Điều gì đã diễn ra trước khi tên lửa Blue Origin phát nổ
Vài tiếng trước, một tên lửa New Glenn của Blue Origin đã phát nổ tại Căn cứ Lực lượng Vũ trụ Cape Canaveral, thắp sáng bầu trời đêm và khiến nhiều người dân dọc khu vực “Bờ biển Không gian” của bang Florida ngỡ ngàng trước cột lửa khổng lồ.
Blue Origin cho biết vụ nổ xảy ra do một “sự cố bất thường”. Tên lửa này dự kiến được sử dụng cho một vụ phóng vệ tinh sắp tới, hiện chưa ghi nhận thương vong.
“Họ đang nạp nhiên liệu đẩy vào tên lửa và bắt đầu thử nghiệm đốt tĩnh, chứ đây không phải một vụ phóng”, chuyên gia không gian Ken Kremer nói với đài WESH (một đài truyền hình địa phương) trong một cuộc phỏng vấn trực tiếp.
“Tên lửa vẫn đứng yên trên bệ phóng và họ muốn kích hoạt các động cơ trong vài giây để kiểm tra toàn bộ hệ thống, bảo đảm mọi thứ hoạt động ổn định trước khi thực hiện vụ phóng trong vài tuần tới. Đó là kế hoạch ban đầu”, Kremer nói.
Theo trang web của Blue Origin, tầng đầu tiên của phương tiện phóng New Glenn cao khoảng 98m – được đặt theo tên phi hành gia tiên phong của NASA John Glenn, sử dụng 7 động cơ BE-4 do Mỹ sản xuất, hoạt động bằng oxy lỏng và khí tự nhiên hóa lỏng.
Mỗi động cơ BE-4 có lực đẩy xấp xỉ 290 tấn lực. Blue Origin cho biết tầng đầu tiên của tên lửa được thiết kế có thể tái sử dụng tối thiểu 25 lần nhờ hệ thống hạ cánh và thu hồi bằng 6 chân thủy lực.
Tầng thứ hai của New Glenn được trang bị hai động cơ BE-3U có khả năng khởi động lại nhiều lần trong không gian. Blue Origin cũng nhấn mạnh đây là động cơ do Mỹ chế tạo.
Nhiều nguồn tin cho biết vấn đề dường như bắt đầu từ khoang động cơ của tên lửa.
Các động cơ này được thiết kế để hoạt động trong môi trường chân không ngoài không gian, phục vụ những nhiệm vụ như đưa tải trọng trực tiếp vào các quỹ đạo năng lượng cao.
Theo Blue Origin, New Glenn được kỳ vọng sẽ giúp giảm đáng kể chi phí và lượng chất thải trong các chuyến bay không gian nhờ cơ chế vận hành giống máy bay thương mại cùng việc sử dụng nhiên liệu sạch hơn.
“New Glenn được chế tạo, tích hợp, phóng, tân trang và tái sử dụng trong phạm vi bán kính khoảng 14km quanh nhà máy tên lửa”, Blue Origin cho biết trên website.
Quy trình này bắt đầu tại khu tổ hợp sản xuất hiện đại của Blue Origin ở Exploration Park, nằm ngay bên ngoài Trung tâm Vũ trụ Kennedy.
Tại đây có các cơ sở chế tạo, tích hợp, vận hành phương tiện cũng như trung tâm điều khiển nhiệm vụ New Glenn.
Ngay cả bệ phóng nơi xảy ra vụ nổ cũng được thiết kế riêng ở mức độ cao. Blue Origin cho biết công ty đã chi hơn 1 tỷ USD để cải tạo Launch Complex 36.
Hạ tầng bệ phóng đã bị hư hại nghiêm trọng
Tầng đầu tiên của tên lửa New Glenn, sử dụng khí metan làm nhiên liệu, đã tạo ra một quả cầu lửa khổng lồ phía trên bãi phóng LC-36A dọc bờ biển Florida.
Đây có thể là vụ nổ tên lửa kịch tính và mạnh mẽ nhất kể từ khi tên lửa N1 của Liên Xô (cũ) bị phá hủy trong một lần phóng thử nghiệm năm 1969.
Một nguồn tin của Ars Technica, cho biết hạ tầng phóng tại LC-36A đã bị hư hại nghiêm trọng.
