Sáng 5/6, tại Ninh Bình, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cùng UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức Diễn đàn Quốc gia Số Việt Nam 2026 với chủ đề “Phát triển nền tảng số và dịch vụ số, chuyển hoạt động lên môi trường số”.
Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện các mục tiêu về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, được xác định là ba động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn mới.
Xóa bỏ tư duy “bình mới, rượu cũ”
Thông điệp nhận được nhiều sự quan tâm nhất tại diễn đàn là yêu cầu thay đổi tư duy về chuyển đổi số.
Các đại biểu cho rằng chuyển đổi số không đơn thuần là mua sắm thiết bị, xây dựng cơ sở dữ liệu hay đưa các biểu mẫu giấy tờ lên môi trường trực tuyến. Nếu quy trình cũ, thủ tục rườm rà vẫn được giữ nguyên thì công nghệ khó có thể phát huy giá trị.
Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh chuyển đổi số phải xuất phát từ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn của người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước.
Theo ông, công nghệ số cần được sử dụng để tái thiết kế quy trình, tạo ra những cách làm mới hiệu quả hơn thay vì chỉ số hóa các thủ tục hiện có.
“Chuyển đổi số không phải là số hóa quy trình cũ, mà là tạo ra cách làm mới bằng công nghệ số với hiệu quả vượt trội”, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh.
Ông cho rằng thành công của chuyển đổi số chỉ thực sự được khẳng định khi người dân có thể hoàn thành thủ tục hành chính nhanh hơn, doanh nghiệp giảm được chi phí vận hành và đội ngũ cán bộ công chức giảm áp lực xử lý hồ sơ giấy tờ để tập trung vào công việc chuyên môn.
“Khi những lợi ích đó trở nên rõ ràng, người dân, doanh nghiệp và cán bộ sẽ chủ động tham gia, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số phát triển bền vững”, Thứ trưởng Phương nói.
Hệ sinh thái số đang hình thành rõ nét
Theo các đại biểu tham dự, những năm gần đây Việt Nam đã ghi nhận nhiều bước tiến đáng kể trong xây dựng nền tảng cho nền kinh tế số.
Riêng trong năm 2025, hàng loạt luật, nghị định và thông tư liên quan đến chuyển đổi số được sửa đổi, bổ sung và ban hành.
Các khung pháp lý mới như Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Dữ liệu hay Luật AI được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ.
Bên cạnh đó, hạ tầng số tiếp tục được mở rộng với tỷ lệ phủ sóng 5G đạt trên 90% dân số. Những nền tảng dữ liệu quy mô lớn như Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hay VNeID đang dần trở thành hạ tầng số dùng chung, phục vụ nhiều hoạt động của người dân và doanh nghiệp.
Xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng đang lan rộng trong khu vực công và khu vực tư nhân. Nhiều cơ quan nhà nước đã triển khai các giải pháp AI nhằm hỗ trợ xử lý hồ sơ, nâng cao hiệu quả điều hành và cung cấp dịch vụ công.
Vẫn còn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn
Dù vậy, các đại biểu cho rằng chuyển đổi số vẫn đối mặt nhiều thách thức.
Một trong những vấn đề được nhắc đến nhiều tại diễn đàn là khoảng cách giữa chính sách và quá trình triển khai thực tế. Không ít địa phương, đơn vị đã đầu tư hệ thống công nghệ, phần mềm hoặc cơ sở dữ liệu nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng với nguồn lực bỏ ra.
Bên cạnh đó, vẫn tồn tại khoảng cách giữa kỳ vọng của cơ quan quản lý với trải nghiệm thực tế của người dân và doanh nghiệp khi sử dụng các dịch vụ số.
Theo các chuyên gia, nếu người dân chưa cảm nhận được sự thuận tiện, minh bạch và tiết kiệm thời gian thì chuyển đổi số sẽ khó tạo ra sự thay đổi thực chất trong đời sống.
Tại diễn đàn, các đại biểu cũng thống nhất bốn định hướng lớn cho giai đoạn tiếp theo.
