Sau khi đọc bài viết Cặp vợ chồng dắt con vào nhà sách mua đồ chơi làm tôi chột dạ và tình cờ xem được một chia sẻ của một bạn trẻ. Bạn cho biết mở nhà sách hai năm và lỗ hơn nửa tỷ đồng, dường như đang thanh lý đồ đạc.
Bằng một cách lạc quan nhất, tôi nghĩ trong thời gian hai năm và số tiền lỗ nửa tỷ đồng chưa phải là quá nhiều. Tác giả trong bài viết trên cho biết chột dạ khi thấy một cặp vợ chồng dắt con vào nhà sách nhưng lại mua đồ chơi. Nhưng ít ra, việc bán được đồ chơi cho trẻ em vẫn tạo ra doanh thu, góp phần duy trì hoạt động của nhà sách.
Thực tế ở Việt Nam, hầu như chẳng ai mở một tiệm sách để chỉ bán sách. Người ta thường bán thêm văn phòng phẩm, bút viết, quà lưu niệm, gấu bông, đồ chơi giáo dục… Không bán được sách chưa hẳn là điều tệ nhất, nhưng không bán được cả những mặt hàng phụ trợ này mới thực sự đáng lo.
Tôi nhớ hơn chục năm trước, tiệm sách gần nhà tôi mỗi mùa tựu trường bán cặp sách học sinh rất chạy. Nhưng vài năm trở lại đây, mặt hàng này gần như biến mất. Nhiều trường học bây giờ cung cấp đồng phục, balo in logo trường theo hình thức “trọn gói”.
Văn phòng phẩm, đồ chơi hay quà tặng cũng khó cạnh tranh với các sàn thương mại điện tử, nơi người mua chỉ cần vài thao tác là có thể tìm được sản phẩm đa dạng hơn và giá rẻ hơn.
Đó là lý do tôi cho rằng khó khăn của các nhà sách hiện nay không chỉ nằm ở việc người ta đọc ít sách hơn. Vấn đề lớn hơn là mô hình kinh doanh truyền thống của nhà sách đang bị cạnh tranh từ nhiều phía.
Người tiêu dùng mua sách trực tuyến ngày càng nhiều. Một cuốn sách trên mạng thường được giảm giá, khuyến mãi. Trong khi đó, một nhà sách vật lý phải trả tiền thuê mặt bằng, tiền điện nước, tiền nhân viên, chi phí tồn kho và rất nhiều khoản chi khác. Chỉ riêng việc duy trì cửa hàng đã là một áp lực lớn.
Nhiều người thường trách giới trẻ không đọc sách. Tôi nghĩ nhận định này chưa hoàn toàn chính xác. Người trẻ vẫn đọc, nhưng cách họ tiếp cận tri thức đã thay đổi. Họ đọc ebook, nghe sách nói, xem video tóm tắt kiến thức, tham gia các khóa học trực tuyến hoặc tiếp nhận thông tin qua những nền tảng số. Sách giấy không còn là lựa chọn gần như duy nhất như cách đây 15 hay 20 năm.
Điều đáng suy nghĩ là không ít nhà sách hiện nay đã trở thành nơi bán đủ thứ, ngoại trừ sách là mặt hàng nổi bật nhất. Khi doanh thu từ sách không đủ nuôi cửa hàng, người ta buộc phải mở rộng sang những sản phẩm khác để tồn tại. Đây không hẳn là sự xuống cấp của văn hóa đọc, mà là phản ứng tự nhiên của thị trường.
Tôi từng thấy nhiều phụ huynh đưa con đến nhà sách, nhưng đứa trẻ chỉ chăm chú vào khu đồ chơi, còn cha mẹ lại mua vài món quà lưu niệm hoặc văn phòng phẩm rồi ra về. Nhiều người xem đó là tín hiệu đáng buồn. Nhưng nhìn ở góc độ kinh doanh, nếu những món hàng đó giúp nhà sách có thêm doanh thu để tiếp tục mở cửa, thì cũng không phải điều tiêu cực.
Bởi nếu không bán được đồ chơi, quà tặng hay văn phòng phẩm, có thể nhà sách ấy đã đóng cửa từ lâu. Khi đó, người ta sẽ không còn nơi nào để đưa con đến tiếp xúc với sách nữa.
Theo tôi, điều đáng lo không phải là một đứa trẻ được dẫn vào nhà sách để mua một món đồ chơi. Điều đáng lo là ngày càng ít nhà sách có thể tồn tại đủ lâu để đứa trẻ ấy còn cơ hội quay lại.
Muốn cứu nhà sách, có lẽ không thể chỉ kêu gọi mọi người đọc nhiều sách hơn. Các nhà sách cũng phải thay đổi cách vận hành, tạo ra những trải nghiệm mà mua sắm trực tuyến không thể thay thế. Đó có thể là không gian đọc, khu sinh hoạt cộng đồng, các buổi giao lưu tác giả, hoạt động dành cho trẻ em hoặc những dịch vụ gia tăng khác.
