“Ngay cả khi được trao quyền rộng, thành phố vẫn khó tạo bứt phá nếu không khơi lại tinh thần dám nghĩ, dám làm”, TS Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nói tại hội thảo tham vấn về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM do UBND TP HCM phối hợp với Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức, ngày 4/4.
Theo ông Du, khoảng một thập niên qua TP HCM không thiếu cơ chế đặc thù, song các chính sách chưa tạo động lực tăng trưởng rõ rệt, thậm chí vai trò, đóng góp của thành phố có xu hướng giảm.
Dẫn số liệu, ông cho biết năm 2001, vùng Đông Nam Bộ chiếm 37,6% GDP cả nước, hiện còn 31,1%; trong khi vùng Đồng bằng sông Hồng từ khoảng 25% đã vươn lên dẫn đầu. Cách đây 20-25 năm, khu vực TP HCM (gồm Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương cũ) đóng góp khoảng 50% thu ngân sách, nay còn khoảng một phần ba.
Diễn biến này cũng thể hiện qua các giai đoạn áp dụng cơ chế đặc thù. Khi ban hành Nghị quyết 54 năm 2017, vùng TP HCM chiếm khoảng 27% GDP cả nước; sau 5-6 năm triển khai, tỷ trọng giảm còn 24,5% và đến năm 2020 còn 23,1%.
Liên hệ giai đoạn đầu Đổi mới, TS Huỳnh Thế Du cho rằng TP HCM từng tăng trưởng mạnh nhờ cách làm linh hoạt, “phá rào” trước những ràng buộc chưa phù hợp. “Luật Đô thị đặc biệt hay việc nới khung thể chế chỉ là điều kiện cần, vấn đề là cách làm và vận hành thực tế của bộ máy”, ông nói.
Theo chuyên gia này, điểm mấu chốt nằm ở “thể chế phi chính thức” – cách hệ thống thực sự vận hành, từ phối hợp giữa các cơ quan, xử lý công việc đến tinh thần dám làm và mức độ linh hoạt trong thực thi – có thể chiếm tới 80% động lực đổi mới.
TS Du lưu ý nếu chỉ hoàn thiện quy định trên giấy mà không thay đổi cách vận hành, hiệu quả sẽ hạn chế. Vì vậy, cùng với xây dựng luật, TP HCM cần khơi lại tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm trong đội ngũ thực thi.
“Giả định TP HCM có quyền như Singapore, tôi vẫn lo ngại nếu cách làm không thay đổi”, ông nói, dẫn lại việc thành phố đã trải qua nhiều cơ chế như Nghị quyết 54, 98 nhưng chưa tạo được bứt phá rõ rệt.
Đồng quan điểm, TS Huỳnh Thanh Điền, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng để luật phát huy hiệu quả cần hướng tới mục tiêu: thành phố phải “được làm, làm được và dám làm”, đồng thời triển khai nhanh, sáng tạo và hiệu quả.
Theo ông, dự thảo luật cần thiết kế cơ chế để TP HCM chủ động triển khai các nhiệm vụ cụ thể, kể cả ban hành quy định với những nội dung pháp luật hiện hành chưa đề cập. Tuy nhiên, quyền hạn phải đi kèm năng lực thực thi và trách nhiệm, do đó cần cơ chế bảo vệ cán bộ, nhất là người trực tiếp ra quyết định.
TS Điền nhấn mạnh điểm nghẽn hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện, khi chủ trương, định hướng cơ bản đã rõ. Vì vậy, dự thảo cần bổ sung các công cụ hỗ trợ như quy hoạch, kiến tạo không gian phát triển, liên kết vùng, đồng thời cho phép thành phố chủ động với các lĩnh vực mới.
Về tài chính, ông đề xuất tăng quyền tự chủ tài khóa, cho phép TP HCM chủ động thu – chi, áp dụng một số khoản thu đặc thù và sử dụng các công cụ huy động vốn như trái phiếu, quỹ hạ tầng.
Ngoài ra, cần đột phá trong hợp tác công tư, mở rộng sang hạ tầng số, không gian ngầm và các lĩnh vực mới, cùng cơ chế tài chính cho đổi mới sáng tạo. Thành phố cũng cần chủ động hơn về tổ chức bộ máy, chính sách tiền lương để thu hút nhân lực chất lượng cao.
Bộ Chính trị đã đồng ý cho TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Thành phố dự kiến hoàn tất dự thảo trong tháng 4, sau đó tổ chức các hội thảo, lấy ý kiến từ tháng 5 đến tháng 6 trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.
Theo Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường, thành phố không chỉ dừng ở bổ sung cơ chế đặc thù mà hướng tới luật hóa các chính sách ở mức cao nhất, đủ sức giải phóng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới.
