Ngày 29/5, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã cập nhật thông tin tình hình dịch bệnh Ebola do chủng Bundibugyo đang diễn biến phức tạo tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô và Uganda.
Theo thông tin cập nhật của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khu vực châu Phi, bệnh Ebola do chủng Bundibugyo, một chủng virus thuộc nhóm Ebola mà hiện nay chưa có vắc-xin hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt, tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô và Uganda đang tiếp tục diễn biến phức tạp, số ca mắc gia tăng, có sự mở rộng về địa bàn và ghi nhận nguy cơ lây truyền qua biên giới.
Tính đến ngày 27/5/2026 , Cộng hòa Dân chủ Công Gô ghi nhận 1077 ca nghi ngờ, trong đó có 238 ca tử vong nghi ngờ; 121 ca xác định, trong đó có 17 ca tử vong. Uganda ghi nhận 07 ca xác định, trong đó có 1 ca tử vong.
Tổng cộng hai quốc gia ghi nhận 128 ca xác định, trong đó có 18 ca tử vong. Các số liệu về ca mắc và ca tử vong có thể tiếp tục được cập nhật và điều chỉnh do quá trình điều tra dịch tễ và xét nghiệm vẫn đang được triển khai.
Tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô, dịch đã ghi nhận tại 14 khu vực y tế thuộc 3 tỉnh, tập trung chủ yếu tại tỉnh Ituri. Một số khu vực có số ca xác định cao gồm Rwampara, Bunia, Mongbwalu và Nyankunde.
Công tác truy vết người tiếp xúc còn gặp nhiều khó khăn do tình hình an ninh phức tạp, di biến động dân cư cao, đặc biệt tại các khu vực khai khoáng và khu vực giáp biên.
Tại Uganda, các ca xác định được ghi nhận là ca xâm nhập, di chuyển từ Công Gô đến Kampala của Uganda trong đó có một số trường hợp liên quan đến đi lại, tiếp xúc gần thông qua vận chuyển và chăm sóc y tế.
WHO đánh giá nguy cơ dịch tại Cộng hòa Dân chủ Công Gô ở mức rất cao và nguy cơ ở cấp khu vực (bao gồm Uganda) ở mức cao do còn có lây truyền trong cộng đồng, nguy cơ tồn tại các chuỗi lây truyền chưa được phát hiện, gia tăng số ca liên quan đến di chuyển qua biên giới và mạng lưới người tiếp xúc mở rộng; và nguy cơ ở cấp toàn cầu hiện ở mức thấp.
Trước diễn biến nêu trên, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế đã phối hợp với WHO, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (US.CDC), các bộ, ngành liên quan và các chuyên gia tổ chức đánh giá nguy cơ bệnh xâm nhập vào Việt Nam.
Theo đánh giá hiện nay, mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh và nguy cơ bệnh xâm nhập vào Việt Nam ở mức thấp; tuy nhiên, không loại trừ khả năng ghi nhận ca bệnh xâm nhập, nhất là trong bối cảnh giao lưu đi lại quốc tế tiếp tục gia tăng.
Bộ Y tế đã chủ động triển khai các hoạt động phòng, chống dịch từ sớm, từ xa; tổ chức cập nhật các hướng dẫn chuyên môn, kỹ thuật, tổ chức tập huấn, hướng dẫn chuyên môn cho các tỉnh, thành phố về giám sát, xét nghiệm, phát hiện sớm, điều tra, truy vết, quản lý trường hợp bệnh nghi ngờ.
Đồng thời, chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu, cơ sở khám chữa bệnh và cộng đồng, kiện toàn công tác điều trị, thực hành phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn, truyền thông nguy cơ và huy động sự tham gia của cộng đồng, bảo đảm duy trì trạng thái chủ động, sẵn sàng trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Các địa phương đã tăng cường giám sát người nhập cảnh, đặc biệt là người đi về từ khu vực đang có dịch; rà soát phương án đáp ứng, chuẩn bị sẵn sàng nhân lực, vật tư, hóa chất, trang thiết bị, khu vực cách ly và điều trị khi cần thiết, nhằm phát hiện sớm, xử lý kịp thời, không để dịch bệnh lây lan tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và trong cộng đồng.