Một nhà sách tồn tại được trước hết phải là một doanh nghiệp tồn tại được. Chỉ khi còn sống sót trên thị trường, họ mới có thể thực hiện sứ mệnh lan tỏa văn hóa đọc.
Vì thế, thay vì chột dạ khi thấy một cặp vợ chồng dắt con vào nhà sách mua đồ chơi, có lẽ chúng ta nên tự hỏi một điều rằng nếu ngay cả doanh thu từ đồ chơi cũng không còn, liệu bao nhiêu nhà sách sẽ còn trụ lại trong vài năm tới?
Ba năm trước, tôi mua một căn hộ chung cư ở Hà Nội với giá khoảng 3 tỷ đồng. Khi đó, quyết định mua nhà của tôi chỉ đơn giản là để có một chỗ ở ổn định, không phải lo chuyện thuê nhà mỗi năm một giá. Tôi không nghĩ nhiều đến chuyện đầu tư hay sinh lời.
Đến nay, căn hộ đó được môi giới định giá khoảng 6 tỷ đồng. Con số tăng gấp đôi chỉ sau vài năm, nếu nhìn trên giấy tờ, rõ ràng là một khoản "lãi" không nhỏ. Bạn bè xung quanh nghe vậy thường tấm tắc chúc mừng tôi vì đã có một quyết định tài chính sáng suốt. Nhưng thật lòng, tôi không biết mình có nên gọi đó là "lời" hay không?
Vì nếu bán đi, tôi sẽ ở đâu? Giá nhà xung quanh cũng đã tăng tương ứng, thậm chí còn cao hơn. Số tiền 6 tỷ đồng cầm trong tay nghe có vẻ lớn, nhưng để mua một căn tương đương, hoặc thậm chí thấp hơn một chút, tôi gần như phải bỏ thêm tiền. Còn nếu không mua, quay lại đi thuê, thì cảm giác "lãi" kia cũng trở nên rất mơ hồ.
Nói cách khác, tài sản của tôi tăng giá, nhưng khả năng tiếp cận một tài sản tương tự cũng bị đẩy xa hơn. Khoản "lãi" đó nằm trên giấy nhiều hơn là trong túi. Điều khiến tôi băn khoăn là mặt bằng giá chung cư hiện nay. Có những dự án được chào bán với mức gần 100 triệu đồng mỗi m2. So với vài năm trước, đó là một bước nhảy rất lớn.
>> Món hời khi tôi liều mua chung cư 1,54 tỷ vùng ven Sài Gòn
Người ta thường giải thích bằng quy luật cung - cầu: nhu cầu cao thì giá tăng. Nhưng tôi tự hỏi, nhu cầu ở đây thực sự đến từ đâu? Nếu là nhu cầu ở thực, thì có lẽ phải phản ánh được khả năng chi trả của phần đông người mua nhà. Nhưng nhìn quanh, không khó để thấy nhiều người trẻ, những gia đình có thu nhập trung bình, ngày càng xa vời với giấc mơ sở hữu nhà ở thành phố.
Một phần của "cầu" có thể đến từ dòng tiền đầu tư. Khi nhiều người có tiền nhàn rỗi mua thêm bất động sản để giữ tài sản hoặc cho thuê, họ vẫn đang tham gia vào thị trường với vai trò người mua. Dù mục đích không phải để ở, những giao dịch đó vẫn góp phần đẩy giá lên.
Vấn đề là, thanh khoản thực sự có thể chỉ xoay quanh một nhóm người có khả năng tài chính mạnh, chứ không phản ánh nhu cầu ở thực của số đông. Giá tăng, nhưng không đồng nghĩa với việc nhiều người hơn có thể mua được nhà.
Nhìn lại câu chuyện của mình, tôi thấy có phần buồn cười. Một tài sản tăng giá gấp đôi, nhưng lại không mang đến cảm giác "giàu lên" như người ta vẫn nghĩ. Ngược lại, nó khiến tôi nhận ra khoảng cách giữa giá trị tài sản và khả năng sử dụng thực tế.
Có thể, tôi vẫn là người "có lời" nếu nhìn dưới góc độ đầu tư. Nhưng nếu đặt trong bối cảnh một người mua nhà để ở, thì câu chuyện lại khác. Và có lẽ, không chỉ riêng tôi đang ở trong tình huống này.
Ho GiayRủi ro vay mua nhà dù vợ chồng thu nhập 100 triệu
Tôi không thể mua lại chung cư từng bán lỗ vì nay 'ngáo giá' 7 tỷ
Tôi sợ hết đường bỏ phố về quê nếu mua nhà 4 tỷ cho con thừa kế
5 tỷ đồng gửi tiết kiệm hay mua chung cư?
