Bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Cao Trí, Trung tâm Da – U máu, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết bức xạ tia cực tím (UV) là một trong những tác nhân gây hại phổ biến nhất cho da, đặc biệt vào mùa hè. Tiếp xúc kéo dài mà không bảo vệ đúng cách có thể gây cháy nắng, lão hóa sớm, tăng sắc tố như nám, tàn nhang, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư da. Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, cường độ tia UV thường ở mức cao, vì vậy việc hiểu đúng cách chọn và sử dụng kem chống nắng là cần thiết với mọi lứa tuổi.
Theo khuyến cáo của Viện Hàn lâm Da liễu Mỹ (AAD), một sản phẩm chống nắng hiệu quả cần đáp ứng 3 tiêu chí: phổ rộng, SPF từ 30 trở lên và có khả năng chống nước. Trong đó, phổ rộng là yếu tố quan trọng nhất vì chỉ khi bảo vệ được cả tia UVA và UVB, sản phẩm mới giúp ngăn ngừa toàn diện cháy nắng, lão hóa và sạm da.
Kem chống nắng SPF 30 có thể chặn khoảng 97% tia UVB, nhưng không có sản phẩm nào bảo vệ tuyệt đối 100%. Khả năng chống nước đặc biệt cần thiết trong mùa nóng khi cơ thể dễ đổ mồ hôi hoặc tiếp xúc nước, với hiệu quả duy trì khoảng 40 – 80 phút tùy loại.
Việc lựa chọn sản phẩm cần phù hợp với từng loại da. Người da dầu hoặc da mụn nên ưu tiên sản phẩm “oil-free”, “non-comedogenic” để tránh bít tắc lỗ chân lông. Da khô nên chọn loại có thêm thành phần dưỡng ẩm. Với da nhạy cảm, kem chống nắng vật lý chứa zinc oxide hoặc titanium dioxide thường ít gây kích ứng hơn và nên tránh sản phẩm có hương liệu.
Hiện nay, kem chống nắng được chia thành 3 dạng: vật lý, hóa học và kết hợp (hybrid). Loại vật lý hoạt động bằng cách phản xạ tia UV, ít gây kích ứng; loại hóa học hấp thụ tia UV, kết cấu nhẹ, dễ tán; còn loại kết hợp mang đặc điểm của cả hai. Cả ba loại đều có thể bảo vệ hiệu quả nếu đáp ứng đủ các tiêu chí cơ bản. Tuy nhiên, không có sản phẩm nào thực sự không thấm nước hoàn toàn hoặc không thấm mồ hôi.
Để đạt hiệu quả tối ưu, kem chống nắng cần được bôi trước khi ra nắng ít nhất 15 phút. Về liều lượng, một người trưởng thành cần khoảng 30 ml để phủ toàn bộ vùng da không được che chắn. Riêng vùng mặt cần khoảng 1/4 muỗng cà phê, hoặc 1/2 muỗng nếu tính thêm cổ và tai.
Trong thực tế, nhiều người thường bỏ sót các vùng dễ tổn thương như tai, sau cổ, mu bàn chân, da đầu (đối với người tóc thưa) và môi. Những vị trí này cần được bôi đầy đủ để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.
Ngoài ra, kem chống nắng cần được bôi lại sau mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời, hoặc ngay sau khi bơi, đổ mồ hôi nhiều hay lau bằng khăn. Việc sử dụng hằng ngày cũng rất quan trọng, kể cả khi trời râm mát hoặc ở trong nhà gần cửa sổ, vì tia UVA vẫn có thể xuyên qua mây và kính.
Bác sĩ Lê Cao Trí nhấn mạnh, kem chống nắng là biện pháp quan trọng nhưng không nên sử dụng đơn lẻ. Để bảo vệ da hiệu quả trong mùa hè, cần kết hợp thêm các biện pháp che chắn như hạn chế ra nắng trong khung giờ cao điểm từ 10 – 14 giờ, đội mũ rộng vành, mặc quần áo chống nắng, đeo kính râm và sử dụng giày dép phù hợp.