Để chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh Ebola, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế đề nghị người dân: Không hoang mang, chủ động cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống; khi có biểu hiện nghi ngờ sau khi đi về từ khu vực đang có dịch hoặc có tiếp xúc với trường hợp nghi ngờ, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời.
Hạn chế các chuyến đi không cần thiết đến những khu vực bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh.
Đối với những công dân buộc phải đến các khu vực này, cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa như tránh tiếp xúc với người bị bệnh hoặc có triệu chứng như sốt, nôn ói hoặc tiêu chảy.
Trước trận gặp Thụy Sĩ sáng 12/7 (giờ Việt Nam), Liên đoàn bóng đá Argentina nhận được tin ông Antonio Rattin, cựu đội trưởng của tuyển quốc gia, vừa qua đời ở tuổi 89 do đột quỵ.
Liên đoàn đã xin phép FIFA để các cầu thủ Argentine thực hiện nghi thức đeo băng đen trong trận đấu tứ kết.
Rattin là huyền thoại của Boca Juniors. Ông gắn bó với đội bóng thủ đô Buenos Aires suốt 14 năm và không khoác áo câu lạc bộ nào khác. Tuy nhiên, di sản lớn nhất của ông là sự thay đổi về luật thi đấu, bắt nguồn từ World Cup 1966.
Trước trận tứ kết gặp chủ nhà Anh năm 1966, Rattin và huấn luyện viên Juan Carlos Lorenzo thống nhất sẽ yêu cầu có phiên dịch viên nếu nhận thấy trọng tài Rudolf Kreitlein điều khiển trận đấu bất lợi.
"Huấn luyện viên dặn tôi rằng nếu trọng tài làm không tốt, tôi sẽ yêu cầu một phiên dịch vì tôi là đội trưởng và luật bảo vệ tôi", Rattin kể trong một cuộc phỏng vấn năm 2013. "Tôi đã yêu cầu như vậy, rồi ông ấy đuổi tôi khỏi sân".
Sự việc gây tranh cãi do trọng tài người Đức không biết tiếng Tây Ban Nha, còn Rattin không nói được tiếng Đức. Dù vậy, ông vẫn bị truất quyền thi đấu. Rattin từ chối rời sân trong nhiều phút vì cho rằng mình không hiểu ý trọng tài.
Sự cố khiến FIFA nhận ra rào cản ngôn ngữ dễ gây hiểu nhầm trên sân cỏ. Tổ chức này sau đó xây dựng hệ thống thẻ vàng để cảnh cáo và thẻ đỏ để truất quyền thi đấu. Hệ thống lần đầu được áp dụng tại World Cup 1970 ở Mexico và duy trì đến nay.
Sau khi giải nghệ, Rattin tham gia chính trường. Giai đoạn 2001-2005, ông là nghị sĩ Hạ viện, trở thành cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp đầu tiên được bầu vào cơ quan lập pháp của Argentina.
Người đàn ông Pháp 73 tuổi có mặt tại một trung tâm sát hạch lái xe ở Nha Trang từ lúc 6h30 để thi lấy giấy phép lái xe (bằng lái) hạng A, dành cho môtô trên 125 cm3. "Ở Pháp, tôi không đi môtô nên điều khiển xe chưa tốt. Dù trượt lần này, tôi sẽ thi lại. Nhờ học lái xe, tôi hiểu luật và các tình huống giao thông thường xảy ra ở Việt Nam hơn", ông nói.
Ông Philippe cho biết trước đây, giấy phép lái xe quốc tế của ông có thể chuyển đổi để điều khiển xe máy dưới 125 cm3 ở Việt Nam. Để tự cầm lái xe phân khối lớn đi phượt đúng luật, đầu năm nay, ông nộp hồ sơ thi sát hạch.
Để có mặt ở sân thi thực hành, Philippe phải vượt qua bài thi lý thuyết. "Đây là phần gian nan nhất với người nước ngoài như tôi", ông nói. Với những câu có hình ảnh biển báo, ông có thể trả lời được nhưng những câu tình huống hoặc văn hóa giao thông, bắt buộc người thi phải đọc hiểu.
Không giỏi tiếng Việt nên trong một tháng, người đàn ông Pháp đến lớp ôn thi ba buổi mỗi tuần, thời gian còn lại tự học qua ứng dụng điện thoại nhờ vợ người Việt dịch thuật. "Cuối cùng tôi đã vượt qua 23/25 câu hỏi lý thuyết", ông nói.
