Thuốc amivantamab, một phương pháp điều trị ung thư trúng đích bằng hình thức tiêm dưới da, mở ra hy vọng mới khi giúp thu nhỏ khối u ở hơn một phần ba số bệnh nhân ung thư đầu và cổ tái phát hoặc di căn. Nhóm bệnh nhân này vốn đã kháng các phác đồ điều trị tiêu chuẩn, theo Viện Nghiên cứu Ung thư London (ICR).
Trước đó, amivantamab, do tập đoàn Johnson & Johnson phát triển, là phương pháp điều trị thuộc nhóm kháng thể đơn dòng đặc hiệu kép. Loại thuốc này hiện đã được cấp phép để điều trị cho nhiều phân nhóm ung thư phổi ở các bước điều trị khác nhau.
Các nhà khoa học thiết kế loại protein nhân tạo này hoạt động như một chiếc còng số 8, tự động dò tìm và khóa chặt cùng lúc hai mục tiêu then chốt trên bề mặt tế bào ung thư. Mục tiêu thứ nhất là EGFR, một loại protein đóng vai trò như động cơ thúc đẩy khối u tăng sinh đột biến. Mục tiêu thứ hai là MET, con đường truyền tín hiệu bí mật giúp tế bào ác tính lẩn trốn và chống lại các loại thuốc hóa trị, miễn dịch thông thường.
Ngay khi khóa chặt hai tín hiệu sinh tồn này khiến tế bào ung thư kiệt quệ, amivantamab tiếp tục phát huy tác dụng sinh học thứ ba. Thuốc đóng vai trò như một hồi chuông báo động, kích hoạt hệ thống miễn dịch của cơ thể. Các tế bào bạch cầu ngay lập tức nhận diện tín hiệu, di chuyển đến khu vực có khối u và trực tiếp tiêu diệt các mầm bệnh đang suy yếu.
Đội ngũ y tế tiêm trực tiếp một lượng nhỏ amivantamab vào lớp mô dưới da bệnh nhân thay vì truyền dịch pha loãng qua đường tĩnh mạch. Phương pháp đưa thuốc mới này giúp các hoạt chất thâm nhập nhanh chóng vào cơ thể, phát huy tác dụng bao vây khối u chỉ trong thời gian ngắn. Bệnh nhân hoàn toàn có thể hoàn thành quy trình tiêm tại phòng khám ngoại trú và về nhà ngay, tránh được tâm lý mệt mỏi khi phải lưu trú dài ngày tại bệnh viện. Những bệnh nhân được điều trị bằng amivantamab có thời gian sống thêm trung vị là 12,5 tháng kể từ khi bắt đầu điều trị.
Kết quả thử nghiệm lâm sàng pha Ib/II mang tên OrigAMI-4, do các nhà khoa học ICR thực hiện, được báo cáo hôm 31/5 tại Hội nghị Thường niên của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) và xuất bản trên Tạp chí Ung thư Lâm sàng (JCO), xác nhận tình trạng thu nhỏ khối u ở 42% số bệnh nhân được điều trị bằng thuốc amivantamab.
Các nhà khoa học cho biết kết quả này là bằng chứng vững chắc để tiếp tục phát triển amivantamab thành một phương pháp điều trị đầy hứa hẹn cho ung thư đầu và cổ. Đây là căn bệnh đang ảnh hưởng đến khoảng 12.800 người tại Anh mỗi năm và cũng là loại ung thư phổ biến thứ 6 trên thế giới.
Thử nghiệm được triển khai tại 55 bệnh viện ở 11 quốc gia, tập trung vào những người mắc ung thư đầu và cổ. Ung thư biểu mô tế bào vảy vùng đầu và cổ là căn bệnh ác tính tiến triển rất nhanh, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Các triệu chứng như đau đớn và nuốt nghẹn khiến bệnh nhân gặp nhiều khó khăn khi ăn uống, giao tiếp, từ đó không đảm bảo được dinh dưỡng cho cơ thể. Một số dạng ung thư đầu cổ gồm các khối u ở khoang miệng, thanh quản và các phần của họng, nằm trong số những loại khó chữa nhất, thường có kết quả điều trị xấu và luôn đòi hỏi những bài thuốc mới hiệu quả hơn. Tính chung trong các loại ung thư đầu cổ, có tới một nửa số bệnh nhân sẽ bị tái phát hoặc di căn, ngay cả khi bệnh đã được phát hiện và điều trị từ giai đoạn sớm.
