Nếu có một điều mà các lãnh đạo Mỹ và châu Âu cùng đồng thuận trong giai đoạn quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang rạn nứt thì đó là việc châu Âu đã chi quá ít cho năng lực quốc phòng của chính mình trong thời gian quá dài.
Chiến sự Iran và hệ lụy mà nó gây ra ở Trung Đông đã làm bật lên vấn đề này. Trước khi chiến sự nổ ra, châu Âu đã góp phần tham gia nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng giữa Mỹ với Iran, thúc đẩy các cuộc đàm phán ở Geneva, Thụy Sĩ. Nhưng họ cuối cùng đã không thể ngăn được Mỹ, Israel phóng tên lửa xuống Tehran chỉ một ngày sau vòng đàm phán thứ ba ở Geneva.
Cuộc chiến đã làm trầm trọng thêm hệ quả của lựa chọn đánh đổi vốn đã vô cùng khó khăn đối với châu Âu giữa việc tăng chi tiêu cho người dân hay ngân sách cho quân đội, thường được biết đến với cái tên kinh điển “bài toán súng và bơ”. Giới chuyên gia nhận định đây sẽ tiếp tục là thách thức chính trị và tài khóa then chốt đối với châu Âu trong những năm tới.
Hầu hết quốc gia châu Âu đã nhận ra rằng họ cần chi nhiều tiền hơn cho “súng” để giảm bớt lệ thuộc quân sự vào Mỹ. Song điều này có thể đồng nghĩa với việc chi ít đi cho “bơ”, cách gọi ẩn dụ cho những lợi ích xã hội như trợ cấp phúc lợi và lương hưu, vì nhiều chính phủ châu Âu đã không còn khả năng vay giá rẻ để chi tiêu thêm.
Việc thay đổi cán cân đó có thể gây đau đớn về cả tài chính lẫn chính trị. Tái vũ trang cấp tốc rất tốn kém. Trong bối cảnh dân số châu Âu đang già hóa, các nước cần chi nhiều hơn cho chăm sóc xã hội chứ không phải cắt giảm. Ngoài ra, các đảng đối lập đang tìm cách thu hút cử tri bằng những lời hứa dân túy, như duy trì chi tiêu lớn cho phúc lợi, làm gia tăng rủi ro chính trị đối với những lãnh đạo làm ngược lại.
Cuộc chiến tại Trung Đông đe dọa chồng chất thêm chi phí lên những chính phủ châu Âu vốn đang rơi vào bế tắc khi họ phải chịu áp lực không nhỏ từ cử tri nhằm giảm bớt nỗi đau do giá dầu tăng vọt, trong khi nền kinh tế đối mặt mức tăng trưởng thấp và nợ cao.
Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, Bộ trưởng Quốc phòng Thụy Điển Pal Jonson đã cảnh báo rằng nhiều quốc gia châu Âu đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan.
“Hành trình này lẽ ra phải bắt đầu sớm hơn nhiều”, ông Jonson nói, bất chấp việc Thụy Điển vốn đã bắt đầu sớm hơn hầu hết các nước khác tại khu vực khi tăng mức chi tiêu quân sự tính trên quy mô nền kinh tế lên gần gấp ba lần kể từ năm 2017.
Thế khó của châu Âu
Tình trạng khó khăn hiện nay được gieo mầm từ khi Chiến tranh Lạnh bắt đầu. Mỹ khi đó đã chi mạnh tay cho quốc phòng của châu Âu, bố trí binh sĩ và vũ khí khắp châu lục.
Nhờ chiếc ô an ninh của Mỹ, các nước châu Âu đã liên tục cắt giảm ngân sách cho “súng”, dành tiền đầu tư vào “bơ” với các dịch vụ phúc lợi trọn đời về y tế, hưu trí cho người dân.
Các đời tổng thống Mỹ như Barack Obama và Joe Biden từng thúc giục các lãnh đạo châu Âu bắt đầu mua thêm “súng”. Nhưng chính ông Trump mới là người khiến thông điệp này trở nên cấp bách hơn. Ông từng bày tỏ ý định rút Mỹ khỏi NATO và không ngừng trách móc các đồng minh châu Âu vì chi tiêu quá ít cho quân đội.
