“Đó là điều khiến tôi bất ngờ nhất”, nam giáo viên tiếng Anh sống ở phường Long Biên nói.
Năm 2022, Ryan rời quê nhà London, Anh đến Hà Nội để trải nghiệm thành phố có bốn mùa rõ rệt. Tuy nhiên anh bị sốc ngay trong mùa hè đầu tiên.
Đầu tháng 4 trời vẫn mát mẻ nhưng vài ngày sau thành phố bước vào đợt nóng gay gắt. Sốc nhiệt, Ryan và những người bạn nước ngoài phải thay đổi thói quen sinh hoạt. Họ gần như cố thủ trong các trung tâm thương mại, quán cà phê hoặc ở nhà bật điều hòa để tránh nóng. Nhiều ngày liền anh không dám ra đường. “Đây là mùa làm người ta sợ hãi và cũng kiệt sức nhanh nhất”, Ryan nói.
Hè năm nay, trong đợt nắng nóng cao điểm cuối tháng 5, ở trường tiểu học nơi Ryan dạy, thời gian ngủ trưa của học sinh được kéo dài từ một lên hai giờ vì các em mệt hơn khi vận động. Quãng đường 6 km từ trường về nhà là thử thách lớn đối với anh. Vào giờ cao điểm, hơi nóng hắt lên từ mặt đường cùng khí thải phương tiện làm không khí ngột ngạt. Ryan kể, nhiều hôm anh phải ghé vào cửa hàng tiện lợi, hưởng ké điều hòa khoảng 10 phút để hạ nhiệt rồi mới tiếp tục đi tiếp.
Dù vậy, Ryan cho rằng mình vẫn may mắn vì ở Việt Nam, điều hòa phổ biến khắp nơi. “Tôi không thể tưởng tượng mình sẽ sống qua mùa hè Hà Nội thế nào nếu không có điều hòa”, chàng trai người Anh nói.
Với chàng trai Nigeria Godspromise Iveoghene Egbeji, dù đã quen với nền nhiệt độ cao ở châu Phi, mùa hè Hà Nội vẫn là một trải nghiệm đáng sợ. Anh kể ở quê nhà (bang Borno, Nigeria) nhiệt độ thường xuyên vượt 40 độ C nhưng độ ẩm không khí thấp, mồ hôi bốc hơi nhanh, cảm giác dễ chịu hơn. Trong khi đó, nắng nóng ở Hà Nội luôn đi kèm độ ẩm cao, khiến mồ hôi đọng lại trên cơ thể khiến anh luôn thấy bức bối, ngột ngạt.
Tuần trước, anh mua một chiếc áo khoác gắn quạt có sò lạnh thổi gió liên tục vào trong để làm mát khi ra đường. Anh cũng uống khoảng 3 lít nước mỗi ngày và hạn chế đi lại. “Mấy chục năm ở châu Phi tôi cũng chưa từng trải qua đợt nắng nào như tuần vừa qua. Cái nóng khiến tôi rất mệt mỏi, mất động lực và khó tập trung vào công việc”, Godspromise nói.
Đợt nắng nóng kéo dài từ 22 đến 27/5 khiến nhiều địa phương miền Bắc và Trung bộ đảo lộn cuộc sống. Tại trạm Láng, nhiệt độ ngày 26/5 đạt 41,1 độ C, tiệm cận mức kỷ lục 41,3 độ C của tháng 5/2019.
Nhà khoa học môi trường sức khỏe Sumeet Saksena, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Đông Tây (Mỹ), cho biết nhiều yếu tố kết hợp khiến Hà Nội giống như một “lò nung ngoài trời”.
Chuyên gia này đã có 16 năm nghiên cứu về ô nhiễm không khí, sức khỏe môi trường và tác động của quá trình đô thị hóa tại Hà Nội. Ông cho biết nguyên nhân chính là hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Quá trình đô thị hóa nhanh khiến cây xanh, ao hồ và không gian mở dần được thay thế bằng bê tông, gạch và nhựa đường. Vật liệu xây dựng hấp thụ nhiệt vào ban ngày rồi tỏa nhiệt trở lại, khiến khu vực nội đô nóng hơn vùng xung quanh. Đặc điểm địa lý và các luồng gió khô nóng cũng giữ nhiệt lại trên khu vực đồng bằng.
