Chỉ thị mới của Thủ tướng về thúc đẩy tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà không chỉ tạo thêm động lực cho thị trường mà còn mở ra kỳ vọng sớm tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện cơ chế nhằm đạt mục tiêu nâng tỉ lệ công suất điện mặt trời tại các địa phương, cơ quan và hộ gia đình trong thời gian tới.
Nhận hóa đơn tiền điện tháng 3 vừa rồi đến hơn 4 triệu đồng, chị Đặng Lan Hương (phường Thanh Xuân, Hà Nội) quyết định lắp điện mặt trời mái nhà. Sau khi chuyển xuống nhà đất và cho thuê thêm hai phòng trọ, chi phí điện tăng mạnh so với ở chung cư, khiến chị kỳ vọng hệ thống này sẽ giúp chủ động nguồn điện và giảm chi phí hằng tháng.
Tham khảo các thông tin trên mạng, chị Hương khá bất ngờ khi thị trường có rất nhiều sản phẩm và nhà cung cấp với những mức giá khác nhau.
Với nhu cầu sử dụng điện hiện tại khoảng từ 2 – 3 triệu đồng/tháng, gia đình chị được tư vấn lắp đặt hệ thống điện áp mái gồm pin lưu trữ công suất khoảng 6kW và lưu trữ từ 12 – 18kW, với chi phí dao động khá lớn từ các nhà cung cấp, khoảng từ 80 – 120 triệu đồng. Nếu có thêm các chính sách hỗ trợ cho người dân cũng giúp phần nào giảm bớt gánh nặng.
Không chỉ mức giá chênh lệch, các thiết bị lắp đặt cũng có nhiều loại sản phẩm của nhiều thương hiệu khác nhau. Chị Hương chia sẻ, theo tư vấn của nhân viên lắp đặt, các thiết bị có nguồn gốc khác nhau, từ sản phẩm có thương hiệu đến hàng trôi nổi trên thị trường, nên có mức giá khác nhau, thường “tiền nào của nấy” và chỉ nên lựa chọn các nhà cung ứng cam kết bảo hành.
Thực tế này khiến chị băn khoăn không biết chọn nhà cung ứng nào đảm bảo được chất lượng sản phẩm khi tính ra chi phí lắp đặt cũng ngót cả trăm triệu đồng.
Anh Trần Văn Hưng (phường Hòa Lạc, Hà Nội) cho biết chi phí xăng tăng cao khiến anh tính mua xe máy điện. Tuy nhiên, tiền điện gia đình hiện đã khoảng 5 triệu đồng/tháng, nên nếu có thêm nhu cầu sạc xe, anh dự định lắp điện mặt trời mái nhà để chủ động nguồn điện, nhất là vào mùa nắng nóng hay mất điện, đồng thời giảm chi phí.
Qua tìm hiểu, anh được tư vấn các gói lắp đặt trọn gói khoảng 200 – 250 triệu đồng cho hệ thống 13 – 15kW, với mức giá phụ thuộc vào chất lượng thiết bị như biến tần và pin lưu trữ.
Trong khi đó, anh Nguyễn Tuấn Đức (phường Thủ Dầu Một, TP.HCM) băn khoăn về thủ tục, chi phí và chất lượng thiết bị. Ban đầu lo ngại phải làm nhiều giấy tờ, nhưng sau khi tìm hiểu, anh được biết hiện chỉ cần đăng ký qua Cổng dịch vụ công và có thể thuê đơn vị làm trọn gói.
Tuy vậy, điều anh Đức lo nhất vẫn là chất lượng sản phẩm khi thị trường có nhiều mức giá khác nhau. “Nếu có chính sách hỗ trợ tài chính hoặc vay ưu đãi, người dân sẽ mạnh dạn lắp đặt hơn, đồng thời cần kiểm soát chất lượng để tránh tình trạng chọn thiết bị giá rẻ nhưng không đảm bảo”, anh Đức nêu ý kiến.
Theo ông Lê Quang Vinh – đại diện Sigenergy, đơn vị chuyên lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà, chỉ thị mới của Thủ tướng đang tạo cú hích cho thị trường điện mặt trời mái nhà, nhất là trong bối cảnh nhu cầu lắp đặt tăng sớm do lo ngại thiếu điện và dự báo nắng nóng cực đoan.
