Lanre Dokun, bác sĩ tâm thần ở New York, cho biết ông gặp không ít bệnh nhân trẻ xem tiền bạc như một nỗi ám ảnh dai dẳng. Với người lớn tuổi, nỗi ám ảnh này thường gắn với biến cố cụ thể như mất việc hoặc chi phí chữa bệnh tăng cao. Nhưng ở nhóm trẻ hơn, Dokun nhận thấy tiền bạc đã trở thành “yếu tố gây căng thẳng mạn tính” với họ.
Tại Mỹ, Gen Z (cách gọi những người sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012) đang dần được xem là thế hệ sớm ý thức về tiền bạc và cũng rất thận trọng trong chi tiêu. Khảo sát của tập đoàn dịch vụ tài chính đa quốc gia Charles Schwab năm 2024 cho thấy độ tuổi trung bình bắt đầu tiết kiệm của Gen Z là 18, sớm hơn nhiều so với thế hệ trước. Gần một nửa những người tham gia khảo sát cho biết họ đã bắt đầu đầu tư trước tuổi 20.
Một nghiên cứu của Viện Công ty Đầu tư (ICI), một hãng tư vấn toàn cầu có trụ sở chính ở Washington và hai văn phòng tại London cùng Brussels, cũng cho thấy các hộ gia đình Gen Z có mức đóng góp tài sản vào tài khoản hưu trí nhiều gấp ba so với thế hệ trước đây, nếu xét ở cùng độ tuổi và điều chỉnh theo lạm phát.
Joelle Remy, một nhà tư vấn tài chính ở Chicago, chứng kiến nhiều người trẻ tính toán rất sớm cho từng bước học tập và nghề nghiệp. Có người tìm cách lấy thêm tín chỉ từ bậc phổ thông để tốt nghiệp đại học sớm hơn, qua đó giảm chi phí cho học tập. Có trường hợp còn đi làm từ năm 16 tuổi và dành dụm cho bậc cao học. Một số khách hàng Gen Z của bà tích lũy được khoản tiền lớn hơn cả thế hệ sinh năm 1981-1996 nếu xét ở cùng độ tuổi.
Điều này có vẻ mâu thuẫn với định kiến lâu nay về Gen Z như một thế hệ “Peter Pan” mãi không chịu lớn: chần chừ dọn ra ở riêng, kết hôn muộn, trì hoãn mua nhà và chậm bước vào những cột mốc trưởng thành truyền thống.
Tuy nhiên, cách thế hệ này tại Mỹ “chậm lớn” có thể là sự chuẩn bị kỹ lưỡng và thận trọng hơn cho tương lai. Nhiều người trẻ tại Mỹ có lẽ đang cảm thấy bất an nhiều hơn thế hệ đi trước vì cảm thấy tương lai nhiều bất trắc.
Gen Z tại Mỹ trưởng thành đúng lúc chi phí cho các mục tiêu cơ bản của đời sống tăng vọt. Giá nhà ở cao, đặc biệt tại các thành phố lớn và chi phí nuôi con tăng liên tục trong nhiều năm. Những điểm tựa mà các thế hệ trước từng quen thuộc như việc làm ổn định hay lương hưu ngày càng hiếm. Với nhiều người trẻ, giấc mơ về một căn nhà, gia đình nhỏ hay cuộc sống đủ đầy ngày càng xa vời.
Michael Tenam, 23 tuổi, làm việc trong ngành công nghệ thông tin tại Brooklyn, là một trường hợp điển hình. Dù có thu nhập khoảng 90.000 USD mỗi năm, anh vẫn sống cùng bố mẹ, vừa trả dần nợ học phí, vừa cân nhắc liệu vài năm nữa có đủ điều kiện thuê chỗ ở riêng hay không.
Việc sở hữu nhà riêng với Tenam “dường như là điều không thể”. Hầu hết bạn bè của anh cũng trong hoàn cảnh tương tự, nên chuyện sống cùng gia đình không còn gây xấu hổ như xưa.
Shannon E. Cavanagh, nhà xã hội học tại Đại học Texas ở Austin, cho biết bà từng thấy khá lạ khi một nghiên cứu sinh lại trích cả phần tiền trợ cấp ít ỏi để dành cho những năm tháng xế chiều. Cavanagh cho biết hồi ở cùng độ tuổi như vậy, bà vẫn tin tưởng hệ thống an sinh xã hội sẽ bảo vệ mình, còn cơ hội tìm việc thì luôn rộng mở, không cần nghĩ đến dành dụm cho mai sau.
Sự thận trọng về tài chính của Gen Z không hoàn toàn tiêu cực. Nhà tư vấn tài chính Joelle Remy cho rằng kỷ luật có thể đem lại cảm giác chủ động hơn trong cuộc sống. Tuy nhiên, điều mâu thuẫn là Gen Z giờ đây có kỷ luật tài chính mà chưa chắc cảm thấy tự do.
