Đến Huế du lịch những ngày này, quả đúng với câu nói vui “cả nước đang ở Huế” theo trend của các bạn trẻ trên TikTok, Facebook… Huế từ lâu được biết đến là vùng đất di sản với quần thể lăng tẩm triều Nguyễn, Đại Nội và nét văn hóa trầm mặc đặc trưng. Mỗi năm, nơi đây đón hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước đến tham quan. Dịp nghỉ lễ giỗ Tổ năm nay cũng chứng kiến lượng du khách rất lớn chọn Huế làm điểm dừng chân.
Tuy nhiên, bên cạnh vẻ đẹp cổ kính, tình trạng chèo kéo khách du lịch tại các điểm tham quan nổi tiếng như Đại Nội, lăng Khải Định, lăng Minh Mạng, lăng Tự Đức… vẫn là vấn đề gây ảnh hưởng không nhỏ đến hình ảnh du lịch cố đô.
Tại khu vực cổng vào Đại Nội Huế, đường Lê Huân, cửa Ngăn hay tuyến đường 23/8 thường xuất hiện tình trạng một số người bán hàng rong, “cò mồi” dịch vụ, lái xích lô tự phát liên tục bám theo khách để mời chào mua hàng, thuê xe hoặc sử dụng dịch vụ. Không ít trường hợp khách vừa xuống xe đã bị nhiều người vây quanh mời mọc khiến du khách cảm thấy khó chịu, mất thiện cảm ngay từ những phút đầu tiên.
>> Đĩa tôm sú Phú Quốc 6 con giá 300.000 đồng đắt hay rẻ?
Là người dân Huế nhưng tôi thấy rất bức xúc khi trình trạng các xe ôm, xích lô, cò dịch vụ… đeo bám khách để chèo kéo. Một ví dụ cụ thể là trước khu vực Đại Nội, có người chèo kéo khách bằng cách khuyên du khách không cần mua vé vào tham quan, chỉ đứng ngoài cổng Ngọ Môn chụp hình là đủ, sau đó dẫn dụ khách sang mua đồ lưu niệm hoặc thuê dịch vụ khác.
Hành vi này không chỉ làm ảnh hưởng đến doanh thu du lịch chính thống mà còn tạo hình ảnh thiếu văn minh tại điểm di sản quốc gia đặc biệt. Đáng lo ngại hơn, đã có trường hợp các nhóm “cò mồi” tranh giành khách dẫn đến xô xát, mất an ninh trật tự. Cơ quan chức năng TP Huế từng phải rà soát, lập danh sách nhiều đối tượng hoạt động “cò mồi” quanh các điểm du lịch nhưng dường như đến nay vẫn chưa xử lý được dứt điểm.
Có thể nói, Huế sở hữu tiềm năng du lịch rất lớn, nhưng để phát triển bền vững thì việc xử lý triệt để nạn chèo kéo khách là điều bắt buộc. Một điểm đến đẹp không chỉ nằm ở cảnh quan hay di sản, mà còn nằm ở cách ứng xử văn minh của con người. Khi du khách đến Huế và ra về với cảm giác thoải mái, được tôn trọng, đó mới là thành công thật sự của ngành du lịch cố đô.
Mùa tuyển sinh năm nay, không khó để tôi bắt gặp những dòng tâm sự của học sinh trên Threads. Có em hỏi nên học ngành gì? Có em hỏi ngành nào dễ xin việc? Có em hỏi liệu mình có chọn sai hay không? Khi một quyết định quan trọng của tuổi 18 đang được đem hỏi những người xa lạ trên mạng, nhiều người cho rằng đó là biểu hiện của sự thiếu định hướng. Tuy nhiên, vấn đề có lẽ phức tạp hơn.