'10 tỷ đồng gửi tiết kiệm ngân hàng tốt hơn mua chung cư'
Sau vụ ôtô bốc cháy tại cây xăng xảy ra chiều 1/5 tại xã Thăng Điền (TP Đà Nẵng) khiến hai thiếu niên tử vong, hàng loạt hình ảnh được cho là của hai nạn nhân lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội.
Đó là ảnh hai thiếu niên mặc đồng phục học sinh, gương mặt sáng sủa, đứng cạnh nhau, kèm theo chú thích rằng đây là nạn nhân trong vụ cháy ôtô. Những bài đăng này nhanh chóng thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác, chia sẻ cùng nhiều bình luận bày tỏ sự thương cảm. Thực chất, đó chỉ là sản phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra nhằm mục đích câu view.
>> Nhóm bạn phát cuồng video 'cô gái hành động nhạy cảm' trên xe Mercedes
Có hai câu hỏi thật nhức nhối:
1.Vì sao nhiều người tin, hùa theo, và không ai phản biện?
2. Xử phạt thế nào với những kẻ bịa đặt và lan truyền thông tin giả mạo?
Vợ chồng bác ruột của tôi có nhà mặt tiền. Trước đây cả nhà sống ở tầng hai và ba, tầng trệt cho thuê. Lần gần nhất là cho một người trong họ hàng thuê làm shop hoa tươi.
Khi hết hợp đồng, hai bác không cho gia hạn mà bắt dọn đi. Tầng trệt bên dưới bây giờ để xe máy và ôtô. Con cháu kết hôn nên thành viên gia đình đông dần, mỗi lần về chơi, bên dưới có cửa hàng thì cũng kỳ.
Những người như ông bác của tôi đâu cần tiền cho thuê mặt bằng. Ở không buồn chán thì ông bà lấy một xe bánh bao về để trước cửa bán.
Bây giờ, thậm chí bà bán bánh tráng trộn cũng có mã QR để chiều khách, riêng vợ chồng ông bác tôi chỉ dùng tiền mặt, có thì mua, không có thì thôi. Có lần vợ chồng bác bảo bán cả ngày có khi lời 75 nghìn đồng, tính tiền điện chạy máy hấp có khi còn lỗ.
Sau đợt xăng dầu tăng giá, loại bánh bao hai trứng cút từ 20 nghìn lên 22 nghìn, vợ chồng bác tặc lưỡi: "Lên 2 nghìn nhưng khối người phải đắn đo".
Tôi lấy làm khó hiểu khi nhiều người hả hê vì nhà mặt tiền ế ẩm khách thuê phải bỏ trống. Tôi nghĩ phải nhấn mạnh một điều là chủ nhà - những người có mặt bằng cho thuê phần lớn không quá đắn đo vì tiền đó. Dĩ nhiên phải loại trừ những người vay tiền để đầu tư.
Còn với những người đã tích lũy đủ lâu, mặt bằng ấy đơn giản chỉ là một phần tài sản, có cho thuê thì tốt, không thì cũng không làm thay đổi cuộc sống của họ quá nhiều.
Vậy ai mới là người đáng lo? Chính là chúng ta, những người chưa có tài sản như họ.
Một con phố mà nhiều mặt bằng cho thuê bỏ trống là điều đáng lo ngại, ít nhất là với những người làm công ăn lương ở các công ty. Vì sao? Những người làm chủ kinh doanh, họ có thể thuê thêm nhân viên, bác bảo vệ trông xe... đó là cách luân chuyển dòng tiền trong xã hội.
Người có tài sản có thể đứng ngoài dòng tiền đó lâu hơn. Nhưng người sống bằng lương thì không.
Như căn nhà của bác tôi, giá trị gần 9 tỷ đồng. Cho thuê với giá cũng trên dưới 20 triệu một tháng. Sẽ chẳng có ai ngớ ngẩn đi thuê mặt bằng với giá này chỉ để trưng một xe bánh bao và kiếm tiền lời chưa đến 100 nghìn đồng mỗi tháng như chủ nhà.
Chủ nhà có thể không kiếm được tiền từ mặt bằng, nhưng chưa chắc họ cần kíp khoản tiền cho thuê để duy trì chi phí sinh hoạt mỗi ngày. Trong khi đó, rất nhiều người khác cần dòng tiền mỗi tháng để trả tiền nhà, nuôi con, duy trì cuộc sống.
Chúng ta không có sẵn một căn nhà 9 tỷ để lùi về mà đang ở trong vòng xoáy của chi phí - thu nhập - áp lực thì đừng nhìn vào sự ế ẩm của mặt bằng mặt tiền mà hả hê. Tốt nhất là nên xem đó như một tín hiệu để thận trọng hơn với chính mình.
