Thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz đã làm dấy lên hy vọng rằng “dầu sẽ chảy qua cả hai đầu”, như Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói hồi tuần trước, nhanh chóng xoa dịu cuộc khủng hoảng năng lượng sắp xảy ra.
Nhưng mọi chuyện có thể không đơn giản như vậy.
Để khôi phục giao thông đường thủy trong eo biển chiến lược này, một trong những câu hỏi quan trọng nhất là liệu Iran có từng thả thủy lôi hay không, và nếu có, chúng có thể được tìm thấy và vô hiệu hóa nhanh như thế nào.
Thậm chí còn chưa rõ liệu Iran có thả bất kỳ quả thủy lôi nào hay không, dù thực tế cho thấy hàng chục tàu đã đi qua eo biển này trong suốt cuộc chiến mà không vướng phải thủy lôi nào.
Vào tháng 3, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTOM) cho biết đã tấn công 16 tàu thả thủy lôi của Iran gần eo biển Hormuz, nhưng hiệu quả của những nỗ lực đó vẫn chưa chắc chắn. Hôm 15/6, ông Trump nói rằng eo biển “đã được mở một phần” và “họ đang tìm kiếm một vài quả thủy lôi”.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng dự kiến sẽ yêu cầu các nhà lãnh đạo châu Âu hỗ trợ rà phá thủy lôi, nói rằng sẽ không hại gì nếu có “một hoặc hai tàu từ một vài quốc gia đến đây”.
Tháng trước, Anh tuyên bố có thể triển khai máy bay không người lái rà phá thủy lôi như một phần của sứ mệnh đa quốc gia nhằm bảo đảm an ninh eo biển Hormuz. Hôm 15/6, Tổng thống Emmanuel Macron cho biết Pháp sẵn sàng điều động các tàu rà phá thủy lôi trong vòng vài ngày sau khi đạt được thỏa thuận hòa bình.
Trước khi chiến sự bùng nổ, các cơ quan tình báo Mỹ ước tính Iran có 5.000 quả thủy lôi các loại, từ những loại tương đối thô sơ nổi ngay dưới mặt nước đến những vũ khí tiên tiến hơn nằm dưới đáy biển và sử dụng kết hợp các cảm biến để tìm mục tiêu.
Để tìm kiếm bất kỳ quả thủy lôi nào có thể ẩn náu trong eo biển Hormuz, Hải quân Mỹ sẽ rà phá từ trên không và quét khắp nơi, từ mặt nước và sâu dưới nước.
Mặc dù thủy lôi đã cho thấy hiệu quả tàn phá trong hàng trăm năm qua, nhưng máy bay không người lái sẽ được kỳ vọng là một biện pháp đối phó mới hiệu quả.
Hải quân Mỹ đã và đang loại biên hầu hết các tàu rà phá thủy lôi lớp Avenger, được chế tạo bằng thân tàu bằng gỗ và sợi thủy tinh cho phép chúng đi qua thủy lôi mà không gây nổ. Những tàu đó đã được thay thế bằng các tàu chiến ven biển vỏ thép, tránh xa các khu vực rải thủy lôi và thay vào đó sử dụng trực thăng và máy bay không người lái để tìm kiếm.
“Tàu chiến ven biển có một vấn đề then chốt”, Scott Savitz, kỹ sư cao cấp và giáo sư tại tập đoàn RAND, người từng làm việc cho đơn vị chỉ huy tác chiến thủy lôi của Hải quân, cho biết. “Nó không thể đi vào bãi thủy lôi”, giáo sư này nói thêm.
Ngoài ra, thủy lôi hải quân hiện đại đã phát triển thành những vũ khí công nghệ cao, khó tìm và khó gỡ bỏ hơn nhiều so với những loại thô sơ trước đây, ông Savitz cho hay.
Một số có thể phát hiện âm thanh của thiết bị rà phá thủy lôi xung quanh, trượt sâu hơn dưới nước để tránh bị cắt dây xích neo. Những loại khác có “bộ đếm tàu” có thể được cài đặt để phát nổ sau khi một số lượng tàu nhất định đi qua gần đó, điều này có thể gây thiệt hại nặng nề cho các đoàn tàu vận tải.