Tuân thủ đúng nguyên tắc lựa chọn và sử dụng kem chống nắng không chỉ giúp phòng tránh cháy nắng trước mắt mà còn góp phần làm chậm lão hóa, giảm nguy cơ ung thư da và duy trì làn da khỏe mạnh lâu dài, đặc biệt trong bối cảnh tia UV ngày càng gia tăng.
Từ bệnh viện bỏ hoang nhiều năm, sau một năm sửa chữa cơ sở vật chất, chuẩn bị nhân lực, hoàn tất thẩm định và cấp phép, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM cơ sở 4 chính thức hoạt động từ ngày 1-7-2026 - Ảnh: XUÂN MAI - BÁ SƠN
Ghi nhận của Báo điện tử Tuổi Trẻ ngày 3-7, tại Bệnh viện Tâm thần TP.HCM cơ sở 4 (đóng tại khu phố Phú Chánh, phường Bình Dương, TP.HCM) đã khoác lên màu sơn mới tươi sáng, khác hẳn hình ảnh cũ kỹ, xuống cấp nghiêm trọng, cỏ mọc um tùm cách đây một năm.
Từ khu khám ngoại trú đến các phòng điều trị nội trú đều đã đi vào hoạt động, không gian thoáng đãng. Bên trong các phòng bệnh đã có bệnh nhân đang được theo dõi, điều trị và được ngăn cách bằng hệ thống cửa kiểm soát nhằm bảo đảm an toàn.
Bệnh viện Tâm thần TP.HCM cơ sở 4 tiền thân là Bệnh viện chuyên khoa Tâm thần Bình Dương, được khởi công năm 2013, hoàn thành năm 2018 với quy mô 300 giường bệnh.
Năm 2020, cơ sở được bàn giao cho Bệnh viện Đa khoa Bình Dương quản lý nhưng chưa đưa vào sử dụng.
Giai đoạn 2021 - 2022, bệnh viện được trưng dụng làm khu điều trị bệnh nhân COVID-19. Sau giải thể khu điều trị COVID-19, cơ sở tiếp tục bị bỏ trống, xuống cấp trong nhiều năm.
Với quyết tâm không để lãng phí nguồn lực y tế và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về chăm sóc sức khỏe tâm thần, ngày 28-7-2025, Sở Y tế TP.HCM khảo sát thực địa, xây dựng phương án tiếp nhận và cải tạo cơ sở.
Sau gần một năm sửa chữa cơ sở vật chất, chuẩn bị nhân lực, hoàn tất thẩm định và cấp phép, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM cơ sở 4 chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1-7-2026.
Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành y tế TP.HCM sau hợp nhất, bởi lần đầu tiên người dân khu vực Bình Dương có một bệnh viện chuyên khoa tâm thần ngay tại địa phương, với đội ngũ nhân viên y tế giàu kinh nghiệm.
Giám đốc Bệnh viện Tâm thần TP.HCM Nguyễn Đăng Khoa nhấn mạnh: "Sức khỏe tâm thần là một phần không thể tách rời của sức khỏe con người. Người bệnh tâm thần cần được chăm sóc bằng chuyên môn, bằng trách nhiệm và bằng sự thấu hiểu.
Trong quá trình vận hành cơ sở 4, bệnh viện xác định mục tiêu trọng tâm là đảm bảo an toàn người bệnh, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, hỗ trợ phục hồi chức năng, tái hòa nhập cộng đồng và giảm kỳ thị với người mắc rối loạn tâm thần".
Thạc sĩ - bác sĩ nội trú Ngô Thanh Hùng,Trường đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết đi bộ, chạy bộ đều thuộc nhóm bài tập hiếu khí (aerobic), nhưng chúng khác biệt rõ rệt về động lực học, cường độ trao đổi chất và áp lực lên hệ cơ xương khớp. Sự lựa chọn giữa đi bộ và chạy bộ không đơn thuần là một câu hỏi về sở thích, mà là một quyết định lâm sàng dựa trên tình trạng sinh lý, mục tiêu chuyển hóa và khả năng chịu đựng chấn thương của từng cá nhân.