TP HCM xác định ba nguyên tắc khi xây dựng luật. Thứ nhất, trao quyền tự chủ toàn diện theo phương châm “địa phương quyết – địa phương làm – địa phương chịu trách nhiệm”. Thứ hai, luật hóa các vấn đề thực tiễn chưa có hành lang pháp lý như quản lý không gian ngầm, tài sản công, đường sắt đô thị, phát triển trung tâm tài chính, thu hút nhân tài. Thứ ba, thể chế hóa các cơ chế đặc thù, biến lợi thế riêng của thành phố thành quy định pháp luật để phát huy hiệu quả.
Từ sáng sớm, mưa lớn trút xuống khu vực Nha Trang. Chỉ trong khoảng ba giờ, nhiều tuyến đường ở phường Bắc Nha Trang như Phạm Văn Đồng, Mai Xuân Thưởng, 2 Tháng 4... ngập từ 20 đến 50 cm.
Nhiều ôtô phải di chuyển chậm qua vùng ngập. Người đi xe máy dắt xe lên vỉa hè hoặc lội bộ để tránh chết máy.
Đặc biệt, đoạn đường 2 Tháng 4 giao với Điện Biên Phủ và Mai Xuân Thưởng ngập khoảng nửa mét. Chính quyền phải căng dây phong tỏa, không cho xe chạy qua. Một số người đậu xe trên vỉa hè chờ nước rút mới tiếp tục hành trình.
Mưa lớn cũng khiến nhiều cửa hàng kinh doanh quần áo bị động, xe máy của nhân viên ngập trong nước.
"Nước lút gần nửa bánh xe, tôi phải tắt máy dắt bộ hơn 15 phút mới vào được khu vực trung tâm", chị Diễm, sống trên đường Điện Biên Phủ, cho biết.
Đến 11h30, nước bắt đầu rút ở một số tuyến phố. Người dân dọn dẹp khu vực trước nhà, trong khi công nhân môi trường được huy động thu gom rác, khơi thông dòng chảy.
Theo người dân, đây là trận mưa lớn đầu mùa đầu tiên gây ngập trong năm. Mưa trút xuống dồn dập nhiều giờ liền khiến nhiều khu phố chìm trong nước. Mặc dù gần biển, khu vực này thường xảy ra tình trạng nước dâng khi mưa lớn và từng ngập sâu trong đợt lũ năm trước.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia cho hay ngày 31/5, Khánh Hòa có mưa to và dông, với lượng phổ biến 25-55 mm, có nơi trên 100 mm. Mưa dông xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh, nguy cơ ngập úng tại vùng trũng thấp, lũ quét trên các sông, suối, sạt lở đất. Mưa lớn giảm dần từ đêm nay.
Chiều 8-5, trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Văn Trường - Phó bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Văn, Nghệ An - cho hay xã đã phát thông báo trên hệ thống truyền thanh tới các thôn, xóm, khuyến cáo bà con không sử dụng cá chết trên kênh thủy lợi khi chưa rõ nguyên nhân.
Hai ngày qua, người dân xã Quỳnh Văn đi qua sông Nông Giang (kênh N13) bất ngờ thấy cá xuất hiện nhiều bất thường so với mọi ngày. Do mực nước khá thấp, người dân dễ dàng quan sát cá bơi lờ đờ dưới nước.
Có nhiều con cá nặng 2-3kg bơi chậm nên người dân mang chài, lưới ra kéo. Sau khi đánh bắt, nhiều người mang cá về dùng hoặc chia cho người thân, hàng xóm.
Một số người lo ngại hiện tượng cá nổi và chết bất thường có thể liên quan đến sự thay đổi môi trường nước.
"Khi thấy cá nổi nhiều, người dân mang chài, lưới ra kéo bắt cá. Có gia đình bắt được mấy tạ cá chỉ sau vài giờ kéo lưới. Cá nổi dày đặc trên mặt sông, cá nặng 1-3kg cũng xuất hiện rất nhiều", ông Trần Dũng, ngụ xã Quỳnh Văn, cho biết.
Theo ông Dũng, đây là lần đầu tiên địa phương ghi nhận hiện tượng cá nổi nhiều bất thường như vậy trên sông Nông Giang.
Sông Nông Giang bắt nguồn từ khu vực huyện Đô Lương (cũ). Tuyến sông này chủ yếu lấy nước từ sông Lam qua hệ thống bara Đô Lương, chảy vào sông Đào để phục vụ tưới tiêu, sản xuất nông nghiệp cho nhiều địa phương ở các huyện Yên Thành, Diễn Châu và Quỳnh Lưu (cũ).
Chủ tịch UBND xã Quỳnh Văn cho hay trước việc cá chết hàng loạt chưa rõ nguyên nhân trên kênh thủy lợi qua xã, địa phương đã cảnh báo và đề nghị người dân trong 3-5 ngày tới (trước ngày 12-5) không bắt cá, vớt cá để ăn hay chế biến thức ăn cho gia súc, gia cầm.
Các hộ chăn nuôi thủy hải sản không lấy nước vào ao để đảm bảo an toàn.
Xã Quỳnh Văn cũng kiến nghị Xí nghiệp thủy lợi Quỳnh Lưu nhanh chóng có biện pháp xử lý, khắc phục môi trường.