Hải quân Mỹ đã áp dụng nhiều loại phương tiện không người lái trong những năm gần đây, chẳng hạn như tàu không người lái đã cứu hai thành viên phi hành đoàn từ một máy bay trực thăng tấn công Apache của Mỹ bị rơi gần eo biển Hormuz tuần trước.
Một số phương tiện có thể đóng vai trò chủ chốt trong chiến tranh thủy lôi, trong đó có phương tiện bề mặt không người lái thông thường (USV) có khả năng quét tìm thủy lôi và tàu ngầm Knifefish, được thiết kế để lặn xuống quan sát kỹ hơn bằng sóng siêu âm.
Nhưng chính điều đó cũng gặp phải nhiều khó khăn.
Hải quân Mỹ cũng sử dụng máy bay không người lái dưới nước sử dụng bộ phát sóng siêu âm quét ngang để lập bản đồ đáy biển.
Thông thường, các thợ lặn sẽ lập trình tọa độ của lưới tìm kiếm vào các thiết bị tự hành giống như ngư lôi gọi là phương tiện dưới nước tự hành (AUV), sau đó vận chuyển chúng bằng thuyền nhỏ để thả xuống nước. Từ đó, các phương tiện này tự điều khiển, duy trì khoảng cách ổn định phía trên đáy biển và phát ra sóng siêu âm để xác định vị trí của bất kỳ quả thủy lôi nào.
Sau khi phương tiện được kéo lên tàu hoặc tàu mẹ, dữ liệu tìm kiếm sẽ được đưa vào máy tính để ghép nối tất cả thành một hình ảnh duy nhất, có thể được quét nhanh chóng để xác định bất kỳ vật thể nào trông giống như mìn.
Nếu phát hiện bất kỳ vật thể khả nghi nào, thợ lặn có thể sẽ quay lại hiện trường và điều tra thêm bằng phương tiện điều khiển từ xa (ROV), vốn có thể điều khiển trực tiếp đến vật thể bằng camera video. Nhiều ROV này có cánh tay hiện đại, có thể đặt chất nổ lên bất kỳ vật thể nào được phát hiện là mìn.
Nếu không, mọi việc có thể sẽ khó khăn hơn nữa. Các kỹ thuật viên xử lý vật liệu nổ của Hải quân Mỹ sử dụng thiết bị đặc biệt để giảm tiếng ồn, bọt khí và thậm chí cả dấu hiệu từ tính, lặn xuống vị trí nghi ngờ có mìn. Trong làn nước đục, thiết bị sonar cầm tay giúp họ định vị mục tiêu, vốn có thể vô hiệu hóa và đưa trở lại mặt nước – để khai thác bất kỳ giá trị tình báo nào – hoặc đặt chất nổ để phá hủy mìn sau khi chúng rời khỏi mặt nước.
Việc lặn xuống tìm các loại thủy lôi được gọi là “tác động cảm ứng”, sử dụng sự kết hợp của các cảm biến từ trường, địa chấn, áp suất và âm thanh, nằm dưới đáy biển chờ tàu thuyền đi qua, là nguy hiểm nhất.
Đây là kịch bản duy nhất mà các thợ lặn quân sự của Mỹ được huấn luyện lặn một mình mà không cần bất kỳ dây hoặc phao nào buộc vào người, với suy nghĩ rằng thà mất một người còn hơn mất hai người nếu thủy lôi phát nổ.
Trong các chiến dịch rà phá thủy lôi sau chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, các kỹ thuật viên xử lý vật liệu nổ đã lặn xuống tìm các loại thủy lôi dưới đáy biển được kích hoạt bằng tác động cảm ứng, đã được trao Huân chương vì lòng dũng cảm, ghi nhận những mối nguy hiểm cực độ mà họ phải đối mặt.
Lầu Năm Góc và các quan chức khác của Mỹ hôm 15/6 cho biết còn quá sớm để nói điều gì sẽ xảy ra sau lễ ký kết thỏa thuận hòa bình dự kiến tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6 (nhưng hiện đã bị hoãn).
