Li, 26 tuổi, người mẫu và người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, nhưng không phải diễn viên. Do đó, khi thấy mình xuất hiện trong bộ phim do AI tạo ra có tên Chiếc trâm tóc hoa đào với vai phản diện, cô cảm thấy hoang mang, sau đó tức giận và sợ hãi.
“Tôi thực sự sốc. Rõ ràng đó là tôi”, Li, hiện sống ở Hàng Châu, nói với AFP. “Họ sử dụng một bộ ảnh tôi đã chụp và đăng trên mạng xã hội từ cách đây hai năm”.
Phim ngắn chiếu mạng (microdrama) rất phổ biến ở Trung Quốc. Chiếc trâm tóc hoa đào được phát sóng trên Hongguo, ứng dụng phim ngắn thuộc sở hữu của ByteDance, công ty mẹ TikTok. Li cho biết “cảm thấy vô cùng sợ hãi” và tự hỏi tại sao đội ngũ sản xuất lại có thể làm chuyện như vậy. Cô dự định kiện cả nhà sản xuất phim và nền tảng phát sóng này.
Theo France24, Hongguo cung cấp hàng nghìn bộ phim ngắn miễn phí, gồm cả người thật đóng và do AI tạo ra, với mỗi tập dài hai hoặc ba phút. Tính đến cuối năm ngoái, ứng dụng có 245 triệu người dùng hoạt động hàng tháng, theo số liệu do Short Drama Alliance – một nền tảng tư vấn, sáng tạo và hỗ trợ đăng ký phim ngắn tại Hong Kong – cung cấp.
Sau kiến nghị của Li, Chiếc trâm tóc hoa đào gây ra làn sóng phản đối mạnh mẽ trong dư luận. Tuy nhiên, phim vẫn tiếp tục được chiếu, dù sau đó gỡ bỏ các tập có hình ảnh của Li.
Trong khi đó, Hongguo khẳng định đã gỡ một số phim vì nhà sản xuất vi phạm quy tắc nền tảng, đồng thời “tiếp tục tăng cường quy trình kiểm duyệt nội dung và cấp phép cho người sáng tạo”. Từ đầu năm, nền tảng xử lý 670 phim ngắn do AI sản xuất vi phạm quy định. Tuy nhiên, họ từ chối bình luận về trường hợp cụ thể.
Cũng giống Li, một người có biệt danh Baicai nói với AFP rằng anh cũng bị lợi dụng hình ảnh theo cách tương tự. Dù là nhà tạo mẫu chuyên về trang phục và trang điểm truyền thống Trung Quốc, anh bất ngờ xuất hiện trên một bộ phim AI với ngoại hình xấu xí, khắc họa dưới hình ảnh một nhân vật phản diện “đê tiện” trong phim.
“Liệu việc này có ảnh hưởng đến tôi, công việc hiện tại và cơ hội việc làm trong tương lai của tôi không?”, Baicai tự đặt câu hỏi.
Microdrama bùng nổ tại Trung Quốc một nhờ vào công cụ AI tạo video ngày càng rẻ. Thay vì phải tuyển dụng nhiều diễn viên, nhà sản xuất giờ chỉ cần đưa hình ảnh, câu chuyện và để AI tự làm nội dung. Chúng trở thành phân khúc tăng trưởng mới của thị trường video ngắn Trung Quốc, vốn đã đứng hàng đầu thế giới. Loại phim này thường chia thành nhiều tập, mỗi tập dài vài phút, được tạo bằng thuật toán thay vì diễn viên và cảnh quay thật. Nhờ tiết kiệm chi phí sản xuất, phim ngắn AI trở nên phổ biến trong bối cảnh khán giả cũng dễ tính hơn.
