Hormuz là tuyến vận chuyển huyết mạch với thị trường năng lượng toàn cầu. Quyền tự do hàng hải qua eo biển này trước đây chưa từng bị thách thức nghiêm trọng, cho đến khi Iran gần như phong tỏa tuyến đường biển này, nhằm đáp trả cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động ngày 28/2.
Việc Hormuz tê liệt đã gây ra đợt gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất lịch sử, tạo sức ép lên Mỹ trong việc đạt thỏa thuận khi nguy cơ với kinh tế toàn cầu tăng lên từng ngày. Tehran dường như muốn tận dụng đòn bẩy này để củng cố quyền kiểm soát eo biển.
Các lãnh đạo Trung Đông cũng tin rằng Iran trên thực tế đã kiểm soát Hormuz rồi. “Dù chuyện gì xảy ra đi nữa, Iran vẫn sẽ kiểm soát eo biển này trong tương lai gần. Thỏa thuận ghi gì cũng không còn quá quan trọng. Mọi người trong khu vực đều tin như vậy”, Amos Hochstein – cựu cố vấn cấp cao về năng lượng và an ninh quốc gia dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden cho biết trên CNBC.
Lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz trước chiến sự có thể đã là mức đỉnh, Helima Croft – Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets cho biết. “Bất kỳ kịch bản chấm dứt xung đột nào giúp Iran tiếp tục kiểm soát và gây ảnh hưởng tới hoạt động tại eo biển đều sẽ khiến lưu lượng qua Hormuz giảm đáng kể”, Croft viết ngày 28/5.
Các chủ tàu giờ sẽ phải cân nhắc nguy cơ giao tranh bất ngờ bùng phát trở lại tại khu vực Vịnh Ba Tư vốn đã có nhiều bất ổn. Các tàu thương mại phương Tây cũng nhiều khả năng ngần ngại đi qua Hormuz nếu khu vực này vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Iran. Điều đó có thể khiến họ đối mặt nguy cơ vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ.
Richard Meade – Tổng biên tập Lloyd’s List – tuần trước nhận định lưu lượng có thể chỉ hồi phục về khoảng 60-70% so với trước. Các tàu có liên quan đến Trung Quốc sẽ di chuyển tương đối thuận lợi, trong khi tàu phương Tây có thể phải ký các thỏa thuận song phương với Iran để được phép đi qua.
“Kịch bản này không gây suy thoái như những dự báo bi quan chúng ta từng đề cập trước đây, nhưng cũng không cho phép thị trường phục hồi về như cũ”, Meade nói. Lloyd’s List là một trong những tạp chí thương mại lâu đời nhất của ngành vận tải biển thế giới.
Cuộc khủng hoảng từng khiến lưu lượng tàu qua Biển Đỏ lao dốc cho thấy bất ổn địa chính trị có thể làm gián đoạn các điểm nghẽn thương mại lâu hơn nhiều so với dự kiến ban đầu. Tháng 11/2023, lực lượng Houthi tại Yemen – đồng minh của Iran – bắt đầu tấn công tàu thương mại nhằm đáp trả việc Israel tấn công Gaza.
Lưu lượng tàu qua eo biển Bab el-Mandeb – tuyến kết nối Biển Đỏ với vịnh Aden – vì thế giảm hơn một nửa, từ 75 tàu ngày 19/11/2023 xuống còn 31 tàu vào ngày 30/1/2024. Đến nay, lưu lượng vẫn chưa trở lại mức trước đây.
“Một trong những bài học lớn nhất từ khủng hoảng Biển Đỏ là bạn không cần một lực lượng hải quân khổng lồ để gây gián đoạn nghiêm trọng tại các điểm nghẽn hàng hải”, Tomer Raanan – chuyên gia phân tích rủi ro tại Lloyd’s List – cho biết.
Lực lượng Houthi không còn tấn công tàu ở Biển Đỏ từ cuối năm ngoái, nhưng điều đó vẫn chưa đủ để lưu lượng quay lại mức của năm 2023, Jack Kennedy – Giám đốc phụ trách rủi ro Trung Đông tại S&P Global Market Intelligence cho biết
Hiện chưa rõ tình trạng sụt giảm lưu lượng qua Hormuz có kéo dài như ở Biển Đỏ hay không. Các chủ tàu sẽ phải đánh giá khả năng thỏa thuận Mỹ – Iran đủ bảo đảm an ninh cho tàu thương mại.