Thứ nhất, tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, giới khoa học và các tổ chức quốc tế nhằm tháo gỡ những rào cản về chính sách.
Thứ hai, phát triển mạnh các nền tảng số và dịch vụ số dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI), hướng tới cung cấp các dịch vụ thông minh, sát nhu cầu thực tế.
Thứ ba, kết nối và nhân rộng các mô hình chuyển đổi số hiệu quả từ địa phương, cơ sở ra phạm vi toàn quốc.
Thứ tư, mở rộng hợp tác quốc tế, từng bước làm chủ công nghệ lõi và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Các chuyên gia nhận định, sau giai đoạn tập trung xây dựng hạ tầng và hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số của Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới, nơi hiệu quả thực chất và trải nghiệm của người dân sẽ là thước đo quan trọng nhất cho thành công của quá trình này.
Trung Quốc đã đưa ba phi hành gia lên trạm vũ trụ vào Chủ nhật, trong đó một người sẽ ở lại nơi này suốt một năm. Đây là khoảng thời gian dài kỷ lục của Trung Quốc, nhằm phục vụ nghiên cứu về sinh lý con người trong môi trường không gian, hướng tới tham vọng đưa con người lên Mặt Trăng trước năm 2030.
Cơ quan Vũ trụ Có người lái Trung Quốc cho biết danh tính người ở lại sẽ được quyết định sau, tùy theo tiến độ nhiệm vụ.
Tàu Thần Châu 23 (Shenzhou-23) được phóng lúc 23h08 (giờ địa phương) bằng tên lửa đẩy Trường Chinh-2F Y23 tại Trung tâm Phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Ba phi hành gia bao gồm, chuyên gia tải trọng Li Jiaying, chỉ huy Zhu Yangzhu và phi công Zhang Yuanzhi.
Trung Quốc và Mỹ cùng hướng tới Mặt Trăng
Trung Quốc đã nhiều lần đưa phi hành gia lên trạm vũ trụ, nhưng đợt phóng lần này diễn ra trong bối cảnh cuộc đua lên Mặt Trăng với Mỹ ngày càng tăng tốc.
NASA đặt mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2028, sớm hơn Trung Quốc hai năm. Mỹ cũng muốn xây dựng sự hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng như bước đệm cho các chuyến thám hiểm sao Hỏa trong tương lai.
Tháng 4 vừa qua, bốn phi hành gia NASA đã thực hiện chuyến bay lịch sử quanh Mặt Trăng trong khuôn khổ sứ mệnh Artemis II, bay xa Trái Đất hơn bất kỳ con người nào trước đây trong chuyến bay có người lái tới Mặt Trăng đầu tiên sau nửa thế kỷ.
Trong tuần trước, SpaceX của Elon Musk cũng thực hiện chuyến bay thử nghiệm không người lái phần lớn thành công với tên lửa thế hệ mới Starship, được thiết kế nhằm hỗ trợ các đợt phóng vệ tinh Starlink thường xuyên hơn và phục vụ các sứ mệnh đưa NASA lên Mặt Trăng trong tương lai.
Với chưa đầy 4 năm để đạt mục tiêu năm 2030, Trung Quốc đang đối mặt thách thức lớn khi phải phát triển hoàn toàn mới các phần cứng và phần mềm dành riêng cho sứ mệnh Mặt Trăng, đồng thời chứng minh toàn bộ hệ thống đã sẵn sàng vận hành.
Điều này nhằm bảo đảm các phi hành gia, vốn quen với môi trường tương đối an toàn của trạm Thiên Cung ở quỹ đạo thấp có thể thực hiện an toàn hành trình rủi ro hơn xuống bề mặt Mặt Trăng.
Các sứ mệnh Thần Châu của Trung Quốc đã liên tục đưa ba phi hành gia lên trạm không gian với thời gian lưu trú 6 tháng kể từ năm 2021.
