Lanre Dokun, bác sĩ tâm thần ở New York, cho biết ông gặp không ít bệnh nhân trẻ xem tiền bạc như một nỗi ám ảnh dai dẳng. Với người lớn tuổi, nỗi ám ảnh này thường gắn với biến cố cụ thể như mất việc hoặc chi phí chữa bệnh tăng cao. Nhưng ở nhóm trẻ hơn, Dokun nhận thấy tiền bạc đã trở thành “yếu tố gây căng thẳng mạn tính” với họ.
Tại Mỹ, Gen Z (cách gọi những người sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012) đang dần được xem là thế hệ sớm ý thức về tiền bạc và cũng rất thận trọng trong chi tiêu. Khảo sát của tập đoàn dịch vụ tài chính đa quốc gia Charles Schwab năm 2024 cho thấy độ tuổi trung bình bắt đầu tiết kiệm của Gen Z là 18, sớm hơn nhiều so với thế hệ trước. Gần một nửa những người tham gia khảo sát cho biết họ đã bắt đầu đầu tư trước tuổi 20.
Một nghiên cứu của Viện Công ty Đầu tư (ICI), một hãng tư vấn toàn cầu có trụ sở chính ở Washington và hai văn phòng tại London cùng Brussels, cũng cho thấy các hộ gia đình Gen Z có mức đóng góp tài sản vào tài khoản hưu trí nhiều gấp ba so với thế hệ trước đây, nếu xét ở cùng độ tuổi và điều chỉnh theo lạm phát.
Joelle Remy, một nhà tư vấn tài chính ở Chicago, chứng kiến nhiều người trẻ tính toán rất sớm cho từng bước học tập và nghề nghiệp. Có người tìm cách lấy thêm tín chỉ từ bậc phổ thông để tốt nghiệp đại học sớm hơn, qua đó giảm chi phí cho học tập. Có trường hợp còn đi làm từ năm 16 tuổi và dành dụm cho bậc cao học. Một số khách hàng Gen Z của bà tích lũy được khoản tiền lớn hơn cả thế hệ sinh năm 1981-1996 nếu xét ở cùng độ tuổi.
Điều này có vẻ mâu thuẫn với định kiến lâu nay về Gen Z như một thế hệ “Peter Pan” mãi không chịu lớn: chần chừ dọn ra ở riêng, kết hôn muộn, trì hoãn mua nhà và chậm bước vào những cột mốc trưởng thành truyền thống.
Tuy nhiên, cách thế hệ này tại Mỹ “chậm lớn” có thể là sự chuẩn bị kỹ lưỡng và thận trọng hơn cho tương lai. Nhiều người trẻ tại Mỹ có lẽ đang cảm thấy bất an nhiều hơn thế hệ đi trước vì cảm thấy tương lai nhiều bất trắc.
Gen Z tại Mỹ trưởng thành đúng lúc chi phí cho các mục tiêu cơ bản của đời sống tăng vọt. Giá nhà ở cao, đặc biệt tại các thành phố lớn và chi phí nuôi con tăng liên tục trong nhiều năm. Những điểm tựa mà các thế hệ trước từng quen thuộc như việc làm ổn định hay lương hưu ngày càng hiếm. Với nhiều người trẻ, giấc mơ về một căn nhà, gia đình nhỏ hay cuộc sống đủ đầy ngày càng xa vời.
Michael Tenam, 23 tuổi, làm việc trong ngành công nghệ thông tin tại Brooklyn, là một trường hợp điển hình. Dù có thu nhập khoảng 90.000 USD mỗi năm, anh vẫn sống cùng bố mẹ, vừa trả dần nợ học phí, vừa cân nhắc liệu vài năm nữa có đủ điều kiện thuê chỗ ở riêng hay không.
Việc sở hữu nhà riêng với Tenam “dường như là điều không thể”. Hầu hết bạn bè của anh cũng trong hoàn cảnh tương tự, nên chuyện sống cùng gia đình không còn gây xấu hổ như xưa.
