Thận là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể, đảm nhận nhiệm vụ lọc máu, đào thải chất thải, cân bằng nước và điện giải, đồng thời tham gia điều hòa huyết áp và sản xuất một số hormone thiết yếu.
Theo các chuyên gia, dù không thể đánh giá chính xác chức năng thận chỉ bằng cảm nhận chủ quan, một số dấu hiệu dưới đây có thể phần nào phản ánh thận đang hoạt động tốt.
Hơi thở không có mùi lạ vào buổi sáng
Nhiều người cho rằng hơi thở có mùi chỉ liên quan đến vệ sinh răng miệng hoặc các bệnh lý tiêu hóa. Tuy nhiên, thận cũng đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ các chất thải chứa nitơ như urê ra khỏi máu.
Khi chức năng thận suy giảm, các chất này có thể tích tụ trong cơ thể và chuyển hóa thành amoniac, khiến hơi thở xuất hiện mùi khai hoặc mùi tanh đặc trưng.
Ngược lại, nếu thức dậy vào buổi sáng với hơi thở bình thường, không có vị kim loại trong miệng hay cảm giác khô miệng kéo dài, đây có thể là một tín hiệu tích cực cho thấy quá trình đào thải chất thải của cơ thể vẫn đang diễn ra hiệu quả. Tuy nhiên, nguyên dấu hiệu này là không đủ để đánh giá chức năng thận.
Các chuyên gia lưu ý, hơi thở hôi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau nên không thể dùng dấu hiệu này để chẩn đoán bệnh thận. Tuy nhiên, những thay đổi bất thường kéo dài cũng không nên bị bỏ qua.
Cơ thể ít mệt mỏi, duy trì năng lượng trong ngày
Sau một đêm ngủ đủ giấc, nhiều người thức dậy với cảm giác tỉnh táo, làm việc cả ngày mà không bị kiệt sức. Điều này không chỉ liên quan đến chất lượng giấc ngủ mà còn phản ánh hoạt động của nhiều cơ quan trong cơ thể, trong đó có thận.
Theo WebMD, thận sản xuất hormone erythropoietin (EPO), có nhiệm vụ kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Hồng cầu giúp vận chuyển oxy đến các cơ quan và mô.
Khi chức năng thận suy giảm, quá trình sản xuất EPO có thể bị ảnh hưởng, làm giảm số lượng hồng cầu, dẫn tới thiếu máu. Người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt hoặc giảm khả năng tập trung dù không làm việc quá sức.
Vì vậy, việc duy trì được mức năng lượng ổn định trong ngày cũng có thể là một trong những dấu hiệu gián tiếp cho thấy chức năng thận chưa bị ảnh hưởng đáng kể.
Làn da đủ ẩm, ít khô ráp
Sức khỏe làn da cũng có mối liên hệ nhất định với chức năng thận.
Thận khỏe mạnh giúp duy trì cân bằng nước, điện giải và khoáng chất trong cơ thể. Khi cơ chế này vận hành tốt, làn da thường giữ được độ ẩm tự nhiên, ít bong tróc và khô ráp hơn.
Ngược lại, ở những người mắc bệnh thận mạn tính, tình trạng da khô, ngứa kéo dài khá phổ biến. Nguyên nhân là do rối loạn cân bằng khoáng chất, giảm khả năng đào thải độc tố và thay đổi hoạt động của tuyến mồ hôi.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng làn da đẹp không đồng nghĩa chắc chắn với việc thận khỏe mạnh. Nhiều yếu tố khác như tuổi tác, môi trường sống, chế độ ăn uống hay chăm sóc da cũng ảnh hưởng đáng kể đến tình trạng da.
Thức dậy với khuôn mặt ít sưng phù
Sau một đêm ngủ, khuôn mặt thường là nơi dễ phản ánh tình trạng giữ nước của cơ thể.
