Ngày 2-4, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của Pháp, Đức, Canada, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Ấn Độ cùng khoảng 40 quốc gia, bàn về hành động tập thể nhằm tái lập tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
Theo Hãng tin Reuters, động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh việc bảo đảm an toàn cho tuyến đường thủy huyết mạch này cần sự tham gia của nhiều bên.
Bà Cooper cảnh báo sự liều lĩnh của Iran ở khu vực hàng hải trọng yếu này đang “đánh vào an ninh kinh tế toàn cầu”, đồng thời cáo buộc Tehran “chiếm đoạt một tuyến hàng hải quốc tế để bắt giữ nền kinh tế toàn cầu làm con tin”. Mỹ không tham dự cuộc họp này.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế để trả đũa các cuộc không kích của Mỹ – Israel bắt đầu từ cuối tháng 2, đẩy giá năng lượng tăng vọt và khiến việc mở lại eo biển trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều chính phủ.
Các nước châu Âu ban đầu từ chối yêu cầu của ông Trump về việc điều hải quân đến khu vực vì lo ngại bị kéo vào xung đột, nhưng áp lực từ chi phí năng lượng leo thang đang buộc nhiều bên phải cân nhắc lại.
Theo Reuters, liên minh đang ở giai đoạn đầu hình thành, do Anh và Pháp dẫn dắt. Các thảo luận ngày 2-4 mới tập trung vào câu hỏi cơ bản: quốc gia nào sẵn sàng tham gia?
Người phát ngôn lực lượng vũ trang Pháp Guillaume Vernet cho biết quá trình này sẽ gồm nhiều giai đoạn và chỉ có thể triển khai sau khi các hành động thù địch lắng xuống hoặc chấm dứt. Chủ nhà Anh thông báo sẽ tổ chức một cuộc họp của các nhà hoạch định quân sự vào tuần tới để thảo luận chi tiết hơn.
Chủ đề trọng tâm là làm thế nào để các chủ tàu đủ tự tin cho tàu tiếp tục di chuyển qua khu vực và giảm phí bảo hiểm. Ông Vernet thừa nhận cuối cùng vẫn cần sự phối hợp từ phía Iran – điều khó thể xảy ra vào lúc này – và nhấn mạnh: “Chúng ta sẽ cần tập hợp một số lượng tàu đủ lớn và có khả năng phối hợp trên không, trên biển, cũng như khả năng chia sẻ tình báo”.
Song song với hội nghị, Bahrain trình một nghị quyết lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về bảo vệ vận tải thương mại qua Hormuz – động thái mà giới chuyên gia nhận định có thể dọn đường cho một can thiệp quân sự có phối hợp.
Theo Reuters, văn bản sửa đổi của dự thảo dùng ngôn ngữ bớt gay gắt hơn, nhưng vẫn đề nghị ủy quyền cho các quốc gia sử dụng “mọi biện pháp cần thiết tương xứng với hoàn cảnh” để bảo đảm quá cảnh an toàn.
Thách thức địa lý cũng không nhỏ: eo biển Hormuz có vùng nước nông và địa hình cao – có lợi cho các chiến thuật chiến tranh bất đối xứng của Iran, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phát biểu ngày 2-4 trong chuyến thăm Hàn Quốc, nhận định việc dùng vũ lực để chiếm và kiểm soát eo biển là “không thực tế”, cảnh báo điều đó sẽ khiến tất cả những ai đi qua phải đối mặt với rủi ro từ tên lửa đạn đạo của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Trả lời Đài Al Jazeera, ông Christopher Featherstone, giảng viên Đại học York, cho rằng hội nghị do Anh tổ chức phát đi tín hiệu cam kết ngoại giao từ nhiều quốc gia ngoài Mỹ. Ông nhận định Thủ tướng Anh Keir Starmer rõ ràng đang cố gắng phát tín hiệu cam kết với mối quan hệ Mỹ – Anh tới ông Trump, cho thấy Anh có thể dẫn dắt một số đồng minh châu Âu, đồng thời cũng phát tín hiệu tới Iran rằng “nhiều nước không nhắm mắt chấp nhận các yêu cầu của ông Trump”.