Kennedy cho rằng lệnh ngừng bắn có khả năng được duy trì trong ngắn hạn, khi chính quyền ông Trump dường như đang ưu tiên khôi phục khả năng di chuyển qua Hormuz. Dù vậy, kể cả khi Iran đồng ý mở lại Hormuz mà không kèm điều kiện đi lại, lưu lượng tàu cũng có thể mất nhiều thời gian để quay về mức bình thường. Ví dụ, có tàu sẽ vẫn lo ngại về khả năng khu vực này còn mìn trên biển.
Kennedy cũng cảnh báo nguy cơ chiến sự tái diễn trong năm tới là rất lớn nếu không có giải pháp lâu dài cho chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran. Ông cho rằng đây chính là những vấn đề cốt lõi dẫn tới chiến sự. Các chủ tàu còn phải cân nhắc liệu có sẵn sàng chấp nhận rủi ro để tàu và tài sản bị mắc kẹt nhiều tháng ở Hormuz nếu chiến tranh bùng phát trở lại hay không.
Tuy nhiên, Raanan và Kennedy cùng cho rằng Biển Đỏ vẫn khác Hormuz ở nhiều điểm quan trọng. Tàu qua Biển Đỏ có thể tránh rủi ro bằng cách đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi. Trong khi đó, Hormuz thực sự là điểm nghẽn không có tuyến thay thế tương đương.
Hormuz cũng quan trọng hơn nhiều với thị trường năng lượng toàn cầu so với Biển Đỏ. Trước chiến tranh, khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua eo biển này.
Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang sử dụng hệ thống đường ống để chuyển hướng hàng triệu thùng dầu mỗi ngày từ Vịnh Ba Tư sang các cảng xuất khẩu ở Biển Đỏ và vịnh Oman. Các tuyến này giúp giảm bớt gián đoạn nguồn cung, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn Hormuz.
“Có thể đưa một phần hàng hóa ra ngoài bằng đường ống, nhưng không phải sản phẩm nào cũng chuyển được qua đường ống”, Raanan nói. Ví dụ, giá trị của LNG nằm ở việc có thể được bơm lên tàu và vận chuyển đi khắp thế giới qua đường biển.
Hormuz cũng rất quan trọng với phân bón và nhiều loại hàng hóa khác. Khi thiếu lựa chọn thay thế, các hãng vận tải có thể phải chấp nhận và thích nghi với điều kiện mới tại Hormuz.
Dù vậy, các nước xuất khẩu tại Trung Đông vẫn đang tìm thêm phương án thay thế. UAE đang đẩy nhanh xây dựng tuyến đường ống thứ hai đi vòng qua Hormuz, dự kiến vận hành năm 2027.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng tầm quan trọng của Hormuz với thị trường năng lượng toàn cầu sẽ giảm sau chiến sự, khi các quốc gia vùng Vịnh xây thêm đường ống để tránh phụ thuộc vào tuyến này.
“Lá bài này chỉ có thể dùng một lần. Sẽ có thêm các tuyến khác để đưa năng lượng ra khỏi Vịnh Ba Tư”, Wright nhận xét về việc Iran phong tỏa Hormuz, “Tầm quan trọng của eo biển Hormuz giảm dần, nhưng nó không đồng nghĩa vai trò sản xuất và cung ứng năng lượng của các quốc gia này giảm đi”.
Những cơn mưa đầu mùa vừa xuất hiện, anh Nguyễn Thanh Tâm, người có hơn 5 năm săn nấm mối tại Tây Ninh, cùng nhóm bạn mang theo đèn pin, bao đựng chạy xe khắp các rừng cao su để tìm nấm mối.
Theo anh Tâm, đầu vụ, nhóm khoảng 4 người của anh phải đi nhiều chuyến mới gom được hơn 15 kg nấm. Nguồn hàng khan hiếm nên những loại nấm búp đẹp vừa được mang ra khỏi rừng đã có thương lái chờ mua với giá 700.000-750.000 đồng mỗi kg.
Không chỉ tại Tây Ninh, tình trạng nấm mối khan hiếm cũng diễn ra ở nhiều khu vực của Bình Phước cũ và Đồng Nai. Sau cơn mưa đầu mùa, anh Thành ở Phú Giáo cùng một người bạn vào rừng săn nấm suốt đêm nhưng chỉ thu được khoảng 5 kg trong chuyến đầu tiên, bằng một nửa so với vụ trước.
