Từ quán cà phê, taxi công nghệ đến hàng ăn vỉa hè, mã QR hiện diện ở gần như mọi điểm thanh toán. Ông Sharad Jain, Giám đốc quốc gia của Mastercard tại Việt Nam, Lào và Campuchia, chia sẻ với VnExpress về sự hình thành lối sống số mới ở Việt Nam.
– Điều gì khiến ông ấn tượng nhất về thị trường thanh toán số Việt Nam?
– Việt Nam là một trong những thị trường thanh toán số năng động nhất tôi từng thấy. Báo cáo New Payments Index của chúng tôi chỉ ra, 70% người Việt ưu tiên các phương thức thanh toán mới và hiện đại, cao nhất châu Á – Thái Bình Dương.
Điểm nổi bật không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là cách thanh toán số len lỏi và cắm rễ vào đời sống hàng ngày. Ở nhiều quốc gia khác, thanh toán số chủ yếu phổ biến tại thành phố lớn hoặc nhóm người dùng trẻ. Nhưng tại Việt Nam, sự thay đổi diễn ra rộng hơn rất nhiều, tác động đến mọi tầng lớp người dân.
Bạn có thể thấy mã QR ở khắp nơi, từ quán cà phê, taxi đến hàng rong, cho thấy người Việt thích nghi nhanh với công nghệ mới, và ưu tiên dùng thiết bị di động. Họ cũng rất cởi mở với công nghệ mới. Nếu giải pháp đủ tiện lợi, họ sẵn sàng thay đổi thói quen rất nhanh.
Thanh toán số tại Việt Nam không còn là công nghệ mới nữa, mà dần trở thành trải nghiệm mặc định trong đời sống hàng ngày.
– Ở góc nhìn của một người nước ngoài sống tại Việt Nam, trải nghiệm đó khác biệt thế nào?
– Tôi sẽ gói gọn bằng hai từ: tiện lợi và tích hợp sâu.
Tại nhiều thị trường, vẫn có khoảng cách khá rõ giữa hệ thống bán lẻ hiện đại và các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nhưng ở Việt Nam, bạn hoàn toàn có thể ra đường cả ngày mà không cần dùng ví vật lý.
Từ gọi xe công nghệ, thanh toán hóa đơn đến mua đồ ăn vỉa hè, hầu hết đều có thể thực hiện ngay trên chiếc điện thoại. Điều này phản ánh cách người Việt tiếp cận công nghệ, cùng một lối sống “thuần di động”.
– Ông đánh giá gì khi mã QR trở thành phương thức thanh toán phổ biến ở Việt Nam, sau Covid-19?
– Sự phát triển nhanh chóng của thanh toán QR tại Việt Nam là một hiện tượng đặc biệt. Dữ liệu năm 2024 của chúng tôi cho thấy QR là phương thức thanh toán phổ biến nhất trong nước, với khoảng 65% người tiêu dùng sử dụng.
Chúng tôi cũng từng chứng kiến xu hướng tương tự tại Trung Quốc, Ấn Độ hay Indonesia. Tuy nhiên, câu chuyện của Việt Nam đang vượt ra ngoài phạm vi thanh toán đơn thuần.
Người dùng Việt dần hình thành một “lối sống số”, họ muốn mọi trải nghiệm diễn ra nhanh, đơn giản và tích hợp trên điện thoại. Điều này cũng được phản ánh bằng số liệu khi kết quả một báo cáo của Mastercard cho thấy, 93% người dùng Việt có xu hướng linh hoạt sử dụng từ 5 phương thức thanh toán trở lên
– Nhưng sự phổ biến của mã QR cũng khiến nhiều khách nước ngoài gặp khó khăn, khi một số cửa hàng không còn dùng máy POS hoặc chấp nhận thẻ quốc tế?
– Đây là vấn đề xuất hiện tại các thị trường tăng trưởng nhanh về thanh toán mã QR. Trên thực tế, việc hộ kinh doanh nhỏ ưu tiên phương thức thanh toán qua điện thoại cũng dễ hiểu, bởi nó tiết kiệm chi phí hơn so với đầu tư máy POS truyền thống. Tuy nhiên, điều đó vô tình lại tạo ra rào cản cho du khách quốc tế – những người quen chi tiêu bằng thẻ không tiếp xúc (contactless) hoặc ví điện tử toàn cầu.
Từ góc độ kinh tế du lịch, việc chấp nhận đa phương thức rất quan trọng. Khi du khách có thể thanh toán dễ dàng, họ thường chi tiêu nhiều hơn và trải nghiệm nhiều dịch vụ địa phương hơn.