Tuy nhiên ông Ian Lesser từ Quỹ Marshall Đức cảnh báo triển vọng liên minh là “đáng ngờ” nếu không có dàn xếp trước với Iran, và khả năng cao liên minh vẫn cần đến Mỹ.
“Lý tưởng nhất thì liên minh của ông Starmer không phải là để thay thế cho lực lượng Mỹ, mà là một liên minh lớn hơn hoạt động cùng với Mỹ”, ông Lesser nói với Al Jazeera. Ông Starmer trước đó cũng thừa nhận việc mở lại eo biển “sẽ không dễ dàng”.
Ngày 8-5, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước đến Sri Lanka, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã dâng hoa bày tỏ lòng thành kính, tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh nằm trong khuôn viên Thư viện cộng đồng Colombo ở thủ đô Colombo.
Tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh là một trong số ít tượng đài lãnh tụ nước ngoài được đặt tại trung tâm thủ đô Colombo.
Đây là minh chứng cho tình cảm chân thành và bền chặt mà nhân dân Sri Lanka dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh và Việt Nam suốt nhiều thập kỷ qua.
Kế đó, hai nhà lãnh đạo đi thăm, nghe giới thiệu và trình bày về dự án nâng cấp Không gian Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thư viện cộng đồng Colombo.
Nhân dịp này, Việt Nam đã trao biểu trưng hỗ trợ thủ đô Colombo nhằm gìn giữ, phát triển Không gian Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thư viện, góp phần tăng cường hiểu biết về đất nước, con người và văn hóa Việt Nam.
Chủ tịch Hồ Chí Minh - người đã hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam và đấu tranh vì hòa bình, công lý, độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội trên toàn thế giới - đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) ra Nghị quyết năm 1987 vinh danh là "Anh hùng giải phóng dân tộc và Nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam".
Tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần thúc đẩy các phong trào đấu tranh chống thực dân, đế quốc trên toàn cầu, đồng thời truyền cảm hứng cho công cuộc xây dựng một thế giới công bằng và nhân văn hơn.
Sri Lanka là quốc gia đặc biệt khi được Chủ tịch Hồ Chí Minh 3 lần ghé thăm vào các năm 1911, năm 1928 và năm 1946 trong hành trình tìm đường cứu nước của Người, trong đó lần cuối cùng là trên cương vị Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.
Hôm qua 27.4, trang Axios dẫn lời quan chức Mỹ cho hay nước này đã nhận được đề xuất từ Iran về giải pháp mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chiến tranh, nhưng vấn đề đàm phán hạt nhân bị hoãn lại để chuyển sang giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, đề xuất như vậy là khó khả dĩ. Bởi vì việc phong tỏa eo biển Hormuz cũng là "lá bài" quan trọng để Mỹ gây sức ép với Iran, nên nếu chuyển vấn đề hạt nhân sang giai đoạn sau thì Washington sẽ mất "đòn bẩy" này trong việc thúc ép Tehran đình chỉ chương trình hạt nhân.
Trả lời Thanh Niên, TS Patrick M. Cronin (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) cho rằng trừ khi Mỹ hoàn toàn đánh bại đối thủ, nếu không thì phải kết thúc bằng thỏa hiệp ngoại giao.
Theo TS Cronin, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn luôn cho rằng Mỹ đã hoàn toàn đánh bại Iran, nhưng điều đó là không đúng. Các chính trị gia, nghị sĩ Mỹ cũng khó ủng hộ việc Mỹ điều quân trên bộ vào Iran, nhất là khi chưa có được kịch bản khả dĩ nào về việc: Ai sẽ điều hành Iran?
"Tổng thống Trump nghĩ rằng Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ sụp đổ. Tôi chưa bao giờ tin điều đó. Hầu hết học giả cũng không tin điều đó, nhưng nhóm nhỏ những người thuyết phục Tổng thống Trump thì lại đặt niềm tin như vậy", TS Cronin nhận xét và chỉ ra rằng: "Có rất nhiều thông tin tình báo cho thấy Lực lượng Vệ binh Cách mạng hồi giáo Iran (IRGC) không sụp đổ và sẽ càng cố thủ hơn".
