Ngày 13.5, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) có công văn khẩn cập nhật về bệnh do virus Hanta.
Cục Phòng bệnh cho biết, đã có văn bản đề nghị các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu, giám sát tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; vệ sinh, khử khuẩn phương tiện; xử lý véc tơ, diệt chuột và chủ động các biện pháp phòng, chống bệnh phù hợp.
Bộ Y tế nhận định, tại Việt Nam, bệnh do virus Hanta không phải là vấn đề hoàn toàn mới trong giám sát dịch tễ. Qua rà soát thông tin khoa học hiện có, Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh do chủng virus Andes.
Một số nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu ghi nhận bằng chứng liên quan đến một số chủng virus Hanta khác, như virus Seoul hoặc các virus Hanta phát hiện trên động vật, khác với chủng gây bệnh được phát hiện gần đây liên quan chùm ca bệnh trên tàu du lịch quốc tế MV Hondius.
Vì vậy, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân không hoang mang, lo lắng, cần theo dõi thông tin chính thống, không suy diễn chùm ca bệnh trên tàu du lịch quốc tế thành nguy cơ dịch lan rộng trong cộng đồng tại Việt Nam.
Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cũng khuyến cáo người dân tiếp tục thực hiện vệ sinh môi trường, phòng chống chuột để phòng mắc các bệnh lây truyền từ chuột sang người.
Trường hợp sau khi tiếp xúc với chuột, chất thải của chuột hoặc khu vực có dấu vết chuột mà xuất hiện các biểu hiện như sốt, đau cơ, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, ho, tức ngực hoặc khó thở, người dân cần đến cơ sở y tế kịp thời và thông báo tiền sử tiếp xúc để được tư vấn, khám, chẩn đoán và điều trị phù hợp.
Cục Phòng bệnh, tiếp tục phối hợp với WHO và các cơ quan liên quan để cập nhật diễn biến tình hình, đánh giá nguy cơ và triển khai các biện pháp đáp ứng phù hợp, kịp thời thông tin cho người dân khi có diễn biến mới.
Cục Phòng bệnh dẫn nguồn thông báo mới nhất từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cho biết đến ngày 8.5.2026, chùm ca bệnh do virus Hanta trên tàu MV Hondius đã ghi nhận 8 trường hợp, trong đó có 3 trường hợp tử vong; 6 trường hợp được xét nghiệm xác định nhiễm virus Hanta, đều được xác định là chủng virus Andes (ANDV).
WHO đánh giá mức độ nguy cơ đối với hành khách và thủy thủ đoàn trên tàu là ở mức trung bình; nguy cơ đối với dân số toàn cầu là ở mức thấp.
WHO cũng nhấn mạnh hình thức lây truyền của virus Hanta khác với Covid-19 và tiếp tục theo dõi diễn biến dịch tễ và cập nhật đánh giá nguy cơ.
Về nguồn lây các ca bệnh trên tàu nên trên, các chuyên gia của WHO hướng đến giả thuyết, ca bệnh đầu tiên có thể đã nhiễm virus trong quá trình tiếp xúc với môi trường hoặc chuột nhiễm vi rút thông qua hoạt động du lịch ngoài trời, trước khi lên tàu. Sau đó việc lây truyền hạn chế từ người sang người có thể đã diễn ra trên tàu qua quá trình tiếp xúc gần và kéo dài. WHO hiện vẫn đang tiếp tục điều tra về nguồn lây.
Do chưa có kết luận điều tra cuối cùng, người dân không nên suy diễn nguồn lây từ tàu, thực phẩm, nước uống hoặc các yếu tố khác khi chưa có thông tin chính thức.
Theo WHO, trong bối cảnh chùm ca bệnh hiện nay, những người có mặt trên tàu và các chuyến bay liên quan được khuyến cáo theo dõi sức khỏe trong 42 ngày sau lần có nguy cơ phơi nhiễm cuối cùng. Cần theo dõi các triệu chứng ban đầu, bao gồm đau đầu, chóng mặt, ớn lạnh, sốt, đau cơ và các vấn đề về đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy và đau bụng, và thường xuyên vệ sinh tay.