“Hơi nóng bị giữ lại giữa các tòa nhà cao tầng, khiến không khí trở nên đặc quánh”, ông Sumeet Saksena cho biết.
Theo chuyên gia, đặc điểm thời tiết này khiến cơ chế điều hòa nhiệt của cơ thể những người vừa chuyển đến từ các vùng khí hậu mát mẻ hơn như Ryan Barnett bị quá tải. Người nước ngoài mới đến Việt Nam có thể gặp tình trạng kiệt sức với các triệu chứng như chóng mặt, đau đầu và buồn nôn.
Karim Raof, 30 tuổi, người Malaysia, du học tại Hà Nội được 7 tháng. Đến từ quốc gia nhiệt đới, Karim từng nghĩ bản thân quen với thời tiết nóng nhưng mùa hè Hà Nội vẫn làm anh bất ngờ.
Karim kể, giữa trưa, khi nhiệt độ ngoài trời khoảng 40 độ C, chỉ cần đi bộ 5 phút, mồ hôi đã làm ướt áo. Ngay cả ban đêm, anh không thể ngủ dù đã bật quạt và điều hòa. Malaysia nóng quanh năm nhưng thường có gió, còn mùa hè Hà Nội độ ẩm cao, oi bức hơn.
Karim cho biết anh bất ngờ khi thấy nhiều người tận dụng nền nhiệt để chiên trứng hoặc phơi thịt. Anh học được nhiều kinh nghiệm chống nóng của người Việt. Khác với Malaysia thường mặc đồ thoáng mát, người dân Hà Nội che kín cơ thể khi ra đường để tránh nắng. “Tôi bắt đầu mang theo áo khoác hoặc đội mũ mỗi khi ra ngoài vào ban ngày giống họ”, Karim nói.
Nói về kinh nghiệm thích nghi với mùa hè Hà Nội, Sumeet Saksena cho biết người nước ngoài cần thay đổi cách sinh hoạt hằng ngày. Ông khuyên hạn chế vận động mạnh ngoài trời từ 10h đến 16h, thay vào sáng sớm hoặc chiều tối.
Bên cạnh nước lọc, cơ thể cũng cần được bổ sung các chất điện giải như natri và kali. Nước điện giải, nước dừa hoặc các loại nước dùng loãng, thanh đạm có thể giúp bù khoáng hiệu quả hơn.
Ông cũng khuyến khích mặc quần áo rộng, nhẹ và sáng màu để cơ thể tản nhiệt tốt hơn. Khi vừa từ ngoài trời nắng bước vào phòng, không nên hạ điều hòa xuống quá thấp. Cơ thể cần thời gian để thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ thay vì chuyển từ nóng sang lạnh đột ngột.
Cuộc trò chuyện của Tuổi Trẻ với bà Phạm Thị Quý Hiền, Giám đốc nhân sự Công ty cổ phần hàng tiêu dùng Masan, nghiên cứu sinh về nhân sự - trí tuệ nhân tạo, quanh câu chuyện lao động trẻ phải trang bị cho mình kỹ năng gì cũng như các tổ chức đang cần gì ở họ giữa bối cảnh hôm nay.
* Quan sát và nghiên cứu của bà cho rằng thay đổi lớn nhất ở lao động trẻ hiện nay so với thế hệ trước là gì?
- Các bạn trẻ ngày nay có mục tiêu rất rõ ràng khi tham gia tổ chức. Họ xác định mình muốn làm gì, mức lương bao nhiêu, đạt được gì từ đầu. Điều này khác với thế hệ trước khi nhiều người vào làm rồi mới từ từ học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và cống hiến theo thời gian.
Họ cũng phân định công việc rõ ràng, muốn biết cụ thể làm ở bộ phận nào, công việc gì, điều kiện làm việc và mô tả công việc thế nào, cả yêu cầu về sự minh bạch, rất khác thế hệ trước.
Tiếng Anh đã trở thành kỹ năng bắt buộc khi phần lớn các bạn có khả năng sử dụng và chủ động trang bị. Kỹ năng công nghệ của các bạn ấy tốt hơn, sử dụng máy tính và các công cụ rất nhanh. Hạn chế có chăng ở tinh thần phối hợp và hợp tác giữa các phòng ban, đội nhóm.