Dữ liệu từ nền tảng phân tích DataEye cho thấy, phim AI với nhân vật kỹ thuật số chiếm 38% trong top 100 phim manju (phim ngắn chuyển thể từ tiểu thuyết mạng, truyện tranh hoặc kịch bản gốc) tháng 1, tăng mạnh so với mức 7% cùng kỳ năm ngoái. Tổng lượt xem của loại này trên bảng xếp hạng tháng 1 đạt 2,55 tỷ. Theo ECNS, khán giả đón nhận phim ngắn AI một phần do các nhân vật đang trở nên chân thực hơn, giảm hiệu ứng “thung lũng kỳ lạ” (uncanny valley) – cảm giác khó chịu với vật thể gần giống người nhưng không thật.
Việc sử dụng AI cho hầu hết quy trình sản xuất trong ngành công nghiệp phim ngắn tại Trung Quốc được đánh giá giúp cắt giảm kinh phí. Tuy nhiên, nó cũng gây nhức nhối khi nội dung chủ yếu mang tính gây sốc, câu view, không được kiểm soát, cũng như vi phạm bản quyền khi nhiều người bị sử dụng hình ảnh trái phép cho phim.
Quy định của Trung Quốc nêu rõ nền tảng phải kiểm soát nội dung có khả năng gây hại. Theo Cục Quản lý phát thanh và truyền hình quốc gia Trung Quốc, nếu không thực hiện kiểm duyệt nội dung bắt buộc, video sẽ bị cưỡng chế gỡ bỏ. Kể từ đầu tháng 4, nhà làm phim ngắn cũng được yêu cầu đăng ký giấy phép, đặc biệt khi sử dụng trí tuệ nhân tạo.
Chuyên gia Zhao Zhanling của công ty luật Beijing Javy tại Bắc Kinh cho biết, nếu các nền tảng biết về hành vi vi phạm nhưng không xử lý, bên bị ảnh hưởng có thể báo cáo cho Cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc. Dù vậy, ông ghi nhận một số đang tìm cách lách luật bằng cách đăng ký doanh nghiệp tạm thời, sử dụng máy chủ ở nước ngoài để che giấu danh tính.
Baicai cho biết chưa khởi kiện nền tảng và đội ngũ sử dụng hình ảnh trái phép. Anh hy vọng nhà quản lý sẽ có nhiều biện pháp hơn nhằm bảo vệ những người như anh. “Có lẽ ngoài kia, còn có rất nhiều trường hợp bị lợi dụng như thế”, anh nói thêm.
Trước làn sóng deepfake do AI tạo ra ngày càng tinh vi, các nghệ sĩ nổi tiếng đang tìm đến những lớp bảo vệ pháp lý mới. Taylor Swift vừa nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho giọng nói và hình ảnh cá nhân - động thái được giới luật sư đánh giá là chưa có tiền lệ.
Theo Hãng tin Reuters, ngôi sao nhạc pop Taylor Swift đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho hai đoạn âm thanh và một hình ảnh gắn liền với bản thân lên Văn phòng Sáng chế và nhãn hiệu Mỹ (USPTO) vào ngày 25-4 (giờ Mỹ).
Đơn vị thực hiện là Công ty TAS Rights Management - đơn vị quản lý quyền sở hữu trí tuệ của nữ ca sĩ. Đây được đánh giá là bước đi pháp lý mới nhằm đối phó với nguy cơ giọng nói và hình ảnh bị lạm dụng trong các nội dung deepfake do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra.
Hai đoạn âm thanh được đăng ký là phần lời giới thiệu cho album mới The Life of a Showgirl trên nền tảng nghe nhạc trả phí Amazon Music.
Hình ảnh được bảo hộ là khoảnh khắc Taylor Swift biểu diễn trên sân khấu trong trang phục lấp lánh, tay cầm cây đàn guitar màu hồng.
Luật sư nhãn hiệu Josh Gerben - người đầu tiên công bố thông tin về các hồ sơ đăng ký - cho rằng các động thái pháp lý này "được thiết kế đặc biệt để bảo vệ Taylor Swift trước các mối đe dọa từ AI".
Theo ông, dù luật hiện hành về quyền khai thác hình ảnh cá nhân (Right of Publicity) đã phần nào bảo vệ người nổi tiếng khỏi việc bị sử dụng hình ảnh trái phép, việc đăng ký nhãn hiệu có thể tạo thêm một lớp bảo vệ pháp lý bổ sung.