Thế hệ trước bước vào đại học với lượng thông tin rất hạn chế. Chúng tôi chỉ có vài cuốn cẩm nang tuyển sinh, những bài báo giấy và lời khuyên từ thầy cô, cha mẹ. Sự lựa chọn không nhiều. Áp lực cũng đơn giản hơn. Trong khi đó, học sinh ngày nay có thể tiếp cận hàng nghìn video, bài viết và lời khuyên chỉ bằng một cú chạm. Các em biết nhiều hơn thế hệ trước. Nhưng chính sự phong phú ấy lại tạo ra một nghịch lý mới. Các em không biết nên tin ai?
Báo cáo "The State of Global Teenage Career Preparation" do OECD công bố năm 2025 cho thấy học sinh tại nhiều quốc gia đang thể hiện mức độ bất định nghề nghiệp rất cao. Nghiên cứu dựa trên dữ liệu của gần 700.000 học sinh tại 81 quốc gia và vùng lãnh thổ. Báo cáo cũng chỉ ra kỳ vọng nghề nghiệp của thanh thiếu niên thường không phản ánh nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Điều đó cho thấy sự hoang mang của học sinh Việt không phải là một hiện tượng cá biệt. Đây là vấn đề toàn cầu.
Điều đáng chú ý là càng nhiều thông tin, việc ra quyết định càng không dễ dàng. Các em phải đối diện với hàng trăm ngành học, những nghề nghiệp mới xuất hiện liên tục và vô số lời khuyên trái chiều trên mạng xã hội. Chỉ cần một video nói về ngành "hot" hay mức lương hấp dẫn, lựa chọn của học sinh có thể dao động.
>> 'Tốn 450 triệu đồng học Quản trị kinh doanh nhưng ra trường không biết làm gì'
Trong bối cảnh ấy, Threads hay TikTok đang trở thành nơi tư vấn hướng nghiệp bất đắc dĩ. Tuy nhiên, một người lạ trên mạng chỉ nhìn thấy điểm thi và vài dòng mô tả ngắn. Họ không biết năng lực, tính cách, điều kiện gia đình hay giá trị sống của người hỏi. Vì vậy, những lời khuyên nhận được thường mang tính kinh nghiệm cá nhân hơn là định hướng dài hạn.
Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Ireland công bố năm 2023 cho thấy quyết định nghề nghiệp của thanh niên chịu ảnh hưởng rất lớn từ cha mẹ, giáo viên, các hoạt động trải nghiệm và tư vấn hướng nghiệp. Những học sinh được tiếp cận nhiều hơn với các nguồn hỗ trợ này có xu hướng đưa ra quyết định tự tin và phù hợp hơn.
Có lẽ, vấn đề của học sinh hiện nay không nằm ở chỗ thiếu thông tin. Điều các em thiếu là những cuộc đối thoại có chất lượng. Chúng ta thường nghĩ rằng chỉ cần cung cấp thêm thông tin là đủ. Nhưng hướng nghiệp không phải là việc đưa ra một đáp án đúng. Hướng nghiệp là quá trình giúp một người hiểu chính mình. Các em cần được trò chuyện với cha mẹ, cần được lắng nghe từ thầy cô, cần cơ hội trải nghiệm thực tế và tiếp xúc với những người đang làm nghề.
Tuổi 18 không cần phải biết chính xác mình sẽ trở thành ai trong 30 năm tới. Ngay cả người trưởng thành cũng có thể thay đổi nghề nghiệp nhiều lần trong đời. Sai lầm lớn nhất không phải là chọn nhầm ngành mà là để những quyết định quan trọng của tuổi trẻ được dẫn dắt bởi thuật toán và những bình luận từ những người chưa từng biết mình.
Tôi tin điều học sinh cần nhất lúc này không phải là thêm một video "top 10 ngành lương cao". Thứ các em cần là một người đồng hành đủ kiên nhẫn để cùng đi qua giai đoạn nhiều hoang mang nhất của tuổi 18.
Sau khi nhiều ứng dụng gọi xe đồng loạt tăng phí nền tảng và giá cước với lý do chi phí nhiên liệu, vận hành tăng cao, nhiều người dùng và tài xế bắt đầu tranh luận gay gắt.