Bài toán hiện nay không phải mã QR hay thẻ thay thế nhau, mà làm sao để các phương thức này cùng tồn tại và kết nối. Chúng tôi đã phối hợp với đối tác trong nước giúp khách quốc tế thanh toán tại các điểm quét mã QR nội địa. Một cách khác là hỗ trợ người bán biến smartphone thành thiết bị thanh toán thay cho máy POS truyền thống.
– Việt Nam hưởng lợi gì nếu tiếp tục chuyển đổi số mảng thanh toán?
– Thanh toán số giúp giảm nhiều “điểm nghẽn” khi người dùng tương tác với các dịch vụ số. Với người dân địa phương, lợi ích dễ thấy là sự tiện lợi, tốc độ và khả năng quản lý chi tiêu tốt hơn. Với khách du lịch, tác động còn rõ hơn khi họ không còn phải lo đổi tiền mặt hoặc tìm nơi chấp nhận thanh toán thẻ. Điều này giúp trải nghiệm người dùng trở nên liền mạch hơn, đồng thời kích thích việc mở hầu bao của khách quốc tế.
Ở góc độ kinh tế, việc số hóa giao dịch giúp tăng tính minh bạch và thúc đẩy tài chính toàn diện. Khi có dữ liệu giao dịch số, doanh nghiệp nhỏ cũng dễ tiếp cận nguồn vốn chính thống hơn để mở rộng kinh doanh.
– Khi thanh toán số dần phổ cập, cuộc đua tiếp theo của ngành sẽ là gì?
– Trong 5-10 năm tới, trọng tâm của ngành thanh toán có thể sẽ chuyển từ việc mở rộng người dùng sang cải thiện trải nghiệm.
Một xu hướng lớn là “thanh toán nhúng”, tức tích hợp vào mọi trải nghiệm người dùng. Điều này đặc biệt rõ trong thương mại điện tử và mạng xã hội, nơi khoảng cách giữa xem sản phẩm và mua hàng ngày càng được rút ngắn.
Xu hướng tiếp theo là AI tham gia sâu hơn vào hoạt động thương mại. Các trợ lý AI có thể hỗ trợ người dùng thực hiện một số giao dịch như đặt xe, mua sắm định kỳ hoặc lên kế hoạch du lịch. Tuy nhiên, khi thanh toán trở nên “vô hình”, niềm tin số vào khả năng bảo vệ dữ liệu sẽ trở thành yếu tố quyết định.
Bạn đã bao giờ cảm thấy khó chịu vì chiếc Android TV ngày càng phản hồi chậm chạp? Đừng vội mang ra thợ sửa chữa hay tốn tiền nâng cấp thiết bị mới. Ngay bên trong chiếc Smart TV đang giấu một "công tắc" bí mật, có thể giải quyết dứt điểm tình trạng này chỉ với vài thao tác đơn giản.
Theo đó, tương tự như smartphone, Android TV cũng sở hữu một khu vực cài đặt ẩn mang tên "Developer options", vốn là nơi cung cấp cho người dùng quyền kiểm soát sâu hơn vào hệ thống để tối ưu hóa hiệu suất và trải nghiệm hằng ngày. Mặc dù không thể biến một chiếc TV cũ thành cấu hình thế hệ mới nhất, nhưng việc can thiệp vào menu này sẽ giúp thiết bị phản hồi nhanh hơn, hoạt động mượt mà và đúng ý bạn hơn.
Giao diện nâng cao này được giấu khá kỹ để tránh người dùng thông thường vô tình thay đổi hệ thống. Để kích hoạt, bạn chỉ cần làm theo các bước sau bằng chiếc điều khiển từ xa:
Nhà sản xuất thường thiết lập mọi thứ ở mức đủ dùng cho số đông. Nhưng với Developer options, bạn có thể cá nhân hóa lại chiếc TV qua 4 điều chỉnh đáng giá sau:
1. Cân bằng lại màu sắc với sRGB
Nếu bạn cảm thấy màu sắc TV quá rực rỡ hoặc giả tạo, hãy thử bật tính năng sRGB. Tùy chọn này giúp tông màu da và các cảnh phim sáng trở nên chân thực, dịu mắt và tự nhiên hơn. Ngược lại, nếu là tín đồ của màu sắc rực rỡ, bạn hoàn toàn có thể bỏ qua bước này.
2. Tối ưu hóa dung lượng lưu trữ nhật ký
Đây là mức dung lượng bộ nhớ TV dùng để lưu trữ nhật ký hoạt động ngầm. Hãy tìm mục Logger buffer sizes và đặt ở mức 64K hoặc 256K. Mức này vừa đủ để giữ lại các chẩn đoán lỗi khi cần thiết, vừa giải phóng được đáng kể bộ nhớ đệm, giúp hệ thống không bị ì ạch.
