Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, cho biết tình trạng “quá tải não” là trạng thái đầu óc phải hoạt động liên tục trong thời gian dài, xử lý quá nhiều thông tin, nhiều nhiệm vụ và nhiều quyết định cùng lúc nhưng không có đủ thời gian nghỉ ngơi, phục hồi.
Khi rơi vào tình trạng này, nhiều người thường mô tả cảm giác đầu óc “đơ”, “đặc lại” hoặc không thể suy nghĩ thêm, dù cơ thể chưa chắc đã vận động quá sức. Dấu hiệu thường gặp là khó tập trung, đọc một đoạn nhiều lần vẫn không hiểu, hay quên việc vừa định làm, phản ứng chậm, khó sắp xếp thứ tự ưu tiên hoặc liên tục mắc những lỗi nhỏ trong công việc quen thuộc. Có người mất rất nhiều thời gian chỉ để trả lời một email, đưa ra một quyết định đơn giản hoặc bắt đầu một nhiệm vụ mới.
Người trong tình trạng này thường dễ cáu gắt, mất kiên nhẫn, nhạy cảm hơn với tiếng ồn hoặc những yêu cầu nhỏ, không muốn trò chuyện và chỉ muốn tránh xa công việc. Một số người còn gặp tình trạng đau đầu, mỏi mắt, căng cơ, khó ngủ hoặc ngủ đủ nhưng sáng hôm sau vẫn cảm thấy đầu óc nặng nề.
Nhóm thường gặp gồm nhân viên văn phòng trong các lĩnh vực tài chính – ngân hàng, chứng khoán, công nghệ, truyền thông…Nhân viên y tế, giáo viên, người làm công việc chăm sóc và quản lý cấp trung cũng có nguy cơ cao vì vừa chịu khối lượng công việc lớn, vừa phải điều tiết cảm xúc và đáp ứng kỳ vọng từ nhiều phía.
Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, cho biết ở nhóm người trẻ, tình trạng này chưa phải bệnh lý thoái hóa thần kinh nghiêm trọng, mà thường liên quan đến áp lực công việc, thiếu ngủ, stress kéo dài, sử dụng thiết bị điện tử quá mức, rối loạn lo âu – trầm cảm hoặc lối sống thiếu khoa học. Sau đại dịch và thời kỳ làm việc liên tục với màn hình, tình trạng “não quá tải” xuất hiện ngày càng phổ biến hơn.
Lý giải nguyên nhân, bác sĩ cho rằng do nhiều yếu tố như thiếu ngủ, ngủ không sâu giấc, stress kéo dài, áp lực học tập – công việc. Người trẻ dùng điện thoại, mạng xã hội liên tục khiến não luôn trong trạng thái phân tán chú ý. Thói quen lười vận động, chế độ ăn thiếu khoa học, lạm dụng rượu bia, thuốc lá hoặc chất kích thích, rối loạn lo âu, trầm cảm. Một số trường hợp liên quan bệnh lý như thiếu vitamin B12, bệnh tuyến giáp, thiếu máu, di chứng chấn thương đầu…
Ngoài ra, môi trường cạnh tranh, áp lực phải chứng minh năng lực, nỗi lo mất việc, thu nhập không ổn định, xung đột tại nơi làm việc và thiếu sự ghi nhận cũng có thể làm tình trạng nghiêm trọng hơn. Các hướng dẫn của WHO về sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc cho thấy bất ổn nghề nghiệp, giao tiếp kém, bắt nạt, phân biệt đối xử và thiếu hỗ trợ xã hội đều là những yếu tố nguy cơ tâm lý – xã hội.
Do đó, “không nên xem quá tải tinh thần đơn thuần là do một cá nhân “quản lý thời gian kém” hay “khả năng chịu áp lực thấp”, chuyên gia nói. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân nằm ở sự mất cân bằng kéo dài giữa yêu cầu công việc với thời gian, quyền chủ động, sự hỗ trợ và khả năng phục hồi của người lao động.