Khi ông Trump quay trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ hai, giới chức châu Âu đã phải vội vã đẩy mạnh chi tiêu quân sự. Xét về mặt tài chính, thời điểm diễn ra cuộc chạy đua này hoàn toàn không lý tưởng đối với châu Âu.
Hệ thống lương hưu đáng tự hào của châu Âu vốn được thiết kế cho những xã hội trẻ hơn nhiều, nơi lực lượng lao động đông đảo có thể chi trả cho những người đã nghỉ hưu và sau đó chính họ sẽ được các thế hệ sau phụng dưỡng.
Ngày nay, châu Âu đang già hóa nhanh và hệ thống này không còn khả năng theo kịp.
Tuổi thọ cao hơn đã làm tăng khoảng thời gian người già nhận lương hưu, trong khi tỷ lệ sinh giảm đồng nghĩa với việc có ít lao động trẻ hơn. Hệ quả là chi phí lương hưu tăng lên, trong khi các nền kinh tế châu Âu không tăng trưởng đủ nhanh để tăng nguồn thu thuế nhằm chi trả cho các khoản đó.
Để bù đắp khoảng cách này và hỗ trợ những khoản chi tiêu quân sự mới, các chính phủ phải tăng thuế, cắt giảm phúc lợi xã hội, chào đón lao động nhập cư để đóng thuế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hoặc vay tiền. 3 lựa chọn đầu tiên thường không được cử tri ủng hộ. Việc vay nợ thêm ngày càng trở nên đắt đỏ và đôi khi không thực sự là một lựa chọn khả thi. Chỉ Mỹ, quốc gia duy trì mức vay nợ tương đối thấp, hiện mới có thể mở một đợt vay lớn để tái xây dựng quân đội.
“Ngân sách của Italy, Tây Ban Nha và Pháp hiện khó đáp ứng gần như bất kỳ chương trình chi tiêu lớn mới nào”, Christoph Trebesch, nhà kinh tế tại Đại học Kiel ở Đức, nhận xét.
Theo giới quan sát, đối với hầu hết các quốc gia châu Âu, những con số tính toán về ngân sách hiện tại thực sự gây nản lòng. Pháp là một ví dụ điển hình.
Các nhà nghiên cứu của chính phủ Pháp ước tính họ sẽ cần chi 3,5% sản lượng kinh tế để cải thiện đáng kể năng lực quốc phòng. Để chi trả cho khoản phí trên, Pháp sẽ cần tăng gần 10% tổng thu từ thuế VAT quốc gia trong 5 năm tới hoặc tăng gần 10% thuế tài sản đánh vào nhóm siêu giàu.
Việc huy động vốn thông qua cắt giảm chi tiêu thậm chí còn khó khăn hơn. Chi tiêu phúc lợi chiếm khoảng 1/3 sản lượng kinh tế hàng năm của Pháp. Công chúng hiếm khi đồng thuận với việc cắt giảm khoản này, đặc biệt là nếu nó đồng nghĩa với việc cải tổ hệ thống lương hưu, vốn chiếm gần 50% chi phí.
Các đảng cực hữu trên khắp châu Âu, trong đó có đảng Tập hợp Quốc gia (RN) ở Pháp và đảng Lựa chọn khác cho nước Đức (AfD), đã lôi kéo những cử tri thuộc tầng lớp lao động một phần bằng cách phản đối cắt giảm lương hưu. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz đều từng đối mặt làn sóng phản kháng mạnh mẽ trước nỗ lực thay đổi chương trình phúc lợi xã hội.
Các chương trình chi tiêu khác cũng đang bắt đầu eo hẹp dần, kể cả những chương trình hỗ trợ và phát triển mà các quốc gia châu Âu thường dùng để giúp đỡ những nước nghèo.