Cơ quan vũ trụ Trung Quốc cũng đang huấn luyện hai phi hành gia Pakistan, trong đó một người có thể tham gia một sứ mệnh ngắn hạn tới Thiên Cung trong năm nay.
Mục tiêu xây căn cứ thường trực trên Mặt Trăng vào năm 2035
Cho đến nay, Trung Quốc mới chỉ đưa robot lên Mặt Trăng, nhưng chuỗi sứ mệnh Thần Châu cho thấy năng lực không gian của nước này đang tiến bộ nhanh chóng.
Tháng 6/2024, Trung Quốc trở thành quốc gia đầu tiên thu hồi mẫu vật từ phía tối của Mặt Trăng bằng robot.
Nếu hạ cánh có người lái thành công trước năm 2030, Trung Quốc sẽ có thêm động lực để hiện thực hóa kế hoạch xây dựng căn cứ thường trực trên Mặt Trăng vào năm 2035 cùng với Nga.
Wu Weiren, nhà khoa học trưởng của chương trình Mặt Trăng Trung Quốc, cho biết mốc thời gian công bố công khai của Bắc Kinh thực tế vẫn được đặt theo hướng "thận trọng".
Trong năm qua, Trung Quốc đã tiến hành nhiều thử nghiệm an toàn với các công nghệ dành cho sứ mệnh năm 2030, bao gồm tên lửa siêu nặng Trường Chinh 10, tàu vũ trụ Mengzhou và tàu đổ bộ Mặt Trăng Lanyue.
Chuyến bay Thần Châu 23 sẽ thực hiện lần đầu tiên quy trình tiếp cận và ghép nối tự động tốc độ cao với mô đun lõi của trạm Thiên Cung, nhằm chuẩn bị cho sứ mệnh Mặt Trăng năm 2030.
Kế hoạch này phụ thuộc vào khả năng ghép nối tự động trên quỹ đạo Mặt Trăng giữa tàu Mengzhou và tàu đổ bộ Lanyue.
Các nhà khoa học cũng sẽ nghiên cứu tác động sinh lý của bức xạ vũ trụ, tình trạng mất mật độ xương và căng thẳng tâm lý trong môi trường không gian trong suốt thời gian kéo dài của sứ mệnh Thần Châu 23.
Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, Bắc Kinh hiện đang thực hiện thí nghiệm "phôi nhân tạo" đầu tiên của con người trong không gian, sau khi gửi các mẫu tế bào gốc người lên cho phi hành đoàn Thần Châu 22 trên trạm Thiên Cung trong tháng này.
Thí nghiệm nhằm nghiên cứu khả năng cư trú lâu dài, sinh tồn và sinh sản của con người trong môi trường không gian.
NASA xác nhận quả cầu lửa xuất hiện trên bầu trời khu vực New England vào chiều 30/5. Dù chỉ có đường kính khoảng 1,6m, vật thể này lao vào khí quyển với tốc độ gần 67.000km/h, tạo ra ma sát cực lớn trước khi vỡ vụn.
Theo phân tích ban đầu, vật thể phân rã ở độ cao khoảng 50km, tạo ra sóng xung kích siêu âm và mưa mảnh vỡ rơi xuống khu vực Cape Cod.
Không có thương vong hay thiệt hại tài sản nào được ghi nhận. Tuy nhiên, nhiều người dân tại các bang vùng đông bắc nước Mỹ cho biết họ nghe thấy tiếng nổ lớn và cảm nhận được rung chấn từ các tòa nhà khi sự kiện xảy ra vào khoảng 14h06 (giờ EDT).
NASA ước tính vật thể có khối lượng khoảng 5,6 tấn trước khi phân rã. Cơ quan này cho biết những thiên thể nhỏ như vậy rất khó phát hiện từ trước, nhưng phần lớn sẽ bị phá hủy trong khí quyển nên hiếm khi gây nguy cơ đáng kể đối với khu vực dân cư.
Nguy hiểm hơn là các tiểu hành tinh gần Trái Đất có đường kính trên 140m. Những vật thể này, đôi khi được gọi là "kẻ hủy diệt thành phố", có khả năng sống sót sau khi xuyên qua khí quyển và gây thiệt hại nghiêm trọng nếu va chạm với khu vực đông dân cư.