Với hơn 50.000 binh sĩ Mỹ được giao nhiệm vụ tại Iran, họ đang đóng quân rải rác khắp Trung Đông, châu Âu và Mỹ. Hầu hết các lực lượng đó, cũng như 2 tàu sân bay và hàng chục máy bay chiến đấu ở Trung Đông, dự kiến sẽ sẵn sàng trong ít nhất vài ngày nữa trong khi các quan chức chính quyền ông Trump đánh giá xem thỏa thuận ban đầu về việc mở lại eo biển có được duy trì hay không.
Nếu được duy trì, Lầu Năm Góc có thể sẽ bắt đầu lặng lẽ tái triển khai hàng nghìn binh sĩ, bao gồm cả binh lính thuộc Sư đoàn Dù 82 của Lục quân, biệt kích đặc nhiệm và một số tàu chiến của Hải quân. Nhưng nếu giao tranh tiếp diễn hoặc thỏa thuận có vẻ không chắc chắn, lực lượng Mỹ có thể sẽ ở lại lâu hơn.
“Chúng tôi sẽ đảm bảo phương án quân sự luôn sẵn sàng”, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói trên chương trình “Face the Nation” của CBS News hôm 14/6. “Sức mạnh quân sự đó sẽ được duy trì chừng nào còn cần thiết”, ông nhấn mạnh.
"Giải pháp duy nhất cho vấn đề qua lại eo biển Hormuz là chấm dứt hoàn toàn cuộc xung đột, sau đó chúng tôi sẽ đảm bảo việc qua lại an toàn cho mọi con tàu", Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi phát biểu trong một bình luận với kênh truyền hình Doordarshan của Ấn Độ ngày 16/5.
Tehran đã bày tỏ sự cởi mở trước những nỗ lực của bất kỳ quốc gia nào có khả năng thúc đẩy một giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột Iran, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến Trung Quốc, xét theo mối quan hệ đối tác chiến lược giữa 2 nước.
Ngoại trưởng Araghchi đã nêu rõ điều này trong một cuộc họp báo ở New Delhi, khi bình luận về tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đề xuất hỗ trợ giải quyết cuộc khủng hoảng.
"Chúng tôi trân trọng bất kỳ quốc gia nào có thể giúp đỡ, đặc biệt là Trung Quốc. Trung Quốc trước đây đã đóng một vai trò quan trọng trong việc khôi phục quan hệ giữa Iran và Ả rập Xê út", ông Araghchi cho biết.
Xung đột Mỹ, Israel với Iran nổ ra từ cuối tháng 2. Kể từ đó, Iran đã phong tỏa một phần eo biển Hormuz - tuyến đường có ý nghĩa chiến lược đối với hoạt động trung chuyển năng lượng toàn cầu. Tehran tuyên bố tấn công bất cứ tàu nào qua eo biển Hormuz mà không được sự cho phép của Iran.
Tại thành phố cảng Odesa ở miền nam Ukraine, một cuộc tấn công bằng UAV đêm 26.4 đã làm bị thương 14 người, trong đó có 2 trẻ em, theo giới chức sở tại. Những tiếng nổ đầu tiên được ghi nhận vào khoảng 1 giờ 30 sáng, khi lực lượng phòng không cảnh báo các UAV Nga tiếp cận thành phố.
Thống đốc tỉnh Odesa Oleh Kiper cho biết các đòn tấn công đã trúng vào khu dân cư và một khách sạn tại quận Prymorskyi, gây ra nhiều đám cháy cục bộ. Ông Serhii Lysak, người đứng đầu chính quyền quân sự thành phố Odesa, mô tả đây là "một đêm vô cùng khó khăn" khi các tòa nhà chung cư, nhà riêng và phương tiện bị ảnh hưởng trên diện rộng.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 27.4 cho hay Nga đã bắn khoảng 1.900 UAV tấn công, gần 1.400 quả bom dẫn đường mạnh mẽ và khoảng 60 tên lửa các loại vào Ukraine trong tuần qua. "Hệ thống phòng không của Ukraine hiện đã cho thấy tỷ lệ thành công rất cao trong việc đánh chặn UAV trên 90%. Và Ukraine cần tiếp tục nỗ lực để đảm bảo tỷ lệ này tiếp tục tăng lên... ", báo The Guardian dẫn lời ông Zelensky cho hay.