Không ít ý kiến cho rằng phần tăng thêm chủ yếu có lợi cho nền tảng, trong khi người dùng phải trả nhiều tiền hơn còn tài xế chưa chắc được hưởng thêm tương xứng.
Một số người đặt câu hỏi: Xăng tăng thì tăng giá, nhưng khi xăng giảm liệu cước có giảm theo? Cũng có tranh luận về việc chạy xe công nghệ bằng xe xăng hay xe điện sẽ kinh tế và tiện lợi hơn trong bối cảnh hiện nay.
Nhiều người vẫn cho rằng có vài căn nhà cho thuê là có thể sống nhàn, mỗi tháng chỉ việc ngồi nhận tiền. Nhưng thực tế, tài sản chỉ mang lại sự thảnh thơi khi dòng tiền vẫn đều đặn. Một khi dòng tiền bị gãy, khách trả mặt bằng, áp lực cũng sẽ xuất hiện như đi làm công ăn lương.
Cách đây gần chục năm, tôi và một người bạn có hai lựa chọn rất khác nhau.
Tôi tiếp tục đi làm, tích cóp từng đồng rồi vay ngân hàng mua nhà sống riêng. Cuộc sống khi đó khá áp lực khi mỗi ngày đối mặt với tiền nhà, tiền nuôi con, tiền trả nợ khiến hai vợ chồng lúc nào cũng phải tính toán. Có thời điểm tôi làm thêm ngoài giờ chỉ để không bị chậm kỳ trả ngân hàng.
Bạn tôi thì khác, gia đình có sẵn vài căn nhà mặt tiền ở ngoại ô. Sau khi lập gia đình, bạn không còn đi làm công ty mà chủ yếu quản lý việc cho thuê mặt bằng. Hai căn nhà cho thuê mang về khoản thu nhập đủ để cả gia đình chi tiêu, chưa kể một mặt bằng hai mặt tiền cho thuê làm quán cà phê sân vườn.
Thời gian còn lại, bạn cà phê với bạn bè, chăm vườn cây, đi rong chơi bằng môtô. Cuộc sống càng sung túc hơn khi đô thị hóa lan rộng ra ngoại ô, với cơn khát thuê mặt bằng lúc ấy, giá bao nhiêu cũng có người hỏi thuê.
Mọi thứ bắt đầu thay đổi khi kinh tế thay đổi. Hai người thuê lần lượt trả mặt bằng vì không đủ doanh thu để duy trì cửa hàng. Suốt nhiều tháng, hai căn nhà vẫn treo biển cho thuê nhưng rất ít người hỏi.
Khoản thu nhập vốn là nguồn sống chính của gia đình gần như biến mất. Trong khi đó, chi phí thì không giảm. Hai con ngày một lớn, học thêm, học phí, sinh hoạt đều tăng.
Bạn tôi buộc phải tìm thêm việc để có thu nhập. Người từng có rất nhiều thời gian rảnh giờ cũng tất bật từ sáng đến tối nhưng bận đầu óc suy nghĩ nên làm gì.
Khi còn trẻ, tôi cũng từng nghĩ người có nhà cho thuê là sướng, còn mình thì khổ vì tháng nào cũng còng lưng trả nợ. Nhưng sau nhiều năm, mỗi người lại có một nỗi lo khác nhau.
Người đi làm phụ thuộc vào công việc. Người kinh doanh phụ thuộc vào khách hàng. Người có tài sản cho thuê lại phụ thuộc vào thị trường. Chỉ cần có biến động thì ai cũng áp lực như ai.
Ông bạn tôi thú nhận sai lầm khi sống nhờ tài sản cho thuê ngần ấy năm qua. Lẽ ra, đó phải là kênh để phòng thủ, điều quan trọng đi kèm là nguồn thu có đủ đa dạng hay không. Nếu chỉ dựa vào một nguồn thu nhập, không tốn công sức nhiều nên ăn xài cũng nhiều, khi bị tách khỏi điều kiện ấy, cuộc sống trở nên rất hoang mang.