Hiện NASA đang theo dõi hơn 40.000 tiểu hành tinh gần Trái Đất. Dù vẫn còn hàng nghìn vật thể chưa được phát hiện, các hệ thống quan sát thế hệ mới được kỳ vọng sẽ giúp thu hẹp khoảng trống này trong thập kỷ tới.
Sự kiện tại New England là một trong nhiều hiện tượng quả cầu lửa được ghi nhận gần đây. Cuối tháng 5, một quả cầu lửa màu xanh lục xuất hiện phía sau Núi lửa Mayon khi ngọn núi lửa này đang phun trào.
Trước đó, một mảnh thiên thạch đã xuyên thủng mái nhà của một gia đình tại Texas, trong khi một quả cầu lửa khác phát nổ trên bầu trời bang Ohio, tạo ra tiếng nổ siêu âm lớn.
Tháng 6 đánh dấu sự khởi đầu của mùa hè tại Bắc bán cầu, đồng thời mang đến hàng loạt hiện tượng thiên văn đáng chú ý, từ những "màn hội ngộ" của các hành tinh cho tới mưa sao băng.
Đây cũng là thời điểm lý tưởng để quan sát vùng lõi dày đặc sao của Dải ngân hà, đặc biệt tại những khu vực có bầu trời tối, ít ô nhiễm ánh sáng. Trong suốt tháng 6, trung tâm sáng rực của thiên hà sẽ xuất hiện trên bầu trời phía nam gần như suốt đêm, tạo điều kiện thuận lợi cho những ai muốn thử sức với nhiếp ảnh thiên văn.
Theo National Geographic, dưới đây là một số hiện tượng thiên văn nổi bật nhất trong tháng cùng những gợi ý về thời gian và vị trí quan sát để không bỏ lỡ các khoảnh khắc ấn tượng trên bầu trời đêm.
Ngày 9/6: Sao Mộc “gặp” Sao Kim
Trong tháng 6, Sao Mộc tiến đến gần Sao Kim trên bầu trời, tạo nên hiện tượng giao hội giữa hai hành tinh.
Hai hành tinh sẽ ở gần nhau nhất vào ngày 9/6. Ngay sau khi Mặt Trời lặn, người quan sát có thể nhìn thấy Sao Mộc và Sao Kim xuất hiện gần nhau phía trên đường chân trời tây bắc.
Gần khu vực này còn có hai ngôi sao Castor và Pollux, nằm hơi chếch về bên phải hai hành tinh. Việc quan sát hai ngôi sao này có thể cần ống nhòm, nhưng Sao Mộc và Sao Kim nhiều khả năng có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Ngày 11/6: Sao Hỏa, Mặt Trăng, Sao Thổ thẳng hàng
Khoảng một giờ trước khi Mặt Trời mọc vào ngày 11 tháng 6, Sao Hỏa, Mặt Trăng lưỡi liềm và Sao Thổ sẽ tạo thành một đường chéo hẹp phía trên đường chân trời phía đông. Người quan sát sẽ cần tầm nhìn rõ ràng về phía đông để phát hiện ra ba hành tinh này đang thẳng hàng.
Ngày 15/6: Trăng non
Mùa hè là một trong những thời điểm lý tưởng nhất để chiêm ngưỡng vùng trung tâm rực rỡ của Ngân Hà, và kỳ trăng non - thời điểm khởi đầu của một chu kỳ Mặt Trăng mới - chính là cơ hội tốt nhất để quan sát hiện tượng này.
Trong pha trăng non, Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời nên gần như không thể nhìn thấy từ Trái Đất. Việc thiếu ánh trăng giúp vùng lõi của Ngân Hà, nơi tập trung hàng triệu ngôi sao, hiện lên rõ nét hơn trên bầu trời đêm, thậm chí có thể quan sát bằng mắt thường trong điều kiện thuận lợi.