Trang thông tin của xã Hùng Châu (gồm các xã Diễn Lâm, Diễn Đoài, Diễn Yên, Diễn Trường, huyện Diễn Châu cũ) cũng phát đi khuyến cáo người dân không sử dụng, chế biến cá cho người, gia súc, gia cầm trước tình trạng các loài cá, tôm chết hàng loạt ở sông Đào.
Trước đó, ngày 6-5, Công ty cổ phần Cấp nước Yên Thành, Nghệ An đã tạm dừng lấy nguồn nước thô từ sông Lam dẫn về sông Đào cho đến khi nguồn nước ở kênh này đảm bảo chất lượng theo yêu cầu.
Tạm thời công ty sử dụng nguồn nước thô dự trữ tại hồ chứa nội bộ để xử lý và cung cấp nước sạch, đảm bảo lưu lượng và chất lượng cho khách hàng.
Hiện Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường Nghệ An đang lấy mẫu, phân tích và đánh giá chất lượng nước mặt sông Lam.
Tại buổi kiểm tra thực địa dự án đường 70, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu phải đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, coi đây là khâu then chốt quyết định tiến độ toàn dự án.
Theo ông Thắng, các cơ chế, chính sách phục vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cơ bản đã đầy đủ. Trường hợp còn vướng mắc, các sở ngành có trách nhiệm phối hợp tháo gỡ ngay; các địa phương được phép áp dụng linh hoạt các chính sách đã được TP ban hành.
"Không có lý do để kéo dài tiến độ. Nếu chậm giải phóng mặt bằng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giải ngân đầu tư công và hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội" - ông Thắng nói.
Chủ tịch Hà Nội cũng yêu cầu 3 phường, xã gồm Tây Mỗ, Xuân Phương, Sơn Đồng tập trung cao độ, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, hoàn thành dứt điểm công tác giải phóng mặt bằng trong quý 2-2026, thay vì kéo dài đến hết năm 2026.
Với các vị trí tái định cư còn vướng mắc, giao các sở ngành liên quan của Hà Nội khẩn trương rà soát, hoàn thiện thủ tục, sớm bố trí để phục vụ dự án.
Ngoài ra các nhà thầu phải tập trung nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công "có mặt bằng đến đâu làm đến đó", phấn đấu hoàn thành toàn bộ các hạng mục trong năm 2026.
Người đứng đầu UBND TP Hà Nội cũng yêu cầu các địa phương tăng cường tuyên truyền, vận động người dân đồng thuận, chia sẻ với dự án. Ngoài ra cần giải thích rõ các chính sách hiện hành, không để phát sinh kiến nghị vượt khung chính sách.
"Dự án hoàn thành sẽ tạo trục kết nối quan trọng, thúc đẩy phát triển đô thị, kinh tế - xã hội của khu vực. Vì vậy phải quyết tâm làm nhanh, làm dứt điểm, bảo đảm hiệu quả đầu tư" - ông Thắng yêu cầu.
Tại hiện trường kiểm tra dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 21B, Chủ tịch Hà Nội yêu cầu các đơn vị liên quan phải áp dụng đầy đủ các cơ chế, chính sách hiện hành trong quá trình triển khai dự án, với mục tiêu cao nhất là đảm bảo quyền lợi tốt nhất đối với nhân dân.
Ngoài ra các địa phương cần tăng cường công tác vận động, tạo sự đồng thuận để người dân cùng đồng hành trong quá trình chỉnh trang, nâng cấp tuyến đường.
Quốc lộ 21B là tuyến giao thông huyết mạch kết nối các xã phía nam thủ đô, nơi đang có tốc độ đô thị hóa nhanh, vì vậy Chủ tịch Hà Nội yêu cầu việc cải tạo phải được thực hiện theo hướng đồng bộ, bài bản.
Cụ thể, ngoài việc mở rộng mặt đường, cần kết hợp hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật như vỉa hè, hạ ngầm các công trình điện, viễn thông… nhằm đảm bảo mỹ quan đô thị và tránh tình trạng đào lên, làm lại nhiều lần gây lãng phí.
Ông Thắng cũng giao Sở Xây dựng phối hợp chặt chẽ với các địa phương liên quan để triển khai dự án một cách tổng thể, phù hợp với định hướng phát triển đô thị của khu vực. Trong đó, việc nâng cấp cần tính toán hợp lý về quy mô, tránh đầu tư dàn trải nhưng vẫn phải đảm bảo tính đồng bộ và lâu dài.
Về tiến độ, Chủ tịch Hà Nội yêu cầu các đơn vị tập trung cao độ để hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng trong tháng 6-2026. Sau đó các hạng mục xây lắp phải được triển khai nhanh chóng.
Dù việc thi công hạ ngầm có thể gặp nhiều khó khăn do phải đào đắp phức tạp, song TP vẫn khuyến khích đưa vào thực hiện ngay trong giai đoạn này để đảm bảo hiệu quả lâu dài.