“Ngân sách công của chúng ta đang bị thu hẹp”, Bộ trưởng Phát triển Đức Reem Alabali Radovan cho hay, thêm rằng các nhà hoạch định chính sách sẽ phải tìm ra những cách sáng tạo để cải thiện viện trợ bởi “nó sẽ còn thu hẹp hơn nữa”.
Cuộc chiến tại Iran mang đến những thách thức mới và có nguy cơ lan rộng. Xung đột đã làm tắc nghẽn lưu thông tàu dầu qua eo biển Hormuz, khiến giá dầu thế giới tăng vọt. Khắp châu Âu, người dân đang quyết liệt kêu gọi các nhà lập pháp hỗ trợ giá xăng dầu.
Nếu cú sốc dầu mỏ kéo dài và gây ra tổn thương kinh tế sâu sắc như một số chuyên gia dự báo, chính phủ các nước châu Âu sẽ chịu áp lực phải chi tiêu nhiều hơn hoặc cắt giảm thuế để cố gắng khôi phục tăng trưởng.
Chiến lược đó chỉ hiệu quả nếu có thể tăng nợ vay mà không gặp phải khủng hoảng tài chính. Song nhiều chuyên gia lo ngại châu Âu nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng như vậy.
“Tình trạng này có thể kéo dài bao lâu trước khi thị trường có phản ứng”, Beata Javorcik, nhà kinh tế trưởng tại Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu, đặt câu hỏi. “Khủng hoảng thường ập đến muộn hơn bạn nghĩ, nhưng một khi đã nổ ra, nó diễn biến nhanh hơn nhiều so với hình dung”.
Trong ngày đầu tiên thăm chính thức Thái Lan, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã đến tỉnh Udon Thani. Tại đây, đoàn đã đến thăm Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh và gặp gỡ cộng đồng người Việt.
Tại Thái Lan hiện có hơn 100.000 người Việt sinh sống, trong đó chỉ riêng ở tỉnh Udon Thani tập trung khoảng 60.000 người, biến nơi đây thành địa phương có đông người Việt sinh sống nhất ở đất nước chùa vàng.
Mối lương duyên giữa Udon Thani với người Việt đã kéo dài đến hơn một thế kỷ. Đặc biệt, gần 100 năm trước, trong thời gian hoạt động cách mạng tại Thái Lan, Bác Hồ đã mở trường dạy tiếng Việt cho kiều bào ở nơi này.
Trải qua nhiều thế hệ, người Việt ở nơi đây tiếp tục gìn giữ tiếng Việt và bản sắc, văn hóa Việt Nam, đồng thời trở thành lực lượng có nhiều đóng góp cho sự phát triển kinh tế của tỉnh.
Câu chuyện Vietnam Town (Phố Việt Nam) khởi nguồn từ ngõ 2 đường Srisuk ở thành phố Udon Thani - nơi có hơn 90% cư dân là người Việt làm ăn, sinh sống và buôn bán.
Từng là một xóm nhỏ với những dãy nhà kiểu Thái cổ, khu phố dần hình thành cộng đồng người Việt lên tới hàng nghìn người. Khoảng năm 1975, kiều bào ta bắt đầu mua nhà sinh sống tại đây.
Ý tưởng xây dựng Vietnam Town ở nơi này được ông Lương Xuân Hòa - một Việt kiều sinh ra và lớn lên ở Udon Thani, Chủ tịch Hội Người Việt ở Udon Thani - thúc đẩy mạnh từ năm 2017, với mong muốn tạo một không gian sinh hoạt cộng đồng, quảng bá văn hóa và ẩm thực Việt Nam.
Sau đó dự án nhận được sự ủng hộ của chính quyền Udon Thani và Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan.
Từ năm 2022, địa phương đầu tư để chỉnh trang hạ tầng, lát vỉa hè, nâng cấp đường phố. Phía Việt Nam và doanh nghiệp Việt hỗ trợ xây cổng chào, trang trí mặt tiền và không gian mang đậm dấu ấn Việt Nam
Sau nhiều nỗ lực, đến tháng 12-2023, Phố Việt Nam (Vietnam Town) đầu tiên tại Thái Lan và trên thế giới chính thức được khai trương, vừa là nơi kinh doanh, giao lưu văn hóa, vừa quảng bá hình ảnh Việt Nam tại Thái Lan.