Hệ quả, người lao động dễ xuất hiện mất ngủ, cáu gắt, đau đầu, căng cơ, rối loạn tiêu hóa, tim đập nhanh và cảm giác mệt mỏi ngay cả khi không làm việc. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2026) cũng lưu ý rằng stress kéo dài có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe sẵn có và khiến một số người tăng sử dụng rượu, thuốc lá hoặc các chất khác để đối phó.
Quá tải kéo dài có thể làm tăng nguy cơ kiệt sức nghề nghiệp, lo âu và trầm cảm, đặc biệt khi người lao động vừa chịu yêu cầu cao, vừa thiếu quyền kiểm soát và hỗ trợ. Stress kéo dài cũng không chỉ ảnh hưởng đến tâm trí. Nó có thể làm tăng huyết áp, nhịp tim và phản ứng viêm, từ đó liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch cao hơn. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (2024), stress mạn tính có thể dẫn đến tăng huyết áp, qua đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Chuyên gia khuyến cáo khi đã rơi vào trạng thái mất tập trung hoàn toàn, hoảng sợ hoặc né tránh máy tính, người trẻ không nên tiếp tục ép bản thân làm việc bằng cà phê, thức khuya hay tự trách mình “yếu đuối”. Đây có thể là tín hiệu cho thấy hệ thần kinh đang bị quá tải và cần được nghỉ ngơi thực sự.
Việc đầu tiên là tạm rời khỏi công việc trong một khoảng thời gian phù hợp, giảm bớt email, tin nhắn và các nguồn kích thích, đồng thời ưu tiên ngủ, ăn uống đầy đủ, vận động nhẹ và kết nối với người đáng tin cậy.
Sau khi ổn định hơn, người lao động cần trao đổi thẳng thắn với quản lý về khối lượng công việc, thời hạn, mức độ ưu tiên và khả năng nghỉ phép hoặc điều chỉnh nhiệm vụ. Người trẻ cũng không nên vội quay lại guồng công việc với cường độ cũ ngay khi cảm thấy đỡ hơn. Nếu cảm giác sợ hãi, mất ngủ, khó tập trung, né tránh công việc hoặc không thể hoàn thành những sinh hoạt thông thường kéo dài khoảng hai tuần, người trong cuộc nên tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần hoặc cơ sở y tế để được đánh giá.
“Cân bằng công việc -cuộc sống không có nghĩa là lúc nào cũng chia đều thời gian cho hai phía, mà là sau công việc, con người vẫn còn đủ năng lượng để ngủ, chăm sóc bản thân, duy trì các mối quan hệ và sống một đời sống riêng ngoài vai trò nghề nghiệp”, chuyên gia nói.
Thói quen ăn uống buổi tối ngày càng phổ biến, khi nhiều người kết thúc công việc muộn và có xu hướng ăn thêm trước giờ ngủ. Tuy nhiên, không phải thực phẩm nào cũng phù hợp vào thời điểm này. Những lựa chọn tưởng chừng lành mạnh vẫn có thể gây ảnh hưởng nếu dùng không đúng lúc.
Cơ thể vào ban đêm có nhiều thay đổi về chuyển hóa, tiêu hóa và nhu cầu nghỉ ngơi, vì vậy việc ăn uống trong khoảng thời gian này cần được cân nhắc, theo trang NDTV Food (Ấn Độ).
Dưa hấu là loại trái cây giàu nước, có vị ngọt tự nhiên và cung cấp nhiều dưỡng chất. Thành phần của dưa hấu chứa khoảng 94% nước, cùng lycopene, kali và chất xơ, giúp hỗ trợ tiêu hóa và bù nước cho cơ thể.
Bà Shilpa Arora, chuyên gia dinh dưỡng tại Ấn Độ, cho biết dưa hấu mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, bà không khuyến khích ăn dưa hấu sau 19 giờ. Theo bà, dưa hấu có tính axit nhẹ, trong khi hệ tiêu hóa hoạt động chậm hơn vào ban đêm nên dễ gây cảm giác khó chịu.