Ngoài việc dùng thuốc khi cơn đau xuất hiện, duy trì thói quen sinh hoạt phù hợp vào buổi sáng cũng giúp giảm tần suất đau đầu, theo trang OnlyMyHealth (Ấn Độ).
Theo ông GP Dureja, thành viên Hội đồng cố vấn Y khoa Wholeleaf tại Ấn Độ, buổi sáng có tác động rất lớn đến trạng thái thần kinh trong cả ngày.
Ông cho biết một vài thay đổi nhỏ sau khi thức dậy có thể giúp kiểm soát cơn đau nửa đầu hiệu quả hơn nếu duy trì đều đặn.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Brain năm 2022 cho thấy đồng hồ sinh học của não bộ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chịu đau và hoạt động của serotonin.
Việc thay đổi giờ giấc ngủ thất thường khiến hệ thần kinh nhạy cảm hơn và dễ xuất hiện cơn đau đầu. Thói quen ngủ nướng vào cuối tuần cũng làm tăng nguy cơ đau nửa đầu.
Các chuyên gia khuyên nên duy trì giờ thức dậy cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần.
Sau 7 đến 8 tiếng ngủ, cơ thể thường rơi vào tình trạng thiếu nước nhẹ. Đây là yếu tố dễ kích hoạt cơn đau nửa đầu.
Ông Dureja khuyên nên uống khoảng 300 - 400 ml nước ngay sau khi thức dậy, trước khi uống trà hoặc cà phê. Việc bổ sung nước sớm giúp cơ thể tỉnh táo và giảm nguy cơ đau đầu do mất nước.
Đường huyết giảm mạnh sau khi ngủ dậy có thể làm cơn đau đầu xuất hiện nhanh hơn. Não bộ rất nhạy cảm với sự thay đổi lượng đường trong máu.
Bữa sáng giàu protein như trứng, sữa chua hoặc các loại hạt giúp cơ thể duy trì năng lượng ổn định.
Thói quen ăn sáng trong vòng 60 phút sau khi thức dậy cũng giúp giảm áp lực lên hệ thần kinh.
Người thường xuyên đau nửa đầu không nên rời nhà khi bụng đói.
Các chuyên gia khuyên nên ra ngoài hoặc ngồi gần cửa sổ khoảng 5 phút sau khi thức dậy.
Ánh sáng tự nhiên buổi sáng giúp ổn định đồng hồ sinh học và điều hòa hormone trong cơ thể. Điều này giúp giảm nguy cơ xuất hiện cơn đau nửa đầu.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tránh ánh sáng trong thời gian dài có thể làm nhịp sinh học rối loạn và khiến tình trạng đau đầu kéo dài hơn.
Căng thẳng khiến cơ vùng đầu và cổ dễ co cứng, từ đó làm tăng nguy cơ đau nửa đầu.
Ông Dureja cho biết chỉ cần dành khoảng 5 phút để hít thở chậm hoặc thư giãn tinh thần cũng giúp cơ thể giảm trạng thái căng thẳng.
Thói quen này giúp hệ thần kinh ổn định hơn và hạn chế nguy cơ khởi phát cơn đau đầu.
Những thay đổi nhỏ vào buổi sáng cần được duy trì liên tục trong vài tuần để cơ thể thích nghi và cải thiện rõ rệt tần suất đau nửa đầu.
Theo gia đình, khoảng 2-3 tuần trước khi nhập viện, bệnh nhi N.T.D. (13 tháng tuổi, trú tại Phú Thọ) xuất hiện tình trạng sưng to vùng bìu trái. Khi sờ vào thấy khối rắn, nhưng trẻ không sốt, không quấy khóc bất thường nên gia đình vẫn theo dõi rồi đưa đến cơ sở y tế gần nhà.