Một trong các tháp chống sét có thể không thể phục hồi, đồng thời hệ thống vận chuyển – dựng đứng tên lửa (transporter – erector) cũng có thể đã hư hại vượt quá khả năng sửa chữa.
Công ty gần đây đã bắt đầu xây dựng một bệ phóng New Glenn thứ hai ở khu vực lân cận, LC-36B. Tuy nhiên, công trình tại đây vẫn đang ở giai đoạn đầu.
Dù vậy, có khả năng việc hoàn thiện bệ phóng mới này sẽ nhanh hơn so với việc tái xây dựng LC-36A.
Nhiều khả năng tên lửa New Glenn sẽ không thể phóng trở lại trong năm 2026, và thậm chí một chuyến bay trong nửa đầu năm 2027 cũng được đánh giá là “bất khả thi” nếu xét đến tình trạng hạ tầng hiện tại của bệ phóng.
Blue Origin đang triển khai nhiều hoạt động phát triển đối với phiên bản tên lửa lớn hơn, được kỳ vọng sẽ trở thành phương tiện chủ lực của đội bay, thay thế cho loại đã phát nổ vào tối thứ năm (giờ địa phương) tại Florida.
Có khả năng công ty sẽ tập trung toàn bộ nguồn lực vào việc hoàn thiện mẫu tên lửa lớn hơn này sau sự cố.
Jeff Bezos, người gây dựng khối tài sản từ Amazon, đã phần lớn tự tài trợ cho Blue Origin kể từ khi công ty được thành lập cách đây một phần tư thế kỷ.
Ông đã đầu tư hàng chục tỷ USD vào doanh nghiệp này. May mắn cho Blue Origin, ông có đủ tiềm lực tài chính để duy trì công ty vượt qua thất bại và thúc đẩy nhanh quá trình phục hồi.
NASA cũng sẽ đặc biệt quan tâm đến việc Blue Origin sớm khôi phục hoạt động trong thời gian ngắn nhất có thể.
Một điểm tích cực nhỏ là tên lửa phát nổ vào tối thứ năm không mang theo tải trọng là các vệ tinh Internet Amazon Leo. Các vệ tinh này đã được giữ an toàn trong một cơ sở lắp ráp gần đó, chờ thời điểm phóng.
Đây không phải lần đầu tiên xảy ra một vụ nổ tên lửa tại “Bờ biển Không gian” của Florida.
Cách đây 10 năm, một tên lửa Falcon 9 cũng từng phát nổ ngay trên bệ phóng trong lúc đang nạp nhiên liệu cho một nhiệm vụ sắp diễn ra. Khi đó cũng không có thương vong.
Trước đó vài năm, vào năm 2014, một vụ nổ tên lửa khác xảy ra tại đảo Wallops thuộc bang Virginia.
Tên lửa Antares của Orbital Sciences gặp sự cố chỉ vài giây sau khi cất cánh. Không lâu sau, tên lửa rơi trở lại Trái Đất và phát nổ, làm văng nhiều mảnh vỡ nhưng không gây thương tích.
Bất chấp quả cầu lửa xuất hiện tối thứ Năm, cả SpaceX và United Launch Alliance vẫn dự kiến tiếp tục phóng tên lửa Falcon 9 và Atlas V từ Trạm Lực lượng Không gian Cape Canaveral vào ngày thứ Sáu.
Tên lửa New Glenn của Blue Origin đã phát nổ trong quá trình thử nghiệm đốt tĩnh tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida, chỉ vài giây sau khi bắt đầu vận hành lúc 21h giờ địa phương.
Sự cố xảy ra trong bối cảnh Blue Origin vừa giành hợp đồng quan trọng của NASA để tham gia chương trình xây dựng căn cứ Mặt Trăng trị giá hàng chục tỷ USD, đồng thời cạnh tranh trực tiếp với SpaceX trong các sứ mệnh Artemis tiếp theo.
Nhắc đến bảo tồn thiên nhiên, nhiều người thường nghĩ đến việc bảo vệ các quần thể động vật hoang dã. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc loại bỏ loài ngoại lai xâm lấn lại là biện pháp cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái bản địa.
Ủy ban Bảo tồn Cá và Động vật hoang dã bang Florida (Mỹ) đã phát động cuộc thi Florida Python Challenge (Thử thách săn trăn Florida), bắt đầu từ 10/7 tới đây và sẽ kéo dài trong 10 ngày.