Sự khác biệt cơ bản nhất về mặt lâm sàng nằm ở giai đoạn bay (flight phase). Trong đi bộ, luôn có ít nhất 1 chân tiếp xúc với mặt đất tại mọi thời điểm, trong khi chạy bộ bao gồm một khoảng thời gian ngắn mà 2 chân đều rời khỏi mặt đất. Khi chân tiếp đất sau giai đoạn bay, cơ thể phải hấp thụ một lực phản hồi từ mặt đất cực lớn. Nghiên cứu cho thấy lực này trong đi bộ chỉ dao động từ 1 đến 1,5 lần trọng lượng cơ thể, nhưng trong chạy bộ, nó có thể tăng vọt lên mức 2,5 đến 3,5 lần trọng lượng cơ thể. Áp lực này tác động trực tiếp lên sụn khớp, dây chằng và cấu trúc xương, tạo ra cả những kích thích sinh học tích cực lẫn những rủi ro chấn thương tiềm tàng.
Đơn vị tương đương chuyển hóa (MET) là một công cụ hữu hiệu để so sánh cường độ. Đi bộ nhanh (khoảng 5 - 6 km/giờ) tiêu tốn khoảng 3,5 đến 5 METs; trong khi chạy bộ (tốc độ > 8 km/ giờ) bắt đầu từ 8,0 METs và có thể vượt quá 15 METs ở các vận động viên chuyên nghiệp. Điều này giải thích tại sao chạy bộ có thể đốt cháy lượng calo gấp đôi hoặc gấp 3 lần đi bộ trong cùng một khoảng thời gian.
Việc lựa chọn đi bộ hay chạy bộ cần được cá nhân hóa dựa trên đánh giá chi tiết về tình trạng bệnh lý của người bệnh.
Người bệnh béo phì và hội chứng chuyển hóa. Đối với những người có BMI > 30, chạy bộ không phải là lựa chọn ưu tiên ban đầu do áp lực lên khớp gối và cổ chân quá lớn. Đi bộ nhanh trên mặt phẳng nghiêng là một giải pháp thay thế tốt, giúp tăng nhịp tim và tiêu thụ năng lượng như chạy bộ nhưng vẫn giữ được cơ chế tác động thấp của đi bộ. Người bệnh nên bắt đầu với 10 - 15 phút mỗi ngày và tăng dần lên 30 - 60 phút trước khi cân nhắc chuyển sang chạy bộ nhẹ nhàng.
Người cao tuổi (trên 60 tuổi). Đi bộ là tiêu chuẩn vàng cho nhóm người này. Nó không chỉ cải thiện sức khỏe tim mạch mà còn tăng cường sự thăng bằng và khả năng phối hợp, từ đó giảm nguy cơ té ngã - một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở người cao tuổi. Khuyến nghị tối thiểu là 150 phút đi bộ ở cường độ trung bình mỗi tuần, kết hợp với các bài tập sức mạnh và thăng bằng ít nhất 2 ngày mỗi tuần.
Người bệnh có bệnh lý tim mạch ổn định. Sau khi được bác sĩ chuyên khoa sàng lọc và đánh giá nguy cơ, người bệnh nên thực hiện các bài tập hiếu khí mức độ nhẹ đến trung bình. Đi bộ nhanh thường được ưu tiên vì tính an toàn và khả năng kiểm soát nhịp tim dễ dàng. Tuy nhiên, cần tham vấn y tế nếu có các dấu hiệu như đau thắt ngực không ổn định, suy tim mất bù hoặc rối loạn nhịp tim phức tạp khi có vận động thể lực ở cường độ trung bình - cao.