Sau khi thăm khám tại cơ sở y tế địa phương và được chẩn đoán nang tinh hoàn trái, gia đình tiếp tục theo dõi tại nhà.
Tuy nhiên, chỉ trong vòng một tuần gần đây, vùng bìu trái của bé sưng to lên nhanh chóng, buộc gia đình phải đưa cháu nhập viện tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương.
Bác sĩ Trần Thượng Việt, Trưởng khoa ngoại tiết niệu và nam học, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương, cho biết thời điểm nhập viện, bệnh nhi có khối phồng vùng bẹn trái, có thể đẩy lên được.
Siêu âm ghi nhận cạnh tinh hoàn trái có khối kích thước khoảng 2 x 3cm, mật độ chắc, ấn không đau. Dựa trên các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng, trẻ được chẩn đoán nang mào tinh hoàn trái, một bệnh lý thuộc diện ống phúc tinh mạc thường gặp ở trẻ nhỏ và có chỉ định can thiệp ngoại khoa.
Tuy nhiên, khi vừa tiến hành rạch da phẫu thuật, kíp mổ đã đối mặt với tình huống ngoài dự kiến. "Ngay khi mở ra, chúng tôi nhận thấy tinh hoàn trái của bệnh nhi to bất thường, gấp khoảng 3 lần kích thước bình thường và có màu sắc bất thường. Nhận định đây có thể là tổn thương ác tính, kíp mổ lập tức tiến hành sinh thiết tức thì", bác sĩ Việt chia sẻ.
Kết quả sinh thiết cho thấy hình ảnh Carcinoma, một dạng ung thư xuất phát từ tế bào biểu mô có tính chất xâm lấn.
Để ngăn chặn nguy cơ di căn sang tinh hoàn còn lại và các cơ quan khác, các bác sĩ đã đưa ra quyết định cắt bỏ hoàn toàn tinh hoàn trái của bệnh nhi. Sau hơn 1 giờ phẫu thuật, ca mổ diễn ra thành công. Một ngày sau mổ, bệnh nhi tỉnh táo, tiếp xúc tốt, bú tốt, vết mổ khô, tiến triển ổn định.
Theo bác sĩ Vũ Xuân Ngọc - phụ trách khoa giải phẫu bệnh bệnh viện, cho biết kết quả xét nghiệm giải phẫu bệnh khẳng định trẻ mắc u tế bào mầm ác tính. Đây là loại u phát sinh từ các tế bào sinh sản, còn gọi là tế bào mầm.
U tế bào mầm ác tính có khả năng lan sang các bộ phận khác của cơ thể nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Sự lan rộng của ung thư (di căn) có thể gây tổn thương các cơ quan và gây khó khăn cho việc điều trị.
Hiện tại bệnh nhi đang dần hồi phục sức khỏe và tiếp tục được theo dõi sát sao để có phác đồ điều trị bổ trợ phù hợp, nhằm đảm bảo trẻ có thể phát triển khỏe mạnh trong tương lai.
Lúc này, rạng sáng 5/4, chuyến bay của hãng hàng không Nhật Bản từ TP HCM đi Tokyo đang ở độ cao 10.000 m, còn khoảng 30 phút nữa là hạ cánh xuống sân bay Haneda. Hệ thống loa trên máy bay vang lên bằng ba ngôn ngữ (Anh, Nhật, Việt), tìm kiếm bác sĩ hỗ trợ hành khách gặp sự cố y tế.
Bác sĩ Tiến, công tác tại Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, có mặt trên chuyến bay, vừa dùng xong bữa ăn và đang định nghỉ ngơi. Nghe thông báo, anh lập tức đứng dậy đến nơi một phụ nữ đang ngất xỉu được tổ bay đặt nằm nghiêng trên sàn. Sắc mặt bệnh nhân nhợt nhạt, gọi hỏi hoàn toàn không đáp ứng.