Nếu buổi sáng thức dậy với khuôn mặt tươi tỉnh, mí mắt không sưng húp và các đường nét trên gương mặt không bị phù nề bất thường, đây có thể là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang điều hòa dịch và đào thải nước hiệu quả.
Trong khi đó, chức năng thận suy giảm có thể khiến cơ thể giữ lại muối và nước, dẫn tới tình trạng phù mặt, phù mí mắt hoặc phù chân tay.
Dù vậy, phù mặt buổi sáng không phải lúc nào cũng liên quan đến bệnh thận. Thiếu ngủ, ăn quá mặn, dị ứng hoặc một số bệnh lý khác cũng có thể gây ra hiện tượng tương tự.
Làm gì để bảo vệ thận?
Các chuyên gia khuyến cáo, dù xuất hiện những dấu hiệu kể trên, mọi người vẫn nên kiểm tra sức khỏe định kỳ bởi nhiều bệnh lý thận diễn tiến âm thầm trong thời gian dài mà không gây triệu chứng rõ rệt.
Để duy trì chức năng thận khỏe mạnh, mỗi người nên:
– Uống đủ khoảng 1,5-2 lít nước mỗi ngày, tùy thể trạng và mức độ vận động.
– Hạn chế ăn quá mặn, giảm thực phẩm chế biến sẵn.
– Kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết.
– Duy trì cân nặng hợp lý.
– Tập thể dục thường xuyên.
– Không tự ý lạm dụng thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Theo các chuyên gia y tế, việc phát hiện sớm các bất thường ở thận thông qua xét nghiệm máu, nước tiểu và khám sức khỏe định kỳ vẫn là cách hiệu quả nhất để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm liên quan đến cơ quan này.
Bệnh viện Lý Gia ở thành phố Đài Trung, Đài Loan, Trung Quốc, mới đây tiếp nhận một ca ung thư đại trực tràng hy hữu, theo Next Apple News ngày 10/4. Bệnh nhân là một phụ nữ ngoài 60 tuổi, sụt 10 kg chỉ trong vòng 3 tháng. Ban đầu, bà ngỡ giảm cân thành công nên phấn khởi. Tuy nhiên sau đó, bà bắt đầu thấy bụng chướng đau, đi ngoài liên tục và phân không thành khuôn nên đến bệnh viện nội soi đại tràng.
Bác sĩ Lại Đại Phong, chuyên khoa Gan mật và Tiêu hóa, cho biết kết quả nội soi đại tràng cho thấy cách cửa hậu môn 50 cm có một khối u lớn. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng rối loạn tiêu hóa và sụt cân nghiêm trọng của bà.
Bác sĩ cho hay mặc dù cơ quan y tế đã triển khai chương trình tầm soát miễn phí bằng xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FIT) định kỳ 2 năm một lần, tháng nào bệnh viện cũng ghi nhận các ca mắc mới. Đặc biệt, người cao tuổi thường có tâm lý chịu đựng, ít có thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ, dẫn đến việc chỉ đi khám khi cơ thể đã xuất hiện các triệu chứng đau đớn, làm mất đi "giai đoạn vàng" trong điều trị.
Ung thư đại trực tràng là căn bệnh có số ca mắc mới đứng thứ hai trong danh sách 10 loại ung thư phổ biến nhất, chỉ sau ung thư phổi. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm ngay từ giai đoạn khởi đầu hoặc giai đoạn 1, tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân có thể lên tới hơn 90%.
Theo bác sĩ Lại, các nhóm có nguy cơ cao là những người có thói quen ăn đồ nướng, thực phẩm nhiều dầu mỡ, lười ăn rau quả hoặc có người thân trong gia đình từng mắc ung thư đại trực tràng. Ở giai đoạn đầu, ung thư đại trực tràng thường không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chủ quan cho rằng đau bụng hay thay đổi thói quen đi vệ sinh chỉ là khó tiêu tạm thời hoặc ngộ độc thực phẩm mà không biết đó là hồi chuông cảnh báo sớm của ung thư.