Bà Shilpa Arora khuyến nghị nên ăn dưa hấu vào khoảng 12 - 13 giờ, khi hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả, giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất tốt hơn.
Ông Dhanvantri Tyagi lưu ý cần thận trọng khi ăn dưa hấu vào buổi tối. Loại quả này chứa nhiều nước và đường tự nhiên, nếu ăn sát giờ ngủ có thể khiến dạ dày phải làm việc trong khi cơ thể đang chuẩn bị nghỉ ngơi.
Điều này dễ gây cảm giác đầy bụng, nặng bụng hoặc khó chịu vào sáng hôm sau. Ngoài ra, lượng nước lớn trong dưa hấu còn làm tăng nhu cầu đi tiểu ban đêm, khiến giấc ngủ bị gián đoạn.
Người có hệ tiêu hóa yếu hoặc mắc hội chứng ruột kích thích nên cân nhắc khi ăn dưa hấu vào buổi tối. Những người dễ bị đầy hơi, trào ngược axit cũng nên hạn chế.
Người mắc tiểu đường cần kiểm soát khẩu phần khi ăn loại trái cây này. Ngoài ra, sau bữa tối nhiều đạm và chất béo, không nên ăn thêm dưa hấu ngay lập tức.
Dưa hấu vẫn là thực phẩm bổ dưỡng nếu ăn tươi và bảo quản đúng cách. Tuy nhiên, thời điểm ăn đóng vai trò quan trọng. Ăn dưa hấu vào ban ngày hoặc giữa các bữa chính sẽ giúp cơ thể hấp thu tốt hơn và hạn chế cảm giác khó chịu.
"Khoảng 70 - 80% trường hợp ung thư phổi tại Việt Nam được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển hoặc di căn, làm giảm cơ hội điều trị triệt căn và làm tăng gánh nặng chi phí cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.
Tại Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai, khoảng 10% bệnh nhân ung thư phổi phát hiện giai đoạn sớm, khi khối u nhỏ, kích thước 2 - 3 mm, là thời điểm cho phép phẫu thuật lấy u và có thể không phải điều trị hóa chất sau mổ", PGS-TS, bác sĩ Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Ung bướu và y học hạt nhân, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tại buổi khám sàng lọc miễn phí ung thư phổi do trung tâm tổ chức ngày 10.5.
Riêng buổi sáng 10.5, trong số 50 người được khám sàng lọc, có 4 người được phát hiện có nốt phổi. 2/4 ca có yếu tố nguy cơ sẽ được chỉ định chẩn đoán chuyên sâu, ứng dụng AI trong đọc kết quả, hỗ trợ bác sĩ đưa ra chẩn đoán.
Bác sĩ Phương chia sẻ, phát hiện sớm ung thư phổi có ý nghĩa rất quan trọng, vì giai đoạn sớm người bệnh có thể được điều trị triệt căn góp phần cải thiện hiệu quả và giảm chi phí điều trị, chăm sóc.
Khi khối u nhỏ, sau phẫu thuật lấy u, nhiều trường hợp không phải điều trị bổ trợ (hóa trị, thuốc đích...).
Với các ca ung thư phổi tiến triển, nhiều ca bệnh đã được kiểm soát lâu dài, vì hiện có các thuốc, phương pháp điều trị mới, và các xét nghiệm chẩn đoán chính xác, giúp bác sĩ đưa ra phác đồ tối ưu.
Nhưng để điều trị tốt nhất và giảm thấp nhất các chi phí, bác sĩ Phương nhấn mạnh vai trò của sàng lọc phát hiện sớm ung thư phổi, đặc biệt ở các nhóm có nguy cơ cao.