Một khi bệnh tái phát hoặc di căn, tỷ lệ sống sót sau 5 năm chỉ còn khoảng 15%. Đối với những bệnh nhân phải chuyển sang phác đồ điều trị tiếp theo, các loại thuốc hiện tại đem lại lợi ích rất hạn chế khi tỷ lệ đáp ứng với thuốc hiếm khi vượt quá 24% và hiếm người đạt được kết quả sạch bóng khối u hoàn toàn.
Nhóm một của nghiên cứu OrigAMI-4 gồm 102 bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào vảy vùng đầu và cổ tái phát hoặc di căn, có khối u vẫn tiếp tục phát triển bất chấp trước đó đã được điều trị bằng liệu pháp miễn dịch và hóa trị dựa trên nền platinum.
Trong quá trình thử nghiệm, các bác sĩ ghi nhận khối u đã thu nhỏ ở 43 bệnh nhân. Trong đó, 15 người đáp ứng hoàn toàn, nghĩa là khối u biến mất trên các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, và 28 người bệnh đạt đáp ứng một phần khi khối u thu nhỏ đáng kể.
Chuyên gia nhận định nếu những kết quả khả quan từ nghiên cứu trên tiếp tục được khẳng định trong các thử nghiệm quy mô lớn hơn như thử nghiệm lâm sàng pha 3 OrigAMI-5 đang diễn ra, phương pháp điều trị này sẽ sớm được phê duyệt, đem lại cơ hội sống cho hàng chục nghìn người khác trên toàn thế giới mỗi năm.
Chia sẻ với chương trình "Outside Source" của BBC, người đàn ông Canada cho biết tháng 3/2023, ông bắt đầu cảm thấy không khỏe với các "triệu chứng giống Covid như đau nhức cơ thể, đau đầu dai dẳng và mệt mỏi". Các triệu chứng tiến triển nhanh chóng khiến ông "mồ hôi đầm đìa và không thể thở được". Chỉ đến khi phải can thiệp bằng các thiết bị hỗ trợ sự sống, ông mới được xác định là nhiễm Hantavirus và phải trải qua quá trình điều trị nội trú kéo dài khoảng 3 tuần.
"Cơn bạo bệnh mà tôi đã trải qua là địa ngục trần gian. Vượt qua được nó và có thể hồi phục là cả một quá trình chịu đựng sự tra tấn", ông nói, hôm 10/5.
Tại Đức, Christian Ege cũng kể lại trải nghiệm với các triệu chứng tương tự Covid vào tháng 5/2019. Ông bị cúm dạ dày trong ba ngày, nôn mửa, chóng mặt và cảm giác như một "trận cúm kỳ lạ". Sau khi xét nghiệm máu, ông được đưa đi cấp cứu trong tình trạng suy thận và nhiễm trùng huyết. Ông phải nằm tại phòng hồi sức tích cực (ICU) vài ngày và đặt ống thông ở cổ để chạy thận nhân tạo. Christian chia sẻ nhiễm trùng huyết là điều khiến ông lo lắng nhất. "Thận đã hồi phục bình thường nhưng sự bùng phát cùng lúc của cả vi khuẩn và virus thực sự là điều khiến tôi lo sợ trong vài ngày đó", ông nhớ lại.
Lorne và Christian là hai trong số những người may mắn sống sót sau khi nhiễm Hantavirus, căn bệnh mà một số chủng có tỷ lệ tử vong lên tới 20% đến 40%. Cả hai quyết định chia sẻ câu chuyện của mình sau khi một biến thể Hantavirus hiếm gặp được tìm thấy ở các bệnh nhân liên quan đến ổ dịch chết người trên tàu du lịch MV Hondius.