Trong khoảng nửa năm qua, trên các diễn đàn của người nước ngoài (Expats) tại Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng, liên tục xuất hiện những bài đăng tìm trung tâm dạy lái xe hoặc hỏi đáp thủ tục thi lấy bằng lái, thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác.
Anh Nguyễn Tiên Huy, 31 tuổi, giáo viên tại Trung tâm đào tạo và sát hạch lái xe Đà Nẵng (có cơ sở ở Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi), cho biết lượng học viên người nước ngoài thi thực hành tăng đột biến từ cuối năm 2025 đến nay. Mỗi cơ sở tiếp nhận khoảng vài chục học viên.
"Đa số họ đã có bằng ôtô nên được miễn phần lý thuyết. Trong quá trình tập sa hình, chúng tôi bố trí người phiên dịch tiếng Anh hoặc tiếng Trung hướng dẫn", anh Huy cho biết. Theo anh, việc người nước ngoài thi cả lý thuyết khá hiếm do rào cản từ bộ đề 250 câu tiếng Việt.
Hiện tượng tương tự cũng đang diễn ra ở các thành phố khác. Anh Văn Sơn, 42 tuổi, giáo viên dạy lái xe của một trung tâm ở TP HCM, cho biết lượng học viên ngoại quốc từ đầu năm đến nay tăng gấp đôi so với mọi năm, trung bình mỗi tháng có khoảng vài chục người dự thi.
Chị Võ Vy, chuyên hỗ trợ thủ tục hành chính cho người nước ngoài ở TP HCM, cho biết xu hướng học và thi lấy bằng lái xe máy bắt nguồn từ việc ngày càng nhiều người xác định cư trú lâu dài ở Việt Nam.
"Sa hình vòng số 8 vốn đã làm khó nhiều người, nhưng bộ đề 250 câu mới thực sự là thử thách. Không có bản dịch tiếng Anh, học viên buộc phải am hiểu từ vựng tiếng Việt để phân tích các tình huống giao thông phức tạp thay vì chỉ nhìn biển báo", chị Vy nói.
Khảo sát của mạng lưới toàn cầu Internations Expat Insider năm 2023 chỉ ra, giao thông là một trong những yếu tố gây sốc văn hóa lớn nhất. 45% người nước ngoài tại Việt Nam gặp khó khăn khi làm quen với đường phố.
Jason, 33 tuổi, người Pháp, cho biết những ngày đầu đến Việt Nam anh bất ngờ khi thấy xe máy di chuyển ở mọi ngóc ngách và vượt lên từ hai phía. Sau nhiều năm sống tại đây, anh hiểu kỹ năng điều khiển phương tiện tốt là chưa đủ. "Khi lực lượng chức năng kiểm tra hoặc xảy ra va chạm, việc có bằng lái rất quan trọng, đặc biệt liên quan đến vấn đề bồi thường bảo hiểm", Jason nói.
Ông Ray Kuschert, 58 tuổi, người Australia có hơn 10 năm sống tại TP HCM cũng nhấn mạnh yếu tố "đúng luật". Ông cho biết bằng lái là điều kiện tiên quyết để hưởng quyền lợi y tế. Hầu hết gói bảo hiểm du lịch và y tế quốc tế có điều khoản từ chối bồi thường chi phí tai nạn nếu người điều khiển không có bằng lái hợp lệ. Tuy nhiên, ông Ray cho biết thủ tục chuyển đổi hồ sơ mất nhiều thời gian và thời hạn bằng lái bị giới hạn theo thị thực. "Tôi kỳ vọng quy trình cấp bằng sớm được số hóa, tích hợp vào hệ thống VNeID và đơn giản hóa thủ tục. Điều này sẽ giúp cộng đồng người nước ngoài dễ tuân thủ luật giao thông Việt Nam hơn", ông nói.
Handy Hans, 36 tuổi, người Anh, sống ở Đà Nẵng, từng chọn đi xe đạp hoặc xe công nghệ vì chưa có bằng. Khi nhu cầu di chuyển xa tăng lên, anh quyết định đi thi. "Tôi từng thấy nhiều người lúng túng tại chốt kiểm tra vì thiếu giấy tờ. Việc có đủ bằng lái giúp tôi lưu thông tự tin hơn", Hans nói.