Shannon E. Cavanagh, nhà xã hội học tại Đại học Texas ở Austin, cho biết bà từng thấy khá lạ khi một nghiên cứu sinh lại trích cả phần tiền trợ cấp ít ỏi để dành cho những năm tháng xế chiều. Cavanagh cho biết hồi ở cùng độ tuổi như vậy, bà vẫn tin tưởng hệ thống an sinh xã hội sẽ bảo vệ mình, còn cơ hội tìm việc thì luôn rộng mở, không cần nghĩ đến dành dụm cho mai sau.
Sự thận trọng về tài chính của Gen Z không hoàn toàn tiêu cực. Nhà tư vấn tài chính Joelle Remy cho rằng kỷ luật có thể đem lại cảm giác chủ động hơn trong cuộc sống. Tuy nhiên, điều mâu thuẫn là Gen Z giờ đây có kỷ luật tài chính mà chưa chắc cảm thấy tự do.
Họ uống ít rượu hơn, ít quan hệ tình cảm hơn và thường tránh các lựa chọn nhiều rủi ro. Theo chuyên gia Cavanagh, có quá nhiều niềm vui của tuổi trẻ bị “gác lại” trong đời sống người trẻ Mỹ.
Tất nhiên, không phải Gen Z nào cũng có điều kiện tích cóp, nhiều người đơn giản không còn khoản dư nào để cất giữ.
Khảo sát được Northwestern Mutual, công ty tài chính và bảo hiểm ở bang Wisconsin, công bố trong tháng 3 cho thấy gần 1/3 người Mỹ ở độ tuổi 18-29 đang cân nhắc hoặc đã bỏ tiền vào các trò cá cược may rủi. 80% trong nhóm này, tỷ lệ cao nhất trong các thế hệ, cho biết họ làm như vậy vì cảm thấy tình hình tài chính bản thân đang tụt lại quá xa so với mặt bằng chung và “liều thì mới ăn nhiều”.
Một bộ phận khác lại có thái độ mà theo Rebecca Palmer, người đứng đầu bộ phận tư vấn tài chính tại Fruitful, công ty chuyên về lập kế hoạch tài chính cho nhóm khách 20-40 tuổi, gọi là “chủ nghĩa hư vô tài chính”. Những người này thậm chí đã từ bỏ niềm tin rằng việc kiên trì tiết kiệm sẽ giúp họ đạt được mục tiêu cuộc đời như mua nhà hay có cuộc sống ổn định.
Các chuyên gia cho rằng Gen Z vẫn có thể thay đổi góc nhìn sang hướng lạc quan hơn trong tương lai. Daryl Fairweather, chuyên gia kinh tế của công ty bất động sản Redfin, dự báo cơ hội sở hữu nhà sẽ trở nên dễ dàng hơn với người Mỹ vào năm 2035, khi nhiều người thuộc Gen Z bước vào nửa cuối nhóm tuổi 30 và nguồn cung nhà nhiều hơn.
"Khoảng một tuần sau cuộc bầu cử, Tổng thống và tôi gọi điện cho nhau, trao đổi về một số vấn đề", bà Karoline Leavitt nói tại sự kiện của tổ chức bảo thủ Turning Point USA ở Đại học George Washington tối 2/4, kề khoảnh khắc được ông Donald Trump chọn làm phát ngôn viên Nhà Trắng cho nhiệm kỳ hai.
"Đó có lẽ là thông báo giản đơn nhất. Ông ấy đột nhiên nói 'nhân tiện, cô biết mình sẽ làm phát ngôn viên chứ?'", Leavitt kể. "'Tôi đáp lại 'vâng, được thôi', rồi tiếp tục quay lại câu chuyện trước đó. Thế là tôi có công việc này. Không hình thức hay phô trương gì cả, chỉ vậy thôi, đúng phong cách ông Trump".