Đến nay, 3 hành khách đã tử vong sau khi con tàu này khởi hành từ Argentina trong chuyến hải hành xuyên Đại Tây Dương khoảng một tháng trước. Đơn vị vận hành tàu xác nhận 3 người, gồm một người Anh, đã được sơ tán hôm 6/5 để đưa về Hà Lan điều trị.
Hantavirus, được đặt tên theo một con sông ở Hàn Quốc, là tên gọi của một họ virus chứ không phải một loại bệnh đơn lẻ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có hơn 20 loài virus thuộc họ này. Chúng thường trú ngụ trong các loài gặm nhấm như chuột và lây sang người chủ yếu qua đường hít thở. Khi chất thải của chuột (nước tiểu, phân) bị khô và phát tán vào không khí dưới dạng bụi, con người hít phải sẽ bị nhiễm bệnh. Ngoài ra, virus cũng có thể lây qua vết cắn của chuột.
Lorne tin rằng ông đã nhiễm bệnh từ phân chuột sau khi rũ một tấm thảm trên gác mái. Còn Christian, dù trước đó chưa biết về virus này nhưng một nhà sinh học đã tìm thấy mẫu bệnh phẩm dương tính ngay trong vườn nhà, nơi con trai ông từng thấy một con chuột chết vài ngày trước đó.
Hiện chưa có vaccine phổ biến hay phương pháp điều trị đặc hiệu bằng thuốc kháng virus cho Hantavirus. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ dựa trên triệu chứng như chăm sóc tại bệnh viện và hỗ trợ hô hấp.
Lorne được xuất viện nhưng phải mất tới một năm rưỡi để phục hồi hoàn toàn thể lực. Ông mô tả quá trình bình phục này diễn ra "rất chậm chạp". "Quá trình hồi phục chỉ là những bước tiến nhỏ đến mức khó nhận ra, có những lúc tôi cảm thấy mình vừa tiến được 2 bước thì ngay sau đó lại lùi tới 4 bước", ông kể. Sau khi rời viện, ông còn bị chứng "đông cứng khớp vai" gây đau đớn, khiến quá trình hồi phục thêm gian nan.
Christian may mắn hơn khi "hoàn toàn khỏe mạnh" và "không để lại di chứng" sau 4 tháng phục hồi, dù thừa nhận quá trình chạy thận nhân tạo là một thử thách khắc nghiệt đối với cơ thể.
Dù hiện tại sức khỏe đã ổn định, Lorne vẫn phải chịu đựng chứng rối loạn nhịp tim và cần uống thuốc hàng ngày. "Tim tôi không đập đồng bộ. Trái tim tôi vẫn khỏe nhưng nhịp điệu đã không còn chuẩn xác", ông nói. Lorne bày tỏ lòng biết ơn đối với đội ngũ y tế và hiện giúp gây quỹ để mua thiết bị, cải tạo cơ sở hạ tầng cho quỹ y tế địa phương.
Còn với Christian, trải nghiệm này giúp ông sống khiêm nhường hơn: "Đó là những ngày khó khăn nhưng ngoài kia còn nhiều người đau đớn hơn tôi". Từ khi bình phục, ông cố gắng duy trì thói quen đọc một cuốn sách mỗi tuần.
Sau tất cả, Lorne đang dần trở lại cuộc sống bình thường, làm việc và nuôi dạy con cái. Trải nghiệm cận kề cái chết khiến ông biết trân quý những điều bình dị nhất mà mọi người thường xem là hiển nhiên. Ông hồi tưởng: "Sau hai tuần không thể uống nước tại phòng hồi sức tích cực, ngụm nước sạch đầu tiên đối với tôi là thứ tuyệt vời nhất từng được nếm trong đời".
Tăng ca nhập viện do nắng nóng diễn ra mấy ngày qua. Bộ Y tế khuyến cáo hạn chế ra đường giờ nắng gắt.