Chồng và con trai bệnh nhân đi cùng cho biết bà không có tiền sử đái tháo đường (nguyên nhân dễ dẫn đến hạ đường huyết), không tăng huyết áp, chưa từng bị ngất trước đó. Bác sĩ yêu cầu tiếp viên mang máy đo huyết áp tới, kiểm tra chỉ số của bệnh nhân 70/40 mmHg - mức tụt huyết áp rất sâu.
"Đây là mức huyết áp nguy hiểm", bác sĩ Tiến cho biết, một ngày sau sự việc. Mức huyết áp này có thể gây rối loạn nhịp tim, giảm tưới máu đến các cơ quan trọng yếu như não, tim, thận, dẫn đến những biến chứng khó hồi phục như nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim.
Trong điều kiện hạn chế trên không, không thể xác định ngay nguyên nhân bệnh nhân tụt huyết áp. Bác sĩ quyết định ưu tiên dùng dung dịch đẳng trương theo các khuyến cáo cấp cứu, cho đến khi tìm được nguyên nhân hoặc có đủ phương tiện có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân.
Trong vali cấp cứu y tế (doctor kit) của tổ bay mang theo có dung dịch truyền đẳng trương (Normal Saline) và kim luồn. Bác sĩ quyết định thiết lập đường truyền tĩnh mạch ngay tại chỗ cho bệnh nhân.
Chuyên ngành chính là chấn thương chỉnh hình, bác sĩ Tiến cho biết những thao tác như đặt đường truyền tĩnh mạch thường xuyên thực hiện thời học bác sĩ nội trú song đã khá lâu anh không đụng đến. Trong khi đó không gian chật hẹp của khoang cabin, máy bay đang giảm độ cao, hơi rung lắc cùng ánh mắt dõi theo của nhiều hành khách xung quanh càng tạo thêm áp lực.
"Lúc đó tôi thực sự có chút lo vì mình không làm việc này hằng ngày, nhưng trong tình huống khẩn cấp, không có nhiều thời gian để chần chừ", bác sĩ Tiến nói với VnExpress, ngày 6/5.
May mắn, thao tác diễn ra trơn tru, kim được đâm vào đúng vị trí và dòng dịch truyền bắt đầu chảy đều. Để cả tổ bay, gồm một tiếp viên người Việt và các tiếp viên người Nhật, có thể phối hợp nhịp nhàng, bác sĩ Tiến chủ động trao đổi hoàn toàn bằng tiếng Anh trong suốt quá trình cấp cứu.
Sau khi thiết lập đường truyền, bác sĩ Tiến ngồi cạnh để theo dõi sát bệnh nhân. Khoảng 10 phút sau, khi chai dịch vơi đi một nửa, huyết áp dần cải thiện, người phụ nữ tỉnh táo trở lại và có thể nói chuyện. Trong suốt thời gian còn lại của chuyến bay, tổ tiếp viên liên tục đo huyết áp bệnh nhân mỗi 5 phút và ghi nhận các chỉ số tăng dần.
Khi máy bay đáp xuống sân bay Haneda, toàn bộ hành khách được yêu cầu nán lại cabin để đội cấp cứu mặt đất gồm 8-10 người lên tiếp cận bệnh nhân. Bác sĩ Tiến trực tiếp bàn giao tình trạng bệnh nhân cùng các bước đã xử trí cho đội y tế địa phương.
Bác sĩ Tiến sau đó tiếp tục chuyến bay nội địa đến Toyama để tham gia khóa học chuyên sâu về cột sống kéo dài ba tháng. Trước đó, anh học ở Nhật 6 tháng tại tỉnh Yamagata. Anh cũng tham gia nhiều khóa học tại Thụy Sĩ, Đài Loan...
Nhìn lại sự việc, bác sĩ Tiến coi đây là một trải nghiệm khó quên. Quá trình diễn ra chớp nhoáng rồi nhanh chóng trở lại bình thường, nhưng cảm giác xử trí một ca cấp cứu giữa không trung, ở độ cao 10.000 m, là điều anh chưa từng trải qua.