Ông Gerben phân tích: trong lịch sử, các nghệ sĩ thường dựa vào luật bản quyền để bảo vệ bản ghi âm. Tuy nhiên, với sự phát triển của AI, công nghệ hiện nay có thể tạo ra nội dung hoàn toàn mới mô phỏng giọng nói nghệ sĩ mà không cần sao chép bản ghi gốc - tạo ra khoảng trống pháp lý mà đăng ký nhãn hiệu có thể giúp lấp đầy.
Dù vậy ông thừa nhận đây là cách tiếp cận chưa có tiền lệ rõ ràng, và chưa thể xác định chắc chắn liệu các tòa án có chấp nhận hay không.
Taylor Swift không phải trường hợp duy nhất. Nam tài tử Matthew McConaughey cũng đã được chấp thuận các hồ sơ bảo hộ tương tự.
Chia sẻ với tờ Wall Street Journal vào tháng 1, ông cho biết: "Chúng tôi muốn tạo ra một ranh giới rõ ràng về quyền sở hữu, trong đó sự đồng thuận và ghi nhận là chuẩn mực trong một thế giới AI".
Giọng nói và hình ảnh của Taylor Swift từng bị lạm dụng trong vô số nội dung deepfake, từ quảng cáo giả mạo, các tuyên bố ủng hộ chính trị sai lệch cho đến hình ảnh khiêu dâm giả - đặt ra áp lực ngày càng lớn buộc giới nghệ sĩ phải hành động.
Không chỉ người nổi tiếng, người thường cũng trở thành nạn nhân của deepfake. Theo Hãng tin AFP, người mẫu kiêm người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội Christine Li tại Hàng Châu (Trung Quốc) cho biết cô "sốc và hoang mang" khi phát hiện khuôn mặt mình xuất hiện trong bộ phim ngắn chiếu mạng mang tên Chiếc trâm tóc hoa đào trên nền tảng Hongguo thuộc Công ty ByteDance - dù cô không phải diễn viên và chưa từng đồng ý tham gia.
Cô Li nói: "Đó rõ ràng là tôi. Họ đã dùng ảnh tôi đăng trên mạng xã hội cách đây hai năm". Đáng lo ngại hơn, nhân vật mang khuôn mặt của cô bị xây dựng với tính cách tiêu cực và hành vi bạo lực.
Một nạn nhân khác có biệt danh Baicai cũng cho biết hình ảnh của anh bị dùng để tạo nhân vật "người chồng AI" với hình tượng tiêu cực trong cùng bộ phim.
Cả hai đều khẳng định mức độ tương đồng giữa nhân vật trong phim và ảnh cá nhân từng đăng tải trên mạng xã hội là rất cao.
Sau khi vụ việc bị phản ánh, nền tảng Hongguo đã gỡ bỏ bộ phim với lý do vi phạm quy định và nghĩa vụ hợp đồng của nhà sản xuất. Tuy nhiên, phim đã tồn tại một thời gian và các nhân vật bị thay thế âm thầm trước khi bị xóa hoàn toàn.
Luật sư của cô Li cho rằng việc dùng hình ảnh cá nhân mà không có sự đồng ý có thể vi phạm quyền hình ảnh và quyền danh dự, dù mức bồi thường thực tế có thể không lớn.
Nếu đang trả 105.000 đồng/tháng cho YouTube Premium, bạn nằm trong số nhiều người phải chi trả thêm một khoản tiền không cần thiết để xem video không có quảng cáo. Nguyên nhân là do các giao dịch mua hàng qua App Store phải chịu mức phí hoa hồng lên tới 30% và nhiều ứng dụng thường chuyển khoản phí này vào giá cuối cùng.
Cụ thể, người dùng YouTube Premium trên iPhone hoặc iPad đang phải trả khoảng 105.000 đồng mỗi tháng so với mức giá trực tiếp từ YouTube là 79.000 đồng mỗi tháng. Nếu không thấy thông tin về khoản phí bổ sung này trong quá trình đăng ký, đó có thể là do Apple đã cố tình hạn chế thông tin.