Đánh giá về xu hướng này, PGS TS Phạm Ngọc Trung, nguyên Trưởng khoa Tuyên truyền (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), nhìn nhận đây là tín hiệu tích cực. Việc người nước ngoài chủ động học luật, thi lấy bằng chứng tỏ họ có ý định gắn bó lâu dài và tôn trọng pháp luật sở tại.
"Qua quá trình học các quy tắc, biển báo, họ sẽ hòa nhập với văn hóa giao thông Việt Nam nhanh và an toàn hơn", ông Trung nói. Ông cũng kỳ vọng các cơ quan chức năng sẽ có thêm các bài thi chuẩn hóa bằng tiếng Anh để tạo thuận lợi cho người nước ngoài cư trú hợp pháp.
Vài ngày trước, cô bé đã lên đường sang Anh du học. Khi chiếc xe khuất hẳn, anh mới quay về. "Từ nay anh thực sự thất nghiệp rồi", anh Khải, 55 tuổi, ở phường Từ Liêm, Hà Nội nói với vợ.
Tại căn hộ ở phường Thanh Xuân, chị Phương Hảo, 50 tuổi, trở về nhà sau giờ làm và cất tiếng gọi theo thói quen: "Nhi ơi, ra phụ mẹ xách đồ". Không có ai đáp lại. Chị khựng vài giây, nhớ ra con đang ở cách mình gần 10.000 km.
Khi nhiều học sinh chuẩn bị nhập học hoặc lên đường du học, nhiều gia đình bước vào giai đoạn chuyển tiếp. Những đứa con bắt đầu tạo dựng cuộc sống mới cho mình ở nơi xa trong khi những cha mẹ cũng phải học cách thích nghi với "bình thường mới". Những việc lặp lại suốt hàng chục năm như đưa đón, chuẩn bị bữa tối, kèm con học bài - bỗng biến mất khỏi nhịp sống.
Cảm giác hụt hẫng tạo ra những cuộc khủng hoảng được các chuyên gia tâm lý gọi là "Hội chứng tổ trống" (Empty Nest Syndrome).
Theo Báo cáo của UNESCO và Bộ Giáo dục & Đào tạo, tính đến năm học 2025-2026 Việt Nam có hơn 200.000 học sinh, sinh viên đang du học ở nước ngoài. Sự gia tăng này cho thấy "hội chứng tổ trống" không còn là hiện tượng cá biệt của một vài gia đình.
"Giai đoạn 'tổ trống' là một cột mốc chuyển tiếp cần thiết để con cái đạt được sự độc lập và cha mẹ tái định nghĩa cuộc sống của mình", tiến sĩ Hoàng Phương, Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) nói.
Những đêm trắng ngóng con
Là giám đốc một trung tâm tư vấn du học, chị Phương Hảo từng chuẩn bị hành trang cho hàng trăm học sinh, nhưng khi tự mình trải qua, chị mới cảm nhận rõ sự xáo trộn.
Khi con trai lên đường sang Anh cách đây 10 năm, cuộc sống của chị ít thay đổi vì vẫn còn con gái ở nhà. Dù vậy, chị vẫn giữ nguyên mọi thứ trong phòng con. Thi thoảng chị mở mạng xã hội xem lại những video con đá bóng. Có lần thấy cậu bé ngoài phố mặc áo giống con, chị đứng sững một lúc lâu.
Khủng hoảng tâm lý thực sự ập đến khi con gái thứ hai cũng sang London vào năm ngoái. "Mỗi ngày mở cửa bước vào nhà tôi phải đối mặt với một sự tĩnh lặng", chị kể. Để xua sự trống trải, việc đầu tiên khi về nhà là chị bật tất cả đèn, mở tung các cửa phòng. Người mẹ chuyển bàn làm việc sang phòng con gái để tìm chút cảm giác gần gũi.
"Đã có những buổi sáng, tôi hốt hoảng chạy sang gõ cửa gọi con dậy đi học và nhận ra con đã ở phương xa", chị Hảo nói.