Do các triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng, nhiều người vẫn lầm tưởng đau bụng hay rối loạn tiêu hóa chỉ là ngộ độc thực phẩm nhẹ mà không biết đó là dấu hiệu cảnh báo ung thư. Các chuyên gia cảnh báo nếu xuất hiện các dấu hiệu như thói quen đại tiện thay đổi, phân có máu hoặc chất nhầy, phân mỏng dẹt, cảm giác đi ngoài không sạch, đau chướng bụng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân kéo dài trên hai tuần, người dân cần lập tức đi kiểm tra để có cơ hội điều trị kịp thời.
Các chuyên gia nội tiết tại Mỹ khẳng định dù bạn có mắc tiểu đường hay không, trái cây hay tinh bột không phải là "kẻ thù" nếu biết ăn đúng cách. Chìa khóa để duy trì chỉ số đường huyết ổn định không phải kiêng khem cực đoan mà do liều lượng, sự kết hợp thực phẩm và thời điểm ăn.
Trái cây có thực sự là "kẻ thù" của đường huyết?
Bà Kaitlin Hippley, chuyên gia dinh dưỡng kiêm chuyên gia giáo dục chăm sóc bệnh nhân tiểu đường, cho biết lầm tưởng phổ biến nhất mà bà thường gặp là quan niệm trái cây "chứa quá nhiều đường" nên cần phải loại bỏ hoàn toàn khỏi thực đơn.
Thực tế, trái cây nguyên quả rất giàu chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa. "Chính những thành phần này giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu", bà Hippley giải thích.
Một phân tích tổng hợp từ 19 thử nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên cho thấy ăn trái cây tươi hoặc khô đều giúp người bị tiểu đường giảm đường huyết lúc đói. Do đó, bà Hippley khuyên thay vì đoạn tuyệt với nguồn dinh dưỡng này, hãy ăn với lượng vừa phải và kết hợp protein hoặc chất béo lành mạnh.
Ví dụ, một quả táo ăn kèm bơ đậu phộng. Một chén quả mọng (dâu tây, việt quất) ăn cùng sữa chua Hy Lạp. Một ít nho khô kết hợp với hạt hạnh nhân.
Có nhất thiết phải cắt bỏ tinh bột và đồ ngọt?
Bà Erin Palinski-Wade, một chuyên gia về bệnh tiểu đường, khuyên không cần theo đuổi chế độ ăn "Low-carb" (ít tinh bột) hoặc "No-carb" (không tinh bột) để kiểm soát đường huyết. Điều quan trọng là ở loại tinh bột và khối lượng nạp vào cơ thể.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn các loại carbohydrate giàu chất xơ, ít chế biến, với khẩu phần hợp lý như đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây. Khi ăn nên kết hợp với protein, chất béo tốt. Vận động nhẹ sau bữa ăn để làm chậm quá trình tăng đường huyết đột ngột.
Cơ thể được nạp đủ chất xơ sẽ kiểm soát đường, có lợi cho việc quản lý cân nặng, hệ tiêu hóa và sức khỏe tim mạch. Người trưởng thành nên bổ sung 22 đến 34 g chất xơ mỗi ngày.
Bà Hippley cũng cảnh báo về các thực phẩm đóng gói dán nhãn "không đường" (sugar-free). Những sản phẩm này vẫn có thể chứa các loại carbohydrate khác gây tăng đường huyết. Người dùng cần kiểm tra kỹ mục "Tổng lượng carbohydrate" (Total carbohydrate) trên nhãn dinh dưỡng.
Riêng đồ ngọt không cấm kỵ tuyệt đối. "Quản lý đường huyết là câu chuyện của sự cân bằng, không phải sự hạn chế khắt khe", bà Hippley nói. Chỉ cần chú ý tần suất, khẩu phần và sự cân bằng tổng thể của bữa ăn, bạn vẫn có thể thưởng thức món tráng miệng trong kế hoạch kiểm soát đường huyết của mình.