Những người tham dự cuộc thi sẽ tìm cách bắt và tiêu diệt trăn Miến Điện tại Everglades, vùng đất ngập nước rộng lớn ở miền nam bang Florida, nơi có hệ sinh thái đa dạng nhưng đang bị loài trăn Miến Điện đe dọa.
Tổng giá trị giải thưởng của cuộc thi lên đến 25.000 USD, trong đó cá nhân hoặc nhóm người nào tiêu diệt được số lượng trăn Miến Điện nhiều nhất sẽ giành được giải đặc biệt trị giá 10.000 USD. Giải thưởng cũng được trao cho các hạng mục tân binh, chuyên nghiệp và quân sự.
Những người tham dự cuộc thi sẽ phải trải qua khóa huấn luyện trước khi bắt đầu, bao gồm phương pháp an toàn khi tiếp cận trăn Miến Điện và cách giết trăn nhân đạo.
Các thí sinh tham dự cuộc thi không được phép sử dụng súng, bẫy, thiết bị bay không người lái hoặc chó săn để tiêu diệt trăn, mà chỉ được phép bắt giữ trăn bằng tay hoặc các dụng cụ bắt rắn chuyên dụng.
Sau khi bị bắt, trăn phải được xử lý theo quy trình nhân đạo do ban tổ chức quy định, bao gồm làm mất ý thức rồi tiêu hủy bằng phương pháp được cơ quan quản lý động vật hoang dã bang Florida cho phép.
Thợ săn không được phép vận chuyển trăn sống ra khỏi phạm vi của cuộc thi, tránh trường hợp trăn bị sổng và trở thành loài xâm lấn ở một khu vực khác. Sau khi trăn bị giết chết, thợ săn có thể sử dụng thịt và da trăn cho mục đích cá nhân.
Đây là lần thứ 9 cuộc thi săn trăn Miến Điện được chính quyền bang Florida tổ chức. Tổng số trăn đã bị loại bỏ qua các cuộc thi là hơn 1.400 con, trong đó cuộc thi năm 2025 đã lập kỷ lục với 294 con trăn bị tiêu diệt.
Cuộc chiến chống lại trăn Miến Điện tại Florida
Mặc dù một cuộc thi tiêu diệt động vật hoang dã nghe có vẻ tàn bạo và ảnh hưởng đến môi trường, có những lý do chính đáng đằng sau cuộc thi này.
Trăn Miến Điện (còn gọi là trăn mốc) là loài trăn có nguồn gốc từ Đông Nam Á và là loài xâm lấn gây hại tại bang Florida. Đây là một trong những loài rắn lớn nhất thế giới, với chiều dài trung bình 5,5m và cân nặng từ 90 lên đến 190kg (trong điều kiện nuôi nhốt).
Dù có kích thước to lớn, trăn Miến Điện lại rất khó bị phát hiện, khiến các nhà sinh vật học không thể xác định số lượng cụ thể loài trăn này tại Florida. Một báo cáo của Cơ quan khảo sát địa chất Hoa Kỳ công bố vào năm 2023 cho biết đã có hơn 10.000 con trăn Miến Điện bị bắt tại bang Florida trong vòng 5 năm.
Các nhà khoa học không thể xác định được nguồn gốc xuất xứ của trăn Miến Điện tại bang Florida, nhưng vào những năm 70 của thế kỷ trước, loài trăn này được nuôi phổ biến tại Florida để làm thú cưng. Nhiều khả năng những người nuôi đã thả trăn ra ngoài môi trường, khiến nó trở thành loài xâm lấn.
Trăn Miến Điện sinh sôi rất nhanh, mỗi lần có thể đẻ được 80 trứng, là loài ăn tạp và đứng đầu chuỗi thức ăn, khiến chúng nhanh chóng trở thành mối đe dọa cho động vật hoang dã bản địa.
Trăn Miến Điện khiến nhiều loài động vật bản địa tại bang Florida đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Chúng thậm chí còn có thể săn đuổi và ăn thịt cả cá sấu dưới đầm lầy.