YouTube rất nghiêm ngặt về những gì ứng dụng được phép thông báo trong quá trình đăng ký, và một trong những điều cấm kỵ lớn nhất là hướng khách hàng đến các lựa chọn thay thế rẻ hơn. Đây là lý do dẫn đến một số vụ kiện nhằm vào Apple, bao gồm cả với các cơ quan quản lý của Liên minh châu Âu và Epic Games.
Nếu đã đăng ký YouTube Premium với mức phí cao nói trên, người dùng iPhone có thể hủy đăng ký dịch vụ qua App Store, sau đó truy cập trực tiếp vào trang web YouTube để đăng ký lại. Thao tác này sẽ giúp người dùng tránh hoàn toàn khoản phí hoa hồng, ngay cả khi họ sử dụng iPhone hoặc iPad. Đăng ký sẽ tiếp tục cho đến hết kỳ thanh toán, vì vậy người dùng có thể chuyển đổi mà không mất quyền truy cập.
Đối với người dùng Android, do YouTube thuộc sở hữu của Google, họ không phải trả mức giá cao hơn khi đăng ký. Tuy nhiên, đối với các gói đăng ký khác ngoài ứng dụng của Google, người dùng vẫn phải chịu mức phí 30% khi đăng ký qua cửa hàng Google Play. Tất cả ứng dụng có mô hình đăng ký đều phải chịu khoản phí này, vì vậy người dùng nên kiểm tra xem mình có bất kỳ đăng ký nào khác qua App Store hay không.
Lưu ý, không phải tất cả ứng dụng đều cung cấp tùy chọn đăng ký trực tuyến, nhưng hầu hết đều có và thường không tính phí hoa hồng. Trong một số trường hợp, như Spotify và Netflix, không có cách nào để đăng ký thông qua ứng dụng. Với thương hiệu mạnh, các dịch vụ này có thể chấp nhận mất doanh thu tiềm năng từ người dùng tải xuống ứng dụng trên iOS.
NASA vừa công bố Cẩm nang hướng dẫn căn cứ Mặt Trăng (MBUG) gồm 9 trang, nêu chi tiết những công việc mà cơ quan này cần thực hiện để xây dựng căn cứ hoạt động lâu dài ở cực nam Mặt Trăng. Theo MBUG cùng một số tài liệu cũ, NASA sẽ thực hiện hàng chục vụ phóng tàu và đổ bộ, triển khai thành ba giai đoạn. Cơ quan này chưa tiết lộ bao nhiêu trong số đó có phi hành đoàn, nhưng cho biết sẽ bắt đầu với chuỗi nhiệm vụ không người lái.
Giai đoạn 1 gồm 25 vụ phóng và 21 lần hạ cánh nhằm thiết lập khả năng tiếp cận thường xuyên và ổn định đến bề mặt Mặt Trăng. Theo kế hoạch Xây dựng Căn cứ Mặt Trăng do NASA công bố ngày 24/3, giai đoạn này dự kiến hoàn thành năm 2029.
Giai đoạn 2, dự kiến diễn ra năm 2029-2032, gồm 27 vụ phóng và 24 lần hạ cánh, hướng đến xây dựng hạ tầng ban đầu cho căn cứ Mặt Trăng và các nhiệm vụ chở người hai lần mỗi năm.
Giai đoạn 3, từ năm 2032 đến một thời điểm chưa xác định, sẽ có thêm 29 vụ phóng và 28 lần hạ cánh để thiết lập công nghệ vận chuyển hàng hóa qua lại, đồng thời duy trì sự hiện diện liên tục của con người trên Mặt Trăng.
NASA nổi tiếng với thành tựu đưa con người đổ bộ Mặt Trăng trong chương trình Apollo 54 năm trước. Tuy nhiên, việc xây căn cứ ở cực nam thiên thể này đi kèm với nhiều thách thức hơn, bắt đầu từ những điều cơ bản như nguồn điện ổn định.