- Tổ chức cần họ có khả năng học nhanh, thích nghi nhanh, biết học hỏi từ sai lầm và tiến lên. Kỹ năng hợp tác rất quan trọng gồm làm việc nhóm và phối hợp giữa các phòng ban. Những bạn có trí tuệ cảm xúc (EQ) cao thường thích nghi tốt hơn, thành công nhanh hơn và phát triển bền vững hơn trong tổ chức.
Thực ra ngành nhân sự cũng cần thay đổi tư duy, không thể tiếp tục áp dụng hoàn toàn các mô hình cũ.
Đây là thời điểm để nhìn lại những nguyên tắc tuyển dụng truyền thống có còn phù hợp không. Ví dụ quan niệm chỉ tuyển người có kinh nghiệm hoặc cho rằng người làm nhân sự phải lớn tuổi mới đủ khả năng và trải nghiệm cần được thay đổi phù hợp với bối cảnh hiện nay.
* Công nghệ phát triển nhanh, đâu là việc lao động trẻ buộc phải làm nếu không muốn bị bỏ lại phía sau?
- Tôi mong các bạn trẻ cần lăn xả học hỏi, vì nếu chỉ làm đúng phần việc của mình sẽ khó đi nhanh trong sự nghiệp. Cũng cần tinh thần học hỏi liên tục và khả năng học tập suốt đời. Nhiều bạn thiếu sự tò mò, làm theo hướng dẫn mà ít đặt câu hỏi tại sao, có cách nào khác hay tìm giải pháp rồi quay lại trao đổi.
Kỹ năng rất quan trọng khác là khả năng "unlearn" và "relearn" tức bỏ đi tư duy cũ và học lại cái mới. Thái độ quan trọng hơn trình độ vẫn hoàn toàn đúng.
Có vị trí cần kinh nghiệm nhưng đôi khi lại ưu tiên tuyển người mới ra trường nếu thái độ phù hợp với văn hóa tổ chức bởi trình độ có thể đào tạo nhưng thái độ mới là yếu tố quyết định.
* Lời khuyên của bà với người mới đi làm trong giai đoạn hiện nay là gì?
- Các tổ chức lớn thường sẽ có những chương trình đào tạo nhân viên mới rồi sau đó từng phòng ban sẽ có thêm nhiều chương trình đào tạo chuyên sâu hơn. Nhưng việc đào tạo này tập trung vào mục tiêu phát triển nhân sự phù hợp nhu cầu chứ không thể đầu tư dàn trải.
Tôi đánh giá cao những bạn dám thừa nhận thất bại và cam kết quay lại bằng một giải pháp khác vì hoàn toàn có thể phát triển rất tốt so với việc khi bị góp ý lại xem mình là nạn nhân, giải thích lòng vòng, không nhận mà đổ lỗi cho người khác.
Hãy cho họ thấy khả năng học hỏi nhanh, thích nghi nhanh, liên tục cập nhật bản thân và thực thi những gì mình nói, nhất là với các bạn trẻ.
Có những người biết rất nhiều, nói rất hay nhưng không làm được trong khi tổ chức cần người thực hiện công việc thực tế. Và hãy ghi nhớ rằng dấn thân chưa bao giờ là thiệt nên đừng tính toán so đo quá.
Sét hay tia sét là hiện tượng phóng điện trong khí quyển giữa các đám mây và mặt đất hay giữa các đám mây mang các điện tích khác dấu. Hiện tượng này đôi khi còn xuất hiện trong các trận phun trào núi lửa hay trong các trận bão bụi hay bão cát…
Đáng nói, sóng xung kích của sấm sét đủ mạnh để có gây tổn hại đến tài sản và thương tích. Nếu nhẹ thì người bị sấm sét đánh gần có thể bị bầm tím dưới da, còn nếu bị đánh trực tiếp sẽ gặp phải các tình trạng nguy hiểm như thiếu máu não, mất trí nhớ, tổn thương cơ xương… hoặc nặng nhất là gây ra tử vong.