“Việc loại bỏ trăn Miến Điện khỏi hệ sinh thái này là rất quan trọng đối với sự sống còn của các loài bản địa. Do đó tôi muốn cảm ơn tất cả những người tham gia vào cuộc thi săn trăn của Florida”, Ron Bergeron, thành viên Ban Quản trị Ủy ban Bảo tồn Cá và Động vật hoang dã phía nam bang Florida, bình luận.
Suốt hơn 4000 năm qua, Đại kim tự tháp Giza vẫn đứng hiên ngang giữa sa mạc Ai Cập. Cụm công trình khổng lồ này đã trải qua nhiều trận động đất lớn, bao gồm trận động đất 6,8 độ vào năm 1847 và trận động đất 5,8 độ năm 1992.
Một công bố mới đây trên tạp chí Scientific Reports đã đưa ra nhiều phát hiện về khả năng chống động đất đáng kinh ngạc của công trình kiến trúc cổ đại này.
Trong nhiều năm, các nhà địa chấn học đã nghiên cứu công trình này để tìm hiểu cách nó chịu được các rung chấn mạnh. Bằng cách theo dõi cách năng lượng lan truyền qua cấu trúc của kim tự tháp, nhóm nghiên cứu phát hiện người Ai Cập cổ đại đã biết cách phân bổ ứng suất cơ học rất hiệu quả.
Các nhà khoa học đã lắp đặt các cảm biến tinh vi tại 37 vị trí khác nhau quanh quần thể kiến trúc cổ đại, bao gồm cả những khoang sâu nhất bên trong kim tự tháp và khu vực nền đất xung quanh.
Họ phát hiện 76% các rung động xảy ra bên trong công trình tập trung ở một tần số nhất định, trong khoảng từ 2,0-2,6 hertz. Trong khi đó, phần nền đất tự nhiên bên dưới rung ở tần số thấp hơn nhiều, chỉ khoảng 0,6 hertz.
Sự chênh lệch lớn về tần số này chính là “bộ giảm chấn” nhân tạo của kim tự tháp. Khác biệt đó ngăn các rung chấn mạnh từ mặt đất khuếch đại khi truyền lên các khối đá trong trường hợp xảy ra động đất.
Bên trong thiết kế của kim tự tháp cũng có một cơ chế bảo vệ. Khi đo đạc tại các khu vực phía trên, các nhà khoa học nhận thấy những Phòng giảm tải (Relieving Chambers) - các không gian bằng đá granite lớn xếp chồng ngay phía trên Phòng Nhà vua (King's Chamber) - có mức khuếch đại rung động thấp hơn nhiều so với dự đoán.
Điều này cho thấy các khoang phía trên có thể đóng vai trò như một vùng đệm kết cấu, hấp thụ động năng trước khi năng lượng này có thể làm hư hại trần của phòng mộ chính bên dưới; đồng thời phù hợp với giả thuyết thiết kế của các phòng giảm tải góp phần giảm ứng suất tác động lên Phòng Nhà vua.
“Những phát hiện này cung cấp bằng chứng định lượng thuyết phục cho thấy các kiến trúc sư Ai Cập cổ đại sở hữu hiểu biết sâu sắc về địa kỹ thuật”, nhóm nghiên cứu từ Viện Nghiên cứu Thiên văn và Địa vật lý Quốc gia Ai Cập cho biết.
Công trình được xây trực tiếp trên nền đá vôi rắn chắc, yếu tố cũng giúp bảo vệ kim tự tháp khỏi hiện tượng rung lắc dữ dội, thậm chí có thể làm sụp đổ các tòa nhà cao tầng hiện đại.
Đại kim tự tháp, hay còn được biết đến là Kim tự tháp Khufu được xây dựng vào khoảng năm 2580-2560 trước Công nguyên, là một trong những công trình cổ đại được nghiên cứu nhiều nhất trên thế giới.
Đây là kim tự tháp lớn nhất trong ba kim tự tháp ở Giza. Ban đầu, công trình cao khoảng 146,6m, dù ngày nay đã thấp hơn một chút do xói mòn và mất đi lớp đá ốp bên ngoài. Kim tự tháp được xây dựng bằng khoảng 2,3 triệu khối đá vôi, mỗi khối nặng khoảng 2 đến 15 tấn.
Dù chưa thể khẳng định những người xây dựng kim tự tháp hiểu rõ vật lý địa chấn, các nhà nghiên cứu vẫn cho rằng kiến thức hình học và kỹ thuật xây dựng của họ đã đạt đến trình độ tiên tiến để tạo ra những thiết kế có kết cấu kỹ thuật chống động đất, được người hiện đại công nhận có hiệu quả cao.