Đó là người trên 50 tuổi và có một trong các yếu tố nguy cơ: hút thuốc lá, thuốc lào nhiều năm (từ 20 bao/năm); tiếp xúc với khói bụi, ô nhiễm nghề nghiệp, sống trong môi trường nhiễm xạ; tiền sử gia đình có người thân (thế hệ thứ nhất) mắc ung thư phổi; người mắc bệnh phổi mạn tính (COPD hoặc xơ phổi); hút thuốc lá thụ động.
"Chúng tôi mong muốn duy trì chương trình và lâu dài trong nước có chương trình tầm soát ung thư phổi ở quy mô quốc gia, giúp tăng tỷ lệ người mắc ung thư phổi được phát hiện sớm", PGS Phương chia sẻ.
Theo Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, sàng lọc ung thư phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp ở nhóm nguy cơ cao đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ tử vong do ung thư phổi so với chụp X-quang ngực thông thường. Vì vậy, việc chủ động tầm soát ở người có yếu tố nguy cơ là bước quan trọng để chuyển từ "phát hiện khi có triệu chứng" sang "phát hiện khi còn có thể can thiệp hiệu quả".
Ung thư phổi hiện là một trong những thách thức lớn nhất của y tế toàn cầu. Dữ liệu ung thư toàn cầu (GLOBOCAN) năm 2022 cho biết, thế giới ghi nhận khoảng 2,5 triệu ca mắc mới và 1,8 triệu ca tử vong do ung thư phổi, là nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu.
Tại Việt Nam, hệ thống y tế ghi nhận khoảng 24.426 ca mắc mới/năm và 22.597 ca tử vong do ung thư phổi (năm 2022). Đây là bệnh đứng thứ hai trong nhóm các ung thư phổ biến nhất và là một trong những nguyên nhân gây tử vong ung thư hàng đầu. Hiện đa số người bệnh được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Chương trình khám sàng lọc miễn phí ung thư phổi được Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức trong 3 ngày: 10, 17 và 24.5 cho 240 người bệnh.
Tham gia chương trình, các cá nhân được các chuyên gia ung bướu tư vấn về chăm sóc, theo dõi sức khỏe phổi, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ. Các ca có nốt phổi lành tính sẽ được tư vấn tái khám định kỳ để đánh giá về sự biến đổi.
Nhiều người dân và chủ phòng khám, nhà thuốc tư nhân phản ánh gần đây nhận các cuộc gọi lạ. Đầu dây bên kia tự xưng là cán bộ Sở Y tế hoặc thành viên đoàn kiểm tra, viện dẫn các vi phạm (thường không có thật), gây áp lực và yêu cầu chuyển tiền "lo lót" hoặc nộp phạt qua tài khoản cá nhân.
Theo Sở Y tế, đây là hành vi giả mạo cơ quan quản lý nhà nước, ảnh hưởng uy tín ngành và tiềm ẩn nguy cơ thiệt hại tài sản nếu người dân mất cảnh giác.
Cơ quan này khẳng định mọi hoạt động kiểm tra theo kế hoạch đều có văn bản thông báo trước về thời gian, địa điểm. Khi kiểm tra đột xuất, đoàn kiểm tra phải xuất trình quyết định hợp lệ. Sau kiểm tra, nếu cần làm việc thêm, Sở sẽ gửi giấy mời bằng văn bản, tuyệt đối không yêu cầu qua điện thoại.
Sở Y tế khuyến cáo người dân và các cơ sở hành nghề không làm theo bất kỳ yêu cầu nào qua điện thoại từ người tự xưng là cán bộ. Không cung cấp thông tin cá nhân, tài chính, không chuyển tiền dưới mọi hình thức, đồng thời chủ động xác minh khi có nghi ngờ.
Khi phát hiện dấu hiệu mạo danh, cần liên hệ đường dây nóng Sở Y tế 0967.771.010 hoặc 0989.401.155, trình báo cơ quan công an gần nhất để được hỗ trợ kịp thời.