Thực tế, trên thế giới có không ít những câu chuyện tử vong thương tâm do sét đánh, một trong số đó là sự việc xảy ra vào năm 2023 tại Mỹ.
Theo New York Post đưa tin, một tia sét bất ngờ đánh xuống bãi biển ở bang Michoacán trong khi một số du khách cùng người dân địa phương đang thu dọn đồ đạc để rời đi trước khi một cơn bão lớn ập đến vào ngày 18/9.
Một đoạn video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy, tia sét đầu tiên đánh trúng vào một nữ du khách khiến cô ngã gục xuống bãi cát. Ngay sau đó, liên tiếp các tia sét khác đánh xuống và tiếp tục một người đàn ông khác. Nhiều du khách khác có mặt trên bãi biển cũng bỏ chạy vì sợ hãi.
Truyền thông địa phương đưa tin, nạn nhân nữ là Elvia de Jesus, 33 tuổi, một nữ du khách đến từ thành phố Guanajuato, trong khi nạn nhân nam là một người bán võng tên Felix Andres, cư trú tại thị trấn Colima gần đó.
Chính quyền thành phố Aquila cho biết, nữ du khách Elvia de Jesus đang trong kỳ nghỉ cùng chồng của cô, Roberto de Jesús. Cặp đôi vừa tắm biển lên và đang di chuyển về khu vực an toàn trước khi cơn bão ập đến thì bất ngờ nữ du khách bị sét đánh trúng.
Chồng của De Jesús đã thực hiện hô hấp nhân tạo và các nhân viên y tế cũng như sĩ quan hải quân đã đến để hỗ trợ nhưng nữ du khách đã tử vong. Trong khi đó, người đàn ông được đưa đến bệnh viện địa phương nhưng sau đó anh đã qua đời vì vết thương quá nặng.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), ít nhất 40 triệu vụ sét đánh xuống đất ở Mỹ mỗi năm. Tỉ lệ một người bị sét đánh là dưới 1 phần triệu và gần 90% số người sống sót.
Nhiều người cho rằng chỉ cần chăm chỉ tập thể dục, ăn uống lành mạnh, tránh thuốc lá và hạn chế rượu bia là có thể bảo vệ sức khỏe, trong đó có thận. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo việc tập luyện quá sức, không đúng thời điểm hoặc kết hợp với những thói quen sinh hoạt thiếu khoa học vẫn có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.
Câu chuyện của anh Hàn Lộc (tên nhân vật đã được thay đổi), 39 tuổi, sống tại Trung Quốc, là lời cảnh tỉnh cho những ai tin rằng "càng tập nhiều càng khỏe".
Theo người thân, anh Lộc có lối sống rất kỷ luật. Anh không hút thuốc, ít uống rượu bia, duy trì tập luyện thể thao thường xuyên và đặc biệt yêu thích bơi lội. Sau mỗi ngày làm việc căng thẳng, anh đều đến hồ bơi vào buổi tối để thư giãn, có hôm bơi liên tục hơn một giờ.
Thế nhưng, người đàn ông có thể trạng khỏe mạnh này bất ngờ phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch. Kết quả thăm khám cho thấy chức năng thận của anh đã suy giảm nghiêm trọng. Dù được các bác sĩ tích cực cấp cứu, anh vẫn không qua khỏi do biến chứng của suy thận cấp.
Sự ra đi đột ngột của anh khiến gia đình bàng hoàng. Người vợ không thể lý giải vì sao một người luôn duy trì lối sống lành mạnh, chăm chỉ tập luyện như chồng mình lại mắc căn bệnh nguy hiểm đến vậy.
Sau khi đánh giá tình trạng sức khỏe, bác sĩ cho biết vấn đề không nằm ở bản thân môn bơi lội. Ngược lại, bơi là một hình thức vận động tốt cho tim mạch, hô hấp và cơ bắp nếu được thực hiện đúng cách. Tuy nhiên, việc ép cơ thể vận động cường độ cao trong lúc đang kiệt sức, thiếu năng lượng hoặc thiếu nước có thể tạo ra những áp lực lớn lên nhiều cơ quan, trong đó có thận.