Mang dáng dấp kiến trúc nhà cửa, phố sá Việt Nam, Vietnam Town đã trở thành nơi cộng đồng người Thái gốc Việt gặp gỡ, trò chuyện bằng tiếng Việt, thưởng thức ẩm thực quê hương và lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống của cha ông, qua đó vun đắp niềm tự hào về cội nguồn Việt Nam.
Nơi này cũng trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn, được chính quyền Udon Thani quảng bá rộng rãi.
Báo Nation Thailand của Thái Lan từng dành nhiều lời khen cho khu phố đậm bản sắc Việt: “Khi dạo qua những con phố ở nơi này, quý vị sẽ nhìn thấy một khu chợ sôi động bày bán phở và nhiều món ngon Việt Nam, những đền chùa rực sắc màu phản ánh văn hóa Phật giáo và truyền thống của tổ tiên người Việt.
Những lễ hội như dịp Tết cổ truyền của người Việt giúp gắn kết con người. Vietnam Town hiện nay là một nơi phát triển mạnh mẽ của đời sống địa phương ở Udon Thani với trường học, các doanh nghiệp nhỏ và các trung tâm cộng đồng”.
Chiều qua (13.7), Đài Al Jazeera dẫn thông báo từ Iran cho hay Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) vừa tập kích Bahrain, Kuwait, Oman và Jordan. Theo đó, các mục tiêu bị tập kích là các địa điểm quân sự của Mỹ ở khu vực, để trả đũa cho cuộc bắn phá mới của Washington vào bờ biển phía nam của Iran.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã tấn công thành công hàng chục mục tiêu tại nhiều địa điểm để làm suy giảm khả năng của Tehran trong việc tiếp tục tấn công các tàu đi qua eo biển Hormuz. Quân đội Mỹ đã tấn công các hệ thống phòng không quân sự, các cơ sở radar ven biển, khu vực chứa tên lửa, máy bay không người lái và các tàu nhỏ của Iran.
Trả lời Thanh Niên hôm qua, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) nhận định: "Dường như chính quyền Mỹ cho rằng chính phủ Iran không có quyền lực gì đối với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC). Điều đó có nghĩa là các cuộc tấn công hiện tại và tương lai của Mỹ sẽ nhắm vào các cơ sở và lực lượng của IRGC".
Theo ông, chiến lược của Iran vẫn không thay đổi. Tehran liên tục đàm phán hòa bình nhưng cũng sẵn sàng phát động tập kích. "Mục tiêu của Iran là làm nản lòng giới tinh hoa chính trị và cử tri Mỹ. Tehran nhận ra rằng cử tri Mỹ thiếu kiên nhẫn và không quen với việc hy sinh, chẳng hạn như đối phó với giá nhiên liệu tăng cao. Mục tiêu của Iran là tác động đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới ở Mỹ với hy vọng đảng Dân chủ chiếm đa số trong quốc hội, điều này sẽ buộc chính quyền Mỹ phải chấm dứt chiến tranh theo các điều khoản có lợi cho Iran và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhằm vào Tehran", cựu đại tá Schuster đánh giá.
Ông phân tích thêm: "Đối với Iran, chiến thắng đồng nghĩa với việc duy trì sự tồn tại của chế độ. Đối với Mỹ, bất cứ điều gì ít hơn việc loại bỏ chương trình hạt nhân của chế độ này đều cấu thành một thất bại".
"Washington có thể nhận ra rằng Iran đang câu giờ và IRGC đang nắm quyền kiểm soát chế độ. Do đó, Mỹ sẽ tăng cường các cuộc tấn công và áp lực kinh tế lên chế độ này, đặc biệt tập trung vào các tài sản của IRGC và giới lãnh đạo của họ", chuyên gia Schuster đánh giá.