3. Tăng tốc độ phản hồi
Đây là chìa khóa để TV có cảm giác mượt mà và phản hồi bạn nhanh hơn. Trong menu, hãy tìm ba tùy chọn Window animation scale, Transition animation scale và Animator duration scale.
Mặc định, tất cả đều ở mức 1x. Hãy chuyển toàn bộ xuống mức 0,5x. Ngay lập tức, bạn sẽ thấy các menu mở nhanh hơn, thao tác chuyển ứng dụng sắc bén hơn và độ trễ gần như biến mất.
4. Kiểm soát tiến trình chạy ngầm
Việc để quá nhiều ứng dụng chạy ngầm là nguyên nhân chính gây giật lag. Hãy tìm đến mục Background process limit và giới hạn ở mức "2 process". Thiết lập này giúp duy trì hiệu suất mượt mà nhưng vẫn cho phép bạn quay lại một hoặc hai ứng dụng vừa mở trước đó mà không phải tải lại từ đầu.
Chỉ với vài thao tác nhỏ, bạn đã tự tay thiết lập được phiên bản tốt nhất của chiếc TV. Hãy thử thay đổi ngay để cảm nhận sự khác biệt.
Tuy nhiên, các mạng miễn phí như Wi-Fi công cộng cũng là mục tiêu yêu thích của tin tặc vì thường có mức bảo mật thấp. Chỉ một thao tác bất cẩn cũng có thể khiến thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hoặc dữ liệu công việc bị đánh cắp. Nắm bắt những điều nên tránh khi sử dụng Wi-Fi công cộng sẽ giúp người dùng hạn chế rủi ro bảo mật.
Người dùng không nên đăng nhập vào tài khoản ngân hàng hoặc thực hiện giao dịch tài chính trên mạng Wi-Fi công cộng. Những kết nối công cộng thường không được mã hóa đầy đủ, tạo cơ hội cho hacker theo dõi dữ liệu truyền tải. Nếu cần thanh toán hoặc chuyển khoản, người dùng nên sử dụng mạng di động cá nhân thay vì Wi-Fi công cộng.
Bên cạnh đó, việc mua sắm trực tuyến trên các mạng này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Thông tin thẻ tín dụng, địa chỉ giao hàng hay tài khoản mua sắm có thể bị đánh cắp nếu người dùng truy cập vào trang web không an toàn hoặc kết nối với điểm phát Wi-Fi giả mạo.
Đặc biệt, người dùng nên tránh đăng nhập vào các tài khoản quan trọng như email công việc, dịch vụ lưu trữ đám mây hay mạng xã hội khi dùng Wi-Fi công cộng. Nếu bị lộ thông tin đăng nhập, hacker có thể truy cập vào dữ liệu cá nhân hoặc sử dụng tài khoản để lừa đảo.
Người dùng cũng không nên bật tính năng tự động kết nối Wi-F, vốn là thiết lập mặc định trên nhiều điện thoại và laptop nhằm hỗ trợ nhanh chóng kết nối vào các mạng đã truy cập trong quá khứ. Tin tặc có thể tạo mạng Wi-Fi giả với tên tương tự để đánh lừa thiết bị tự động truy cập.
Việc chia sẻ tập tin qua AirDrop, Bluetooth hoặc tính năng chia sẻ mạng nội bộ cũng nên được tắt khi ở nơi công cộng. Nếu để mở, người lạ có thể gửi nội dung không mong muốn hoặc tìm cách truy cập vào thiết bị.
Ngoài ra, người dùng cũng không nên bỏ qua cảnh báo bảo mật từ trình duyệt hoặc thiết bị. Khi truy cập website, nếu xuất hiện thông báo dạng "không an toàn" hoặc "kết nối riêng tư", người dùng nên thoát ngay thay vì tiếp tục truy cập.
Đặc biệt chú ý khi sử dụng các ứng dụng hoặc website không có giao thức HTTPS. Những trang web thiếu biểu tượng ổ khóa trên thanh địa chỉ thường không mã hóa dữ liệu, khiến thông tin dễ bị đánh cắp trong quá trình truyền tải.
Người dùng cần hạn chế tải xuống tập tin hoặc cập nhật phần mềm khi dùng Wi-Fi công cộng. Lý do vì hacker có thể cài mã độc vào các tập tin giả mạo hoặc lợi dụng lỗ hổng trong quá trình cập nhật để tấn công thiết bị.
Việc để VPN tắt khi dùng Wi-Fi miễn phí cũng làm tăng nguy cơ bị theo dõi. Lý do vì VPN giúp mã hóa lưu lượng internet, khiến dữ liệu khó bị đọc trộm hơn. Đây được xem là một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả để tăng cường bảo mật khi truy cập mạng công cộng.