Những "tuyệt chiêu" ổn định đường huyết ngoài ăn uống
Bên cạnh thực đơn, các chuyên gia gợi ý thêm những chiến lược lối sống hiệu quả để giữ chỉ số đường huyết ở mức an toàn:
Uống đủ nước và đi bộ ngắn sau ăn: Bà Hippley cho rằng nước giúp làm loãng lượng đường trong máu. Trong khi đó, các nghiên cứu cho thấy 10 phút đi bộ sau bữa ăn có thể giúp ổn định đường huyết hiệu quả.
Ưu tiên quả bơ và các loại đậu: Bà Palinski-Wade gợi ý thêm bơ vào chế độ ăn vì chúng giàu chất xơ và chất béo tốt, giúp ổn định đường huyết và giảm nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Các loại đậu (đậu lăng, đậu nành, đậu gà...) cũng là nguồn cung cấp chất xơ và tinh bột tiêu hóa chậm lý tưởng.
Ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng: Đây là hai yếu tố then chốt. Thiếu ngủ kinh niên hoặc căng thẳng kéo dài sẽ gây rối loạn hormone, dẫn đến đường huyết tăng cao.
Trứng từng bị cho là không tốt cho tim mạch vì chứa nhiều cholesterol, nhưng các nghiên cứu gần đây cho thấy ăn trứng ở mức vừa phải không làm tăng LDL hay nguy cơ bệnh tim.
Nhờ giá trị dinh dưỡng cao, trứng còn hỗ trợ cơ bắp, tăng cảm giác no và kiểm soát cân nặng. Đáng chú ý, một nghiên cứu mới đây còn cho thấy mối liên hệ của trứng với việc làm giảm nguy cơ mắc Alzheimer, theo Medical News Today (Anh).
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ Nghiên cứu Sức khỏe Adventist 2 (AHS-2) và đối chiếu với hồ sơ bảo hiểm y tế Medicare (Mỹ), có hơn 39.400 người đủ điều kiện được đưa vào phân tích.
Dựa trên thói quen ăn uống do người tham gia tự khai và dữ liệu chẩn đoán bệnh từ Medicare, các nhà nghiên cứu nhận thấy:
Nghiên cứu này không chứng minh rằng ăn trứng giúp phòng tránh hoàn toàn bệnh Alzheimer, nhưng các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng trứng có thể bảo vệ não nhờ các dưỡng chất đặc thù, gồm:
Những dưỡng chất vừa nêu có thể giúp duy trì tính toàn vẹn của các khớp thần kinh, giảm viêm và stress oxy hóa, từ đó hỗ trợ khả năng nhận thức.
Tác giả chính của nghiên cứu, tiến sĩ Jisoo Oh, Phó giáo sư dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng, Đại học Loma Linda (Mỹ), cho biết không nên xem trứng là “giải pháp thần kỳ” mà cần kết hợp lối sống lành mạnh với chế độ ăn cân bằng gồm rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu dinh dưỡng.
Cần lưu ý rằng trứng không phải thực phẩm “ăn bao nhiêu cũng được”. Chúng vẫn chứa chất béo bão hòa và cholesterol. Ở những người nhạy cảm với cholesterol trong thực phẩm, lòng đỏ trứng có thể làm tăng LDL, đặc biệt nếu đã có nguy cơ tim mạch cao.
Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) cũng cho biết người không mắc bệnh tim có thể ăn khoảng 1 quả trứng/ngày, nhưng nên hạn chế nếu có cholesterol cao hoặc nguy cơ tim mạch.
Do đó, việc có nên ăn nhiều trứng hơn hay không phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe cá nhân và tổng thể chế độ ăn. Với những người ăn chay hoặc hạn chế thực phẩm động vật, vẫn có thể bổ sung các dưỡng chất bảo vệ não từ nguồn khác như:
Choline: Từ đậu nành, đậu thận, quinoa, cải Brussels.
Omega-3 và B12: Có thể bổ sung qua thực phẩm chức năng theo tư vấn y tế.