Theo MBUG, cực nam Mặt Trăng có môi trường ánh sáng khác biệt đáng kể so với những cao nguyên và đồng bằng gần xích đạo mà phi hành gia Apollo từng ghé thăm. Tại đây, Mặt Trời sẽ luôn ở vị trí thấp so với đường chân trời và tạo bóng đổ dài. Điều này gây khó khăn cho quá trình sản xuất điện, đồng thời khiến các hệ thống phải trải qua những khoảng thời gian dài rất lạnh và tối.
NASA cần nắm thông tin chính xác về điều kiện ánh sáng và hiệu suất của pin quang điện để chọn các thiết bị năng lượng phù hợp. Chúng cũng cần đủ bền để chịu được việc tiếp xúc với bụi Mặt Trăng tích điện sắc nhọn. Bên cạnh đó, NASA cần hiểu rõ môi trường Mặt Trăng để vận hành máy phát nhiệt đồng vị phóng xạ - loại pin hạt nhân tạo ra nhiệt và điện. Kế hoạch dài hạn của cơ quan này về năng lượng bao gồm việc xây lò phản ứng hạt nhân trên Mặt Trăng.
Việc đổ bộ Mặt Trăng với tần suất dày như kế hoạch mới sẽ gặp nhiều trở ngại. MBUG lưu ý rằng NASA cần phát triển hệ thống hạ cánh chính xác có thể hoạt động ở địa hình với tầm nhìn kém và hệ thống tránh chướng ngại vật.
Ngoài ra, còn nhiều ẩn số ít được đề cập trong tài liệu như phản ứng của cơ thể người khi sống dài ngày trong môi trường Mặt Trăng. Điều này bao gồm tác động của bụi Mặt Trăng, trọng lực nhỏ, tia vũ trụ gây ung thư cùng với những thách thức liên quan đến duy trì sự sống, tập thể dục, dinh dưỡng.
NASA cho biết, họ đang nỗ lực lấp đầy nhiều khoảng trống về công nghệ và dữ liệu, đồng thời chú ý đến những yếu tố cần phát triển trong chương trình Mặt Trăng để phục vụ mục tiêu xa hơn là đưa người lên Sao Hỏa. Những yếu tố này gồm dữ liệu về sức khỏe phi hành gia trong không gian sâu và phát triển hệ thống năng lượng hạt nhân trên bề mặt Mặt Trăng.
Ngoài công nghệ, một vấn đề lớn khác là chi phí. Vài năm qua, NASA đã gặp khó khăn trong việc đưa con người trở lại Mặt Trăng. Bất chấp thành công của Artemis II, chương trình Artemis đang đội ngân sách (tiêu tốn hơn 100 tỷ USD đến nay) và chậm tiến độ so với mục tiêu ban đầu là đưa người đổ bộ Mặt Trăng năm 2024.
Chỉ hai ngày sau vụ phóng tàu chở phi hành đoàn Artemis II, Nhà Trắng đã đề xuất cắt giảm 23% ngân sách của NASA, tương đương khoảng 5,6 tỷ USD. Dù NASA tuyên bố sẽ xây căn cứ Mặt Trăng với chi phí 20 tỷ USD, chỉ riêng chi phí ước tính cho một tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS), tên lửa mạnh nhất của NASA, đã là 2,5 tỷ USD.
Dù vậy, Jared Isaacman, Giám đốc NASA, vẫn đang nỗ lực đẩy mạnh các hoạt động Mặt Trăng nhằm hiện thực hóa mục tiêu của NASA với Mặt Trăng và Sao Hỏa. Tại Hội nghị chuyên đề Vũ trụ 2026 diễn ra ở Colorado Springs ngày 14/4, Isaacman nói NASA làm tốt nhất khi "theo đuổi và đạt được những điều gần như bất khả thi". Ông nói: "Chúng tôi muốn đưa nhiều thứ đáp xuống Mặt Trăng, nếu một số thất bại thì cũng không sao. Chúng tôi sẽ học hỏi từ đó".