TS Cronin đặt ra câu hỏi: "Chúng ta phải đạt được một thỏa thuận thì đó là gì?".
"Hai điều mà Tổng thống Trump muốn, thứ nhất là chở dầu mỏ qua eo biển Hormuz. Vâng, ông Trump có thể đạt được điều đó với một thỏa thuận, nhưng ông không thể có được quyền kiểm soát như mong muốn dù từng nhiều lần công khai về việc cùng thu phí. Điều thứ hai ông ta phải nhượng bộ là việc xử lý nguyên liệu hạt nhân. Washington đưa ra một thỏa hiệp tiềm năng, là Iran không xử lý nhiên liệu nguyên tử trong 20 năm. Iran sẽ không đồng ý với 20 năm, nhưng vấn đề là Iran có thể thương lượng về thời gian", TS Cronin nhận xét và nói xét cho cùng thì vẫn có cách để đàm phán giải quyết bất đồng giữa hai bên.
Tuy nhiên, TS Cronin cũng chỉ ra: "Vấn đề cốt lõi thứ ba là hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm. Và những gì chúng ta thấy từ các lực lượng ủy nhiệm, từ Houthi, là họ độc lập hơn so với những gì người ta nói ban đầu. Đúng là họ nhận được sự hỗ trợ từ Iran, nhưng họ đang hoạt động theo chương trình nghị sự của riêng mình. Vì vậy, Iran chỉ có thể làm được đến mức đó. Nhưng đây là câu hỏi: Nếu Israel tiếp tục tấn công Hezbollah ở Li Băng, thì liệu Iran có thể đồng ý duy trì thỏa thuận ngừng bắn cơ bản hay không? Iran có thể vẫn đồng ý. Điều này tùy thuộc vào nhiều yếu tố nhưng ít nhất thì Mỹ cũng phải gây áp lực lên Israel để hạn chế các hoạt động quân sự".
Mặc dù vậy, vị chuyên gia này cũng đặt ra lo ngại: "Nếu Iran nghĩ rằng mình sắp đạt được thỏa thuận, rồi nghĩ lại để tìm kiếm nhượng bộ nhiều hơn, nhất là khi họ biết Mỹ không muốn kéo dài cuộc chiến". Nếu kịch bản này xảy ra thì cần phải có sự hỗ trợ giải quyết của nước khác, và Trung Quốc có thể đóng vai trò trung giải để giải quyết vấn đề này.
"Tôi cho rằng hầu hết các bên đều muốn chấm dứt tình trạng này, bao gồm cả Mỹ, IRGC. Vì vậy, không bên nào muốn duy trì tình trạng này nữa, ngoại trừ có lẽ là Israel. Dù có liên quan cuộc chiến, nhưng xét về Mỹ - Iran, bên nào cũng muốn chấm dứt tình trạng bắn phá nếu có thể. Điều đó không hoàn toàn là hòa bình, nhưng là một lệnh ngừng bắn", TS Cronin kỳ vọng.
Cũng trả lời Thanh Niên, ông Dov Zakheim (cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ và đang cố vấn cho nhiều cơ quan nghiên cứu chính sách Mỹ về đối ngoại) cho rằng: "Mọi chuyện hoàn toàn phụ thuộc vào việc bên nào sẵn sàng nhượng bộ trước. Nếu Tổng thống Trump sẵn sàng nhượng bộ, ông ấy có thể sẽ ký kết một thỏa thuận có hình thức tương tự với thỏa thuận mà Tổng thống Barack Obama từng đạt được trước đây. Ngược lại, nếu Tổng thống Trump kiên trì chờ đợi - cứ chờ đợi mãi - thì rất có thể chính người Iran sẽ là bên phải nhượng bộ trước. Điều này đồng nghĩa với việc họ sẽ phải ngừng hoạt động làm giàu uranium trong vòng 20 năm như mong muốn của Mỹ, cắt giảm quy mô chương trình tên lửa, cũng như chấm dứt việc hậu thuẫn cho các lực lượng ủy nhiệm, cụ thể là nhóm Hezbollah. Tóm lại, mọi chuyện thực sự phụ thuộc vào việc bên nào sẵn sàng nhượng bộ trước. Đó chính là dấu hiệu giúp chúng ta nhận biết khi nào thì cuộc chiến này sẽ đi đến hồi kết".