Những ngày qua tại Trung tâm cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai số ca cấp cứu liên quan đến nắng nóng tăng khoảng 20-30%, trong đó nhiều người trẻ nhập viện với biểu hiện say nắng, sốc nhiệt.
Sáng 26-5, bác sĩ Đặng Tuấn Dũng - Trung tâm cấp cứu A9 - cho biết mỗi ngày đơn vị tiếp nhận trung bình 250 bệnh nhân đến khám. Trong những ngày nắng nóng cao điểm, con số này tăng lên khoảng 300 ca/ngày.
"Nhiệt độ ngoài trời thường xuyên vượt 40oC ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, làm gia tăng các vấn đề như cháy nắng, chuột rút, ngất, say nắng... Trong đó nguy hiểm nhất là sốc nhiệt.
Bệnh nhân chủ yếu là thanh niên, người trong độ tuổi lao động được đưa đến cấp cứu trong tình trạng mệt lả, vã mồ hôi. Một số trường hợp tăng thân nhiệt do say nắng, nặng hơn có thể hôn mê hoặc co giật", bác sĩ Dũng cho hay.
Mới đây trung tâm tiếp nhận một nam công nhân nhập viện sau khi làm việc ngoài trời nắng nóng kéo dài. Bệnh nhân mệt lả, mất nước nghiêm trọng, được xác định tiêu cơ vân kèm suy thận cấp do mất nước.
Sau khi được sơ cứu, hạ thân nhiệt tại chỗ và chuyển đến bệnh viện, bệnh nhân được truyền dịch, điều trị tiêu cơ vân cấp và kiểm soát thân nhiệt. Hiện sức khỏe đã ổn định.
Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ cũng vừa tiếp nhận cấp cứu hai nông dân rơi vào tình trạng sốc nhiệt nguy kịch, hôn mê do làm việc liên tục ngoài đồng dưới nền nhiệt độ cao.
Bên cạnh tiếp nhận ca bệnh do say nắng, sốc nhiệt, Viện sức khỏe tâm thần Bệnh viện Bạch Mai cũng ghi nhận bệnh nhân mắc rối loạn tâm thần nhập viện gia tăng. Theo bác sĩ Dương Minh Tâm - Viện sức khỏe tâm thần, nhiều bệnh nhân vốn mắc rối loạn loạn thần và đang điều trị tại nhà, đợt nắng nóng kéo dài khiến biểu hiện trở nặng.
Trước tình trạng nắng nóng 40oC kéo dài ở miền Bắc và miền Trung cùng dự báo ảnh hưởng El Nino khiến nắng nóng gia tăng gay gắt, Bộ Y tế khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài trời nắng trong những ngày nắng nóng, đặc biệt trong khoảng thời gian 10h-16h.
Đặc biệt, đối với những người phải làm việc trong thời tiết nắng nóng cần bố trí thời gian làm việc vào những lúc trời mát mẻ. Hạn chế thời gian làm việc trong môi trường nhiệt độ cao. Hạn chế tối đa diện tích tiếp xúc của ánh nắng lên cơ thể, đặc biệt vùng vai gáy.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Communications đã phân tích dữ liệu di truyền của 85.965 người trưởng thành gốc châu Âu, trở thành nghiên cứu lớn nhất từ trước đến nay về mối liên hệ giữa nốt ruồi và nguy cơ ung thư hắc tố.
Các nhà khoa học không chỉ tìm hiểu vì sao mỗi người có số lượng nốt ruồi khác nhau mà còn muốn xác định liệu yếu tố di truyền đứng sau những nốt ruồi này có liên quan đến ung thư da hay không.
Kết quả cho thấy nhóm nghiên cứu đã phát hiện 29 vùng gene liên quan đến số lượng nốt ruồi, trong đó có 24 vùng gene lần đầu tiên được xác định. Đồng thời, hơn 250 gene tiềm năng cũng được cho là ảnh hưởng đến quá trình hình thành nốt ruồi.
