Ngày 2-4, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của Pháp, Đức, Canada, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Ấn Độ cùng khoảng 40 quốc gia, bàn về hành động tập thể nhằm tái lập tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
Theo Hãng tin Reuters, động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh việc bảo đảm an toàn cho tuyến đường thủy huyết mạch này cần sự tham gia của nhiều bên.
Bà Cooper cảnh báo sự liều lĩnh của Iran ở khu vực hàng hải trọng yếu này đang “đánh vào an ninh kinh tế toàn cầu”, đồng thời cáo buộc Tehran “chiếm đoạt một tuyến hàng hải quốc tế để bắt giữ nền kinh tế toàn cầu làm con tin”. Mỹ không tham dự cuộc họp này.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế để trả đũa các cuộc không kích của Mỹ – Israel bắt đầu từ cuối tháng 2, đẩy giá năng lượng tăng vọt và khiến việc mở lại eo biển trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều chính phủ.
Các nước châu Âu ban đầu từ chối yêu cầu của ông Trump về việc điều hải quân đến khu vực vì lo ngại bị kéo vào xung đột, nhưng áp lực từ chi phí năng lượng leo thang đang buộc nhiều bên phải cân nhắc lại.
Theo Reuters, liên minh đang ở giai đoạn đầu hình thành, do Anh và Pháp dẫn dắt. Các thảo luận ngày 2-4 mới tập trung vào câu hỏi cơ bản: quốc gia nào sẵn sàng tham gia?
Người phát ngôn lực lượng vũ trang Pháp Guillaume Vernet cho biết quá trình này sẽ gồm nhiều giai đoạn và chỉ có thể triển khai sau khi các hành động thù địch lắng xuống hoặc chấm dứt. Chủ nhà Anh thông báo sẽ tổ chức một cuộc họp của các nhà hoạch định quân sự vào tuần tới để thảo luận chi tiết hơn.
Chủ đề trọng tâm là làm thế nào để các chủ tàu đủ tự tin cho tàu tiếp tục di chuyển qua khu vực và giảm phí bảo hiểm. Ông Vernet thừa nhận cuối cùng vẫn cần sự phối hợp từ phía Iran – điều khó thể xảy ra vào lúc này – và nhấn mạnh: “Chúng ta sẽ cần tập hợp một số lượng tàu đủ lớn và có khả năng phối hợp trên không, trên biển, cũng như khả năng chia sẻ tình báo”.
Song song với hội nghị, Bahrain trình một nghị quyết lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về bảo vệ vận tải thương mại qua Hormuz – động thái mà giới chuyên gia nhận định có thể dọn đường cho một can thiệp quân sự có phối hợp.
Theo Reuters, văn bản sửa đổi của dự thảo dùng ngôn ngữ bớt gay gắt hơn, nhưng vẫn đề nghị ủy quyền cho các quốc gia sử dụng “mọi biện pháp cần thiết tương xứng với hoàn cảnh” để bảo đảm quá cảnh an toàn.
Thách thức địa lý cũng không nhỏ: eo biển Hormuz có vùng nước nông và địa hình cao – có lợi cho các chiến thuật chiến tranh bất đối xứng của Iran, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phát biểu ngày 2-4 trong chuyến thăm Hàn Quốc, nhận định việc dùng vũ lực để chiếm và kiểm soát eo biển là “không thực tế”, cảnh báo điều đó sẽ khiến tất cả những ai đi qua phải đối mặt với rủi ro từ tên lửa đạn đạo của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Trả lời Đài Al Jazeera, ông Christopher Featherstone, giảng viên Đại học York, cho rằng hội nghị do Anh tổ chức phát đi tín hiệu cam kết ngoại giao từ nhiều quốc gia ngoài Mỹ. Ông nhận định Thủ tướng Anh Keir Starmer rõ ràng đang cố gắng phát tín hiệu cam kết với mối quan hệ Mỹ – Anh tới ông Trump, cho thấy Anh có thể dẫn dắt một số đồng minh châu Âu, đồng thời cũng phát tín hiệu tới Iran rằng “nhiều nước không nhắm mắt chấp nhận các yêu cầu của ông Trump”.
Tuy nhiên ông Ian Lesser từ Quỹ Marshall Đức cảnh báo triển vọng liên minh là “đáng ngờ” nếu không có dàn xếp trước với Iran, và khả năng cao liên minh vẫn cần đến Mỹ.
“Lý tưởng nhất thì liên minh của ông Starmer không phải là để thay thế cho lực lượng Mỹ, mà là một liên minh lớn hơn hoạt động cùng với Mỹ”, ông Lesser nói với Al Jazeera. Ông Starmer trước đó cũng thừa nhận việc mở lại eo biển “sẽ không dễ dàng”.
Rạng sáng 3.6, quân đội Kuwait thông báo trên mạng xã hội X rằng những tiếng nổ vang lên tại nước này là do hệ thống phòng không ngăn chặn các cuộc tấn công từ tên lửa và UAV "thù địch".
Hãng thông tấn KUNA đưa tin rằng còi báo động vang lên 2 lần. Quân đội Kuwait không nói rõ cuộc tấn công bắt nguồn từ đâu.
Tuy nhiên, vào ngày 1.6, Kuwait cũng bắn hạ một loạt tên lửa và UAV. Sau đó, Bộ Ngoại giao nước này tuyên bố Iran "chịu hoàn toàn trách nhiệm cho những cuộc tấn công tàn bạo này".
Cũng trong sáng 3.6, còi báo động tấn công đã vang lên tại Bahrain và cơ quan chức năng kêu gọi người dân đến nơi an toàn gần nhất để trú ẩn. Ngay trước đó, Mỹ thông báo phóng tên lửa Hellfire về phía một tàu dầu hướng về Iran. Truyền thông Iran đưa tin rằng những tiếng nổ được nghe thấy gần đảo Qeshm gần eo biển Hormuz.
Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó xác nhận đã tấn công trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ (đặt tại Bahrain) bằng tên lửa và UAV, nhằm đáp trả việc Mỹ oanh kích tháp truyền thông của IRGC tại đảo Qeshm, theo Reuters.
Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ cho biết Iran đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo về phía đồng minh của Washington trong khu vực nhưng toàn bộ đều không trúng mục tiêu. Trong đó, hai quả tên lửa hướng về Kuwait bị rơi trên đường bay hoặc trật mục tiêu trong khi 3 quả khác hướng về Bahrain bị lực lượng Mỹ và Bahrain ngăn chặn. CENTCOM còn bắn hạ 3 UAV nhắm vào tàu dân sự đang di chuyển tại vùng biển khu vực.
Kuwait và Bahrain là các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh và từng bị dính đòn đáp trả của Iran sau khi nước này bị Mỹ và Israel tấn công.
Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn từ tháng 4 để đàm phán nhưng gần đây liên tục ăn miếng, trả miếng.
Theo hãng thông tấn Interfax ngày 26/5, đạo luật này cho phép sử dụng quyền lực quân sự để bảo vệ công dân Nga bị bắt hoặc bị truy tố tại tòa án nước ngoài mà không có sự tham gia của Nga.
Lực lượng vũ trang Nga cũng có thể được sử dụng trong trường hợp công dân Nga bị bắt giữ theo lệnh của các cơ quan tư pháp quốc tế mà Moscow không công nhận thẩm quyền. Hiện chưa rõ trong hoàn cảnh nào Điện Kremlin sẽ viện dẫn đạo luật này.
Đạo luật dự kiến sẽ có hiệu lực sau 10 ngày kể từ ngày được công bố chính thức.
Trước đó, Chủ tịch Duma Quốc gia Nga (Hạ viện) Vyacheslav Volodin cho biết đạo luật là cần thiết để bảo vệ công dân Nga, cáo buộc nền tư pháp phương Tây đã có động thái "trừng phạt những người không đồng tình với các quyết định do họ áp đặt".
Theo Bloomberg, Quốc hội Nga thông qua đạo luật này trong bối cảnh các nước phương Tây tăng cường nỗ lực kiềm chế “hạm đội bóng đêm” của Nga, mạng lưới tàu vận chuyển dầu thô nhằm né tránh lệnh trừng phạt.
Giới chức một số quốc gia châu Âu đã siết chặt kiểm tra các tàu thuộc mạng lưới này nhằm thực thi các biện pháp trừng phạt áp đặt lên Nga liên quan tới xung đột tại Ukraine.
Tháng 3 vừa qua, trợ lý tổng thống Nga Nikolai Patrushev cảnh báo rằng Nga có kế hoạch triển khai các đoàn hộ tống hải quân để bảo vệ tàu thương mại nhằm tăng cường an ninh cho các tàu chở dầu.
"Nếu chúng ta không đáp trả mạnh mẽ, thì chẳng bao lâu nữa Anh, Pháp, thậm chí cả các nước Baltic sẽ trở nên kiêu ngạo đến mức họ sẽ cố gắng chặn đường ra biển của đất nước chúng ta, ít nhất là ở lưu vực Đại Tây Dương", ông Patrushev, Chủ tịch Hội đồng Hàng hải Nga, khi đó cho biết.
Theo trợ lý Điện Kremlin, “tại các khu vực biển chính, bao gồm những vùng biển ở xa Nga, cần phải triển khai thường trực các lực lượng có quy mô đáng kể” để đối phó với lực lượng phương Tây.
Ông Patrushev khẳng định sức mạnh của hải quân là cần thiết để bảo vệ “khả năng xuất khẩu dầu mỏ, ngũ cốc và phân bón của Nga”.
Cảnh sát tỉnh Prey Veng và tỉnh Kampong Speu tối 4/4 phối hợp bắt Keo Daro, 30 tuổi, nghi phạm liên quan đến một chiếc xe ăn trộm ở huyện Peamrok hồi tháng 3, sau khi tiếp nhận tin báo và đơn trình báo của chủ xe.
Daro, chủ xưởng xe địa phương, bị cáo buộc mua một chiếc Hyundai ăn trộm với giá 1.600 USD, sau đó bán lại với giá 2.300 USD mà không có giấy tờ pháp lý.
Tuy nhiên, khi cảnh sát khống chế Daro và đưa lên xe áp giải về trụ sở để lấy lời khai, nhiều người đã kéo đến bao vây, dựng rào sắt quây quanh xe cảnh sát, dường như nhằm giải thoát nghi phạm, cảnh sát Campuchia ngày 5/4 cho biết.
Video hiện trường cho thấy cảnh hỗn loạn khi đám đông đối đầu cảnh sát. Một sĩ quan đã phải bắn chỉ thiên để vãn hồi trật tự.
Cảnh sát đã bắt hai nghi phạm 26 và 56 tuổi với cáo buộc cản trở người thi hành công vụ. Họ cũng đang truy tìm thêm một số người tình nghi liên quan đến vụ bạo lực này.
"Họ tấn công bằng búa, rìu, gạch đá. Nhiều xe cảnh sát bị hỏng nặng. Ai sẽ chịu trách nhiệm? Lực lượng tỉnh Prey Veng đã mất gần hai tuần điều tra để phá án, nhưng người dân tấn công họ khi chưa hiểu rõ sự tình", cảnh sát tỉnh Prey Veng cho biết.
Đức Trung (Theo Khmer Times, Phnom Penh Post, Kiripost)