Hãng thông tấn Reuters dẫn lời hai quan chức Mỹ am hiểu tình hình hôm 30/3 cho biết lực lượng của Sư đoàn Dù 82 triển khai ở Trung Đông sẽ gồm một lữ đoàn chiến đấu, một phần bộ chỉ huy sư đoàn cùng các đơn vị hậu cần và hỗ trợ. Không rõ địa điểm đóng quân của lực lượng này.
Một trong hai quan chức thêm rằng Mỹ chưa ra quyết định về đổ quân vào Iran, song động thái triển khai một phần Sư đoàn Dù 82 sẽ giúp tăng cường lực lượng cho những chiến dịch ở khu vực trong tương lai.
Bộ Quốc phòng Mỹ chưa bình luận về thông tin.
Báo New York Times hôm 23/3 dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ giấu tên cho biết lữ đoàn được xem xét điều tới Trung Đông là "Lực lượng Phản ứng Tức thời", gồm khoảng 3.000 quân nhân và có khả năng sẵn sàng lên đường đến mọi nơi trên thế giới trong vòng 18 giờ kể từ khi nhận lệnh.
Hãng thông tấn AP sau đó dẫn ba nguồn thạo tin cho biết quân đội Mỹ đang chuẩn bị điều động ít nhất 1.000 quân nhân thuộc Sư đoàn Dù 82 đến Trung Đông.
Sư đoàn Dù 82 là đơn vị đột kích có sức cơ động cao của lục quân Mỹ, chuyên thực hiện các chiến dịch nhảy dù và đổ bộ đường không, chiếm giữ sân bay và bảo vệ khu vực trong lúc chờ lực lượng tăng viện. Nhược điểm của đơn vị này là không mang theo thiết bị hạng nặng, như xe tăng và thiết giáp, nên thiếu khả năng phòng vệ trong trường hợp đối phương phản công quy mô lớn.
Lực lượng Phản ứng Tức thời của Sư đoàn Dù 82 đã nhiều lần được điều động những năm gần đây, trong đó có đến Trung Đông hồi tháng 1/2020 sau vụ đại sứ quán Mỹ ở Baghdad bị tấn công, tới Afghanistan hồi tháng 8/2021 để hỗ trợ sơ tán và tới Đông Âu vào năm 2022 để trợ giúp hoạt động tại Ukraine.
Truyền thông Mỹ đầu tháng 3 đưa tin về các cuộc thảo luận trong chính quyền Tổng thống Trump liên quan tới chiến dịch chiếm đảo Kharg, được coi là "huyết mạch dầu mỏ" của Iran. Giới chức Mỹ còn được cho là cân nhắc khả năng triển khai lực lượng vào lãnh thổ Iran để lấy uranium đã làm giàu hoặc đảm bảo an toàn cho tàu dầu đi qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng đổ quân vào đảo Kharg sẽ là động thái leo thang mạnh, đòi hỏi chiến dịch quy mô lớn, kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro, nguy cơ gây ra hậu quả nghiêm trọng, thậm chí cả ở trong nội bộ nước Mỹ.
Chỉ riêng tiếp cận hòn đảo cũng đã vô cùng nguy hiểm, do lực lượng đổ bộ sẽ phải di chuyển qua eo biển Hormuz đang bị Iran phong tỏa. Điều này cũng khiến lực lượng Mỹ lọt vào tầm ngắm của tên lửa đạn đạo, diệt hạm và máy bay không người lái, những vũ khí sẽ được phóng liên tục từ bờ biển và sâu trong đất liền.