Nhu cầu tăng mạnh cũng kéo theo giá thiết bị leo thang: tấm quang điện đã tăng 30 – 35% vào cuối năm 2025, còn pin lưu trữ tăng khoảng 20%. Đồng thời, xu hướng đầu tư hệ thống lưu trữ (BESS) để tận dụng điện giá thấp giờ thấp điểm, cùng với nhu cầu sạc xe điện gia tăng, đang khiến thị trường càng thêm sôi động.
Ông Vinh cho biết chi phí lắp đặt hiện đã tăng từ mức 15 – 16 triệu đồng/kW lên khoảng 18 – 20 triệu đồng/kW, tùy thuộc vào chất lượng thiết bị. Riêng pin lưu trữ có giá trung bình khoảng 5 triệu đồng/kW, với cấu hình phổ biến 10kW. Tuy nhiên, ông cảnh báo người dùng không nên chạy theo giá rẻ, bởi thiết bị kém chất lượng có thể khiến “tiền mất, tật mang”.
“Người dùng luôn muốn mua với giá rẻ nhất, nhưng cần đi đôi với chất lượng. Ví dụ như đầu tư một thiết bị lưu trữ khoảng 50 triệu đồng, tương đương một chiếc xe máy, nhưng liệu có đảm bảo chất lượng suốt vòng đời thiết bị hay không?
Nếu mỗi ngày tích trữ được 10kWh, thì mỗi tháng là 300kWh, tương đương với mức điện hiện nay sẽ tiết kiệm được 900.000 đồng, thì cũng phải vài năm mới thu hồi vốn. Vì vậy, cần phải kiểm soát được chất lượng thiết bị để đảm bảo việc lắp đặt xong mà chỉ sử dụng được một vài năm”, ông Vinh nói.
Cụ thể, tổng số dư tiền gửi của Kho bạc Nhà nước tại ba ngân hàng gồm Vietcombank, BIDV và VietinBank đạt 563.035 tỉ đồng, tăng gần 39% so với thời điểm cuối năm 2025.
Tại VietinBank (CTG), tính đến cuối quý 1-2026, lượng tiền Kho bạc Nhà nước gửi tại ngân hàng này đạt khoảng 185.250 tỉ đồng, tăng gần 38% so với đầu năm.
Ở BIDV (BID), số dư tiền gửi của Kho bạc Nhà nước cũng tăng, lên gần 188.626 tỉ đồng, tăng gần 39% so với đầu năm. Trong đó, tiền gửi không kỳ hạn đạt gần 3.376 tỉ đồng, còn lại chủ yếu là tiền gửi có kỳ hạn với 185.250 tỉ đồng.
Dữ liệu cũng cho thấy, Vietcombank (VCB) vẫn là nơi giữ lượng tiền lớn nhất từ Kho bạc Nhà nước. Đến cuối quý 1 năm nay, tiền gửi thanh toán của Kho bạc Nhà nước tại VCB đạt hơn 189.159 tỉ đồng, tăng 39% so với đầu năm.
Cơ cấu tiền gửi chủ yếu là tiền có kỳ hạn bằng VND với 185.250 tỉ đồng, trong khi tiền gửi không kỳ hạn chiếm tỷ trọng nhỏ hơn, gồm 2.656 tỉ đồng bằng VND và 1.252 tỉ đồng bằng ngoại tệ.
Tiền gửi của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thường mang tính mùa vụ. Ở một số thời điểm còn phụ thuộc vào tiến độ giải ngân đầu tư công.
Song với các ngân hàng quốc doanh, đây vẫn là nguồn hỗ trợ thanh khoản quan trọng khi việc huy động vốn trên thị trường dân cư gặp áp lực.
Theo chuyên gia phân tích Chứng khoán SSI, tỉ lệ cho vay trên huy động của toàn hệ thống ở mức gần 112% vào cuối tháng 3-2026, cho thấy "áp lực vốn dai dẳng".
Các biện pháp bơm tiền qua OMO và nâng trần tiền gửi Kho bạc Nhà nước đã giúp ổn định tình hình, nhưng chưa hoàn toàn giải quyết được vấn đề, theo chuyên gia SSI.