Đáng chú ý, nhiều gene trong số này không chỉ tham gia vào quá trình tạo sắc tố da mà còn liên quan đến hệ miễn dịch, sự phát triển tế bào, phản ứng viêm và cơ chế sửa chữa ADN. Điều này cho thấy sự hình thành nốt ruồi là kết quả của nhiều quá trình sinh học phức tạp chứ không đơn thuần do tiếp xúc với ánh nắng.
Theo nhóm nghiên cứu, gần như tất cả các vùng gene làm tăng số lượng nốt ruồi cũng đồng thời liên quan đến nguy cơ mắc ung thư hắc tố da. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cứ nhiều nốt ruồi là sẽ bị ung thư. Phần lớn nốt ruồi là lành tính và tồn tại suốt đời mà không gây vấn đề sức khỏe.
Dù vậy, những người có nhiều nốt ruồi thường được xếp vào nhóm nguy cơ cao hơn và cần theo dõi da định kỳ.
Các nhà nghiên cứu ước tính khoảng 1/3 số ca ung thư hắc tố phát triển từ nốt ruồi có sẵn, trong khi khoảng 2/3 còn lại xuất hiện trên vùng da hoàn toàn bình thường. Vì vậy, việc quan sát toàn bộ làn da quan trọng hơn là chỉ theo dõi những nốt ruồi đã có từ trước.
Một phát hiện đáng chú ý khác là nguy cơ ung thư da không chỉ phụ thuộc vào sắc tố hay mức độ tiếp xúc với tia cực tím.
Một số gene mới được phát hiện còn tham gia điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch, ảnh hưởng đến khả năng nhận diện và loại bỏ các tế bào bất thường trước khi chúng phát triển thành ung thư.
Dựa trên kết quả này, nhóm nghiên cứu đã xây dựng một điểm nguy cơ di truyền nhằm dự đoán khả năng hình thành nhiều nốt ruồi của mỗi người.
Dù công cụ này chưa được sử dụng trong thực hành lâm sàng, các nhà khoa học kỳ vọng trong tương lai nó sẽ giúp bác sĩ kết hợp với tiền sử gia đình, màu da và mức độ tiếp xúc ánh nắng để xây dựng chương trình tầm soát ung thư da phù hợp cho từng cá nhân.
Các chuyên gia khuyến cáo người có nhiều nốt ruồi, nốt ruồi bất thường hoặc có người thân từng mắc ung thư hắc tố nên khám da định kỳ tại chuyên khoa da liễu.
Ngoài ra, mỗi người cũng nên tự kiểm tra làn da khoảng một lần mỗi tháng theo nguyên tắc ABCDE:
A (Asymmetry): Nốt ruồi không cân đối.
B (Border): Bờ không đều hoặc nham nhở.
C (Color): Màu sắc không đồng nhất hoặc có nhiều màu khác nhau.
D (Diameter): Đường kính lớn hơn khoảng 6 mm.
E (Evolution): Nốt ruồi thay đổi kích thước, màu sắc, hình dạng hoặc xuất hiện triệu chứng như ngứa, đau, chảy máu.
Bên cạnh đó, các bác sĩ cũng lưu ý dấu hiệu được gọi là "vịt con xấu xí". Nếu một nốt ruồi có hình dạng hoặc màu sắc khác hẳn tất cả những nốt còn lại trên cơ thể, người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá.
Đối với người Việt Nam, nguy cơ ung thư hắc tố thấp hơn so với người da trắng nhưng bệnh vẫn có thể xảy ra. Nhiều trường hợp được phát hiện muộn do người bệnh chủ quan hoặc nhầm lẫn với nốt ruồi thông thường.
Vì vậy, việc bảo vệ da khỏi tia UV bằng kem chống nắng, quần áo chống nắng, hạn chế tiếp xúc ánh nắng gay gắt và theo dõi các thay đổi bất thường trên da vẫn là những biện pháp quan trọng nhất để phòng bệnh.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng phát hiện sớm vẫn là yếu tố quyết định giúp nâng cao hiệu quả điều trị ung thư hắc tố và cải thiện tỷ lệ sống của người bệnh.