Người khỏe mạnh nhưng thiếu thời gian. Đối với những người trẻ bận rộn, chạy bộ là lựa chọn tối ưu về mặt hiệu suất. Chỉ cần 75 phút chạy bộ mỗi tuần có thể mang lại lợi ích sức khỏe tương đương với 150 phút đi bộ. Việc kết hợp các khoảng chạy nhanh ngắn (HIIT) vào thói quen đi bộ cũng là một cách hiệu quả để nâng cao thể tích khí lưu thông và sức bền tim phổi.
Chuối là loại trái cây giàu tinh bột, đường nhưng đồng thời cũng chứa lượng chất xơ khá cao. Một quả chuối cỡ trung bình 120 gram có khoảng 3 gram chất xơ, trong đó có pectin và tinh bột kháng, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Các loại chất xơ trên có khả năng làm chậm quá trình tiêu hóa của dạ dày, giúp thức ăn ở lại trong hệ tiêu hóa lâu hơn. Nhờ đó, cảm giác no có thể kéo dài hơn sau khi ăn.
Đặc biệt, chuối vừa mới chín hoặc chưa chín hoàn toàn thường chứa nhiều tinh bột kháng hơn. Đây là loại tinh bột không được tiêu hóa hết ở ruột non mà đi xuống đại tràng để nuôi lợi khuẩn đường ruột. Quá trình này sẽ kiểm soát cảm giác đói và giúp đường huyết ổn định hơn.
Ngoài ra, pectin trong chuối là chất xơ hòa tan có khả năng hút nước và chuyển thành dạng gel trong ruột. Điều này giúp tốc độ hấp thu đường diễn ra chậm hơn, hạn chế tình trạng nhanh đói sau ăn.
Trong khi đó, sữa chua lại giàu protein, loại dưỡng chất giúp no lâu. Một nghiên cứu đăng trên chuyên san The American Journal of Clinical Nutrition cho thấy protein có thể giúp tăng cảm giác no tốt hơn so với tinh bột. Protein còn giúp kích thích các hoóc môn tạo cảm giác no như peptide và GLP-1, đồng thời làm giảm hoóc môn gây đói ghrelin.
Khi ăn chuối cùng sữa chua, protein trong sữa chua sẽ giúp làm chậm tốc độ tiêu hóa tinh bột và đường từ chuối. Nhờ đó, đường glucose được giải phóng vào máu ổn định hơn thay vì tăng nhanh rồi giảm nhanh. Tình trạng này thường khiến cơ thể mau đói trở lại. Các loại sữa chua giàu protein như sữa chua Hy Lạp sẽ giúp no lâu hơn so với sữa chua thông thường.
Chuối và sữa chua thường phù hợp cho bữa sáng hoặc bữa phụ. Đây là thời điểm cơ thể cần nguồn năng lượng ổn định nhưng không quá nặng bụng.
Nếu ăn vào buổi sáng, món ăn này có thể giúp hạn chế cảm giác đói trong khi bữa trưa chưa đến. Nếu ăn vào buổi chiều thì giúp giảm thèm đồ ngọt hoặc hạn chế ăn quá nhiều vào bữa tối.
Để tăng cảm giác no lâu hơn, nhiều người có thể kết hợp thêm yến mạch, hạt chia hoặc các loại hạt giàu chất xơ và chất béo tốt.
Ngoài ra, không phải loại sữa chua nào cũng giúp no lâu như nhau. Một số loại sữa chua chế biến sẵn chứa khá nhiều đường bổ sung. Điều này có thể làm tăng tổng lượng đường trong bữa ăn và khiến đường huyết tăng nhanh hơn.
Khi chọn sữa chua ăn với chuối, nên ưu tiên chọn sữa chua không đường hoặc ít đường, loại giàu protein và hạn chế các sản phẩm có nhiều siro hoặc topping ngọt. Ngoài ra, nếu muốn kiểm soát đường huyết và duy trì cảm giác no lâu, chuối chín vừa sẽ phù hợp hơn so với chuối quá chín, theo Eating Well.