Họ uống ít rượu hơn, ít quan hệ tình cảm hơn và thường tránh các lựa chọn nhiều rủi ro. Theo chuyên gia Cavanagh, có quá nhiều niềm vui của tuổi trẻ bị “gác lại” trong đời sống người trẻ Mỹ.
Tất nhiên, không phải Gen Z nào cũng có điều kiện tích cóp, nhiều người đơn giản không còn khoản dư nào để cất giữ.
Khảo sát được Northwestern Mutual, công ty tài chính và bảo hiểm ở bang Wisconsin, công bố trong tháng 3 cho thấy gần 1/3 người Mỹ ở độ tuổi 18-29 đang cân nhắc hoặc đã bỏ tiền vào các trò cá cược may rủi. 80% trong nhóm này, tỷ lệ cao nhất trong các thế hệ, cho biết họ làm như vậy vì cảm thấy tình hình tài chính bản thân đang tụt lại quá xa so với mặt bằng chung và “liều thì mới ăn nhiều”.
Một bộ phận khác lại có thái độ mà theo Rebecca Palmer, người đứng đầu bộ phận tư vấn tài chính tại Fruitful, công ty chuyên về lập kế hoạch tài chính cho nhóm khách 20-40 tuổi, gọi là “chủ nghĩa hư vô tài chính”. Những người này thậm chí đã từ bỏ niềm tin rằng việc kiên trì tiết kiệm sẽ giúp họ đạt được mục tiêu cuộc đời như mua nhà hay có cuộc sống ổn định.
Các chuyên gia cho rằng Gen Z vẫn có thể thay đổi góc nhìn sang hướng lạc quan hơn trong tương lai. Daryl Fairweather, chuyên gia kinh tế của công ty bất động sản Redfin, dự báo cơ hội sở hữu nhà sẽ trở nên dễ dàng hơn với người Mỹ vào năm 2035, khi nhiều người thuộc Gen Z bước vào nửa cuối nhóm tuổi 30 và nguồn cung nhà nhiều hơn.
Nhật Bản đã chính thức đưa bông cải xanh vào danh sách "các loại rau củ thiết yếu", trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ sản phẩm này đi ngược với các loại rau củ khác.
Việc bông cải xanh được công nhận là "rau củ thiết yếu" đánh dấu lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, Nhật Bản mới thêm một mặt hàng vào danh sách này, Mainichi đưa tin hôm 23.5.
Danh sách rau củ thiết yếu tại Nhật Bản trước đây có 14 loại quen thuộc, bao gồm dưa chuột, cà chua. Lần gần nhất một loại rau củ được thêm vào danh sách là khoai tây vào năm 1974.
Theo Đạo luật ổn định sản xuất và tiêu thụ rau củ của Nhật Bản, chính phủ sẽ cấp quy chế "thiết yếu" cho những loại rau củ được đánh giá là không thể thiếu trong đời sống hằng ngày của người dân. Với quy chế này, nếu giá thị trường giảm sâu, nông dân sẽ được chính phủ hỗ trợ bù lỗ nhiều hơn, từ đó giúp họ yên tâm canh tác và duy trì chuỗi sản xuất ổn định.
Việc bông cải xanh được thêm vào danh sách thiết yếu từ tháng 4 là hệ quả từ sự bùng nổ nhu cầu của thị trường. Nhu cầu tiêu thụ loại rau này liên tục tăng cao, trong khi mức tiêu thụ rau xanh nói chung tại Nhật Bản đang có xu hướng giảm.
Thống kê năm 2023 cho thấy mức tiêu thụ rau xanh trung bình của người Nhật đạt 256 g/ngày, trong khi khuyến nghị của Bộ Y tế nước này là 350 g/ngày.
Lý giải về sức hút của bông cải xanh, bà Satomi Maruyama, giáo sư chuyên ngành dinh dưỡng tại Đại học Kinjo Gakuin (Nhật Bản), cho biết loại rau này không chỉ dồi dào vitamin và chất xơ mà còn chứa nhiều beta-carotene, kali và axit folic.
Đặc biệt, hàm lượng protein trong bông cải xanh sống lên tới 5,4 g/100 g – một con số rất hiếm thấy ở các loại rau và gần tương đương với đậu hũ, Mainichi dẫn lời bà nói.
Bên cạnh đó, mầm bông cải xanh còn chứa lượng lớn sulforaphane - một hợp chất được cho là có khả năng ngăn ngừa ung thư và làm chậm quá trình lão hóa. Đặc tính ưu việt này đã được truyền thông Nhật Bản nhấn mạnh rộng rãi.