Gần đây, Thông tư 22/2019/TT-Ngân hàng Nhà nước có điểm đáng chú ý là việc điều chỉnh cách tính tỉ lệ dư nợ cho vay trên vốn huy động (LDR), chuyển sang một khái niệm cập nhật hơn là CDR, với trần vẫn giữ ở mức 85% nhưng thay đổi đáng kể về cấu phần tính toán.
Trong đó Ngân hàng Nhà nước đề xuất cho phép tính 20% tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động.
Trước đó, lộ trình từng bước loại tiền gửi Kho bạc Nhà nước theo tỉ lệ từ 50% lên 100% vào năm 2026 góp phần tạo sức ép thanh khoản, đặc biệt với nhóm ngân hàng quốc doanh vốn nắm giữ lượng lớn tiền gửi từ kho bạc.
Việc điều chỉnh này được xem là một bước "nới lỏng tương đối", giúp các ngân hàng như BID, CTG hay VCB cải thiện hệ số thanh khoản mà không cần đẩy mạnh huy động bằng mọi giá.
Tuy nhiên ở chiều ngược lại, công thức mới lại loại bỏ tiền gửi liên ngân hàng khỏi nguồn vốn huy động. Điều này đồng nghĩa với việc các ngân hàng phụ thuộc nhiều vào thị trường 2 - chủ yếu là khối tư nhân - có thể đối mặt áp lực lớn hơn trong việc cân đối vốn.
Trong khi doanh nghiệp liên tục cầu cứu vì khoản tiền gần 20 tỉ đồng mà doanh nghiệp đã bỏ ra để bồi thường giải phóng mặt bằng cho dự án trạm biến áp 500kV Đức Hòa mãi chưa được hoàn trả, thì phía ngành điện cho rằng vướng mắc nằm ở chính câu chữ trong quyết định phê duyệt của địa phương.
Cụ thể, Công ty cổ phần Đại Lộc Long An (chủ đầu tư Khu công nghiệp Nam Thuận, tỉnh Tây Ninh) vừa qua đã gửi đơn khởi kiện đến cơ quan chức năng, yêu cầu Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Nam (SPMB, thuộc Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia) hoàn trả số tiền gần 20 tỉ đồng.
Đây là khoản kinh phí mà doanh nghiệp này đã chủ động ứng trước để chi trả cho 17 hộ dân bị ảnh hưởng bởi đường dây 500kV Đức Hòa và các đường dây đấu nối 500kV số 1 và 2, có đi qua phạm vi Khu công nghiệp Nam Thuận.
Đại diện doanh nghiệp cho biết để đảm bảo tiến độ dự án, SPMB đã nhiều lần đề nghị doanh nghiệp phối hợp bàn giao mặt bằng sớm, đồng thời cam kết bằng văn bản sẽ hoàn trả toàn bộ chi phí bồi thường sau khi phương án được phê duyệt.
Trên cơ sở các cam kết này, dù chưa được phê duyệt phương án bồi thường và chưa nhận được nguồn kinh phí hoàn trả, Công ty cổ phần Đại Lộc Long An chủ động ứng trước tiền để chi trả cho 17 hộ dân bị ảnh hưởng.
Doanh nghiệp cũng phối hợp với chính quyền địa phương hoàn tất giải phóng mặt bằng, góp phần giúp dự án điện được thi công, kéo dây và hoàn thành đúng tiến độ.
Sau đó UBND tỉnh Long An (nay là UBND tỉnh Tây Ninh) đã thống nhất chủ trương hoàn trả một phần kinh phí cho doanh nghiệp. UBND huyện Đức Hòa (cũ) cũng đã phê duyệt phương án hỗ trợ, xác định số tiền phải hoàn trả hơn 19,9 tỉ đồng, do SPMB bố trí nguồn vốn.
Tuy nhiên theo phía doanh nghiệp, dù đã có quyết định cụ thể cùng nhiều văn bản đôn đốc từ UBND huyện Đức Hòa (cũ), đơn vị phát triển quỹ đất và UBND tỉnh Tây Ninh, đến nay SPMB vẫn chưa thực hiện việc hoàn trả kinh phí theo cam kết.