Tháng này, trăng non sẽ diễn ra vào ngày 15/6. Những đêm trước và sau thời điểm này cũng có rất ít ánh trăng, tạo điều kiện lý tưởng cho hoạt động ngắm sao.
Để có trải nghiệm tốt nhất, người quan sát nên tìm đến những nơi có mức độ ô nhiễm ánh sáng thấp hoặc những địa điểm xa khu dân cư, nơi quang đãng có thể chiêm ngưỡng bầu trời đêm.
Ngày 21/6: Hạ chí
Ngày dài nhất năm 2026 ở Bắc bán cầu rơi vào 21/6 - hay còn được gọi là ngày hạ chí. Hạ chí thường được xem là thời điểm bắt đầu mùa hè, nhưng về bản chất, hiện tượng này liên quan đến trục quay của Trái Đất.
Trục quay là đường tưởng tượng đi qua cực Bắc và cực Nam, quanh đó Trái Đất tự quay. Trục này không vuông góc hoàn toàn với mặt phẳng quỹ đạo mà nghiêng khoảng 23,44 độ. Độ nghiêng đó gần như giữ nguyên khi Trái Đất quay quanh Mặt Trời, khiến góc chiếu sáng của Mặt Trời lên từng bán cầu thay đổi theo thời gian.
Hạ chí là thời điểm Bắc bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời nhiều nhất. Khi đó, khu vực này nhận được thời gian chiếu sáng dài nhất trong năm. Ngược lại, vào đông chí, Bắc bán cầu nghiêng xa Mặt Trời hơn, còn Nam bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời. Xen giữa hai thời điểm này là xuân phân và thu phân, khi hai bán cầu nhận được lượng ánh sáng tương đối cân bằng hơn.
Ngày 21/6 cũng đánh dấu sự khởi đầu của mùa đông ở Nam bán cầu, nơi mùa cực quang Úc hiện đang diễn ra, đặc biệt là ở Tasmania và miền nam New Zealand.
Ngày 27/6: Mưa sao băng Bootids đạt cực điểm
Mưa sao băng Bootids tháng 6 hình thành từ những mảnh vụn còn sót lại trên quỹ đạo của một sao chổi. Đây là một trận mưa sao băng khá khiêm tốn, với số lượng thông thường chỉ vài vệt sao băng mỗi giờ.
Tuy nhiên, vào thời điểm cực đại ngày 27/6, hiện tượng này đôi khi có thể xuất hiện những đợt bùng phát bất ngờ, với khoảng 100 sao băng trong một giờ.
Mưa sao băng Bootids tương đối khó quan sát, đặc biệt khi đêm cực đại diễn ra gần thời điểm trăng tròn do ánh trăng sáng có thể làm lu mờ các sao băng. Người quan sát có thể tìm kiếm những vệt sao băng vụt qua gần chòm sao Mục Phu (Boötes) trên bầu trời phía bắc.
Ngày 29/6: Trăng Dâu
Kỳ trăng tròn chính thức đầu tiên của mùa hè, thường được gọi là Trăng Dâu (Strawberry Moon).
Tuy nhiên, Trăng Dâu chỉ là một tên gọi mang tính văn hóa. Mặt Trăng trong đêm này sẽ không có màu đỏ hơn so với những tháng khác. Dẫu vậy, nếu quan sát đúng thời điểm, người xem vẫn có thể bắt gặp những sắc màu ấm áp hơn thường lệ.
Khi Mặt Trăng vừa mọc lên gần lúc hoàng hôn hoặc sắp lặn vào thời điểm bình minh, bề mặt của vệ tinh tự nhiên này thường chuyển sang màu cam rực rỡ. Hiện tượng này xảy ra do ánh sáng Mặt Trăng phải đi qua lớp khí quyển dày hơn của Trái Đất khi ở gần đường chân trời, làm các bước sóng màu xanh bị tán xạ mạnh hơn và để lại những gam màu vàng, cam hoặc đỏ nổi bật hơn.