Về phần mình, Bộ Quốc phòng Nga ngày 27.4 cho hay lực lượng nước này đã kiểm soát 2 khu dân cư ở Sumy và Donetsk, đồng thời đánh chặn 114 UAV và 2 quả bom thông minh từ phía Ukraine.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26.4 cho biết ông đã có "những cuộc trao đổi tích cực" với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Zelensky trong nỗ lực thúc đẩy chấm dứt xung đột tại Ukraine.
Phát biểu trên Fox News, ông Trump nói Mỹ đang "nỗ lực giải quyết vấn đề Nga - Ukraine" và bày tỏ hy vọng đạt được kết quả. Ông cho biết đã trao đổi với cả hai nhà lãnh đạo, song không nêu rõ thời điểm diễn ra các cuộc tiếp xúc.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho rằng căng thẳng cá nhân giữa ông Putin và ông Zelensky là "vô lý" và có thể cản trở tiến trình giải quyết xung đột. "Thù hận là điều không tốt khi bạn đang cố gắng giải quyết một vấn đề", ông nói.
Trong một diễn biến khác, lãnh đạo CHDCND Triều Tiên Kim Jong-un khẳng định sẽ tiếp tục ủng hộ Nga và thúc đẩy hợp tác quân sự song phương, theo KCNA.
Phát biểu tại lễ khánh thành khu tưởng niệm các binh sĩ Triều Tiên thiệt mạng trong các cuộc giao tranh tại khu vực Kursk (Nga) ngày 26.4, ông Kim nhấn mạnh Bình Nhưỡng sẽ "ủng hộ hoàn toàn" các chính sách của Moscow trong việc bảo vệ chủ quyền và lợi ích an ninh. Theo Reuters, Triều Tiên đã điều khoảng 14.000 binh sĩ đến tỉnh Kursk (Nga).
Nga và Triều Tiên đã ký Hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2024 trong chuyến thăm Bình Nhưỡng của Tổng thống Putin, trong đó có điều khoản phòng thủ chung.
Tại sự kiện, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov cho biết hai bên đã nhất trí tăng cường hợp tác quân sự theo hướng "ổn định, lâu dài", đồng thời dự kiến ký kế hoạch hợp tác giai đoạn 2027 - 2031 vào cuối năm nay. Kế hoạch hợp tác 5 năm "hướng đến sự chuẩn bị cho thời kỳ hậu xung đột Ukraine", theo nhận định của ông Lim Eul-chul, giáo sư tại Viện nghiên cứu viễn Đông thuộc Đại học Kyungnam (Hàn Quốc).
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk ngày 27.4 gặp Thủ tướng Ukraine Yuliia Svyrydenko tại thành phố Rzeszow (đông nam Ba Lan). Tại đây, ông Tusk cho biết nước này đang triển khai dự án xây dựng một đội UAV hiện đại, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ukraine và nguồn tài trợ của châu Âu, theo The Kyiv Independent.
Nhà lãnh đạo Ba Lan nhấn mạnh Kyiv đã chứng minh năng lực trong lĩnh vực UAV và là đối tác đáng tin cậy trong việc tăng cường năng lực phòng thủ trước các mối đe dọa trên không. "Dự án UAV của Ba Lan sẽ được hỗ trợ bởi chuyên môn và kinh nghiệm từ Ukraine", ông nói, đồng thời cho rằng lực lượng UAV mới sẽ góp phần nâng cao an ninh không chỉ cho Ba Lan mà còn cho các đồng minh.
Về phía Ukraine, Thủ tướng Svyrydenko cho rằng hợp tác với Ba Lan sẽ tăng cường an ninh cho cả hai nước. "Chúng ta đang sát cánh trong cuộc chiến vì tự do và hòa bình", bà nói.