Leavitt cho biết bà tham gia chiến dịch tranh cử năm 2024 của ông Trump, sau khi thất bại trong cuộc đua vào nghị viện bang New Hampshire. Bà là người phát ngôn cho chiến dịch, rồi trở thành đại diện truyền thông cho Nhà Trắng.
"Thực sự không có quy trình nào cả", bà Leavitt nói. "Tôi chỉ nghĩ hy vọng mình sẽ có một công việc. Tôi còn không biết mình có được nhận hay không".
Leavitt sinh năm 1997 tại Atkinson, bang New Hampshire. Ở tuổi 27, cô trở thành thư ký báo chí Nhà Trắng trẻ nhất trong lịch sử Mỹ. Khi thông báo bổ nhiệm Leavitt tháng 11/2024, ông Trump ca ngợi cô là người "thông minh, cứng rắn và sẽ thể hiện xuất sắc trên bục phát biểu".
Leavitt được biết đến là người rất trung thành với Tổng thống Trump, luôn sát cánh cùng ông suốt chiến dịch vận động trên khắp nước Mỹ. Cô thậm chí quay trở lại làm việc chỉ 4 ngày sau khi sinh con trai đầu lòng, khi ông Trump thoát chết trong vụ ám sát hụt ở Pennsylvania hồi tháng 7/2024. Cô đang mang thai một bé gái và dự sinh vào tháng 5.
"Để tuân thủ nguyên tắc an toàn hàng hải và tránh nguy cơ va phải thủy lôi, tất cả tàu thuyền dự định đi qua eo biển Hormuz cần sử dụng lộ trình thay thế khi lưu thông", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm nay ra thông báo.
IRGC cũng công bố các hướng dẫn về lộ trình ra vào eo biển, thay thế luồng chính qua tuyến hàng hải huyết mạch này.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược hẹp, có nơi chỉ rộng khoảng 33-38 km. Trước đây, luồng chính cho tàu chở dầu đi lại chỉ rộng khoảng 3 km, nằm giữa vịnh Ba Tư và vịnh Oman.
Hồi cuối tháng 3, IRGC đã cho phép một số tàu hàng, tàu dầu đi qua Hormuz dưới sự hướng dẫn, hộ tống của họ theo lộ trình đi qua lãnh hải Iran quanh đảo Larak, thay vì theo luồng chính của eo biển.
Việc Iran mở lại eo biển Hormuz được tiến hành sau thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được với Mỹ vào đêm 7/4, rạng sáng 8/4, chỉ vài giờ trước khi tối hậu thư mà Tổng thống Donald Trump đưa ra cho Tehran hết hạn. Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số "biện pháp kỹ thuật".
Iran nói với các bên trung gian đàm phán rằng họ sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày. Theo công ty cung cấp và phân tích dữ liệu S&P Global Market Intelligence, chỉ 4 tàu được phép đi qua eo biển Hormuz hôm 8/4 sau khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố, con số thấp nhất từ đầu tháng và giảm mạnh so với hơn 100 tàu mỗi ngày trước khi chiến sự nổ ra.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng cho biết Iran yêu cầu các tàu phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước của tàu và bao gồm phí quá cảnh cơ bản, phí hộ tống an ninh và phí xử lý hành chính.
Các nhà khai thác vận tải biển cho biết mức phí thường được ấn định trước khoảng một tuần. Theo các bên môi giới và chủ tàu, khoản thanh toán có thể lên tới 2 triệu USD đối với một siêu tàu chở dầu có sức chứa khoảng hai triệu thùng.
Quan chức từ các nước Arab vùng Vịnh phản đối việc thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải qua các khu vực như eo biển Hormuz.
Luật hàng hải quốc tế không cho phép chính phủ các nước thu phí đối với việc đi lại qua các tuyến đường biển tự nhiên như eo biển Hormuz, eo biển Manche, Gibraltar và Malacca.