"Sự gia tăng nhu cầu xuất phát từ việc người dân ngày càng quan tâm đến sức khỏe. Dù một số loại rau khác có thể nhỉnh hơn ở một vài dưỡng chất cụ thể, thế nhưng xét về sự cân bằng dinh dưỡng tổng thể, bông cải xanh xứng đáng được xem là 'nhà vô địch'", bà Maruyama khẳng định.
Cuối năm 2025, Trung Quốc có hơn 323 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tương đương khoảng 23% dân số. Trong khi đó, nước này hiện có hơn 200 triệu người thuộc thế hệ con một.
Theo Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, trong giai đoạn 2023 - 2032, cha mẹ của thế hệ con một đầu tiên sẽ đồng loạt bước vào nhóm tuổi 75 - 84, kéo theo nhu cầu chăm sóc người già mất khả năng tự sinh hoạt gia tăng rõ rệt.
Trong nhiều gia đình, con một trở thành người chăm sóc gần như duy nhất khi cha mẹ bệnh, nhập viện hoặc không còn khả năng tự chăm sóc.
Tuy nhiên mô hình dưỡng lão "9073" vẫn là mô hình chủ đạo tại nhiều gia đình Trung Quốc, tức là có khoảng 90% người cao tuổi sống tại nhà, 7% nhận hỗ trợ từ cộng đồng và chỉ khoảng 3% sinh hoạt tại các cơ sở dưỡng lão.
Theo ước tính từ Bộ Dân chính Trung Quốc, nếu chỉ tính riêng nhóm 3% người cao tuổi chọn vào nhà dưỡng lão, thì đến năm 2053, sẽ cần hơn 14 triệu giường dưỡng lão. Còn tính theo tỉ lệ 15,2% người cao tuổi có nhu cầu được chăm sóc thực tế, con số nhu cầu giường dưỡng lão có thể lên tới 74 triệu giường.
Trên thực tế, đến cuối năm 2023, tổng số giường dưỡng lão tại Trung Quốc mới chỉ đạt khoảng 8,23 triệu giường.
Thiếu giường là một chuyện, nhưng tỉ lệ sử dụng giường trong các cơ sở dưỡng lão được ước tính cao nhất cũng chưa tới 45%, nghĩa là có hơn một nửa số giường vẫn bị bỏ trống.
Lý do khiến nhiều gia đình Trung Quốc dè dặt với viện dưỡng lão không chỉ là chất lượng dịch vụ chênh lệch, chi phí mà còn truyền thống xã hội vì việc đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão hiện vẫn dễ bị coi là bất hiếu tại nước này.
Gia đình của bà Tang Tao ở thành phố Trùng Khánh từng rơi vào tình cảnh trên, khi mẹ của bà Tang, bà Han Dingrong (76 tuổi), được chẩn đoán mắc Alzheimer. Bệnh tình diễn tiến nhanh khiến không người giúp việc nào chăm nổi bà Han tại nhà.
Trong lúc tìm kiếm phương án phù hợp, bà Tang thấy tài khoản "Quản lý chăm sóc người cao tuổi Cửu Cửu" trên nền tảng Red Note, sau khi trả 99 nhân dân tệ tiền tư vấn, gia đình nhận được 5 phương án cơ sở phù hợp rất chi tiết.
Gia đình bà Tang sau đó đã chọn một viện chuyên chăm sóc người sa sút trí tuệ để mẹ ở thử một tuần. Sau thời gian này, cảm thấy phù hợp, chị em bà quyết định để mẹ nhập viện, với chi phí khoảng 4.800 nhân dân tệ (khoảng 700 USD)/tháng sau trợ cấp.
"Công việc này không phải ý tưởng bất chợt, mà đến từ nhiều năm quan sát các gia đình mắc kẹt giữa thiếu thông tin, khó quyết định và áp lực tâm lý khi lựa chọn dịch vụ chăm sóc", bà Hà Nhân Mai, chủ tài khoản "Quản lý chăm sóc người cao tuổi Cửu Cửu" với khoảng 18.000 người theo dõi trên Douyin, chia sẻ với tạp chí Sixth Tone.
Công việc của bà Hà là khảo sát không gian sinh hoạt, bữa ăn, thiết bị phục hồi, khả năng hỗ trợ y tế của từng cơ sở dưỡng lão, đánh giá tình trạng người già và hoàn cảnh gia đình, sau đó tư vấn phương án chăm sóc phù hợp cho gia đình có nhu cầu.
Đến nay, bà Hà đã hợp tác với khoảng 200 viện dưỡng lão tại Trùng Khánh, quay video khảo sát 135 cơ sở và nhận khoảng 500 yêu cầu tư vấn mỗi tháng.
Thực trạng nhiều gia đình gặp khó khăn trong việc chọn cơ sở dưỡng lão đã thúc đẩy nghề môi giới viện dưỡng lão phát triển.