Trong một diễn biến khác, Tổng thống Zelensky cho biết thêm ba quốc gia đã cam kết đóng góp khoảng 400 triệu euro cơ chế Danh sách yêu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL). Ông Zelensky cho hay các cam kết này đạt được sau các cuộc họp gần đây tại Síp.
Theo Ukrinform, PURL là cơ chế được Mỹ và NATO thông qua vào tháng 7.2025, cho phép các nước thành viên và đối tác của liên minh mua vũ khí Mỹ để gửi tới Ukraine.
Ngoài ra, ông Zelensky cũng làm rõ kế hoạch phân bổ khoản giải ngân đầu tiên trị giá 45 tỉ euro từ gói vay 90 tỉ euro của EU cho năm 2026. Theo đó, nguồn vốn sẽ ưu tiên cho năng lực sản xuất quốc phòng trong nước, phát triển UAV và bảo vệ hạ tầng năng lượng trước mùa đông. "Chúng tôi kỳ vọng vài tỉ euro sẽ được bơm trực tiếp vào nền kinh tế để bảo vệ năng lượng", ông nói.
Trả lời phỏng vấn kênh Fox News vào ngày 15/5, Tổng thống Donald Trump xác nhận Mỹ đã cho phép 3 tàu chở dầu Trung Quốc chở đầy dầu của Iran đi qua eo biển Hormuz vào đầu tuần này.
Ông Trump nói rằng các tàu này được phép đi qua eo biển Hormuz “vì chúng tôi đã cho phép điều đó xảy ra”.
Tổng thống Trump vừa trở về Mỹ sau chuyến thăm Trung Quốc và có các cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ông Trump cho biết các tàu Trung Quốc đã được phép rời khỏi eo biển Hormuz trước chuyến thăm.
Trước đó, truyền thông nhà nước Iran đưa tin rằng khoảng 30 tàu, bao gồm ít nhất một tàu Trung Quốc, đã đi qua eo biển Hormuz kể từ tối 13/5, đồng thời cho biết hoạt động này diễn ra “với sự cho phép của Iran”.
Theo Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, trong cuộc gặp tại Bắc Kinh, Tổng thống Trump đã thảo luận với Chủ tịch Tập Cận Bình về cuộc chiến Iran và việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Ông Rubio khẳng định Washington không đề nghị Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề Iran. Tuy nhiên, ông nói: “Phía Trung Quốc cho biết họ không ủng hộ việc quân sự hóa eo biển Hormuz, không ủng hộ một hệ thống thu phí, và đó cũng là lập trường của chúng tôi”.
Ông Trump từng được kỳ vọng sẽ tìm kiếm sự hỗ trợ của nhà lãnh đạo Trung Quốc trong việc chấm dứt cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran và giải quyết bế tắc tại eo biển Hormuz, một tuyến đường vận tải biển quan trọng đối với hoạt động trung chuyển năng lượng toàn cầu.
Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Israel phối hợp mở chiến dịch không kích Iran, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và khiến giá xăng dầu tăng vọt.
Trong khi đó, Mỹ đã phong tỏa hải quân đối với Iran. Mỹ đã triển khai lực lượng quân sự theo dõi và ngăn các tàu ra vào các cảng của Iran.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz cũng phục vụ lợi ích của Trung Quốc và ông tin rằng Bắc Kinh sẽ làm những gì có thể để mở lại tuyến đường thủy chiến lược này.
Trung Quốc, quốc gia có quan hệ chặt chẽ với Iran, đã chỉ trích các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, và kêu gọi một giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến.
Ông Rubio cho biết ông Trump và ông Tập đã tìm thấy tiếng nói chung về vấn đề Iran, khi Trung Quốc nhắc lại sự phản đối đối với việc Tehran phát triển vũ khí hạt nhân.
Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết các quan chức cấp cao Mỹ và Trung Quốc nhất trí rằng không nước nào được phép áp đặt phí lưu thông đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch với hoạt động vận tải dầu mỏ toàn cầu.