Theo các bác sĩ, sau một ngày làm việc căng thẳng, cơ thể cần có thời gian để phục hồi. Nếu tiếp tục tập luyện với cường độ cao khi bụng đói, cơ thể mệt mỏi hoặc đang thiếu nước, nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe sẽ tăng lên.
Khi vận động cường độ cao, cơ bắp hoạt động liên tục sẽ tạo ra nhiều sản phẩm chuyển hóa. Nếu tập luyện quá sức, đặc biệt trong tình trạng mất nước, người tập có nguy cơ gặp hội chứng tiêu cơ vân - tình trạng các tế bào cơ bị tổn thương và giải phóng myoglobin vào máu.
Khi nồng độ myoglobin trong máu tăng cao, chất này có thể gây tắc nghẽn các ống thận, làm tăng nguy cơ tổn thương thận cấp, nhất là ở những người có yếu tố nguy cơ tiềm ẩn.
Bên cạnh đó, việc ngâm mình hoặc bơi trong nước lạnh ngay sau khi cơ thể đang nóng và mệt cũng có thể khiến tuần hoàn thay đổi đột ngột. Đối với người khỏe mạnh, cơ thể thường có khả năng thích nghi. Tuy nhiên, nếu kết hợp với tình trạng tập luyện quá sức, mất nước hoặc thể trạng suy giảm, nguy cơ xảy ra biến cố sức khỏe sẽ cao hơn.
Theo bác sĩ, sai lầm của nhiều người là cho rằng càng tập luyện nhiều thì càng tốt cho sức khỏe. Trên thực tế, việc tập luyện chỉ mang lại lợi ích khi phù hợp với thể trạng, cường độ hợp lý và đi kèm thời gian nghỉ ngơi đầy đủ để cơ thể phục hồi.
Không chỉ việc tập luyện, các thói quen sinh hoạt kéo dài cũng có thể góp phần khiến chức năng thận suy giảm.
Trước khi nhập viện, anh Lộc từng duy trì chế độ ăn nhiều đạm để tăng cơ. Anh sử dụng thêm các sản phẩm bổ sung protein với mong muốn cải thiện vóc dáng. Tuy nhiên, việc nạp quá nhiều protein trong thời gian dài, đặc biệt ở những người đã có vấn đề về thận, có thể làm tăng gánh nặng lọc của cơ quan này.
Bên cạnh đó, anh cũng có thói quen uống ít nước vì lo sợ ảnh hưởng đến vóc dáng. Đây là một quan niệm sai lầm phổ biến. Khi cơ thể thiếu nước, nước tiểu trở nên cô đặc hơn, khả năng đào thải chất cặn bã của thận cũng bị ảnh hưởng.
Một yếu tố khác là thói quen thức khuya kéo dài. Do áp lực công việc, anh thường xuyên ngủ muộn, thậm chí có những ngày chỉ nghỉ ngơi trong thời gian ngắn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng giấc ngủ kém chất lượng có liên quan đến nguy cơ suy giảm chức năng thận.
Đáng chú ý, khi xuất hiện đau nhức cơ thể sau những buổi tập nặng, anh từng tự sử dụng thuốc giảm đau mà không tham khảo ý kiến bác sĩ. Một số loại thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID) nếu dùng không đúng cách, đặc biệt trong tình trạng mất nước hoặc có bệnh nền, có thể ảnh hưởng xấu đến thận.
Bơi trong thời gian dài, đều đặn giúp cải thiện sức bền của tim mạch, xây dựng sức mạnh cơ bắp và đốt cháy calo bền vững. Ngoài ra, bơi lội trong thời gian dài giúp cơ thể sử dụng oxy hiệu quả, nâng cao khả năng hiếu khí.
Với người mới bắt đầu:
- Bắt đầu với khoảng cách ngắn để tăng cường sức bền.
- Bơi 400 mét liên tục với tốc độ vừa phải.
- Cứ sau 100 m, tăng nhẹ tốc độ thêm 25 m, sau đó quay lại tốc độ ổn định.
Mức độ trung bình đến nâng cao:
- Bơi 800 mét liên tục với tốc độ vừa phải.
- Cứ sau 200m, tăng tốc độ lên một chút trong 50m, sau đó quay lại tốc độ ổn định.