Chị Lê Thị Thanh Nga, thương lái chuyên thu mua nấm mối tại Bình Phước và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, nói năm ngoái mỗi đợt chị có thể gom 50-100 kg nấm đầu mùa, nay sản lượng chỉ còn hơn chục kg mỗi đợt.
"Tùy loại nấm búp hay đã nở mà giá bán lẻ dao động 800.000-950.000 đồng mỗi kg", chị Nga thông tin.
Trong khi đó, chị Hoàng Oanh, thương lái thu mua nấm tại Tây Ninh, nhận xét nấm ở khu vực Tây Ninh và Bến Tre cũ (nay thuộc Vĩnh Long) thường có giá cao nhất thị trường nhờ vị ngọt và độ thơm đặc trưng. Với loại nấm búp đẹp, giá bán ra có thể đạt 1-1,1 triệu đồng mỗi kg, tăng 7-8% so với năm ngoái.
Lý giải giá tăng cao, những người săn nấm cho biết do nguồn cung khan hiếm. Sản lượng đầu mùa năm nay giảm đáng kể do mưa đến muộn sau thời gian nắng nóng kéo dài, khiến nấm mọc ít và không đồng đều như các năm trước. "Có đêm, chúng tôi thu được đầy bao nhưng cũng có hôm đi cả đêm chỉ nhặt được vài lạng", một người săn nấm nói.
Không chỉ sản lượng giảm, chi phí săn nấm năm nay cũng tăng lên. Theo anh Thành, trước đây một bộ đèn và pin chuyên dụng để soi nấm có giá khoảng 1-1,2 triệu đồng, nay lên 1,5-1,6 triệu đồng tùy loại, chưa kể chi phí xăng dầu và đi lại đều cao hơn trước.
"Nguồn cung giảm, chi phí đầu vào lại tăng nên giá nấm đầu mùa tăng khoảng 7-8% so với năm ngoái", anh cho hay.
Theo các thương lái, nấm mối đầu mùa luôn được săn tìm dù giá cao do thời gian xuất hiện ngắn, nguồn cung ít và không thể nuôi trồng đại trà như nhiều loại nấm khác. Trong đó, loại nấm búp vừa nhú khỏi mặt đất được ưa chuộng nhất nhờ độ giòn, vị ngọt tự nhiên và hương thơm đặc trưng.
Anh Tâm cho biết đầu mùa, nhiều khách phải đặt trước cả tuần mới mua được, nên phần lớn số nấm anh thu hoạch ưu tiên bán cho khách quen thay vì giao cho thương lái. Theo anh, nửa cuối tháng 5, khi nấm rộ vụ, giá sẽ được điều chỉnh và nguồn hàng cũng dồi dào hơn.
Nấm mối là loại nấm tự nhiên mọc từ các tổ mối dưới lòng đất, thường xuất hiện sau những cơn mưa đầu mùa khoảng một tuần. Loại này phân bố nhiều tại các tỉnh miền Tây, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, nhất là ở những khu vực có nhiều rừng cao su và rừng trồng. Do không thể trồng đại trà như nhiều loại nấm khác nên sản lượng nấm hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên.
Theo người dân địa phương, nấm thường bắt đầu nhú lên khỏi mặt đất từ khoảng 5-6h chiều và mọc rõ vào buổi tối. Vì vậy, nhiều người chọn đi săn nấm từ đêm đến rạng sáng để dễ phát hiện dưới ánh đèn pin, đồng thời kịp hái nấm búp khi tai còn khép, giữ được độ giòn, vị ngọt nên bán được giá cao nhất.
Các "thợ săn nấm" cho rằng, mùa nấm rộ nhất thường rơi vào dịp mùng 5 tháng 5 âm lịch. Mỗi đợt nấm chỉ kéo dài khoảng 4 ngày rồi ngưng, sau đó phải chờ thêm từ một đến hai tuần mới xuất hiện đợt mới. Hiện trên thị trường cũng có nấm mối đen được nuôi trồng nhân tạo, tuy nhiên nhiều người tiêu dùng đánh giá loại này không thơm và ngọt bằng nấm tự nhiên.
Ngày 19/5, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng thừa ủy quyền Thủ tướng ký văn bản về đẩy mạnh đo đạc lập bản đồ địa chính, đăng ký và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Theo đó, Thủ tướng yêu cầu các địa phương đẩy mạnh việc đo đạc lập bản đồ, hồ sơ địa chính và hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trong năm 2026.
Hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai là nhiệm vụ được Bộ Chính trị nêu tại Nghị quyết 79 hồi đầu năm nay, và được Thủ tướng liên tục chỉ đạo tại nhiều cuộc họp gần đây. Thực tế, các địa phương đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, nhưng Chính phủ cho rằng khối lượng công việc còn rất lớn.
Để đảm bảo tiến độ, Thủ tướng yêu cầu các địa phương rà soát, xây dựng kế hoạch chi tiết và phân công rõ trách nhiệm. Các tỉnh, thành cũng cần có cơ chế theo dõi, kiểm tra tiến độ và xử lý trường hợp chậm trễ, thiếu trách nhiệm hoặc báo cáo không đúng thực chất. Chủ tịch UBND các địa phương sẽ chịu trách nhiệm trước Thủ tướng về tiến độ, chất lượng thực hiện.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành hướng dẫn, kiểm tra quá trình triển khai tại các địa phương. Bộ cần báo cáo Thủ tướng xem xét xử lý với những vướng mắc vượt thẩm quyền.
Cơ sở dữ liệu đất đai được xây dựng dựa vào bản đồ địa chính, hồ sơ đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, thống kê, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất... Việc xây dựng cơ sở dữ liệu này được kỳ vọng tạo nền tảng cho quản lý đất đai minh bạch, đồng bộ, giảm thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số.
Hiện nhiều địa phương chưa hoàn thành đo đạc bản đồ địa chính, dữ liệu đất đai còn phân tán giữa các cấp quản lý. Điều này khiến việc tra cứu thông tin, cấp giấy chứng nhận, xác định nguồn gốc đất hoặc giải quyết tranh chấp mất nhiều thời gian.
Theo số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có khoảng 106 triệu thửa đất. Trong đó, có 23,5 triệu thửa đã được rà soát, chỉnh lý và cập nhật dữ liệu "đúng - đủ - sạch - sống".
Khoảng 38,9 triệu thửa đã có dữ liệu, nhưng chưa hoàn thiện, cần tiếp tục làm sạch, bổ sung và đối khớp thông tin. Còn lại 43,2 triệu thửa đất chưa được xây dựng cơ sở dữ liệu. Tổng cộng, còn khoảng 82,1 triệu thửa đất, tương đương 77,5%, cần tiếp tục làm sạch, hoàn thiện thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu.
Chiều 24-5, ông Phạm Văn Hòa - Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và giao thông tỉnh Khánh Hòa (chủ đầu tư) - cho biết 20km đầu của dự án thành phần 1 đường bộ cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột đã hoàn thành và được nghiệm thu.
Ông Hoàng nói dự kiến trong tuần tới sẽ chính thức đưa vào vận hành 20km cao tốc nêu trên, bắt đầu từ nút giao quốc lộ 1 (km0+000) đến nút giao quốc lộ 26 (km20+963.66).
Để đưa 20km đầu tuyến đi vào hoạt động, đơn vị đã hoàn thành lấy ý kiến của Cục Đường bộ (Bộ Xây dựng) và Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an).
Khi đi vào hoạt động, 20km này sẽ kết nối từ quốc lộ 1 với tuyến đường bộ cao tốc Vân Phong - Nha Trang tại nút giao Hoa Thị (km8+500) và quốc lộ 26 tại nút giao Kim Cương (km20+300), tạo điều kiện cho người dân đi lại, thúc đẩy phát triển kinh tế…
Đối với 10km còn lại của dự án thành phần 1 tuyến cao tốc này, chủ đầu tư cho biết sẽ đẩy nhanh tiến độ thi công để nghiệm thu, đưa vào hoạt động trong thời gian tới.
Trước đó, hôm 23-5, tại buổi làm việc với UBND tỉnh Khánh Hòa, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn yêu cầu chủ đầu tư phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát hệ thống biển báo, đèn tín hiệu và phương án phân luồng giao thông đối với 20km đầu tuyến cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột sắp đưa vào khai thác.
Thứ trưởng cũng yêu cầu cần thường xuyên theo dõi mái taluy, cầu, vách núi, nhất là trong mùa mưa lũ, tăng cường tuyên truyền để người dân bảo vệ hạ tầng giao thông, không tự ý tháo dỡ hàng rào hoặc đưa xe máy lên cao tốc gây mất an toàn giao thông.
Trước đó, 20km cao tốc nêu trên đã được thông xe kỹ thuật ngày 19-12-2025, sớm hơn 6 tháng so với kế hoạch, đây cũng là công trình của Khánh Hòa chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