Dù doanh nghiệp đã có văn bản xin rút yêu cầu khởi kiện liên quan việc hoàn trả tiền bồi thường và khoản lãi suất tạm tính với lý do "hai bên tiếp tục tự thương lượng trước khi giải quyết tại tòa án", tuy nhiên đến nay việc giải quyết của đôi bên vẫn "đi vào ngõ cụt".
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online về lý do chậm trễ và lùm xùm lần này, đại diện Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Nam cho biết đơn vị luôn tuân thủ chỉ đạo của lãnh đạo tỉnh và các cơ quan chức năng, nhưng hiện đang gặp vướng mắc lớn về tính pháp lý của hồ sơ bồi thường.
Cụ thể mấu chốt nằm ở chỗ UBND huyện Đức Hòa (cũ) phê duyệt đây là "phương án hỗ trợ hoàn trả một phần kinh phí" thay vì "phương án bồi thường" như quy định thông thường trong công tác giải phóng mặt bằng.
Đại diện phía SMPB lý giải về nguyên tắc, chủ đầu tư chỉ chi trả tiền dựa trên phương án bồi thường được phê duyệt. Khái niệm "phương án hỗ trợ hoàn trả" là điều SMPB "lần đầu gặp", chưa từng gặp trong hồ sơ bồi thường từ trước đến nay.
Ngoài ra phía ngành điện cũng bày tỏ sự thận trọng trong việc xác định đúng chủ thể nhận tiền để tránh tranh chấp pháp lý sau này, đặc biệt là với các trường hợp người dân mua bán bằng giấy tay hoặc ủy quyền cho doanh nghiệp.
Trước thông tin doanh nghiệp khởi kiện, đại diện Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Nam cho rằng các nỗ lực kiện tụng trước đây của phía doanh nghiệp không thành công do sai lệch về đối tượng và thủ tục hành chính.
Theo hồ sơ, Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Nam đã nhiều lần gửi văn bản đến chính quyền địa phương là UBND tỉnh Tây Ninh, UBND xã Mỹ Hạnh (tỉnh Tây Ninh) để đề nghị hướng dẫn về tính pháp lý của khoản kinh phí hoàn trả.
Từ đó phía ngành điện khẳng định không có ý định kéo dài vụ việc hay gây thiệt thòi cho doanh nghiệp.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, đại diện SMPB kiến nghị: "Chỉ cần UBND tỉnh có văn bản khẳng định quyết định phê duyệt phương án trên là đúng quy định và đề nghị chủ đầu tư chuyển tiền, kèm cam kết chịu trách nhiệm về tính pháp lý, chúng tôi sẽ thực hiện chi trả ngay".
Khi nhà đầu tư không còn hào hứng với những kênh quen thuộc
Trong nhiều năm, bất động sản từng là nơi tích lũy tài sản phổ biến của các hộ gia đình Trung Quốc. Tuy nhiên, sau khoảng 5 năm suy giảm, thị trường này không còn mang lại mức lợi nhuận như trước.
Trong khi đó, lãi suất tiền gửi ngân hàng ở mức thấp và thị trường chứng khoán trong nước thường xuyên biến động. Theo đánh giá của một chuyên gia ngân hàng đầu tư tại Hồng Kông (Trung Quốc) được Le Monde dẫn lại, ngày càng nhiều nhà đầu tư Trung Quốc tìm kiếm những cơ hội có khả năng sinh lời tốt hơn, đặc biệt từ làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu.
Sự thay đổi trong tâm lý đầu tư đã kéo theo dòng tiền dịch chuyển ra bên ngoài. Với nhiều gia đình, việc chuyển tiền ra nước ngoài không chỉ nhằm đa dạng hóa danh mục tài sản mà còn là bước đầu tiên trong kế hoạch định cư hoặc chuẩn bị cho cuộc sống ở một quốc gia khác.
Theo ước tính của Viện Tài chính Quốc tế, khoảng 807 tỷ USD đã được chuyển ra khỏi Trung Quốc trong năm 2025, mức cao kỷ lục. Lượng vốn lớn này không chỉ tìm đến các thị trường tài chính mà còn chảy vào bất động sản tại những thành phố như Tokyo, Singapore hay Sydney, góp phần làm gia tăng nhu cầu và giá nhà tại các khu vực này.