Các nhà khoa học vừa công bố kết quả nghiên cứu cho thấy bức xạ có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến chất lượng hình ảnh của máy ảnh kỹ thuật số, đặc biệt trong các môi trường phơi nhiễm cao như không gian vũ trụ.
Nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí học thuật “Sensors” đã chỉ ra rằng, ngoài ống kính, hầu hết các thành phần khác của máy ảnh kỹ thuật số công nghiệp đều không được thiết kế để chống lại bức xạ. Điều này dẫn đến việc chất lượng ảnh bị suy giảm rõ rệt khi thiết bị tiếp xúc với các liều lượng bức xạ khác nhau.
Mặc dù công nghệ máy ảnh kỹ thuật số, bao gồm cả trên điện thoại thông minh, đã đạt được những bước tiến vượt bậc, cho phép tạo ra những hình ảnh ấn tượng, nhưng điểm yếu trước bức xạ vẫn là một thách thức lớn.
Đối với những người chụp ảnh nghiệp dư chỉ để đăng lên mạng xã hội, tác động này có thể không quá đáng kể. Tuy nhiên, phát hiện này đặc biệt quan trọng đối với các ứng dụng chuyên nghiệp, chẳng hạn như trong các nhiệm vụ không gian, nơi việc bảo vệ thiết bị chụp ảnh kỹ thuật số khỏi bức xạ là yếu tố then chốt.
Tia gamma làm sáng vùng tối, giảm chất lượng ảnh
Nhóm nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm bằng cách chiếu xạ máy ảnh kỹ thuật số với các liều lượng tia gamma khác nhau từ coban-60, cụ thể là 1,0, 10,0, 20,0, 50,0 và 100,0 gray mỗi giờ. Để dễ hình dung, chỉ cần tiếp xúc với 0,5 gray phóng xạ, một người bình thường đã có thể mắc bệnh nhiễm phóng xạ.
Kết quả cho thấy, các vùng tối trong ảnh chụp bởi máy ảnh trở nên sáng hơn khi tiếp xúc với phóng xạ, và hiệu ứng này càng rõ rệt hơn với liều lượng cao hơn. Đáng chú ý, việc tăng tốc độ liều lượng bức xạ đã gây ra sự suy giảm lớn hơn ở cả vùng sáng và vùng tối của ảnh.
Nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng máy ảnh phim không hoàn toàn miễn nhiễm với tác động của phóng xạ. Việc tiếp xúc với tia X tại sân bay có thể làm giảm chất lượng ảnh nếu phim đã đi qua máy quét.
Tương tự, phóng xạ trong các chuyến bay vào vũ trụ cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng ảnh chụp bằng máy ảnh phim. Điều này cho thấy, phim không nhất thiết là một lựa chọn thay thế vượt trội so với nhiếp ảnh kỹ thuật số trong môi trường có phóng xạ cao.
Cần bảo vệ thiết bị chụp ảnh khỏi bức xạ
Tóm lại, việc tiếp xúc với phóng xạ có thể gây ra những tác động tiêu cực rõ rệt đến chất lượng hình ảnh của cả máy ảnh kỹ thuật số và máy ảnh phim.
Với máy ảnh kỹ thuật số, bức xạ ion hóa làm hỏng cảm biến, gây nhiễu tín hiệu và tạo ra các điểm ảnh lỗi, khiến hình ảnh bị suy giảm độ sắc nét và màu sắc.
Trong khi đó, với máy ảnh phim, phóng xạ có thể làm biến đổi cấu trúc hóa học của lớp nhạy sáng, dẫn đến hiện tượng mờ, loang màu hoặc xuất hiện các vệt bất thường trên ảnh.
Điều này cho thấy, dù công nghệ chụp ảnh đã thay đổi qua nhiều thế hệ, cả hai loại máy ảnh đều dễ bị tổn thương trước tác động của phóng xạ.
Vì vậy, việc bảo quản thiết bị trong môi trường an toàn, tránh tiếp xúc với nguồn bức xạ mạnh là yếu tố quan trọng để duy trì chất lượng hình ảnh và tuổi thọ của máy ảnh.
