốc lá và xây dựng chế độ ăn cân đối. Khẩu phần ăn nên ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và thực phẩm giàu chất xơ; đồng thời hạn chế thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và các thực phẩm có mật độ năng lượng cao.
Dù nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa tiêu thụ cà phê và nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt thấp hơn, bằng chứng hiện nay chưa đủ để xem cà phê là biện pháp phòng bệnh.
Việc duy trì lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường vẫn là những yếu tố quan trọng trong phòng ngừa và phát hiện sớm ung thư tuyến tiền liệt.