Cuộc tái bùng phát chiến sự lần này vẫn bắt nguồn từ căng thẳng xung quanh eo biển Hormuz. Rõ ràng, cả hai bên đều đang muốn thể hiện quyền kiểm soát eo biển này.
Với Iran, đây là "lá bài tẩy" để gây sức ép không chỉ với Mỹ mà cả đối với kinh tế toàn cầu. Suốt nhiều tháng qua, ngay cả khi hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn, Iran chưa bao giờ tỏ ý từ bỏ quyền kiểm soát Hormuz, thậm chí bỏ ngỏ khả năng thu phí đối với tàu thuyền qua eo biển này. Khi eo biển này tiếp tục đình trệ thì sức ép lên Nhà Trắng càng lớn do giá cả tăng cao, nhất là trong bối cảnh nhiều chính trị gia đảng Cộng hòa muốn kết thúc nhanh cuộc chiến để hạn chế bất lợi cho đảng này trước cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới.
Ngược lại, chính quyền đương nhiệm của Mỹ dường như cũng không muốn từ bỏ eo biển Hormuz để gây sức ép cho Tehran về chương trình hạt nhân. Trả lời Đài Fox News hôm qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố nước này sẽ tiếp quản eo biển Hormuz và Mỹ nên được "bồi hoàn" cho việc tiếp quản.
Trong khi đó, cuộc chiến Iran có thể khiến bất ổn liên quan hàng hải gia tăng trong khu vực. Hôm qua, Cơ quan Thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) thông báo một tàu chở dầu cho biết đã bị tiếp cận bởi 6 tàu nhỏ ở phía nam vịnh Aden của Yemen. Đây là khu vực mà lực lượng Houthi ở Yemen, vốn rất thân hữu với Iran, có thể tiến hành các cuộc tập kích như từng xảy ra trước đây. Vì thế, nếu xuất hiện thêm những bất trắc ở vịnh Aden thì đồng nghĩa với việc xung đột có thể lan ra khỏi eo biển Hormuz, khiến hoạt động hàng hải ở khu vực thêm khó khăn.
Giữa bối cảnh như vậy, giá dầu Brent và WTI hôm qua đều tăng thêm khoảng 3,8%, lần lượt lên mức 78,9 USD/thùng và 74,1 USD/thùng.
Một trường đại học tư thục ở Daejeon ngày 29/5 thông báo kỷ luật giáo sư B, cấm ông giảng dạy, tư vấn học tập và hướng dẫn sinh viên. Giáo sư này cũng phải hoàn thành khóa huấn luyện chống tái phạm tại trung tâm nhân quyền của trường để ngăn ngừa sự việc tương tự xảy ra trong tương lai.
Tháng 11/2025, trên diễn đàn trực tuyến của sinh viên Hàn Quốc xuất hiện một bài đăng chỉ trích các bình luận khiếm nhã, lăng mạ nữ sinh và các chủ đề chính trị không liên quan tới môn học mà ông B đề cập trong lúc giảng dạy.
"Tôi rất tiếc phải nói điều này với các em sinh viên nữ, rằng các em có thể phải đi bán dâm nếu cảm thấy tuyệt vọng. Cứ 10 phụ nữ Hàn Quốc thì có 8 người kiếm tiền bằng mại dâm", bài đăng dẫn lời giáo sư B.
Sinh viên sau đó tiếp tục tiến hành khảo sát, thu thập bản ghi âm lời giảng của giáo sư B. Họ nộp bằng chứng cùng đơn khiếu nại lên nhà trường và Ủy ban Nhân quyền Hàn Quốc hồi tháng 12/2025.
Nhà trường bị chỉ trích phản ứng chậm khi cho phép giáo sư B tiếp tục giảng dạy dù đã nhận đơn khiếu nại.
Hiện chưa rõ thời hạn áp dụng hình thức kỷ luật giáo sư B, nhưng truyền thông địa phương cho hay hình phạt không bao gồm sa thải hay chấm dứt hợp đồng.
Daejeon là thành phố lớn thứ năm Hàn Quốc với dân số 1,5 triệu người, nằm ở miền trung đất nước.