Cánh cửa đầu tư quốc tế đang hẹp dần
Theo The New York Times, trong nhiều năm, tồn tại một sự cân bằng tương đối giữa chính quyền và người dân Trung Quốc. Dù có nhiều giới hạn trong các lĩnh vực khác, các gia đình vẫn có không gian nhất định để tích lũy và đa dạng hóa tài sản. Tuy nhiên, sự cân bằng đó đang thay đổi.
Bắc Kinh gần đây yêu cầu một số công ty môi giới đặt tại Hong Kong và Singapore phải xây dựng lộ trình đóng các tài khoản của khách hàng từ Trung Quốc đại lục trong vòng 2 năm. Đồng thời, các quy định về đầu tư ra nước ngoài được mở rộng và áp dụng rõ ràng hơn đối với nhà đầu tư cá nhân.
Tại Hong Kong (Trung Quốc), nơi lâu nay được xem là cửa ngõ giúp người dân đại lục tiếp cận thị trường quốc tế, các ngân hàng và công ty môi giới cũng bắt đầu siết điều kiện mở tài khoản. Một số công ty môi giới thậm chí thông báo khách hàng vẫn có thể bán các cổ phiếu Mỹ đang nắm giữ nhưng không được mua thêm.
Song song với đó, Bắc Kinh cũng tăng cường xử lý các kênh bị cho là giúp dòng tiền vượt khỏi biên giới. Một trong những động thái gây chú ý nhất là việc 3 công ty môi giới Longbridge Securities, Tiger Brokers và Futu Holdings bị phạt tổng cộng 330 triệu USD vì cung cấp dịch vụ cho khách hàng tại Trung Quốc mà không có giấy phép phù hợp.
Đối với nhiều nhà đầu tư, đây được xem là cú đánh trực diện vào những con đường thuận tiện nhất để tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu.
Không chỉ là câu chuyện tiền bạc
Nếu khoảng một thập kỷ trước, mối lo lớn nhất của Bắc Kinh là nguy cơ đồng nhân dân tệ mất giá khi dòng vốn tháo chạy, thì bức tranh hiện nay đã khác.
Theo Le Monde, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỷ USD trong năm 2025. Nhu cầu thanh toán cho hàng hóa Trung Quốc trên thế giới đang vượt xa lượng vốn chảy ra nước ngoài, giúp đồng nhân dân tệ tăng giá so với USD trong những tháng gần đây.
Điều đó đồng nghĩa việc siết dòng vốn hiện nay không còn đơn thuần xuất phát từ áp lực tỷ giá. Theo nhiều chuyên gia, động cơ ngày càng gắn với các mục tiêu an ninh, công nghệ và chiến lược phát triển dài hạn.
Trong bài phát biểu được công bố hồi tháng 1, Chủ tịch Tập Cận Bình cho rằng quyền tự do tài chính cần phục tùng các yêu cầu về an ninh quốc gia. Ông nhấn mạnh Trung Quốc phải đề phòng không chỉ các rủi ro từ quá trình mở cửa mà còn những nguy cơ phát sinh từ môi trường cạnh tranh quốc tế.
Theo cách nhìn này, việc giữ dòng tiền ở lại trong nước đồng nghĩa với việc duy trì nguồn vốn cho các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ, đổi mới sáng tạo và những mục tiêu phát triển do nhà nước dẫn dắt. Tuy nhiên, bài toán không hoàn toàn đơn giản.
Các chuyên gia cho rằng việc kiểm soát vốn quá chặt có thể khiến tham vọng quốc tế hóa đồng nhân dân tệ đối mặt thêm nhiều trở ngại. Dù việc sử dụng đồng tiền này trong thương mại đã mở rộng tại một số thị trường như Nga hay Brazil, các rào cản liên quan đến dòng vốn vẫn là yếu tố khiến nhiều nhà đầu tư quốc tế thận trọng.
Dòng tiền vẫn đang tìm kiếm những cơ hội sinh lời hấp dẫn hơn bên ngoài Trung Quốc. Tuy nhiên, con đường để nguồn vốn ấy bước ra thế giới đang ngày càng hẹp lại.