Từ khoảng năm 2022, ngày càng có nhiều tài khoản tự xưng là "cố vấn dưỡng lão", "môi giới dưỡng lão" hay "quản lý chăm sóc người cao tuổi" xuất hiện trên mạng xã hội của Trung Quốc.
Những người này đóng vai trò như môi giới thương mại, kết nối giữa các cơ sở dưỡng lão phù hợp và những gia đình có nhu cầu, với nguồn thu chủ yếu đến từ khoản hoa hồng tương đương 20 - 30% chi phí tháng do viện dưỡng lão chi trả.
Cơ chế này khiến nhiều người lo ngại rằng một số môi giới có thể ưu tiên lợi ích cá nhân hơn nhu cầu thực tế của người cao tuổi, hoặc thiếu chuyên môn và trách nhiệm trong quá trình tư vấn, giới thiệu cơ sở dưỡng lão.
Theo một khảo sát của tạp chí Nhân Đại Bắc Kinh, hơn 68% người cao tuổi được hỏi cho biết họ chủ yếu dựa vào các đơn vị môi giới khi lựa chọn cơ sở dưỡng lão, nhưng hơn 45% nghi ngờ độ xác thực của thông tin được cung cấp.
Dữ liệu từ đường dây nóng chăm sóc công dân 12345 năm 2023 cũng cho thấy khoảng 45% khiếu nại liên quan đến môi giới dưỡng lão tập trung vào vấn đề chi phí tại các cơ sở được giới thiệu thiếu minh bạch.
Tổng thống Donald Trump ngày 19/5 cho biết bên dưới phòng khiêu vũ đang được xây dựng tại Nhà Trắng sẽ là tổ hợp ngầm 6 tầng, trong đó hai tầng đã hình thành.
Bên trong kiến trúc ngầm này sẽ có bệnh viện quân sự và các cơ sở nghiên cứu, nhưng không nêu rõ lĩnh vực nghiên cứu. Ngoài ra, Nhà Trắng còn có kế hoạch xây căn cứ drone trên mái, được thiết kế để triển khai số lượng drone không giới hạn.
"Toàn bộ phần mái được xây cho mục đích quân sự. Họ có năng lực drone khổng lồ. Nó không chỉ chống drone. Trong tình huống drone lao trúng, chúng sẽ bật ra, không gây hậu quả gì. Đây cũng sẽ là căn cứ drone để bảo vệ toàn bộ Washington", ông nói.
Cửa sổ phòng khiêu vũ sẽ dày 10 cm, làm từ loại kính đặc biệt nhưng vẫn "trong suốt như không tồn tại". Tổng thống Mỹ mô tả công trình như một boongke đủ sức chống chịu đòn tấn công trực diện, trong đó hàng rào titan quanh khu vực này vững chắc đến mức "xe ủi cũng không thể húc đổ" còn phần mái sẽ được làm bằng "thép không thể xuyên thủng".
Công trình rộng hơn 8.300 m2. Ông Trump nói phòng khiêu vũ là kiến trúc cần thiết để tổ chức các sự kiện lớn với sức chứa 1.000 người, vượt xa khả năng của các không gian tiếp khách hiện tại trong Nhà Trắng.
Ông Trump khẳng định quy hoạch kinh phí ban đầu 400 triệu USD để xây phòng khiêu vũ vẫn sẽ do các nhà tài trợ ủng hộ, trong đó có bản thân ông. Ông nói thêm rằng dự án được triển khai "phối hợp chặt chẽ" với quân đội Mỹ cùng Cơ quan Mật vụ.
"Người nộp thuế sẽ không phải trả khoản này. Đây là món quà dành cho nước Mỹ", ông nói.
Tuy nhiên, những hạng mục an ninh cần được bù đắp bằng khoản ngân sách lên đến 1 tỷ USD. Đề xuất này đang vấp phản đối từ đảng Dân chủ và một số nghị sĩ Cộng hòa, những người cho rằng đây là khoản chi quá xa xỉ trong bối cảnh người dân Mỹ đối mặt giá xăng tăng mạnh cùng những hệ lụy khác từ cuộc chiến của ông Trump với Iran trước thềm bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
Ông cho biết những yếu tố an ninh cho phòng khiêu vũ càng trở nên cấp thiết sau một vụ ám sát bất thành nhằm vào ông tại khách sạn ở Washington hồi tháng trước, khi ông tham dự buổi tiệc của hiệp hội phóng viên chuyên trách Nhà Trắng.
Tổng thống Mỹ bổ sung rằng ông sẽ có rất ít thời gian sử dụng công trình này. Theo kế hoạch ông công bố gần đây, phòng khiêu vũ sẽ hoàn thành vào tháng 9/2028, chưa đầy 6 tháng trước khi nhiệm kỳ của ông kết thúc.
"Dự án này thực sự dành cho những đời tổng thống khác", ông nói.