Ngoài ra, không nên sử dụng cùng một mật khẩu cho nhiều tài khoản khác nhau. Nếu một tài khoản bị lộ trên Wi-Fi công cộng, hacker có thể dùng mật khẩu đó để thử đăng nhập vào email, mạng xã hội hoặc dịch vụ ngân hàng của người dùng.
Cuối cùng, người dùng cần tránh kết nối vào các mạng Wi-Fi không rõ nguồn gốc. Những tên mạng như "Free Airport Wi-Fi" hay "Coffee Shop Guest" có thể là điểm truy cập giả do hacker tạo ra để đánh cắp dữ liệu. Trước khi kết nối, nên hỏi nhân viên để xác nhận đúng tên mạng chính thức.
Khi mà các cuộc tấn công mạng ngày càng phổ biến, Wi-Fi công cộng không còn đơn thuần là tiện ích miễn phí mà có thể trở thành "cánh cửa" cho các hành vi đánh cắp dữ liệu. Chỉ cần thay đổi một vài thói quen nhỏ như dùng VPN, tắt tự động kết nối và tránh giao dịch tài chính trên mạng công cộng, người dùng đã có thể giảm đáng kể nguy cơ bị tấn công mạng.
Sáng 21/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cho ý kiến về đề án nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ lượng tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá công nghệ lượng tử là lĩnh vực mới, khó, diễn biến nhanh, liên quan trực tiếp đến khoa học công nghệ, an ninh quốc gia, chuyển đổi số công nghiệp chiến lược và năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước. Vì vậy các cơ quan cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, bài bản hơn, chiến lược hơn để hoàn thiện đề án phát triển công nghệ lượng tử tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu tự chủ chiến lược trong giai đoạn tới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phải thống nhất nhận thức "công nghệ lượng tử là vấn đề chiến lược quốc gia, không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần". Phát triển công nghệ lượng tử phải được đặt trong tổng thể triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, gắn với bảo đảm an ninh quốc gia, dữ liệu quốc gia, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ không gian. Nếu tách rời các mục tiêu này, công nghệ lượng tử rất dễ trở thành chương trình nghiên cứu tốn kém nhưng ít chuyển hóa thành sức mạnh quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý cần có tư duy "đi sau nhưng không đi chậm; không nóng vội nhưng cũng không chần chừ", đồng thời tránh tâm lý tự ti, tư duy phong trào, chạy theo hình thức, đầu tư dàn trải hoặc đặt mục tiêu vượt quá khả năng thực tế.
Ông yêu cầu lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện Việt Nam, từng bước xây dựng năng lực thực chất trong những lĩnh vực có khả năng tham gia và làm chủ. Tinh thần là "đi sớm về nhận thức, đi chắc về nền tảng, đi đúng vào những khâu có thể tạo năng lực thật và giá trị thật".
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị ưu tiên trước hết cho an ninh và chủ quyền số quốc gia, bảo đảm chủ động từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực lượng tử phải mạnh mẽ, chọn lọc và thực chất, phục vụ cho mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ của Việt Nam, "không nên biến hợp tác quốc tế thành một sự phụ thuộc mới".
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, không để xảy ra tình trạng đầu tư manh mún, thiết bị phân tán, không tạo được sức mạnh tổng hợp. Việt Nam cần hình thành các trung tâm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm trọng điểm, nhóm nghiên cứu xuất sắc và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp với các cơ quan quốc phòng - an ninh. Việc nghiên cứu cần ưu tiên những hướng có tính khả thi và tác động lớn.
Ông nhấn mạnh khoa học đỉnh cao không thể phát triển bằng tư duy thành tích ngắn hạn mà phải chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu. Vì vậy, cơ chế quản lý cần phân biệt rõ giữa thất bại khoa học trung thực với lãng phí, hình thức hoặc thiếu trách nhiệm.
Các cơ quan được giao xây dựng chương trình quốc gia đào tạo nhân lực công nghệ lượng tử; có cơ chế đặc thù thu hút, trọng dụng nhân tài; xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh trong nước; tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế tham gia phát triển năng lực lượng tử cho Việt Nam.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lượng tử với sự tham gia của Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các đơn vị quốc phòng - an ninh; khuyến khích doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
"Không để công nghệ lượng tử chỉ nằm trong phòng thí nghiệm hay trên đề án, phát minh mà phải được đưa vào thực tế, có sản phẩm", ông nói.
Đảng ủy Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được giao tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện đề án, bảo đảm tầm chiến lược, tính khoa học và sát thực tiễn trước khi trình Ban Bí thư xem xét.