Nỗi nhớ thường đi kèm lo âu. Do lệch múi giờ, nhiều phụ huynh thức đến 2-3h sáng chỉ để nhìn thấy dấu chấm xanh báo con đang trực tuyến. Một khách hàng của chị Hảo từng rơi vào hoảng loạn khi thấy con không online 11 tiếng liên tục. Vợ chồng anh Quang Khải cũng từng đứng ngồi không yên khi nhận tin con gái bị cướp điện thoại, hay ký túc xá ngắt mạng sau 22h.
Theo tiến sĩ Hoàng Phương tâm trạng này của phụ huynh thực chất là một cuộc "khủng hoảng bản sắc". Suốt hai thập niên, vai trò "người chăm sóc" mục tiêu sống của các bậc cha mẹ. Khi con rời tổ ấm, sự vắng bóng chỉ là bề nổi, nguyên nhân sâu xa là cha mẹ đột ngột mất đi điểm tựa tinh thần.
Việc bao bọc còn vô tình tạo ra "cơn nghiện vai trò" - một dạng phụ thuộc cảm xúc vào việc được làm người bảo hộ. Khi không còn được con cần đến, họ thấy hụt hẫng. Ở các nền văn hóa Á Đông, nơi cha mẹ thường gắn phần lớn cuộc sống với con cái, cảm giác này càng rõ nét.
"Buông tay không chỉ là sự thay đổi hành vi, đó là một cuộc cách mạng tư tưởng đòi hỏi sự can đảm để vượt qua định kiến 'cha mẹ hy sinh mới là cha mẹ tốt'", tiến sĩ Phương phân tích.
Giai đoạn chuyển tiếp của gia đình
Hành trình buông tay cũng cần sự trợ giúp từ chính những đứa con. Từng được mẹ theo sát suốt ba năm cấp 3, Minh Thanh, 19 tuổi, sinh viên tại Hà Nội tiếp tục bị quản lý gắt gao khi ra thủ đô nhập học. Từ quê, mẹ Thanh kiểm soát lịch ăn ngủ của con qua điện thoại và đều đặn gửi đồ tiếp tế mỗi tuần. "Chỉ cần tôi trả lời tin nhắn chậm một chút, hai mẹ con lại căng thẳng", Thanh kể.
Cảm thấy ngột ngạt, nam sinh phải cầu cứu bố, nhờ ông rủ mẹ đi chơi nhiều hơn. Bước ngoặt đến khi mẹ Thanh đăng ký lớp yoga và có thêm những hội bạn mới. Nhịp sống bận rộn khiến bà lấp đầy được khoảng trống tâm lý. "Đến bây giờ tôi đi sớm về khuya hay muốn ăn gì, mẹ cũng chẳng còn thời gian để bận tâm nữa", nam sinh nói.
Theo chuyên gia Hoàng Phương, để bước qua giai đoạn "tổ trống", cha mẹ cần dũng cảm "cai nghiện kiểm soát". Ngay từ khi con học phổ thông, hãy chuyển tư duy từ giám sát sang phương pháp "giàn giáo", tức hỗ trợ con thực hiện nhiệm vụ rồi dần rút lui. Cho phép con vấp ngã chính là cách rèn luyện "cơ bắp tâm lý".
Sự thấu hiểu và cách giáo dục hiện đại đã mang lại kết quả khi con trai chị Hảo đã hoàn thành chương trình thạc sĩ tại Anh, chuẩn bị nhập quốc tịch. Con gái thứ hai đạt toàn điểm A năm đầu trung học phổ thông. Con gái anh Quang Khải cũng tự sắp xếp được việc học và cuộc sống nơi xứ người.
Bản thân chị Hảo cũng tìm được sự cân bằng. Những ngày đầu các con đi xa, chị coi đó như khoảng thời gian "xả hơi", rời xa bếp núc. Nhưng rồi chị nhận ra mình cần duy trì giờ giấc sinh hoạt, nấu nướng và giữ sức khỏe. "Mình dặn con phải sống ngăn nắp, biết chăm sóc bản thân. Nếu mình không làm được thì khó làm gương cho con", chị nói.
Nhìn lại hành trình bước qua hội chứng "tổ trống", chị Hảo nhận ra việc buông tay không hề dễ dàng.
"Người ta tưởng thoát được vai trò chăm sóc con sẽ tự do, an nhàn, nhưng thực ra khi con đi học xa, chính bố mẹ lại phải học cách sống tự lập", người mẹ nói.