Các nhà sản xuất năng lượng vùng Vịnh kiên quyết phản đối bất kỳ thỏa thuận nào yêu cầu phải trả tiền cho Iran. Những bên trung gian hòa giải dự đoán yêu cầu của Iran sẽ làm phức tạp thêm các cuộc đàm phán trong những tuần tới nhằm hướng tới lệnh ngừng bắn lâu dài.
Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để phản ứng với việc Israel tiếp tục tấn công vào Lebanon, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn.
Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran không bao gồm vấn đề Lebanon. Ông cảnh báo Tehran nên giữ lời hứa mở cửa eo biển Hormuz cho các tàu dầu lưu thông. "Thẳng thắn mà nói, nếu phá vỡ thỏa thuận, họ sẽ phải gánh những hậu quả nghiêm trọng", ông nói.
Huyền Lê (Theo AFP, Wall Street Journal, NY Times)
Trang tin Army Recognition hôm 16.5 dẫn nội dung tài liệu Kế hoạch đóng tàu tháng 5.2026 của Hải quân Mỹ cho thấy lực lượng này đang cải tổ chương trình tàu khu trục lớp Zumwalt từng gây nhiều tranh cãi để trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược tác chiến hải quân tương lai của Mỹ.
Thông qua việc tích hợp hệ thống vũ khí tấn công nhanh phi hạt nhân (CPS), tức vũ khí bội siêu thanh, các tàu USS Zumwalt, USS Michael Monsoor và USS Lyndon B. Johnson sẽ được trang bị năng lực tấn công bội siêu thanh tầm xa trên mặt nước.
Động thái này được cho sẽ tiến tới tăng cường khả năng răn đe trên biển, tấn công thọc sâu và tác chiến phân tán của hạm đội Mỹ tại những vùng biển cạnh tranh chiến lược như Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Vụ phóng thử CPS đầu tiên cho tàu USS Zumwalt được dự kiến sẽ thực hiện năm sau. Nếu thành công, đây sẽ là cột mốc tác chiến quan trọng khi Hải quân Mỹ chuyển các loại vũ khí bội siêu thanh từ giai đoạn phát triển thử nghiệm sang triển khai trên các chiến hạm nổi ở tuyến đầu.
Bất chấp khởi đầu gây canh cãi của lớp Zumwalt, Hải quân Mỹ đang ngày càng xem lớp tàu này là cầu nối kỹ thuật hướng đến những chương trình tàu chiến nổi cỡ lớn trong tương lai.
Ở góc độ này, tàu khu trục lớp Zumwalt được sử dụng làm nền tảng kiểm chứng các hệ thống điện tử tiên tiến, thiết kế tàng hình, các công nghệ tác chiến tích hợp và mở rộng năng lực tấn công tầm xa vốn là những đặc điểm hình thành nên thế hệ kế tiếp của chiến tranh hải quân Mỹ.
Tài liệu về Kế hoạch đóng tàu tháng 5.2026 cũng đánh dấu sự thay đổi về học thuyết đối với vai trò của lớp Zumwalt. Ban đầu, lớp tàu này được thiết kế cho nhiệm vụ tấn công mặt đất và yểm trợ hỏa lực hải quân. Thế nhưng, phần lớn vai trò trên gần như bị đánh mất sau vụ hủy bỏ trang bị dòng đạn tầm xa vốn cần thiết cho hệ thống pháo tiên tiến của tàu.
Giờ đây, Hải quân Mỹ tái định nghĩa con tàu xoay quanh nhiệm vụ Tấn công chủ động tầm xa. Với CPS, lớp tàu Zumwalt được lột xác để trở thành các nền tảng tấn công tầm xa đủ sức hỗ trợ kiểm soát biển, tấn công tác chiến, triển khai hoạt động hải quân phân tán và xác định mục tiêu cho liên quân thông qua việc triển khai tấn công chính xác tấn công cao từ ngoài hoặc bên rìa những khu vực tranh chấp trên biển.
